Şumduktuu İdalgo Don Kihot Lamançskiy



MAZMUNU
1-GLAVA. Mında don Kihot Lamançskiydin kim bolgondugu jönündö bayandalat
2-GLAVA. Mında özünün eelep turgan jerinen don Kihottun birinçi jolu sapar
çekkendigi jönündö bayandalat
3-GLAVA. Mında don Kihottun kantip rıtsar bolup jarıyalangandıgı jönündö
bayandalat
4-GLAVA. Mında meymankanadan çıgıp ketkenden kiyin bizdin ıtsardın başınan
ötkön okuyalar jönündö bayandalat
5-GLAVA. Bizdin rıtsardın üyünö kayta kelgendigi jönündö bayandalat
6-GLAVA. Mında bizdin kayrımduu rıtsarıbız don Kihot Lamançskiydin üyünön
ekinçi jolu sapar tartkandıgı jönündö bayandalat
7-GLAVA. Mında er jürök don Kihottun jel tegirmender menen bolgon murda kulak
ugup, köz körbögön ukmuştuu okuyaları jönündö bayandalat
8-GLAVA. Mında baatır biskaylık menen er jürök Lamançskiy eköönün ortosunda
bolgon dañktuu uruş jönündö bayandalat
9-GLAVA. Mında don Kihot menen Sanço Pansanın ortosunda bolgon kızık añgeme
jönündö bayandalat
10-GLAVA. Mında Yangues jılkıçıları menen kezdeşkende don Kihottun baleege
uçuragandıgı jönündö bayandalat
11-GLAVA. Mında rıtsar sepil dep oylogon meymankanada don Kihot menen
işenimdüü at koşçusunun emne bolgondugu jönündö bayandalat
12-GLAVA. Mında öz şoru üçün sepil dep oylogon meymankanada er jürök don Kihot
menen anın işenimdüü at koşçusu eköönün mından arı karay baştarınan ötkörgön san
jetkis kıyınçılıktarı jönündö bayandalat
13-GLAVA. Mında bir koroo koy menen don Kihottun kantip salgılaşkandıgı
jönündö bayandalat
14-GLAVA. Mında Sanço Pansa menen anın taksırının ortosundagı kıl-estüü añgeme
jönündö jana ölük dene menen bolgon andan kiyinki ukmuştuu okuya jönündö bayandalat
15-GLAVA. Mında er jürök rıtsar don Kihot Lamançskiydin kulak ugup, köz körbögön
erdigi jönündö bayandalat
16-GLAVA. Mında ukmuştuu uluu okuya jönündö, Mambrindin kımbat baaluu tuulgasın
jeñip algandıgı jönündö jana rıtsar menen at koşçu eköönün ortosunda bolgon añgeme
jönündö bayandalat
17-GLAVA. Mında zorduk-zombuluk menen sürgüngö aydalıp baratkan bir top baykuştu
don Kihottun tutkundan kutkarıp, alarga erkindik bergendigi jönündö bayandalat
18-GLAVA. Mında Sançonun sur eşegin Hines de Pasamontenin kantip uurdap
ketkendigi jönündö bayandalat
19-GLAVA. Mında Kapaluu Suluunu tuurap don Kihottun özün-özü jazalagandıgı
jönündö jana Dulsineya Tobosskayaga elçi jibergendigi jönündö bayandalat
20-GLAVA. Mında don Kihottun Sierra Morena kapçıgayındagı körsötkön erdigi
jana Sanço Pansanın emne bolgondugu bayandalat
21-GLAVA. Mında özünö-özü tilep algan azap-tozokton don Kihottun kandayça jol
menen kutulgandıgı bayandalat
22-GLAVA. Mında suykaygan suluu Doroteyanın akılduulugu jönündö jana Sanço
Pansanın eşeginin kantip tabılgandıgı jönündö bayandalat
23-GLAVA. Mında rıtsar özünün at koşçusu menen añgemeleşkendigi jönündö jana
Andres degen balaga kezikkendikteri jönündö bayandalat
24-GLAVA. Mında don Kihot kızıl vinonun çanaçına karşı kantip salgılaşkandıgı
jönündö bayandalat
25-GLAVA. Mında soguş işi jana ilim jönündö don Kihottun adam kızıgarlık
süylögön sözü jönündö bayandalat
26-GLAVA. Mında meymankanada bolgon kulak ugup, köz körbögön okuya jönündö
bayandalat
27-GLAVA. Mında meymankanada kulak ugup, köz körbögön okuyalar jönündögü añgeme
ulanat
28-GLAVA. Mında don Kihot Lamançskiy bolup körbögön jol menen kandayça
sıykırlangandıgı jönündö bayandalat
29-GLAVA. Mında Sanço Pansa menen anın taksırı don Kihot eköönün ortosunda
bolgon akılduu añgeme jönündö jana don Kihot menen çirköö kızmatçısı eköönün
ortosundagı akılga sıya turgan talaş jönündö bayandalat
30-GLAVA. Mında koyçu menen jolukkandık jönündö, aza kütüp baratkan çirköönün
adamdarı menen bolgon okuya jönündö jana don Kihottun üyünö kayta kaytıp kelgendigi
jönündö bayandalat
31-GLAVA. Mında rıtsar oorup kalgan kezde pop, çaç taraç jana don Kihot üçöönün
ortosunda emne bolgondugu jönündö bayandalat
32-GLAVA. Mında don Kihottun jeeni menen kızmatker ayalı eköönün Sanço Pansa
menen çataktaşkandıgı jönündö bayandalat
33-GLAVA. Mında don Kihot, Sanço Pansa jana bakkalavr Samson Karrasko üçöönün
ortosunda bolgon añgeme jönündö bayandalat
34-GLAVA. Mında Sanço Pansa menen anın ayalı Teresa Pansa eköönün ortosunda
bolgon kızık añgeme jönündö bayandalat
35-GLAVA. Mında uşul tarıhtın içindegi eñ maanilüü glavalardın biri —don
Kihot, anın jeeni jana kızmatker ayalı üçöönün ortosunda bolgon añgeme jönündö bayandalat
Z6-GLAVA. Mında don Kihot menen Sanço Pansa eköönün ortosunda emne bolgondugu
jönündö jana başka tañ kalarlık okuyalar jönündö bayandalat
37-GLAVA. Mında Sanço ayla-amal menen asılkeç Dulsineyanı kandayça kılıp
sıykırlagandıgı jönündö bayandalat
38-GLAVA. Mında don Kihottun er jürök rıtsar menen kezdeşkendigi jönündö jana
at koşçu eki jigittin öz ara ırakattanıp añgemeleşkendigi jönündö bayandalat
39-GLAVA. Mında belgisiz rıtsar menen anın at koşçu jygiti eköönun kim ekendigi
anıktalat
40-GL AV A. Mında arstandar menen kezdeşkende don Kihottun kulak ugup, köz körbögön
erdik körsötköndügü jönündö bayandalat
41-GLAVA. Mında lamançanın nak çordonunan orun algan montesinos üñküründö
bolgon zor okuya jönündö bayandalat
42-GLAVA. Mında kuurçak teatrı jönündögü kızık okuya jönündö jana aldın-ala
aytıp berüüçü maymıldın közgö körünörlük közü açıktık kılgandıgı jönündö bayandalat
43-GLAVA. Mında jogolgon eşekti eki dostun kantip izdep jürgöndügü jönündö
bayandalat
44-GLAVA. Mında sıykırlangan kayık menen bolgon dañktuu okuya jönündö bayandalat
45-GLAVA. Mında don Kihottun ayday suluu añçı ayal menen kezdeşkendigi jönündö
bayandalat
46-GLAVA. Mında don Kihottu jana anın at koşçusun gertsogdun sepilinde kandayça
kabıl algandıgı jönündö bayandalat
47-GLAVA. Mında Dulsineya Tobosskayanı kaytadan kalıbına keltirüü jolu kantip
tabılgandıgı jönündö bayandalat
48-GLAVA. Mında Dolorida degen kızdın je grafinya Trifaldinin kulak ugup, köz
körbögön ukmuştuu okuyası jönündö, oşondoy ele özünün ayalı Teresa Pansaga Sançonun
jazgan katı jönündö bayandalat
49-GLAVA. Mında Sanço Pansa araldı başkaruuga jönördün aldında don Kihottun aga
aytkan akıl-nasaatı jönündö bayandalat
50-GLAVA. Mında Sançonun gubernatorduk takgıga olturgandıgı jana araldı
kandayça başkargandıgı jönündö bayandalat
51-GLAVA. Mında gertsoginyanın kızmatçı jigiti Sanço Pansanın ayalı Teresa
Pansaga kat alıp bargandıgı jönündö bayandalat
52-GLAVA. Mında Baratariya aralın Sançonun andan arı başkargandıgı jönündö jana
anın gubernatorlugunun kaygıluu bolup ayaktagandıgı jönündö bayandalat
53-GLAVA. Mında Sanço Pansa özünün taksırına kantip jolukkandıgı jönündö jana
gertsogdun sepilinen eköönün kantip ketkendigi jönündö bayandalat
54-GLAVA. Mında Don Kihottun Barselonaga baratkan jolundagı başınan ötkörgön
okuyaları jönündö bayandalat
55-GLAVA. Mında don Kihottun Ay Nuru degen rıtsar menen kezdeşkendigi jönündö
jana andan kiyin emne bolgondugu jönündö bayandalat
56-GLAVA. Mında don Kihot menen Sanço Pansanın özdörünün kıştagın közdöy ketip
baratkan joldo bolgon okuya jönündö bayandalat
57-GLAVA. Mında özünün tuulup-öskön jerine don Kihottun kantip kelgendigi
jönündö, jana da oorugandıgı, muras kagazı jana ölümü jönündö bayandalat

ESKERTÜÜLÖR
Tüzgön B. M. Engelgardt
1 İdalgo — jeri az dvoryanin. Mavrlarga karşı katuu küröştün doorunda (XI—XVI
kılımdarda) mayda dvoryandar İspaniyanın turmuşunda körünüktüü roldu oynogon. Negizinen
İspaniyanı çet eldikterden boşotuu üçün alardan öz ıktıyarı menen soldattar alıngan,
oşonun natıyjasında, bul dvoryandar jeñip algan jerlerge bekem ornoşup alışkan. Birok
XV jana XVI kılımdarda, koroldun biyligi küçögön kezde, dvoryandardın bul tobu bara-bara
koroldun armiyasının karapayım kızmatçılarına şaardık törölörgö jana koroldun ak
saraylarındagı mayda-çüydö kızmatkerlerge aylanıp ketişken. XV kılımdın akırında
baştalgan çarbanın kapitalisttik formaların közdöy buruluşu jana birinçi zarıl bolgon
nerselerge baanın tınım albay ösüşü mayda dvoryandardı bara-bara toluk jakırdanuuga
alıp keldi. Servantestin ubagında özünün akırkı alakanday jerinen ayrılgan jakırlangan
idalgo İspaniyanın turmuşun münözdögön adam bolgon.
2 Amadis Gallskiy — bötönçö XVI kılımda İspaniyada atagı çıkkan rıtsardık
romandın geroyu. Bul romandın maanisi başınan ayagına çeyin ele fantaziya. Angliyanın
printsessası Elizena uul tuuyt. Uulun nikesiz tuup koygonduguna uyalıp, balasın deñizge
alparıp ırgıtıp jiberet. Belgisiz bir rıtsar balanı aman saktap kalat da, anı
Şotlandiyaga alıp ketet. Amadis çoñoygondon kiyin korol Lizuartanın kızı çende jok
suluu Oriananaga aşık bolot. Amadis orianadanı özünö aşık kılış üçün Evropanı
kıdırıp jortuuldayt, sırduu, sıykırduu ölkölörgö tuş kelet, döölörgö, sıykırçılarga
jana köz baylooçularga karşı salgılaşat jana başka miñ-sandagaya erdik işterdi işteyt.
Roman Amadistin jeñişi menen ayaktayt, özünün aşıgı, ayday suluu Orianasına üylönöt.
Romandın geroylorunun baarı teñ oydon çıgarılgan; başınan ayagına çeyin ele okuyanın
kaysı ölködö bolup jatkanın tüşünüü kıyın; anın üstünö al okuyalardın kaysı kılımda
bolgonun bilüü andan beter kıyın. Birok romandın avtoru tarıhıy çındık jönündö oylop
da koygon emes. Anın başkı maksatı— romandagı rıtsardı baatır, ayköl, kiçipeyil oşonu
menen katar çeber, küç-kubattuu jana kaarduu kılıp körsötüü bolgon.
3 «Angliyanın Palmerini» degen romanı —«Amadis Gallskiydi» tuurap
jazgan romandardın içinen eñ mıktısı. Palmerin angliyanın korolu don Duertenin
(Eduarddın) uulu. Aşıra sıpayı kavalerdin idealı bolgon özünün bir tuuganı Florian
menen birge aşık bolgon ayımı üçün san jetkis erdikti kılat, Deliant degen küç-kubattuu
sıykırçını jeñet, sıykırduu aralga jana başka dagı uşu sıyaktuularga tuş kelet.
Palmerindin «Amadis Gallskiyden» ayırması mınday, romandagı okuyalardın köbü
angliyanın hronikasınan jana bayırkı tarıhıy okuyalardan alıngan.
4 Sid Kampeador («Sid»—arabça «seid»degen söz; taksır, biylööçü degendi
bildiret; kampeador ispança — baatır, jooker degen söz) XI kılımdın ekinçi jarımında
jaşagan İspaniyanın legendarluu baatırı. Anın özünün anık atı Ryui Dias Bivar. Sid eñ
sonun polkovodets bolgon, jana Kastiliyanın, Leondun, Aragondun koroldorunun askerlerinde
köpkö çeyin kızmat kılıp, alardın öz ara kan tögülgön soguştarına katışkan adam. Sid
bötönçö mavrlarga karşı soguşta Valensiyanı tartıp alıp, atak-dañkı çıkkan. Siddin atın
atagan eñ köp jomoktor çıkkan, al jomoktor san jetkis romans jana poema bolup bizdin
küngö çeyin jetti.
5 Ronseval kapçıgayındagı salgılaşuu. Karl Velikiy İspaniyanın çoñ kazatınan
kaytıp kelatkan kezde (778-jılı) anın armiyasının aldı Ronseval kapçıgayında
duşmandın askerine kez kelet da, baarı teñ kırılıp kalat. Bul soguşta Karldın eñ jakın
kol başçılarının biri—Hruadland (Rolan) kurman bolot. Bul okuya İspaniyanın eposu —
«Roland jönündö ır» degen ataktuu çıgarmada ırdalat. Bernard de Karpio—İspaniyanın
orto kılımdagı eposunun geroyu.
6 Butsefal — Makedoniyanın padışası jana bayırkı zamandın dañkı taş jargan
polkovodetsi Aleksandr Velikiydin (bizdin doorubuzga çeyinki 356-jana 323-jıldarda) atı.
Butsefal soguştun ızı-çuusunan ürkçü emes, al kalıñ duşmandın içine kirip barıp, açuulu,
küç-kubattuulugu jana çıdamkaylıgı jagınan közgö körüngön; al at kan tögülgön bir jolku
soguşta ölöt, mına oşol ubakka çeyin al özünün eesine köp jıl boyu adal emgek kılat.
Aleksandr özünün atının ölügün şaan-şököt menen kömdüröt da, anın mürzösünün
aylanasına bütündöy bir şaar saldırıp, al şaarga Butsefaldın atın koyöt.
7 Siddin Babegi — san jetkis köp romanstarda ırdalıp, atagı çıgıp jürgön
baatır Siddin atı. Siddin atı Butsefal sıyaktuu ele abdan külük, küçtüü jana çıdamkay
bolgon, al özünün eesin mavrlarga karşı soguşta bir emes, bir neçe jolu aman alıp kalgan.
8 Feb — bayırkı grekterdin kününün, jarık düynönün kudayı.
9 Paladin. Karl Velikiydin (VIII kılımdın ayagı X kılımdın başı) ak sarayında
özü menen birge jaşap turgan ataktuu janjökörlörün (latınça dvorets—raşit dep atalat)
jana imperatordu kazattarga uzatıp çıkkandardı adegende paladin ataşçu. Kiyinçereek ar
bir ele ataktuu jana er jürök rıtsardı paladin dep atay turgan boluştu.
10 Rıtsar bolup jarıyalanuu. Rıtsar bolup jarıyalakuunun çınıgı ırım-jırımın
Servantes kızık kılıp mıskıldagan. Rıtsarçılık güldöp turgan doordo (XI—XII
kılımdarda) bul ırımjırım şaan-şököt menen saltanattuu ötkörülüp turgan. Rıtsarlıkka
jarıyalana turgan ar bir adam, rıtsar bolup jarıyalanuunun aldında çirköödö tün boyu
özünün kural-jaragın küzötüp çıguuga mildettüü bolgon. Ertesi jerge jarık kirgende bul
kural-jaraktın maksatın aytıp tüşündürö turgan. Jañı rıtsar al kural-jaraktın janında
turup, rıtsarçılıktın zakondorun jana erejelerin buzbay saktaym dep saltanattuu türdö ant
bere turgan. Anan kiyin jookerlik işte atakdañkı çıkkan jana köptü körgön bir rıtsar
kılıçtı koluna alıp, rıtsar bolup jarıyalanuuçu adamdı sol jak dalıga üç çaap turup:
«Seni rıtsar kılıp jarıyalaym» dep söz süylöy turgan. Uşunu menen ırım-jırım ayaktagan.
Rıtsar bolup jarıyalangan adamdın beline kılıçın baylap, ötügünö altın şporlordu tagıp
turup, anan ırım-jırımga katışkandardın bardıgı teñ jañı rıtsardın urmatına arnalgan
toydu közdöy jönöçü eken.
11 real (gea1 1e rlata, 68 mravedis) tört kuartogo tatıy turgan jıyırma tıyınga jakın
baası bar akça.
12 Markiz Montuanskiy jana anın inisi rıtsar Bolduin jönündögü eski romans
İspaniyada abdan zor iygilikke ee bolgon.
13 Litsentsiat — okumuştuu daraja, bul daraja universitette sabak berüügö ukuk
bergen.
14 «Urganda»— sıykırçı, don Kihottun jakşı körüp okugan rıtsar jönündögü
«Esplandian» romanının başkı adamdarının biri.
15 Arhiepiskop Turpin — VIII kılımdın akırındagı reymdik arhiepiskop.
Köp ubaktıga çeyin «Karl Velikiydin ömürü jönündögü («Turpindin hronikası») ataktuu
hronikanı oşol tüzgön dep jabıştırıp kelişken. Al hronikada Karl Velikiy menen anın
inisi Rolanddın İspaniyada körsötkön erdik işteri menen baştarınan ötkön okuyaları
jönündö tarıhıy çındıkka takır janaşpay turgan añgemeler bar ele. «Turpindin
hronikası», Karl Velikiy menen anın tanaptaştarı jönündögü rıtsardık romandardın
köpçülügünö negiz bolgon.
16 Onekiper—Karl Velikiydin tanaptaştarı bolgon—on eki ukmuştuu baatırdı
uşunday dep ataşkan. Alardın içinen eñ ataktuusu: Roland, Olive, Reynald
Montalbanskiy bolgon. Bul rıtsarlardın düynödö bolup körböy turgan erdik işteri jana
baştarınan ötkörgön okuyaları «Turpindin hronikasında» jazılgan.
17 Roldan — Rolanddın ısmın el uşintip özdörünçö atap alışkan.
18 Atkoşçu—At koşçu degen naam kemsintip aytkandıkka jatpayt. Al rıtsardın
kızmatçısı emes, jooker jardamçısı. Eski jana ookattuu dvoryandardan çıkkan jaştar
özünün körsötkön erdik işteri menen atak-dañkı çıkkan rıtsarga özdörü kaalap at koşçu
bolup kirişken. Mınday rıtsarga at koşçu bolup kızmat kıluu soguştuk jakşı mektep
bolup eseptelgen. Oşonu menen birge rıtsardın jardamı menen taasirdüü adamdar menen
taanışuuga jana koroldun ak sarayında kızmat iştep kötörülöm dep ümüt kıluuga mümkün
ele. Birok, negizgi iş— rıtsardık naamdı aluunun tuura jolu ele. At koşçular aylık algan
emes. Birok, rıtsar özünün soguşta tüşürüp algan oljosunun belgilüü bir bölügün berip
jana da sıylıktardı tartuu kılıp turgan. Bedeldüü bir kızmatka jetkenden kiyin rıtsar
özünün at koşçusun unutup koyboston, mümkün boluşunça jakşı kızmatka ornoşturup
kelgeñ. Rıtsardık katuu erejelerdin negizinde alganda, dıykandın karapayım kızı
Aldonsa Lorenso ayday suluu ayım boluuga kandayça kelişpese, Sanço da nak oşondoy ele
at koşçunu roluna jarabay turgan adam ele.
19 Briarey — bayırkı grekterdin dinge işenimi boyunça deñizderdin kudayı
Poseydondun jana ayal kuday Fetidanın uulu; al opsuz küçtüü, oozunan aloolonup jalın
çıkkan, jüz kolu bar döö bolot.
20 Benediktinçi — VI kılımda negizdelgen Benedikt koomunun monahı. Bul
koomdun baylıgı mol jana taasiri küçtüü bolgon.
21 Biskayçı — bask.
22 Santa Ermandad (sözmö-söz alganda—kasiettüü tuugandaştık) şaarlarda jana
selolordo jaşagan kalktın erkin soyuzu adegende uşintip atalgan, feodaldardın jana
alardın jan-jökörlörünün eenbaştıgınan özdörün jana mal-mülkün saktap kaluu al soyuzdun
maksatı bolçu. XIV kılımda bütkül İspaniyaga uşunday soyuz jayılgan; jalpı bir maksattı
közdögön soyuzga birigip alışıp, küç-kubattuu uyumdu tüzüşkön. Feodaldar Santa
Ermandaddı kıyratuuga bir neçe jolu araket kılıp körüşkön, feodaldardın jogorku
katmarlarının taasirin çektep koyuuga özü umtulgan korolduk biylik kasiettüü
tuugandaştıkka katuu jardam körsötkön. Ofitsialduu türdö taanılgandan kiyin Santa
Ermandad erkin soyuzdan akırındap administrativdüü mekemege aylanıp, ar kanday
kılmışkerlerge karşı küröşüüçü küzötçü korpus katarında bolgon. Servantestin ubagında
Santa Ermandaddın biyligi ayabay tömöndöp kalat. İnkvizitsiya aga da kolun saluuga ülgürüp,
anın müçölörün özünün kert başının maksatı üçün köp paydalangan.
23 Asumbra—eki metrden aşuun kelgen suyuktuk ölçömü.
24 Albrakinikamaloo — İtaliyanın akını Matteo Boyardonun (1434—1494)
«Aşık bolgon Roland» degen poemasınan üzündü.
25 Silen — bayırkı grekterdin dinge işenimi boyunça vinoçuluktun kudayı
Vaçhanın (Dionistin) tarbıyaçısı, al vinonu jana oyun-külkü tamaşaluu mayramdardı
jakşı körgön. Silendi, eşek minip mas bolup jürgön türdö süröttöşkön. Mas bolgon
kuuduldardı jana maskarapozdordu eerçitip alıp, gretsiyanın Fiva degen şaarına anın
saltanattuu türdö kirip bargandıgı jönündögü añgemeni Kayra Güldöö doorunda el abdan
jakşı bilgen. Don Kihot Gretsiyadagı jeti kapkaluu Fiva şaarın, Egipettegi jüz kapkaluu
Fiva şaarı menen çataştırat da, mına uşu añgemege işara kılat.
26 Djinevra — Orto kılımdardagı köp jomoktordun jana romandardın başkı
geroyu, Angliyanın Artur degen legendarluu korolunun ayalı.
27 Don Kihot sanap çıkkan baatırlarının attarının, jana da. ar türdüü uruular
menen jerlerdin attarının kee birleryn rıtsarlar jönündö jazılgan romandardan, kee
birlerin özünün doorundagı tarıhıy jana geografiyalık çıgarmalardan algan.
28 Angliyanın legendarluu korolu Arturdun özünün sepilinde toy
kok maydaçıl adamdardı ıgı kelgen sayın şıldınday bergen, alarda Servantesti jek
körüp, un şersitettin diplomu jok adam adabiyat jönündö kantip kep kılat den kekireyip,
köküröktörün örgö aydap joop berişken.
73 Montesinos, Durandarte — ispaniyanın legendarluu rıtsarları, alar Karl
Velikiydin İspaniyaga jasagan kazatına katışkan imiş. Jürögün kesip aldı degen okuyanı
Servantes eski romanstan ülgü alıp jazgan.
74 Merlin — bayırkı britaniyalık jomoktordun geroyu, kün murda baarın bile turgan
daanışman jana sıykırçı bolgon. Rıtsarlar jönündögü romandarda al ötö küçtüü sıykırçı
katarında körsötülöt.
75 Gvadiana — Jogorku Gvadina darıyası agıp baratıp, bir neçe jolu jerge kirip
ketet, darıya uşintip jerge kirip ketişi eñ köp jomoktu çıgardı, Servantes don Kihottun
üñkürdö bolgondugu jönündögü añgemesinde uşu jomohton bir az paydalangan.
76 Gertsog Alba (1508—1582) polkovodets jana İspaniyanın korolu Filipp II nin
gşenimdüü kişisi. Niderlandiya provintsiyalarındagı kötörülüştördü basuuda jana
Portugaliyanı basıp aluuda özünün jırtkıçtık kataaldıgı menen dañkı çıkkan. Anın atı
eldi korkutup, jürögünün sarı suusun alıp koygon.
Kuurçak teatr İspaniyada uşul küngö çeyin öörçüp kelatat; XIX kılımdın
70-jıldarında ele Seviledegi, Valensiyadagı jana başka şaarlardagı al teatrdın
sahnalarında «Gayferos menen Melisendranın adam kızıga turgan tarıhı» körsötülgön, el
al oyundardı kubanıp körüp turuşkan. Bul tarıh köp romanstarda ırdalgan. Romanstarda
Gayferostu Karl Velikiydin jeeni, ataktuu Rolanddın inisi, al emi Melisendra bolso —
imperatordun öz kızı dep aytılat, Melisendra küyöögö tiygenden kiyin tez ele mavrlar ala
kaçıp, İspaniyaga alıp ketip kalat. Gaferos bir katar ukmuştuu okuyalardı baştan
ötkörgöndön kiyin gana akırı anı tutkundan boşotup çıga alat.
78 Rehidor—seloluk je şaardık başkarmanın müçösü.
79 Ptolomey — bizdin zamanıbızdın II kılımında jaşagan Gretsiyanın ataktuu
astronomu, matematigi jana geografı. Ordunan kozgolbos jerdi ay-aalamdın borboru degen
anın kosmogonikalık sisteması Kopernik menen Galileydin genialduu emgekteri jarıkka
çıkkanga çeyin eldin arasında zor iygilikke ee bolup kelgen.
80 Kava. İspaniyanın eski jomoktorunun birinde, VIII kılımda arabdar İspaniyanı
jeñip algandıgı jönündö tömönküdöy aytılat. Küç-kubattuu graf Yuliandın Kava attuu
ayday suluu kızı bolgon eken. Yulian özünün kızın abdan jakşı körüp, közünün karegindey
korgooçu zken. Birok, baykuş atasının toluk işenimine kirip algan korol Rodrigo
Kavanın abiyirin ketirip koyöt. Oşondo Rodrigodon öç aluu üçün graf Yulian arabdardı
İspaniyaga çakırat. Rodrigo alarga karşı çıgat, birok taşı-talkan bolot da, özü soguşta
kurman bolot. Kızı üçün öç alıp Yulian ıraazı bolgon çıgar. Birok. arabdar İspaniyada kala
berişet da, akırındap büt jarım araldı karatıp alışat. Oşentip Elena menen Kavanı
biri-birine salıştırıp kelip don Kihot mınday degisi kelet: Elenanı uurdap ala
kaçkandıgı üçün Troya kaza bolso, Kavanın abiyirin ketirgendik üçün arabdar İspaniyanı
basıp aldı.
81 Aşkananın suramçı-tilemçileri — feodaldık sepildin aşkanalarına üyür alıp,
kalgan-katkandardı jep jana kızmatkerler menen jan-jökörlördün ança-mınçalap bergenin
alıp ookat kılıp jürgön selsayaktar, mitaamdar, kayırçılar.
82 Vamba (672—680) Got dinastiyasınan çıkkan İspaniyanın korolu. Jomokto anın
tegi dıykan dep aytılat.
83 Elisey talaası — bayırkılardın dinge işenişi boyunça — baatırlardın tigi
düynögö barganda ömür sürö turgan jeri.
84 Esplandian — Bul roman «Amadis Gallskiydin» tüzdöntüz ulandısı bolup eseptelet.
Esplandian Amadis menen Oriananın uulu. Rıtsar bolup jarıyalangandan kiyin Esplandian
ukmuştuu okuyalardı izdep sapar çeget. Anın erdik işterinin başkı maydanı Çıgış bolot:
buyerde al türktör, sarantsiandar menen salgılaşat da, alardı bölök-bölök jeñip çıgat,
şaarlardı jeñip alat, kara mürtöz sıykırçılardı kıyratat, oşentip olturup akırında
Konstantinopoldun imperatoru bolup kalat.
85 Sosloviyalık eski kaldıktar dvoryandarga kol önörçülügün kıluuga tıyuu salgan.
Kanattuu kuştardı kamay turgan torlordu jana tiş çukuurlardı jasoo gana dvoryanindin
barkın ketirbey, kemsintpey turgan iş bolgon.
86 Alıgvasil — koomduk tınçtıktı jana tartipti saktooçu politsiyalık
nadziratel.
87 Bellerofont — Gretsiyanın jomoktorunun geroylorunun biri, korinf padışası
Glavkanın uulu. Bellerofont bir tuuganın kokustan öltürüp alıp Korinfti taştap ketüügö
argasız bolot. Al Argostogu Pretos padışasın közdöy jönöyt. Padışa anı abdan jakşı
kabıl alat, birok padışanın ayalı, Stenobeya, Bellerofont meni azgırgısı kelet, dep
küyöösünö dattangan. Oşondo Pretos meymanınan özü öç algısı kelbey, bir tuuganı, İobatey
padışaga jibergen. İobateyge bergin dep koluna kat beret. Jaşıruun tamgalar menen
jazılgan katında Pretos, Bellerofonttu öltürgün dep suragan. Bulkattı algandan kiyin
İobatey, Bellerofonlu korkunuçtuu, kataal Himeroy menen soguşuuga buyrugan, antkeni bul
soguşta Bellerofonttu ölöt dep oylogon. Birok, Pegas degen sıykırduu at apkelip bergen
Afina degen ayal kudaydın jardamı menen Bellerofont kataal Himeroydu jeñip çıgat.
Andan kiyin Bellerofont dagı eñ köp erdik işterdi iştegen, buga ıraazı bolgon İobatey,
anı menen jaraşıp gana tim bolboston, özünün kızın aga ayaldıkka bergen.
88 Kündünkudayı Gelios — bayırkı gretsiyalık jomoktordo mınday dep
aytılat,— özünün uulu Faetondun ötünüçü boyunça kün arabasın başkaruunu bergen. Birok
baralına kele elek, tajrıybasız jaş bala joldon adaşıp ketip, az jerden ay-aalamdı
örttöp jibere jazdagan. Ay aalamdı örttön saktap kalgısı kelip, kudaylardın üstünön
karagan Zevs er jürök beçara balanı çagılgandın küçü menen urup jıgat da Gelios Kündün
nurun murdagı tuura joluna salat.
89 Koyçulardın jomoktorunda jıldızdar, asmandagı perişteler kaytarıp jürgön
koroo-koroo eçki je koy dep aytılçu.
90 Birinçi tamak — jemiş. Servantestin doorunda tüşkü tamakta jemişterden baştap
jeş kerek dep mıktı vraçtar sunuş kılışkan.
91 Gippokrat (460—364 b. e. ç.) —bayırkı zamandın eñ uluu vraçı, «meditsinanın
atası» anı nak uşunday dep ataşkan. Kayra Güldöö doorunda Gippokrat ayabay bedeldüü
bolgon, oşonduktan doktorlor aga tayanıp iştegendi abdan jakşı körö turgan. Bierde
doktor, Sançonu tim ele akmak kılıp jatat: Gippokrat çildin eti jönündö eç aytkan emes.
92 Olya Podrida — İspaniya elinin uluttuk tamagı: may sızgırıp, et tuurap jana
başkalardı salıp demdep bışırgan jemiş.
93 Mavrlardı kuuguntuktoo. Filipp II nin (1556—1598) jana anın ordun baskan Filipp
III nün (1598—1621) kezinde mavrlardı İspaniyadan kuup çıguu işi ayaktagan. Bul
kuuguntuktoo ökmöt tarabınan kanday bolso, din tarabınan da dal ele oşondoy, murda kulak
ugup köz körbögön ırayımsızdık menen öttü. Lamançadan mavrlardı zorduk-zombuluk menen
evakuatsiyaloo 1609—1610-jıldarda, başkaça aytkanda, Servantes özünün «don Kihotun»
jazıp jatkan kezde jürgüzülgön. Afrikaga köçüp bargan mavrlar bir katar mayda
mamleketterdi tüzüşkön, alardı kiyin Frantsiya, İtaliya jana Evropalık mamleketter basıp
alışıp koloniyaga aylandırışkan.
94 Roke Ginart — çın ele Servantestin zamanında uşunday karakçı bolgon, al
özünün adepsizdigi menen adamdardı karaktoo jana taymanbay kol saluu jagınan bütkül
İspaniyaga dañkı çıkkan.
95 Menin Troya muşuerde boldu — Troyanı grekterdin kıyratkandıgı
jönündögü jomoktun taasiri astında aytılıp kalgan sanat söz jana al men uşuerden
birotolo jeñildim degen maanini beret.

Click or select a word or words to search the definition