Han Ormon

«Han Ormon» — tarıhıy roman. Al 19-kılımda bir taraptan Kokon handıgı, bir taraptan
Tsin imperiyası, dagı bir taraptan Orus padışaçılıgı geografiyalık jaylanışı
jagınan strategiyalık maanisi çoñ, birok birdiktüü mamleketi jok, uruu-uruu bolup
bıtırandı jaşagan Kırgızstandın jerine köz artıp, kısımga ala baştagan kıyın
kezeñin bayandayt. Roman Ormon han başında turgan tündük kırgızdarının özünçe
mamleket bolup, köz karandısızdıgın saktoogo jasagan araketin çagıldırat.


ESKERTMELER
  1. «Akeñ sarıbagış» — ötkön kılımda sarıbagış uruusu köp da, küçtüü do bolup, «manap tukumu»
    eseptelgenden ulam «akeñ sarıbagış» dep kötörmölöp aytılgan söz tündük kırgız uruuları arasında
    lakap katarı tarap ketken. (Mından arkı tüşündürmölör avtorduku — M.T.).
  2. Talkuu — alaşem kezinde jıgaçtın iyrisin tüzötüüçü aspap.
  3. Agantay — ar. Hatimtayn — «Kısas» kitebinde aytılgan, joomart kişi.
  4. Ombu — Omsk, Batış-Sibir guberniyasının borboru. Nıyazbek biy kırgız delegatsiyası menen barıp
    general-gubernatorgo jolukkan. P.A. Slovtsov «İstoriçeskoe obozrenie Sibiri» 1897 g. II kn. str. 310—314.
  5. Bitirbor — Peterburgdu ilgeri kırgızdar uşunday ataşkan.
  6. 1517-j. mogol ökümdarı Sultan Seyit Tagay biydi karmap «Ardaktuu Tutkun» katarı ak üyü menen ordosunda
    kütkön. Sanjırada Tagay biy «Ak üylüü turganda» degen söz oşondon kalgan.
  7. 1517-j. mogol ökümdarı Sultan Seyit Tagay biydi karmap «Ardaktuu Tutkun» katarı ak üyü menen ordosunda
    kütkön. Sanjırada Tagay biy «Ak üylüü turganda» degen söz oşondon kalgan.
  8. Çalıyar — ça r — paygambardın tört dosu — Abubakir, Omor, Osmon, Aalı.
  9. Hanışa ayım — Omorhandın jesiri, Madali han ögöy ene menen nikeleşip algan.
  10. İndiyanın kümüş tıyını — rupiy.
  11. Mekü — bulgarıdan, je kayıştan büyrüy jasalgan jeñil kiyim.
  12. Kapal — azırkı Taldı Korgon.
  13. Isık üy — tündük kırgızdar topuraktan, kıştan, je jıgaçtan salıngan algaçkı üylördü uşintip
    ataşkan.
  14. Ketirmavds* — «kontramarkanın* buzulup aytılışı, oşogo okşoş içinde 2 — 3 bölügü bar kalıñ
    temirden jasalgan meş.
  15. Uzun sarı — jazgı üzümçülük mezgil.
  16. Jaman ooz — «tıñçı» degen maanide.
  17. TsGA Respubliki Kazahstan, f. 347, op. 1. Delo 2920. l. 205.
  18. TsGA Respubliki Kazahstan f. 10374. op.1. Delo 1770 l.5. ob.
  19. Siriya mamleketinin borboru Damask.
  20. TsGA Respubliki Kazahstan, fond 374, op.1. Delo 1921, l. 4. ob.
  21. TsGA Respubliki Kazahstan, f. 374, op 1. Delo 2020. l. 55 — 56.
  22. TsGA Respubliki Kazahstan, fond 374. Delo 1669, l. 112 —
  23. AVPR fond glavarh. 1 — 7, 1844 — 1863. Delo № 1, l. 1823.
  24. Knyaz Gorçakov — generalgubernator.
  25. Ngterburg
  26. TsGA Respubliki Kazahstan, fond 374, op. 1. Delo 2920, l. 40 — 41.
  27. TsGA Respubliki Kazahstan. Fond 374, op. 1. Delo 2920, l. 5 — 6.
  28. TsGA Respubliki Kazahstan, f.374, op.1. Delo 2020, l. 55 56.
  29. Belek Soltonoev. Kızıl kırgız tarıhı, 1990. Bişkek, 866.
  30. Kojo Ahmed Yasavi.
  31. Mayit (arab.) — ölgön kişi
  32. Ot mayı. Jayıt akısı.
  33. Ay tuyak — bataga ak boz bee çaluu.
  34. Aydın jañırarına 4 kün kalganda (ay esebinde «aydın tört eskisi» dep koyulat).
  35. Kısırak — asıy çıkma subay bee.
    Slovtsov P. A. İstoriçeskoe obozrenie Sibiri. 1897 g. II kn. str. 310 — 314.
  36. Tauçibek çebi — Almatıdan 35 çakırım alıs turgan Kokon çebi. Kazak biyi Tauçibektin atında bolgon.
  37. Kozu köçündöp - jay, şaşılbay degen maanide.
  38. İmanov Akeş. Sart ake . I bölüm, Karakol. 1997.
  39. TsGA Respubliki Kazahstan, fond 3, op. 1. Delo 3. l. 3. ob.
  40. Çokon — ordodo utturup atkan taraptın oyunçularının birden gana atar kezegi.
  41. Belek Soltonoev. Kızıl kırgız tarıhı 2-kitep, 19 — 20 better. Bişkek, 1993 j.
  42. Kaşkarça — sıy sırt kiyim.
  43. Jasanat — ölük, söök degen maanide.
  44. Soguşta Ormon handın köçmö ordosu turgan señir.
  45. Ormon handın taktikalık ayla-amaldarı.
  46. TsGA Respubliki Kazakstan, fond 3. op. 1. Delo 348, l. 5 — 6
  47. Aldaş moldo. Ormon Balbay çabışı. Bişkek, 1993.
  48. Volost
  49. General-mayor Vişnevskiydin Ormon Nıyazbek uuluna jibergen katı. TsGA Respubliki Kazahstan. fond 374,
    op. I. Delo 2020, l.55 — 56.
  50. P. P. SemenovTyanŞanskiy. Puteşestvie v TyanŞan v 1856 — 1857 godı. Moskva. OGİZ, 1948, str. 187.
    51
  51. Ormon han jönündö arhivdik materialdardan kıskartılıp alındı. Orfografiyası oşol boydon
    saktaldı. (Red. — M. T.)
    52
  52. [*] Kön – kolgo iylengen bulgaarı
    [‡] Şam — Damask şaarı.
    [†] Kudalangan kız başkaga ketip kalsa, atası tartuuçu ayıp.
AY ATTARI
  • 1. Jalgan kuran — fevral — mart
  • 2. Çın kuran — mart — aprel
  • 3. Bugu — aprel — may
  • 4. Kulja — may — iyun
  • 5. Teke — iyun — iyul
  • 6. Baş oona — iyul — avgust
  • 7. Ayak oona — avgust — sentyabr
  • 8. Toguzdun ayı — sentyabr — oktyabr
  • 9. Jetinin ayı — oktyabr — noyabr
  • 10. Beştin ayı — noyabr — dekabr
  • 11. Üçtün ayı — dekabr — yanvar
  • 12. Birdin ayı — yanvar — fevral.

Click or select a word or words to search the definition