Irlar - Alıkul Osmonov

MEN AYILGA KELGENDE

Ayılda kündör uzak, kündör uzak,

Negedir zeriktiret mezgil ötpöy,

Sebebi, dem aluu kez... bekerçilik,

Birok da turmuş kızık köñül çökpöy.

Atkan tañ, batkan künü bilinbegen

Kandayça Frunzede kündör külük?!

Oylosom: on saatça sezbeptirmin,

Okuuda on jıl okup, on jıl jürüp.

10/XI. 1946, Çolpon-Ata.

 

KEÇİREGÖR

Okuu - namıs, okuu - körkü adamdın,

Okuu barkı okumuştuu zamandın.

On jıldıktı eñ jakşıga, bütürüp,

Oljosuna «Altın medal» algandın, -

Oyun koyup, keçe jasap urmattap,

Biy biylegen jıyınına barbadım,

Kolun kısuu mildet ele kanteyin,

Keçiregör, keçiregör karaldım.

10/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

AYÇÜRÖKTÜN AKŞUMKAR

Arpanın kara toosunda

Akşumkar jatkan uya bar,

Bar ekeni çın eken

Barıp kördüm bir sapar.

Semetey kuşun kaçırıp,

Ayçürök karmap algan deyt.

Oşol şumkar bul küngö

Ölbös bolup kalgan deyt.

Eldin sözü çın eken,

Akşumkarday zamana

Appak kanat samolyöt

Aylanıp jüröt asmanda.

Anı aydagan kim deseñ

Ayçüröktün baldarı.

Samolyöt bizdin akşumkar,

Sotsializm zamanı.

12/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

KÖL ATA

Aylanayın, kölüm ay,

Asmanday köp-kök öñüñ ay.

Jayıtıñ ay, tüzüñ ay,

Jaylooñ ay, türüñ ay!

Şamalıñ ay, jeliñ ay,

Şayır öskön eliñ ay,

Tooloruñ ay, jakañ ay,

Jaykalgan jaşıl jeriñ ay.

Tolkunuñ ay, şarıñ ay,

Tolkundu toskon jarıñ ay.

Tokoyuñ, ay, talıñ ay,

Tolup turgan çagıñ ay!

Eginiñ ay, malıñ ay,

Almaluu kalıñ bagıñ ay,

Taruuñ ay, mayıñ, ay,

Kaşka bulak sayıñ ay.

Kolhozuñ ay, fermañ ay,

Kıştagıñ ay, aylıñ ay!

Emgekke algan ençiñ ay,

Sovhozuñdun bayın ay!

Aylanayın, köl ata ay,

Örüktöy güldöp ön, ata, ay,

Jırgalıñdı kör, ata ay,

Kuuralıñdı köm ata ay.

12/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

BAATIR ENE

Kün bolboso Jer da bolbos, Ay bolbos,

Ay bolboso turmuş körkü şay bolbos.

İyul tünü beşik jasap örüktön,

Baatır ene jıldız tuugan ayga okşoş.

Köl bolboso, jel da bolbos, jer oñbos

Jer bolboso jemiş bolbos, el bolbos,

Küz bolgondo: arça beşik jasatkan,

Baatır ene ömür bergen jerge okşoş.

Bizdin zaman - baatırlardın zamanı.

Baatır emet ene bergen mamanı,

Oñoy emes oydoguday östürmök,

On bir bala - on bir baatır kablandı.

Çakır ene, baldarıñdı, köröyün,

Men da balañ, men emesmin ögöyüñ.

Çın enelik erdigiñe bagınıp

Kelçi eneke mañdayıñan öböyün.

13/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

KÜYGÖN

Ejeñizge kelgenim,

Al menin

Sizdi körsöm degenim,

Okuuñ kança degenim,

Al menin

Jaşıñdı bilsem degenim.

Jigitten jigit irgeysiñ,

Jılmaya karap külböysüñ,

Fermanın kızı Küküşjan,

Sen menin

Küygönümdü bilbeysiñ.

Çaçıñdı sılap körgönüm:

Al menin -

Akılıñ bar degenim,

Topçuñdu karmap körgönüm,

Al menin -

Jürögüñ asıl degenim.

Ak, kızıl alma bergenim:

Al menin -

Süysöñ da süygün degenim.

Tor atka minip jelgenim:

Al menin -

Toy jasaymın degenim.

Ulandan, ulan irgeysiñ,

Uyala karap külböysüñ,

Udarnik kızı Küküşjan

Sen menin

Ubalımdı bilbeysiñ.

Baladan bala irgeysiñ,

Kaşkaya karap külböysüñ,

Koyçunun kızı Küküşjan

Sen menin

Küygönümdü bilbeysiñ.

14/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

AY, JAMİYLA, JAMİYLA

Miñ tsentnerçil Jamiyla,

Aalamdı buzgan daynıña,

Kusadar bolup özüñdü

Kündö köröm dep jürüp,

Kamçım kaldı aylıñda.

Alıp ber üygö keteyin,

Ay, Jamiyla,

Nur Jamiyla

Jamiyla!

Bir gektarçıl Jamiyla,

Bütkül el bilgen daynıña,

Intızar bolup jüzüñdü

Kündö köröm dep jürüp,

Kürmöm kaldı aylıñda.

Alıp ber üygö keteyin,

Ay, Jamiyla,

Nur Jamiyla

Jamiyla!

Ataktuu kız Jamiyla,

Bizdin el bilgen daynıña,

Aşık bolup özüñdü,

Kündö köröm dep jürüp,

Kalp ele taştap kamçımdı,

Kalp ele taştap kürmömdü,

Emi özüm kaldım aylıñda

Alıp berbe katıp koy,

Ay, Jamiyla,

Nur Jamiyla

Jamiyla!

14/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

JEÑİŞ IRI

Başka kündön mayramı köp uşul ay,

Baarıbızga bakıt açkan suluu may.

Toodoy tokson Toguzunçu may künü

Jürögümdön jaratılgan uulumday.

Jeñiş küngö saltanat!

Jeñgenderge saltanat!

Jeñgenderdin atası -

Stalinge saltanat!

Başka kündön külküsü köp uşul may,

Baarıbızga ömür bergen uluu ay,

Jerdey jeti,

Toguzunçu may künü -

Maga kımbat aba menen suumday.

Jeñiş küngö saltanat!

Jeñgenderge saltanat!

Jeñgenderdin atası -

Stalinge saltanat!

Başka kündön güldörü köp uşul may,

Baarıbızga jırgal bergen uluu ay.

Kündöy seksen

Toguzunçu may künü -

Maga kımbat, müldö aalamdın künündöy.

Jeñiş küngö saltanat!

Jeñgenderge saltanat!

Jeñgenderdin atası -

Stalinge saltanat!

15/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

BEKBEKEY

Tünörgön aysız tün eken ey!

Tügöngön uuru künü eken ey!

Karargan aysız tün eken, ey!

Kan jutkan börü künü eken, ey!

Malıbız kolhoz malı eken, ey!

Mal bakkan eldin janı eken, ey!

Bul maldın eesi kim eken,ey!

Bekbekey aytkan biz eken, ey!

Börü kelse uştaybız, ey!

Böyrögün jara muştaybız, ey!

Uuru kelse uştaybız, ey!

Uurtun ayra muştaybız, ey!

Adırdan aşsa tababız, ey!

Alganın suurup alabız, ey!

19/XI 1946.

 

JETİM KOZU

Jetim kozu, jetim kozu,

Söz surayın toktoçu:

Kayda barasıñ?

- Otunga.

- Otundu ne kılasıñ?

- Kamır juurup nan kılam.

- Nandı ne kılasıñ?

- Meyman bolup ketsin dep,

Üyümö sottu çakıram.

- Sottu çakırıp ne kılasıñ?

- Atam menen enemdi

Soyup jegen berendi -

Sottobogon nemeni

Uyat kılıp kızartam.

1946.

 

ÖMÜRGÖ

Şamal aydap köldün kirgil köbügün,

Kaşka suuday mölt dey tüşkön ömürüm,

Jıl aylanıp, ötkön sayın jaştık kün

Ulam suluu, ulam ısık köründüñ.

Miva baktay jemişimen kübülböy

Östüm duulap, erteñkimen tüñülböy,

Ay balalık, asıl nerse eken go

Uçkan kuunun kanatının küçündöy.

Kettim alıs, keñdigimen kemibey,

Keri tartkan kerbestikke jeñilbey,

Ay balalık, jırgal nerse eken go

Karlıgaçtın kanatının jelindey.

Jarım saat, kabak çıtıp kaygırbay,

Aramdıkka abiyirimdi aldırbay,

Ömür degen - sergek nerse eken go

Jazdın künü tıp-tıp tamgan jamgırday.

Küldüm açık, bir da jerdi karabay,

Dostoruma kılday kastık sanabay,

Ömür degen - dayım japjaş nerse eken

Ulam jañı jaratılgan baladay.

Bilsin bizdi, jaş muundar maktasın,

Eskirtpesin esterinde saktasın,

Aldıbızda ömür turat tügöngüs

Artıbızda ölböy turgan el kalsın.

20/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

ATA JURTUM

Ata Jurtum, tuugan elim, Mekenim,

Jan kubatım, süygön jerim seketim.

Too-taşıñdın, turpagıñdın, suuñdun

Men körbödüm paydası jok bekerin.

Tuugan jerim ata jurtum - bir boorum,

Men özüñdün gül bagıñda töröldüm.

Zamanıñdın men ırıstuu akını,

Darbız, koon, jüzümü bar korooñdun.

Süyöm seni, süygöndügüm süttön ak,

Seni süygön tagdırıma rahmat.

Ölgöndö da senin tattuu jıtıñdı,

Jatkım kelet kökürökkö kuçaktap.

Mendegi ömür, meniki emes seniki,

Menin ırım, seniki emes, eldiki,

Ar bir demim, ar bir sokkon sekuntum -

Özüñdükü, alar emes jeldiki.

21/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

JOGOTTUM

Keñ Frunze şaarınan

Balıkçıga kelatsam,

On beş toonun ordu jok.

Keñ Frunze şaarınan

Tyan-Şanga baratsam,

Otuz toonun ordu jok.

Aytkılaçı joldoştor,

Açık aytkan söz kalppı?

Too jogottum kim taptı?

Tüşürbödüm kolumdan,

Aldırbadım jolumdan,

Uurdatpadım janımdan,

Juldurbadım jonumdan.

Oşol toonun ordunda,

Orto-Tokoy kölü bar,

Karduu Boom içinen,

Jol jırgalın körüp al.

Küm-jam kılıp maydalap,

Tüzgö aylanttı bizdin el,

Men jogotkon toolordu

Bilgiñ kelse maga kel.

28/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

BİR ÇAKA SUU

Bir çaka suu möltür kaşka tunuk suu,

Kaynar suusu, emes bul suu kuduk suu,

Kanatka okşop, bir jak kolu delbirep

Suuday taza kız kötörgön şumduk suu.

Bir çaka suu, suu ekenin baykagam,

Janım sergip, kangandıgın ayta alam,

Bizdin kündöy anın taza küçünö

Tolkun urgan korabldey çaypalam.

28/HI 1946, Çolpon-Ata.

 

KÖLDÜN KEÇKİ KÖRÜNÜŞÜ

Köldö jürdüm, köl boyunda boylodum,

Tokson iret, körgönümö toybodum,

Kızgılt köynök kiygendigi esimde,

Uurdap alıp kündün batar boyögun.

Bilbeym nege... eñ jarooker ısıgım,

Kayrat, kubat, oyun-külkü kızıgım.

Kız baladay uyalganı esimde,

Uurdap alıp kündün batar kızılın.

Körgüm kelet, körgüm kelet miñ iret,

Aytkım kelet, süyöm kölüm, süyöm dep,

Elesimde köl jatpasa şarpıldap,

Irlarımda anda kaysı kasiet!

28/XI 1946 Çolpon-Ata.

 

MEN KÖLÜMÖ KELGENDE

Men kelgende, toktono elek baladay,

Birok özün balalıkka sanabay,

Jatkan eken Isık-Kölüm kürpüldöp,

Tolkup algan tolkununan janalbay.

Men kelgende, albuut akın baladay,

Birok özün akınmın dep sanabay,

Jatkan eken, Isık-Kölüm şarpıldap,

Taşıp algan taşkınınan janalbay.

Büttü boroon. Ulan jeli toktodu,

Tüptü türö Santaş şamal sokpodu.

Bul mezgilde memiregen Isık-Köl

Öz elindey küçtüü, suluu okşodu.

1946, Çolpon-Ata.

 

SEKİDEGİ JAPIZ TAM

Kelgin kuştay, ulam jazga kaytkanday,

Men da ömürgö ulam kayra kayta alam.

Birok meni, süybögöngö uyalbay,

Özüm anı süygöndügüm ayta alam.

Eç söz aytpay, jaktırbastay karaşıñ,

Jandı üşütkön küzgü tüngö barabar

Biyligi zor, süybögöndün kubatın

Kulduk kılıp süygön gana bile alar.

Sen jaşagan sekidegi japız tam,

Miñ katarluu altın üydön jarkırak,

Kayratı jok jüzüñdögü nuruñdan,

Korkuu bilbes baatır jürök kaltırak.

29/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

KOŞTOŞUU

Kayda jürböyt er jigittin jaş başı,

Kayda kalbayt süygön jardın köz jaşı,

Alıs sapar, keñ Masköögö jol alıp,

Koştoşorgo tolkunu jok köl jakşı.

Aman bolsun er jigittin jaş başı,

Nege kerek süygön jardın köz jaşı!

Joltoo kılıp, koş degendi uguzbay

Koştoşordo küzdün künkü jel jakşı.

Kayda jürböyt er jigittin jaş başı,

Kimge kerek ata-enenin köz jaşı.

Eger «kel!» dep ata meken çakırsa,

«Amanbı» dan «koş» dep aytkan söz jakşı.

29/XI. 1946, Çolpon-Ata.

 

AKKAN SUU

Ay, akkan suu, akkan suu,

Ar adamga jakkan suu,

Altın ayak içinde

Abiyir, ınsap tapkan suu,

Ay, akkan suu, akkan suu,

Müldö aalamga jakkan suu,

Kauhar idiş içinde

Kadır-urmat tapkan suu.

Ay, akkan suu, akkan suu

Şıldır monçok takkan suu,

Turmuşta kança tüyşüktün

Baarına jetip artkan suu.

Ay, akkan suu, akkan suu

Alıska kanat kakkan suu,

Aydalgan jerge jan berip

Apappak bolup jatkan suu.

29/XI 1946, Çolpon-Ata.

 

KURBUMA KAT

Keldim kurbum, kelgenime jarım ay,

Jarım aydın çayın içmek bir dalay,

Meni menen koşo eerçişip kış keldi

Kala berdi Frunzede jıluu jay.

Men bul jakta tirüü barmın, amanmın,

Boyundamın suluu Çolpon-Atanın,

Atımdı aytıp, atın surap taanışıp,

Sıyın körüp mındagı ini, aganın.

Men kelbedim baylık izdep bul jakka,

Baylık - kolhoz, kaysı jerde tursak da,

Keldim, mında, baatır jigit, ır üçün,

Kış mezgilde jazday kızmat kılmakka.

Poeziya - bul adamdın janı eken,

Kün ötsö da, öçpöy turgan şamı eken,

Ömür, turmuş kartaysa da argasız

Poeziya - ulam kayra jañı eken.

Al jañılık kubatınan akındın,

Jaza bilsek bizdin kündün baatırın.

Kolhoz nanın, jumuşçunun önörün

Uluu akılman kemengerdin akılın.

Keldim kurbum kelgenime jarım ay,

Jarım aydın çayın içmek bir dalay.

Meni menen koşo eerçişip kış keldi

Kala berdi Frunzede jıluu jay.

2/XII 1946, Çolpon-Ata.

 

ÇOLPON-ATA

Çolpon-Ata köl jeeginde körktüü jer,

Alması köp ak kıştaktar ornogon,

Mende boldu dalay ısık süyüülör

Mınday jerge, birok aşık bolbogom.

Bir jay jürsöm, jaşım kayra janganday

Jaşarganday, jaştıgınday jürögüm,

Tagdırımdan kayra surap alganday

Uşunda öttü eñ bir tattuu kündörüm.

9/I 1947, Çolpon-Ata.

 

KIŞKI BOROON

Kışkı boroon janıma dos, jaş boron

Ömürümö ıntımaktuu burganak...

Çırak jangan, bala ıylagan koroodon

Bürküt şañşıp uçarına suranat.

Alduu boroon, algır bürküt erkinen,

Jaz jaralat, oşol bala tüşündöy...

Kündör kelet, kündör kelet kepkenen,

Küzgü bışkan ak buudaydın küçündöy.

3/I 1947, Çolpon-Ata.

 

KOŞ AYDOO

Jan sergitip, jañı ömürdü oylotot,

Kün kürküröp jark-jurk etken çagılgan.

Jazga salam, jazga urmat, suuk jok,

Jarık düynö saparınan tabılgan.

Keldi mezgil, ölbögön jan kögörör,

Jaşoo barkı, koş aydoogo uruksat.

Bıyıl körbös jüz jıl murun körgöndör,

Tirüülük kün jañı ırlarday jıttanat.

3/I 1947, Çolpon-Ata.

 

MENİN KÜNÜM

Menin künüm kirgen suuday kürüldöyt,

Küzün kütüp mömösünön kübülböyt.

Iza kılıp jarıkçılık düynönü

Karıganda jaş ulanday bir güldöyt.

Menin künüm, ölbösünö tüñülböyt,

Tolkun ursa, tayızına sürülböyt.

Tirüülüktö joktuguna jol berbey

Jer tübündö çirise da bir güldöyt.

Bar bololu, tügönböylü, kurdaştar,

Uzak, uzak, uzak bolsun bul sapar,

Kılım bütüp, düynödön jok bolsok da

Kayra kaytıp joluguşçu joldor bar.

13/H 1948, Çolpon-Ata.

 

JAZIMA

Koş bol jazım,

Kök köpölök, ak kazım,

Ir jaza albay, mendey jüdöp - azbasım.

Antsem meyli, birok özüñ ayta jür:

Azgın köñül, tilegimdin tazasın.

Koş bol jazım, seni alıska uzatam,

Senden kımbat kalk içinde men kalam.

Kıyın joldo - kança jabır körsöm da,

Öz dooruma aktıgıma maktanam!

Koş bol jazım, sen ketseñ da biz aman,

Bizdin baldar, bizdey bolsun bilerman.

Jer üstündö - ıraazılık künümdü,

Jerdin jeti tüpkürünön dey alam!

Koş bol jazım,

Kök kögüçkön, ak kazım,

Kenen sayda dayım tolo akpasım,

Köz açkandan ınak bolgon janıma

Kartaybagan kulun jaştuu jaştaşım.

13/X 1948, Çolpon-Ata.

 

BİZGE TÜNÖY KET

Köñülüm kapa, başım tuman keñgirep,

Üç kün boldu bizge meyman kele elek.

Jolooçunun bul kandayça şıldıñı,

Daamı joktoy,

Jegen tokoç, jegen et.

Sıylap berer, belen kırgız daamı bar.

Ey, joldoş,

Bizdikine kono ket.

Meyman kelbeyt, kelbegeni jaman kep,

Üyüm kapa, emne bolup ketti dep.

Uuru bolsoñ, toratımdı uurdap al,

Kasım bolsoñ kargap ötkün, tamak jep.

Çaalıkkanga soopçuluk daamım bar,

Ey, joldoş,

Bizdikine tünöy ket!

Bizdin üydö köptön jürgön jalgız şert.

Kımbat aştı meyman beker jese dep,

Açköz bolsoñ öz başımdı surap al

Kegiñ bolso: sabap ötkün, tamak jep.

Jolooçuga neçen türkün daamım bar,

Ey, joldoş,

Bizdikine tünöy ket!

13/H 1948, Çolpon-Ata.

 

BAYKA, JİGİTTER

Kalk mülkünö karışkırday kol salgan,

Jüz tarmaktuu kargaşaluu jol salgan.

Möörün basıp aktı menen tolturgan,

Oñ çöntögü onu birdey büt jalgan.

Emki kunu

Jakşı taanı,

Bayka, jigitter!

Jorgo mingen Şermat kelet

Kara, jigitter!

Moynu kalıñ kaşkulaktay burjuygan,

Terdep tapkan bir künü jok bir urgan.

Oşentse da arak körsö arsañdap,

Altın somdun jüz somdugun suurgan.

Jat adamdı

Jakşı taanı,

Bayka, jigitter?

Külük mingen Şermat kelet

Kara, jigitter!

Aramdıkka mas bolgondoy entelep,

Men kelatsam akırayıp jalt karap,

Irktı buzgan mına mobul «jazgıç» dep,

Ütüröñdöp «bir çapsam ee» dep alat.

Buzukunu

Jakşı taanı,

Bayka, jigitter!

Anın biri uşul Şermat

Ana, jigitter!

14/H. 1948, Çolpon-Ata.

 

KÖÑÜL AYTALIK

Ketmençinin ak emgegin azaytkan,

Kesepettüü naamat degen bir şaytan,

Momundu aldap, eldi jazgap, ebin taap,

«İçiş kerek, jeş kerek!» - dep köp aytkan

Bügün öldü.

Barıp köñül aytalık,

Jılaan salıp mürzösünö,

Iylap kaytalık!

Jurttan tapkan kün körbögön mülkü bar,

Biröö barsa kaşık suuga içi tar,

Algıç, jegiç, azgan-tozgon uurular,

Buga kurdaş, buga joldoş, buga jar.

Naamat öldü,

Jürgülö köñül aytalık,

Mürzösünö baka ırgıtıp,

Iylap kaytalık!

Ajal küçtüü, kimder andan talaşat,

Jolu tuura, kantip anan adaşat?

Uşakçının, kıtmır aram nemenin

Bul düynödön jok bolgonu jaraşat!

Naamat öldü,

Jürgülö köñül aytalık,

Taş ırgıtıp mürzösünö,

Iylap kaytalık!

14/H 1948, Çolpon-Ata.

 

KÖZÜM ÖTKÜR

Közüm ötkür, örttü öçürö karagan,

Öz janımdın jamandıgın körö alam.

Kolum açık, jurtka maalım marttıgım,

Bir çını uudan,

Bir çaka bal bölö alam.

Köñülüm jarık, muzda köktöp önö alam.

Öz janımdın aramdıgın körö alam.

Peylim taza, çakkın desem çaga albayt,

Jılan kızın koldon karmap öbö alam.

Sırdaş bolsoñ açık sözgö kele alam,

Men özümdün tardıgımdı jeñe alam.

Kerek bolso çeberdigim jetişet,

Döñgöçkö jan, balıkka til bere alam.

15/ H 1948, Çolpon-Ata.

 

BUL KANDAYÇA?

Baarı özgöröt, baarı öçöt deyt turmuşta,

Men özgörböy, öçpöy koysom ne bolot?

Öçör künüm üygö bara jatkanda,

Tokmok jaktan kelbey koysom ne bolot?

Tokmok jönöym,

Tattuu koonun tandap jeym.

Miñ jıl boyu,

Kayra üyümö bir kelbeym.

Ayt, kimdin karızı bar?

Baarı agat deyt, baarı ötöt deyt ömürdön,

Men elge okşop ötpöy koysom ne bolot?

Baratkanda taanıy koyup öñünön,

Aksuu jaktan kelbey koysom ne bolot?

Aksuu jönöym,

Jüzümünön üzüp jeym.

Miñ jıl boyu,

Kayra üyümö bir kelbeym.

Ayt, kimdin karızı bar?

Baarı sınat, baarı ölöt deyt turmuşta,

Men til albay ölböy koysom ne bolot?

Başka koyup, tumşukka teep, uruşsa,

Narın jakka kaçıp ketsem ne bolot?

Narın jönöym,

Ayran içip, mayın jeym.

Miñ jıl boyu,

Kayra üyümö bir kelbeym.

Ayt, kimdin karızı bar?

15/H 1948, Çolpon-Ata.

 

* * *

Jakşı ır jazsam:

Butunan ööp jönötöm,

Jaza albasam: köz jaşımdı köldötöm,

Ir jaratkan, şam çıraktın aldında

Baktıluu men,

Baktıluu menin kölököm.

17/H 1948, Çolpon-Ata.

 

MEN KEME

Men keme, kelçü jerge erte jetken,

Kebelbey eki jagım kıçır etken,

Köz jetkis bul deñizdin arkı uçuna,

Jıñaylak jaştıgımdı taştap ketkem.

Men bir kuş, uçar jerge uçup jetken,

Jem algan jalama zoo jaydak betten.

Kaydadır biyik toolor arasına,

Taarınçaak jaştıgımdı taştap ketkem.

Al kezdin altındıgın esime albay,

Jaştıktın ar jagında jaştık barday,

Iylatıp urup-sabap kete bergem,

Bir öppöy, mañdayınan bir sılabay.

Kartayıp azaytuuga kezek kelet,

Bir jürgön jakşı kündö jakşı el elek.

Birok da, oşol toolor arasında,

Jaştıgım oynop-külüp jürö beret.

17/X 1948, Çolpon-Ata.

 

JAKTIRDIM

Kaydan taptım, bilbeym mınday münözdü?

Dos, tuugandar künökör dep külböspü?

Tirüülükkö iregeleş salıngan -

Jaman köröm, kalıñ mürzö, kümbözdü.

Birok süydüm, bir kümbözdü jaktırdım,

Kubangandan külüp iydim, katkırdım.

Körgön kezde koyçu Japar kümbözün

Jarık kündön, kaytkan al bir asıldın.

Kımbat ele koy kaytargan ubagı,

Jakşı adamdın jakşısı ele bul dagı.

Kümbözünün kün jagına kerilip,

Uktap jatat tört karala ulagı.

Munu körüp eske tüşöt ak tilek,

Koldon karmap, aytpasa da asıl kep,

Külö karap men barmın dep turganday

Bayagı ele tirüüsündöy sezilet.

Meyli tündö, meyli beşim, küügümdö,

Japar künü başka tüşkön künümdö,

Men özümçö - ölbös kün dep esepteym

Bir tirüü jan tepsep tursa üstümdö.

17/X 1948, Çolpon-Ata.

 

BUL TURMUŞTA

Bul turmuşta neçen sonun izder bar

Boroon urup, kar jaasa da ketpegen.

Ne bir ukmuş, çeber, usta adamdar -

Miñ tepkiçtüü şatı koyup jetpegen.

Bul turmuşta neçen bekem izder bar,

Dobul urup, sel jürsö da ketpegen.

Ne bir neçen ne bir estüü adamdar

Dayradan keñ akıl menen jetpegen.

Bul turmuşta neçen çoñ-çoñ izder bar,

Örttöymün dep, kün sınsa da ketpegen.

Ne bir baatır, ne bir kankor adamdar

Balta ursa da, ordunan bılk etpegen.

Men da adammın, men dagı bir akınmın,

Bilinbegen köp maydanın birindey.

Bul turmuşka men da izimdi kaltırdım,

Kiçinekey, kudum şaytan1 izindey.

17/H 1948, Çolpon-Ata.

 

PRAGADA

Pragada uşul ötkön maydanda

Bir azamat çeksiz erdik kılgan deyt.

Joonu kırıp, aldan çarçap tayganda,

Tanka astına jata kalıp tıngan deyt.

Bul düynögö bir kelgeni çın bolçu,

Birok üygö daynın jazgan katı jok.

El jıynalıp at bergeni çın bolçu,

Atagı bar, mürzösünün atı jok.

Şol mürzögö barar elem jöö basıp,

Turpagınan bir uuç alıp kelüügö.

Arstandın jürök kanın kanatıp,

Aga koşup baldarıma berüügö.

18/H 1948, Çolpon-Ata.

 

KUBANAM

Silerge okşop, men da külöm, kubanam.

Oroy süylöym, arak içem, buulanam...

Kalk başına kaygı tüşsö, kaygırıp,

Kalkım üçün taştay katuu tura alam.

Silerge okşop men da güldöym, ulanam,

Künööm bolso keçirgin dep suranam.

Sokur baykuş közdüü bala törösö:

Çın peylimden uşunda bir kubanam.

Silerge okşop menin da bar ubadam,

Men da ayaym, men da korkom ubaldan.

Duduk uulu süylöp tursa janımda,

Çın peylimden uşunda bir kubanam.

Silerge okşop, men da jüdöym, kubaram,

Men da jırgaym, men da tütöym, kuralam.

Irımdı ukpay, jazganımdı körbösö:

Iylabasam, emnesine kubanam?

17/H 1948, Çolpon-Ata.

 

DAGI AYaL JÖNÜNDÖ

Ayal süydüm, birok içten kektedim,

Aram oylop, aramdıktan ketpedim,

Jamanınan köñüldü ezgen ooru alıp,

Jakşısının kadırına jetpedim.

Antken menen:

Kolum açık, men kenen,

Jüz kaytalap dagı ayalga baa berem:

Ayal degen:

Çaalıkkan kösöm -

Saydırgan beren –

Baktıdan taygan jigitke,

Kemibegen, kebelbegen bir meken!

21/H 1948, Çolpon-Ata.

 

SÖZÜ BAR

Tük kaygırbaym, alsız-çabal türümö,

Uu tamsa da altın sabak bürümö,

Tirüü kezde mınday elek dep aytıp...

Süylöşüügö jer tabılbas künümö...

Men ketsem da, tirüülüktün közü bar,

Men bütsöm da, tirüülüktün özü bar,

Birok maga tabılbaçu eç kaçan,

Tirüülüktün: Eñ bir, eñ bir

Jandı ısıtkan sözü bar.

22/H 1948, Çolpon-Ata.

 

FRUNZENİN TÜNÜ

Bir men emes, çın süyörüñ baarıñdın:

Tündörü altın... Tündörü altın, şaardın.

Anda kalgan küzgü sonun tündördü

Meni öltürbös emgegimdey sagındım.

Jılt-jılt etip, jıldız kölü akkanday,

Kuttuu bülö kubançına batkanday.

Kök munarık, jaşıl şookum içinde,

Irıs kölböp, fontan bolup atkanday.

Ugulsa eken, tünkü böbök külgönü,

Kubansa eken, jaş böböktün jürögü...

Nege deseñ:

Kolun jaygan, kolun katkan booruna,

Menin şaarım, akılmandar tünögü.

23/H 1948, Çolpon-Ata.

 

KIZIL JÜK

Dan berebiz, bergen dandı el alat,

Algan eldin ömürünö salamat.

Bergen belek jokko siñip ketpesten

Kayra ayılga ırıs bolup taralat.

Bat jönösün kızıl jük,

Bol, jigitter, ıldamdat,

Atadan kalgan nasaat bar:

Bergen mart emes,

Algan mart!

Bol, jigitter, ıldamdat.

Egin tökmök özünçö bir saltanat,

Emgek menen kötörülmök bizdin dañk,

Bergen belek döölötünön kemibey

Kayra ayılga baylık bolup taralat.

Bat jönösün kızıl jük,

Maşinanı beri tart!

Aşık bütsün plandan,

Bergen mart emes

Algan mart!

Bol , tuugandar, ıldamdat!

Egin bermek bizdin urmat, bizdin bak,

Sıyloo kerek ata jurttu kadırlap.

Uşul buuday kalk sanaasın tındırıp,

Kayra ayılga tınçtık bolup taralat.

Bat jönösün kızıl jük,

Bol, tuugandar, ıldamdat!

Bergeniñe kubangın,

Bergen mart emes,

Algan mart!

Bol, tuugandar, ıldamdat!

24/H 1948, Çolpon-Ata.

 

EMGEGİÑ

Sentyabr ay, koon jıttuu sonun ay,

Bışıkçılık... Barlık eldin köñülü jay.

Emgek küngö jañı buuday bölünüp

Jakşı iştegen udarniktin baarı bay.

Dal uşul ay, üstüdögü sonun ay,

Mobul buuday senin ençiñ

- Beri kel oy, Kurmanbay!

Oktyabr ay, jiyde jıttuu sonun ay,

Jakşı iştegen kolhozçunun baarı bay.

Ene emizgen sütünön ak meenetiñ,

Baylıgıña tuura kara uyalbay.

Dal uşul ay oşol aytkan sonun ay,

Otuz tsentner senin ençiñ

- Kötör, kötör, Kurmanbay!

Kıyın kündün kıyınına karjalbay,

Ak iştediñ, ala jürgön balbanday.

Adaldıgıñ adal ene sütündöy,

Öz baktıña tuura kara jaltanbay.

Bügünkü ay, emgek bölgön sonun ay,

Kırk beş tsentner senin ençiñ

- Kötör, kötör, Kurmanbay!

25/H. 1948, Çolpon-Ata.

 

KÜZ

Kalkka bergen karızdarın kıya albay

Mülkün çaçkan şok baldarın tıya albay,

Kabın alıp aylıbızga küz keldi

Jazgı aydagan kartoşkasın jıya albay.

Elge bergen öz ençisin kıya albay,

Ee-jaa berbes şok baldarın tıya albay

Kabın alıp aylıbızga küz keldi,

Jakşı çıkkan kapustasın jıya albay.

Bul küz özü köptön beri köpkölöñ

Taş boor bolsom degen oyun köp köröm.

Örük uulu bıyıl kaza tapkanda

Booru jumşap bir tamçı jaş tökpögön.

Ay, ay baldar, atka minip çapkıla,

Küz kayda eken barıp izdep tapkıla!

Közün açsın, kolhoz degen kıyın jurt

Jakasınan katuu silkip tartkıla.

Ursañar da, al ak köñül taarınbayt

Katuu sınıp kapalıkka bagınbayt,

Erki jetpeyt bizdi taştap ketüügö,

Kaçam dese: kaçar jagı tabılbayt.

Aldı jakta jaydak atçan jay mırza,

Artkı jakta aç kıykırık kış mırza.

27/H 1948, Çolpon-Ata.

 

JÜZÜM AYI

Oydogu oyum çıkkan menen oñunan,

Az keçiktim ubakıttın jogunan.

Jıldagıday emi ayılga jönöördö

Jüzüm ayı karmap kaldı koluman.

İçte sanaam çıkkan menen oyunan,

Az keçiktim dayardıktın jogunan.

Maşinaga emi olturup jönöördö

Jüzüm ayı tosup kaldı joluman.

Mına oşentip men ayılga bararda,

Kımız içip çın suusunum kanarda,

Jüzüm ayı bir öpkön soñ kuçaktap,

Janım jırgap kalıp kaldım kalaada.

Men jüzümdü kapa kılıp ar dayım,

Jalgız taştap, ketip jürgöm jıl sayın.

Sagınıpmın kelçi jakın janıma,

Janım ayım, şirin ayım, bal ayım.

28/H. 1948, Çolpon-Ata.

 

JAZ

Jazdın tattuu...

Erteñkisi, küügümü,

Jazday süysöm bardık jaşaar künümü!

Taşka tiyip sıngan bolot ünündöy,

Kulagımda şıñgır etken bir ünü.

Jazdın altın...

Erteñkisi, küügümü!

Jazday süysöm, barlık köröör künümü!

Çöntögümdön suuga tüşkön düynömdöy

Kulagımda şıldırt etken bir ünü...

Til albassıñ, jakşılıkka joldoso,

Oñolbossuñ, kemtigiñdi oñdoso...

Ay, janım jaz, kımbattıgıñ emnede?

Jogolgonuñ, sıngandıgıñ bolboso?..

28/H 1948, Çolpon-Ata.

 

SUU KELATAT

Suu kelatat,

Suu kelatat bir kulak,

Momun suunu maktap alçu jakşı ubak,

Uraa, dostor! Arık tolo akkan suu

Kolhozçuga tabılbagan kadır-bark.

Jer atası, el atası mına uşul,

Öz kolunan bere turgan beker dañk.

Ak, ak, suum, ak,

Eginime balday jak!

Suu kelatat,

Suu kelatat bir kulak,

Arzan suunu kımbat alçu bul ubak,

Körüşö elek tuuganımday süyünttü

Turgan kezde, kızılça önböy, jer kurgap,

Uraa, dostor! Suuga kulduk kılalı,

Mına döölöt, mına şeker, mına kant!

Ak, ak,

Şaşpay ak,

Tüşkön emdey jakşı jak.

Ak, ak,

Aylanayın, suum, ak!

Ejem menen körüşköndöy köñülüm şat.

Arpa, buuday, jüzüm, koon, darbızga

Bir tuuganday kenen uktap, kono jat.

Tiriçilikke senden kıyın tabıp jok

Tamırın bil, ketsin ooru, ketsin dart!

Ak, ak,

Suum, ak,

Kalktı sıyla, kalktı bak.

Şaşpa, janım, jayıla tüş keñ tarap,

Kalk ekkendin keregine teñ tarap,

Jara tüşör bizdin jarık ömürgö,

Bek turbasañ, tak tekşerip, tak karap,

Uraa, dostor! Keçegi içip mas bolgon

Mına - bozo,

Mına - vino, mına - arak!

Jok vino emes, bizdin düynö - bizdin mülk,

Bizdin abiyir,

Bizdin sıymık, bizdin dañk!

Ak, ak, ak,

Kenen ak,

Eldi sıyla, eldi bak!

Bat, bat, şaşpay ak,

Jerdi sıyla, bizdi bak,

Ak, ak,

Erkin ak,

Eldi sıyla, eldi bak.

29/H 1948, Çolpon-Ata.

Click or select a word or words to search the definition