Akındın Elesi

1944-jıldın kışı. Ot jagılbagan üy suuk. Kıştık paltonu jelbegey
jamınıp, moynuma jün jooluk oronup, meeley kiyip «Bizdin zamandın
kişilerin» jazıp olturgam. Bir maalda eşik tımızın açıldı. Köñül burgan
jokmun.
Alıkuldun ünü jumşak uguldu
— İştep olturgan beleñ?..— İymene kaldı beym, adatınça meni
«Kölköñbay» dep tamaşalabastan osolduk sezgensip tigil jalgız orundukka
oltura ketti. Al da paltosun jelbegey jamına kirgen eken. Eki öñürün jıya
kumtulanıp, koldorun booruna algan kalıbında oyluu, tıptınç olturup kaldı.
Kızı Jıparı çarçap, baş koşkon jarı çıgıştık kılıp bir üydö jalgız
kalgan arı ooruluu, arı adamga çeçilip sır aytpas oyçul akın ötö tünt,
sanaaçıl bolup basınıp jürgön kezi. Al kurbu-kurdaştarına joluguunu
kaalabayt. Özünün suuk bölmösündö dayım jalgız. Emne iştep, emne oylop,
emneni okup jatkanın bilgizbeyt (Al kezde biz Tüş- tük köçösündögü № 61-üydö
koñşu turçubuz. Al üydün sırtında eki tepkiçi bolor ele, erte-keç üyünön
çıkkan akın oşol tepkiçtin baskıçında üñküyüp, şadıluu koldoru urkuygan
tizesin salaalap, alda nemeni tıñşagansıp oñ jagına saal moyun buragan
kalıbında uzakka olturat. Keede arık, jotoluu keşpirin şamday sozultup
koroonun içinde jay basıp jüröt. Al kelgende, biz jaadırap mümkün kadarı
anın köñülün açuuga, anın ıgı menen boluuga tırışabız. Maekteşip, bir top
«kanattuu» kepter aytılgan soñ Alıkul saal çımırap, köñülü açılayın deyt...
Öz münözünö jaraşa sözmör, tamaşaköy akındın tez aranın içinde mınçalık
basınıp ketişin oorudan körüp, men aga özüm kurgak uçuktu kanday jeñgenimdi
kep salıp, öz «tajriybamdı» aytıp ooruluu adam, deni sak kişidey jarkın,
şayır jürüşü kerek. Solup turgan ösümdükkö suu sol berse, şayırdık, külkü
ooruluu adamga kubat, dem bererin aytıp bajıldaganımda... Alıkul külgön
bolup muluñdap koyöt:
— Irısın töödöy, Kölkönbay... Romanındı jaza bersençi...
Anın oşol «çi...» sinde salmaktuu kürsünüü, aytılbagan ökünüç sezilçü...
Alıkul olturar zamat men işti toktottum. Al tek zerikkeninen kelgen jok.
Ne bir aytar kebi, keneşer oyu, ne bir işi bar. Al anı oşol zamat çeçilip
aytpasın da bilem. Arkı-berkiden kep salışıp maekteşip olturduk.
Kandaydır bir iş köñülün bölgöndöy Alıkul tizesin çıkanaktap, eegin tayana
kalıp tigil etajerkada tizilgen kitepterge aldırtan köz salat. Keede menin
aytkandarımdı ukmaksan. Köñülü tigil kitepterde. Al oşentip uzakka olturdu
da menden tuñguç ırlarının jıynagı «Çolponstanın» suradı. Özün belekke
bergen bir nuskası bar, anı katıp jürömün dedim. Ordumdan turup katıp
koygon jerimden «Çolponstandı» aldım da, aga berbey özüm jıynaktı baraktay
olturup aldanemnelerdi süylödüm. Birok akın kebime kulak koyboston
kolumdagı jıynaktan közün albay bir azga olturdu da anan uyalgansıp,
kıypıçıktay tüşüp çeçkindüü ötündü:
— Okubaçı, uşunu. Biröönün üyünön uşul jıynaktı körsöm uyalıp ketem. Sende
da turbasın. Özümö berçi?...
— Tan kalgansıp katkıra küldüm da, jıynakta jakşınakay ele ırlar
basılganın aytıp, avtordon algan belekti kayra berbesime men da bekem
turdum. Alıkul aga ökündü. Berbesime közü jetkende anı eçkimge körsötpöy
katıp koyuşumdu surandı.
Akırı katıp jürüp da men «Çolponstandı» tappay kaldım. Anı maga
körsötpöy avtor aldıbı ne başka biröö aldıbı bilbeym. Birok bir katar
ırlar jıynagının avtoru, uluu Şota Rustavelinin «Jolbors terisin kiygen
baatırın» kırgız tiline tatınakay kotorgon talanttuu akındın emne oy
menen oşentip öz çıgarmasın özü jerip, anı körgüsü kelbey anı okuuçunun
kolunan körsö uyalıp, ökünüp jürgönü çınında ele a degende bizge tüşünüksüz
boluçu. Kayran akın uşintip jaza albay öksüp kalabı, degen ökünüçtüü
bojomoldor da bar ele. Artıkça, Alıkuldun kırgız Gimni üçün jazgan üç
kupleti kurgak, ötö körkömsüz bolup kalganın okuganıbızda, anı jazgan
akından ümüt üzüp koyö jazdap, anı ayap kaldık. Keeki joldoştoru anın
sırtınan anekdot aytışıp etietsizdik işteşti. Akındın üy-bülölük
turmuşuna, tünt münözünö baylanıştırıp artıkça — «Paltosu janı porum,
kara jaka» keeki ayaştar, jeñil oyluuluk menen —«Közü oynop, kızıl erdi jıpjıp etir",— Toktoy tur, tigil dagı kelsin deşip» ebiregen kızıl erinderi
erinderiçe tiybey ayıpsız akındı sırttan jamandaşkan sayın... «Da... da» lap
jer tepkilep çetki emesi» uşak-ayıñdarga ot tutandırışı tek kañırıştan
çıkkan ayın boyunça çalıp, al kezde turmuştu keñiri baamdap, akındıktın
jaman-jakşısın taasın ılgay baştagan oyçul akın talantın kurçuttu:
Al kezde, men olturdum üydö jalgız,
Oylordon-oygo batıp, tüpsüz-sansız.
Attiñ ay, bir çoñ kilem soksom ee deym,
Bir çetin müldö kırgız kötörö algıs...
Oşentti. Oyçul akın Puşkinden, Şotadan, Gyöteden akıl suroo menen
baamçıldıgın küçöttü, çeberçilikti özdöştürdü. Kürp-kürp kan jötkürüp
olturup, bal emgektin daamın tattı.
Öñü öçüp, oñoy menen gülü oñbogon,
Janagı «jaman» degen «jakşılardın» —
Sözünün, çın-kalpına kübö bolgon.
Eldik madaniyatka tübölük salım boluçu asıl kilemin kirpik menen soktu.
Birok akındın janın keyitip, jürögün sızdatkan jaman- doonun uçugu başka
jakta. Al, akındın özü emes, anın emgegine uşak aytuu, emgegin burmalap,
emgegin jamandoo boluçu.
1940-jılı akın, ırlar jıynagının kol jazmasın Kırgızmambaska
tapşırat. Ali basma körö elek, basuuga sunuş kılıngan gana jıynaktı koluna
algan bir redaktor kol jazmadagı özü baykagan birin-eki müçülüştördü
avtorgo körsötüp, aga redaktorluk keñeşin berüünün orduna, koş maanilüü bir
sözdü burmalap avtorgo oor sayasiy ayıp tagat. Al oşol jıynakka kirgizilgen
bir ırdagı — «Jutungan evropanın ört baldarı» degen saptagı «Jutungan» de
gen söz. Albette, akın bul sözdün maanisin redaktor burmalaganday — «Toyunbas,
suk» degen maanide albastan, «Taymanbas, tartınbas» degen oñ maanide algan.
Oşentse da maanisi tak emes—koş maani tuudurgan sözdü akın ırında
koldonboy koygondo durus bolmok. Albette bul jaş akındın ali öz ene tilin
jakşı bilbestiginen ketirilgen müçülüşü boluçu.
Aytor al jolu, jıynagı jarık körböy kalgan akın tek sın uguu menen tim
kalbastan uzak mezgil tekşerilip jürdü. Dal oşol kündördö al basınıp,
çünçüp, tünt tarttı. Jalgızdıkka berildi. Tündün kaysı maalında üydön
çıkkanıñda akındın karaanı üñküyüp, bozorup tepkiçte olturganın, ne eç
dabışsız kölöködöy ürüñ-barañ tartıp basıp jürgönün körgönündö jürök
sızdaçu;. Al köp uçurda beymaal ubakta oşentip jalgız jürgönün adamga
bildirbeske araket kılat. Sebebi jok jerden adamdın tınçın aluunu kanday
jaktırbasa, özünün külgün ömüründö böydö kaygı tartıp, oor keselge çaldıgıp,
janga küyümdüü jarsız, erkeletken balasız jalgız sokoloy başı uşuntip
basıp kalgandıgın adamga «bilgizbeske» tırışat... Beymaal ubakta jalgız
basıp jürgöndügü jönündö suray kalsak, al anı jaktırbay, ukkusu kelbey,
alturgay andan biröö antkorlonup, jaman oy menen suragansıp ökünüp, özgörülö
tüşöt. Anday uçurda al eçkim menen süylöşpöyt. Tek sıpaykerçilik körsötüp
janında jürgönü bolboso, bayagıday ele japadan jalgız, bayagıday ele oyluu,
tünt, janındagı adamdı unutup öz düynösündö. Alturgay köñülü süybögön
kişiden jüz burup «Seni menen jürgüçö jalgızdıgım artık. Oygo batam... Ir
tabam...» degeni aytpasa da baykalat. Oşentti. Al kez: oyçul akındın kee bir
tataal kırdaaldardan ulam basınıp çökkönü emes, akındık namısı kurçup,
jüünü boş ırlardı tanıp, poeziyanın jalının jandıruu jolun izdegeni,
uşul jaşına çeyin:
Men uyalam; mına mından uyalam:
Közgö tolor bir çoñ emgek kılbagam!
Kolun kezep, joluñ bolgur degensiyt,
Jer şarınan külük uçkan zamanam.
dep özünün zamana aldında akındık ıyık mildetti ali majröö atkargan
çabaldıgına ökünüp uyalganı boluçu. Birok uşul özün uyaltkan çabaldıktı
kantkende jeñer jolun izdenüüsü — dal oşol kıtmır redaktordun ökünüçtüü
«çabuulunan» kiyin ogo beter tezdetildi, ogo beter akındık namısı anı
tınçıtpadı.
Dal oşondon kiyin Alıkul baştakı jazılgan çabal ırların özü
jaktırbay, alardı kişige okutpay, kokus biröönün üyünön jıynagın körüp
kalsa anı alıp jok kılıp, öz emgegin özü tandı, öz üyünön bezdi. Jaz, küz,
kaybir uçurlarda kış aylarında da al el aralap ketet. Sözmör kişilerdin
bayanına kanat. Janduu süylömdörgö kulak koyup, taamay aytılgan kanattuu
sözdördü, tamsilderdi, nuskoolu kep-sözdördü, lakap-makaldardı esine tutup,
kündölügünö jazıp kaytat. Al a degende, Çüydögü, Isık-Köl öröönündögü bir
katar kolhozdordo bolgondon kiyin — «Jaylay eginimdi asıradım. Emi
tüşümün alam» degen dıykança, ne Çolpon-Ataga, ne Jeti-Ögüzgö, ne Koysarı
menen Isık-Atanın birine aylap jatıp bir jaktan özünün naçardap ketken
den soolugun asırap, bir jaktan — «Çabıttap jem izdegen ak baarçınday»
sonundap «...eki—üç sap ır taap kelişke»... jarık talantın jumşap koydu. Al
ajal koyundaş jürgöndöy, birok Isık-Köldün möldür tolkunu, Ala-Toonun
salkın ilebi anı ajalga berbey, ömürün saktap, anı korgop, asırap bagıp
turganın ötö kubanıp kep salganında kumsargan ireñine kan jügürüp, köñülü
açıla tüşüp, muluñdap, kol joolugu menen oozu-murdun tez-tez sürtünö kubanat.
— Ol da bizdin jer-suubuz ay! Kılımdan kılımdarga jomoktolgon sonun
bayandardı baraktagan Ala-Too özöndörüçü...
Tolkundagan akındı tımızın kubattap koyöm:

— Jazılbay kalgan kitepter kança! Alardı tımpıya saktap uluu toolor
mensinip zıñgırayt, jakşılap sırdaşsak, berişeer beken, Alıkul?
Akın kepke sarañ. Al tek seni menen maekteşkensip koyup içten küngürönüp,
öz dünüyösü menen alek. — «Al kanday, kün batarda köl ukmuştuu, kandaydır
janga salkın mındagı uu-çuu... Kımızday çöyçögündö sapırılıp, jaştıktay
küü-şaa etet köbük çaçıp...»
—...pay, pay! Isık-Köldün kasieti ay. El aralaş kerek, el aralaş kerek,
Kölköñbay...
Jetken tamaşasın akın uşunu menen ayaktatat. Al aşa berilse el içinde
jürüp taap kelgen tatınakay ırlarınan eki-üçtü okup koyöt. Çının aytış
kerek. Ir okuuda Alıkul ança maşıkkan ustat emes boluçu. Ünü pas, saal
doldurabıraak çıgıp, dirildegen ünündö bolor-bolbos şaşmalık baykalat.
Oşentken menen birde koñur tartkan ünündö özünçö ırgak, özünçö tak süyküm
bar. Sabaktın akırına çekit koyörunda özöktön muñkana çıkkan jumşak ilep
urulat:
Keçeegi jogotulgan balalıktay,
Araldın arjagına süzgön ak kuu... degende jumşak muñkanuu; tüpkürdön
ugulat. Akındın dal uşul ilebin uguunu kaalap:
— Dagı kanday ırlarıñ bar? Okup koy degenibizde; al oñ kıyalı karmasa, dagı
bir az okuyt. Sol kıyalı karmasa, kol joolugu menen oozu-murdun sürtüngön
bolup, muluñdap, andan biröö talaşı jatkansıp kol jazmasın stoldun
tartkıçına saluuga aşıgat. Andan kiyin jañı ele satılıp kelingen sıyaktuu
stolunun üstü taptaza bolup, özü da eç-eçtemke körbögön-bilbegen kişiçe
korjoyup, tizesin kuçaktap olturup kalat.
Oşentet. Öz baamında abdan jetilgen, öz kupuluna tolup, öz köñülünö jakkan
gana ırların okup koyup... anan anı okuganına da ökünüp kalgansıyt. Ötö
kızgançaak ene kut tögülgön beşikte nurga bölönüp köşülgön egiz uulun
baykoosuzdan jaman közgö körsötüp, kayra içi tartına tüşkön sıñarı...«Uşul
ırlarımdı emne üçün kişige uguza okudum? Jetile elek go? Jakpay kaldı go?»
— degendey keede ökünüçtüü kebetede basınat, keyigensiyt. Okulgan ırların
maktay berseñ, anı ukkusu kelbey oşol zamat şadıluu uzun kolun jañsay:
Koyçu... anı aytpaçı. Jakşı ır bizdin kol jetkis jay, da... O-o... bizge ali
işteş, işteş kerek...
Akındın özünö özü kanaattanbagandıgı kay kezderde çeginen aşa tüşüp, al
ötö ele eç-eçtemeni jaktırbas — kızgançaak, oy pikirge aşa sarañ, dele oñoy
menen jakşını taanıgısı kelbegen «içi tar» öñdönüp ketiçü... Alturgay
mından az ele jıl murda özü süygön, özü baalagan akındarga azır etiet sın közü
menen karap, alardın özdörün da, jazgandarın da etiet taldap; kokus bir
akındın supsak ırın basmadan körüp kalsa, anı özü jazıp, baykabay çıgartıp
jibergensip, supsak ırdın avtoru üçün özü uyalat.
— Ir dep ele jaza beret ekenbiz da. Uykaşkandın baarı ır bolbosun tegi
baykasak bolo?! Koyçu, mındaydı okubay ele koyölu...— Al oşol zamat kolundagı
supsak ır basılgan gazetanı büktöy salat. Ne çañın kübügönsüp etegin çapkılap
ordunan aşıga turat, ne alda kimge taarıngansıp korjoygon tizesin
çıkanaktap, eegin tayanıp oylonup olturup kalat.
Al özü menen özü maekteşkendey, özü menen özü sırdaşkanday oyluu, tünt.
(Balkim, anın tünttügü sazdın tünörgön möldür kudugunday tımıp, meltirep,
çeginen aşa tüşör). Oşentse da özü menen özü bolgon oyçul akındın içki
düynösü jakşı peyilge, tereñ sırga bay. Al uç-kıyrına köz jetkis deñiz
meykindigindey — nukura akındık kıyaldın kanatın jaya biyikte şañşıgan
körögöç kıraanday:
«Men bararmın, kış soñunda bararmın,
Kış bütkönçö uşul jerde kalarmın,
Kelgen-ketken konup-tünöp ötsün dep,
Tört bölmölüü ırdan bir tam salarmın» —

degen ıyık şañşuusun içten kaytalap, içten jattay, akındık maksatka alagdı.
Tört bölmölüü ırdan bütçü jarık imaratka poeziyalık asıl boyöktordu
aalamdan izdegen çeber akın düynölük adabiyattı talıkpay okup, tereñ oylonup,
düynölük ustattarı menen da sırdaşıp, koozduktu köz aldına elestete
tabiygattın körkünön, kubuluşunan da sır surap, el-jerden da sır surap asıl
maksatın, akıl-talanttın çabıtında:
Ah, çirkin, bizdin kündör kanday tattuu,
Bügündön erteñkisi ırakattuu!..
Tabiygat jana anın muzıkası —
Kün sanap kanday suluu, kanday şattuu!
Tabiygattın şañduu- muzıkasına ün koşkon baamçıl, çeber, akpeyil akın
biyikten şañşıp, özünün jarık düynösü menen eline, adamga ak peyil tiledi:
Tilegim: kiymi bolsun jibek, şayı,
Jagımduu, jayluu bolsun jürgön jayı
Baldarı aman bolup, tukumu össün,
Kant, şeker, bal tatısın içken çayı.
Basa, bul tek kana ak peyildüülük körsötkön tilek beken? Jok! Bul — asıl
poeziyanın kurç kuralın taptap: jırgalı, taalayı, ömürü baldarının, ukumtukumunun amandıgı üçün adamga jiger berüü. «Taş idişke kuygan» baktısın
joomarttık menen koş koldop karoolçunun balasına bölüşüü:
Berem,
Alsın!
Satpaym, kadır-barkımdı, Uyçu, koyçu,
Ketmençinin —
Menmin kımbat akını.
Baalay kelse teñ kele albayt,
Bul aalamdın altını!
Basa, keekilerçe ajaandık menen özünö künümdük dañk talaşpastan özünön özü
kelip turgan alp emgektin zor sıymıgın uyçu, koyçunun baldarına bölüşkön,
eline bölüşkön akpeyil joomarttıktan kımbat emne bar, düynödö. İçi
tardıktı, sarañdıktı, karamürtöstüktü — dele eç bir ters sapattı adamdarga
kaalabay; anday jaman nerselerden adamdardı saktap, korgop, adamdarga
joomarttıktı, ak-peyildüülüktü, berekeni — dele bardık jakşı nerselerdi
bereşen küzdün berekelüü jemişindey, berekelüü akındık dastorkongo salıp
adamdardı meymandap sıylap turuudan ıyık kanday sıy bar, düynödö. Akın
jürögündögü oşol ak peylin joomarttık menen bölüşüp, adildik üçün
maydanga çıktı. Al, aalamga tegiz sayabasın tiygizer adildiktin bayteregin
öndürçü Jer. Bardık sonun kasietter, bardık ıyık işter Jerde. Irısberekenin tügöngüs bulagı Jerde. Kara kıldı kak jargan kalıstuuluk. adildik
Jerde. Biz jerdin baldarı karaniettüülüktü, karaözgöylüktü taştandıday
tereñge köömp salıp, adil küröşkö çıgalı. Erteñki jırgalıbız üçün «Bir
jeñden kol, bir jakadan baş çıgarışıp» taalay tabalı, jarık zaman kuralı:
Egerde ay kızganıp, kün türtpösö,
Jer şarın koltuguma kısıp alıl,
Meymanga barar elem eki-üç küngö!
Körsötüp bir tilektüü jer balasın,
Bolgondo — biz sıyaktuu er danasın!
Köp turbay kayra tüşüp keler elem,
Taanıtıp adildiktin zamanasın.
Körköm sözdün jagımduu kuralın uşunday çeber jumşap, çeber kınaptap
ıyık maydanga attangan akın baştakı jaştıgına, çabaldıgına ökünüp,
uyalıp; azır al majröölüktü etegine jabışkan samandı serpkendey silkip
taştap, akındık ergüüsündö jetiltip kelatkan kezinde Alıkul, kee bir
kalamdaştarının da ayrım kem- ketigi üçün ökündü. Alardın jetilişin
kaaladı. Antpese, kançalık zıñgırabasın jalgız aska too kırkasın kuralbayt
da. Tarıhı bar tüptüü eldin — keçeekisin, bügünküsün, erteñkisin bardık
jagınan keñiri bayandap, çeber süröttögön — bay murastuu çoñ adabiyat
jaratış üçün anı jaratışçu talanttardın katarları kalıñ boluuga tiyiş.
Biz, tek kara çabuuldagılardı kaalabaybız. Kadimki koo buzgan koykaşka
külüktördöy dübürtü küçtüü — zalkar talanttar köp bolso deybiz. — Prozanın,
poeziyanın, dramanın, baldar adabiyatının, aytor ar bir janrdın tuusun
namıstuu, biyik kötörüşkön ondogon «kol başçıları» bolso, jalpı ele eldik
çoñ madaniyatka kırgız jazuuçularının koşkon salımı taşkın darıyaday
kürpüldöp kuyulbaybı! Ataganat, köp keçikpey oşondoy kürdöölgö tez jetişsek
e!

Kez kez maekteşip olturganıbızda Alıkuldun köp köksögön tileginin biri
uşul — kırgız jazuuçularının katarı oşondoy şıktuu, akıl-estüü jaştar
menen toluktanıp tez ele paranduu boluşun köksöçü. Jazuuçuluk — eñ ıyık
kesip. Jazuuçumun degen adam, (al çın jazuuçu bolso) al baamçıl, adamga aram
sanabagan ak peyil, körögöç, kalıs, keçirimçil, booruker boluşka mildettüü da.
Sebebi, al jazgan kitebi arkıluu adabiyat okuuçuları menen maekteşet. Alarga
akıl, keñeş koşot. Tarbiya-taalim beret. Turmuştuk taasın sabaktardı taasın
süröttöp elestetüü arkıluu adamdarga tuura joldu körsötöt. Emese, jazuuçunun
jazgandarı menen anın jürgön jürümü, iştegen işteri, aytkan kep-sözdörü eki
ajırım ketişke tiyiş emes. Birok... tilekke karşı jazuuçulardın katarı köp
uçurlarda ar kıl adamdar menen toluktanıp kalat. Oldokson, epsiz kañıldagan
jamakçılarga karay — «Uyalbagan ırçı bolot» dep elibiz taamay aytkanday
arabızdagı jazuuçu atangan kee birler kökşilti «çıgarmaların» sunuş
etişten uyalbay tajatıp kelişse, keesi andan da aşkan şıluunduk, koldon
suurulgan eptüülük menen basmadan orun alat. Andan arı aga daba jok, jol açık.
Bardık mümkünçülügü kele kalsa, boldu. Adabiyattın kamın körgön kişi bolup,
al uurt köbürtöt, erkinçe kekilikteyt. Birok al sırttan oşondoy körüngön
menen anın bardık araketi özünö jol açuu, tekireñdep arañ kelatkanı menen
işi jok öz atın jıloolop, öz atın süröögö aluu bolot. Alıkuldun kaalabaganı,
süybögönü, jek körgönü, jiyirkengeni dal oşondoy uyatsız özümçüldör bolor
ele. Çoguluştarda, ne plenumdarda oşondoy özümçül biröö çır-çataktın uçugun
çubap, mañızsız süylöy baştasa, Alıkul anı ugup olturalbay çıgıp ketet. Dele
özünö tieşesi jok bolso da, tiginin kuru çeçendikke salıp mañızsız
süylögönün jaktırbayt, al üçün uyalat. — Uyalbagandan özüñ uyal degen uşul.
Janagı sözün büttübü, tegi? — dep keyip-kepçip, joolugu menen oozun sürtünüp,
sırtta arı-beri basıp turat...
— Beybaş keljiregençe turmuştu aralasak bolo... Jalpı adabiyattın
kızıkçılıgı üçün küç jumşasak bolo...
Albette, akın sırtta jalgız kıjırlanuunun orduna ketpey olturup,
alturgay özü söz alın, adabiyattı önüktürüü jönündögü öz oyun açıkka salıp,
kollektivge kayrılgan bolso, al koomduk işke katışuuda öz aktivdüülügün
açık körsötkön bolor ele. Birok, den soolugu naçar, öz içinen küygön tünt akın
antpeyt. Anday işke akın jöndömünün joktugunan emes, aga öz peyli
çappagandıktan, kollektiv aldında biröönün bedelin tüşürgüsü
kelbegendikten al, oşentip, baykabagan közgö — «koomduk işterge katışpagan
passivdüü» adamday körünöt. Çındıgında, çınçıl, namısköy akın eñ çıyrak
aktivdüülüktü öz talantına berdi. Çıgarmaçılıgına jumşadı. Al jeke ele öz
çıgarmaçılıgına ubakıt ötkörüp tim kalgan jok. Anın sır sandıgının
açkıçın taba bilgen kalamdaştarı adabiyat jönündögü anın baaluu
pikirlerin bölüşöbüz. Jaştarga Alıkul keñeşin ayabadı, alardın
çıgarmalarına oyun ayttı, taasın taldooloru menen jaş talapka jardamın
berdi. Akındın kep-keñeşterinen da, jañı östöngö temingen kaşka suuday
möldür tartkan körkü tunuk, maanisi tereñ tatınakay lirikaluu ırları, sonun
poemaları adabiyatka at salışkan jaştarga özünçö mektep, alardı jañı
bagıtka çakırgan, jañı ıkmaga, tabılgaga üyrötkön jakşı jörölgö boldu.
Akındın talantına sıyınıp, anın çıgarmasınan taalim algan jaştar keede
akındın üyünö kelişçü. Alarga kımbat keñeşterin, öz tajrıybasın aytıp
berüüdön akın tajaçu emes. Alturgay kırgız poeziyasın jañı östöngö buruudagı
anın tatınakay tabılgası bizdey uluularga da deerlik ülgü bolgondugun
eskerbesek kalıstıktan tayar elek...
... Kündördün birinde Alıkul ekööbüz anın üyündö maekteşip olturabız. Al
Tüştük jerin kıdırıp kaytkan. İreñine çıgıp, köñüldüü, çeçilip jaydarı.
Stolunun tartkıçınan ulam bir bloknottu alıp, baraktap koyöt. Andagı
jazuulardı açık okubayt. Eldik ırlardı, lakap-makaldardı, ulamıştardı bir
top jazıp alganı baykaldı... — Tüştük kırgızdın eldik ırlarındagı
özgöçölüktördü aytıp kızıguu menen kep saldı:
— Uşul kezge çeyin eç bilbegen ekenbiz. Tüştük el ırlarının özünçö
ırgagı, özünçö obonu, küüsü bar. Sözdörü salmaktuu, uykalıştarı tak, orunduu,
bay. Al emi tiliçi... Tündüktön ukpagan sözdördü Tüştüktön köp uktum. Azırkı
kezde keñiri koldonulgan nukura eldik til!
Alıkul aldanemneni estey kaldıbı? Başın bir çaykap koydu da suktanıp
kızıga tüştü: — izdep tapkıs kızıktuu ulamıştar, eçen taamay, sonun
aytılgan lakap-makaldar, kanattuu sözdör tüştük elinde bay süylönöt. Azır
alarga kol tie elek... Biz turgay oşol jaktın kulundarı çolup aytışa elek
tura. Jazuuçu üçün keçirimsiz. Biz al jakka köbüröök baruuga mildettüübüz...

Baamçıl, körögöç, baykagıç akın oşentip el arasına barıp kaytkan sayın
— izildöö jürgüzüp, jañı ken tapkan geolog sıñarı çoñ kubanıçta kuduñdap,
kampayıp kelet. Ooruluu janı el ara- sında jürüp, al oor ildetinen sakaya
tüşkönsüp ireñine kelip, küngö küyüp, betterinin otuna kan oynop, birer
kezderge çeyin sanaasız, oysuz öz üyündö uzakka, uzakka jalgız olturup iştey
beret, iştey beret... Akın iştegen kezinde, anın bölmösü jım- jırt. Eç dabışşıbış ugulbay — anın üyünö dalaydan beri jan kattabagansıp eşigi bekem
jabık, tım-tırs. Eşik-terezeleri da, üyü da, anın içinde özü da meltirep katuu
uykuga batkanday... Oşentse da birer mezgilde oşol tınıçtıkta memiregen
üydü sozolongon, muñkangan sonun muzıka oygotot. Çıkıldagan minut sanap
bayatan ır çuburtkan akın, emi kana priemnikke kol tiygizip, muzıka
deñizinin tolkununda kıyalga batıp, dem aluuda. Dal uşul mezgilde, eşigin
şart açıp, bajılday süylöp üstünö kirip barsañ, — «Kelgin» dep da koyboyt,
seni körböy da kalat. Paltosun jelbegey jamınıp, jılañbaş bölmönün
ortosunda arı-beri basıp turgan bolot. Ne urkuygan tizesin kuçaktap, alıstan
dübürt ukkansıp, başın saal oñ jakka kıyşaytıp alıska karap, oygo batıp,
muñkangan muzıkanın kuçagında eç kimdi eles albayt...
Basa, muzıka deñizinin tolkununda köbük serpken kanatın jay sermegen
asıl sezim, tereñ oydun akını uşul kezde testier çagın köz aldına keltirip,
meykindikte ergip, «Jaa, jaa jamgırın» ırdap; tamçı çertken taşbakanı
körüp, betegenin tübünön bırp uçkan «Bök, bök bödönösün» kubalap; andan arı
kıyalında — «Kıytuulap bürküt taptap», «Tay külügün jarıştırıp» anan.
jibek köynögü jaanga suu bolgon erke kızdın öküngönünö külüp; andan too
jogotup, anın ordun sıypalap, andan jetim kozunun armanın uga çarçap üyünö
kaytar zamat, özü koñşusunan suu talaşıp, pomidorun sugarıp, özü da suusap...
aytor, şañşıgan, munkangan, ırgakkan muzıkadan suusun surap:
Men suu içpeym, tanday katıp turganda,
Men nan jebeym aldan tayıp kurganda,
Muzıkaday maga tattuu suusun jok
Berçi maga,
Berçi maga,
Jarım kaşık muzıka! —
dep muzıka deñizinen suusun kandıra asıl ırlardı jaratkan eñ jooptuu
saparında kıyalga batkan akın, basa, bul uçurda, özünün ıyık işinen başka
emnege köñül burmak ele!
Muzıka, akındın kanın üröp, sezimin dirildetkendey. Suu içpey obongo
suusun kandıruu — ar bir akındın kolunan kelebi? Jok! Köñülübüzgö albaylı.
Ayrımdarıbız anday kasietten kurubuz da?! Al, enenin sütü menen birge kelçü
nerse. Oşentse da jalpı madaniyattan keñiri kabarı bar adam muzıkanı da
kulaktın sırtınan ketirbes. Eñ bolboso obondu üstürtön tüşünbösö, al artıkça
akın üçün çoñ kemçilik. Erişi bolso da, arkaksız kalgan jalañ kabat örmöktöy
anın ırları türgö kelbeyt. — Tek kurulay uykaştıkta lepildegensip... birok
ergip uçar kanatsız «jılañaylak» jamaktın türmögün türöt. Anda ırgakkan
obon, tereñden kaynap çıkkan kaynar bulaktay jalınduu lirika kayda?!
Közgö körünbös «mayda» temaga tereñ maani berip, kıska, tak muzıkalık
obondu ır saptarında bezentken Alıkul içki zor düynösündö, küçtüü seziminde
muzıkaga oşentip suusunun kandıra bilgen. Tuş keldi jerden kaynar bulak
orguştabayt. Al özünün çıkçu jerin tabat. Akıl, talant aykalışa kelgeninde
da al özünün orguştap çıgar jerin tappay kaluusu ıktımal. Munu köbünçö,
oşol akıl, talanttın öz eesinin alardı tuura bagıttap asıroosu önüktürçü
nerse. Ariyne asıroo jaraşpasa, talant öçöt, akıl böksöröt. Alardın tabı
jaraşsa, talant kurçuyt, akıl ergiyt. Buga, dale bolso, tüyşükçül akın Alıkul
Osmonovdun öz talantına bolgon «münüşkerligi» aygine dalil.
Alıkul başkalarıbızday ele, jaş da, jaşık da boluçu. Ança ılgabay,
oylonboy turup «çuluñ» etiş, joldoşuna sır çeçpey aga taarına kalış,
alturgay tünttük, bir münözdüülük sıyaktuu ters sapattardan al da kuru emes
boluçu. Uşul münözdörü anın jeke turmuşuna salakasın tiygizbey koygon jok.
Oşentse da, iç tardıktın, kekçildiktin, körö albastıktın ıplas batkagınan
bir butun tartsa, bir butun matırıp ırkırap-çırkıragan alsız... (tekst
jogolgon).... Alıkul öz başındagı ayrım kemçilikterdi ölgönçö (tekst
jogolgon).... kılbadı. — İyri çıkkan butaktı tuura bagıttasa, (tekst
jogolgon).... ketken sıyaktuu — baamçıl, çoñ akın katarında Alıkul (tekst
jogolgon).... dagı mayda-barat kemçilikterdi silkip taştadı da, (tekst
jogolgon).... menen ken adımdap öz talantın tarbiyaladı. Al çeber (tekst
jogolgon).... özdöştürüş üçün Şekspir, Rustaveli, Nizami, Puşkin sıyaktuu
poeziya alptarının körünüktüü çıgarmaların kırgız tiline kotordu. Eki
tildi birdey bilem degen keeki kotormoçularça al m (tekst jogolgon)....
koygon jok. Je tigil, je bul çıgarmanı kotoruudan murda izdenüü işin
baştadı. Arkıl kotormolordu izildedi. Alardagı iygilikterdi özünö ülgü
katarı paydalansa, andagı kemçilikterdi kaytalabaska tırıştı. Dal oşondoy
çoñ emgektenüünün natıyjasında jıyırmadan jañı aşkan kuragında, uluu
Rustavelinin ataktuu poemasın eñ körköm, eñ tüşünüktüü til menen jagımduu
ırgakka salıp, öz eline tartuu tarttı... Dal oşol «Jolbors terisin kiygen
baatırdı» kotoruu akınga eñ jarık mektep boldu beym. Artıkça oşondon
kiyin al, muzıkanı, süröttü — jalpı madaniyattı tereñ taanuunu baştagıdan
körö köp kaytalap kep salat. Basa, poeziya, muzıka, süröt zor madaniyat tokoyuna
körk bergen üç özök — eñ körköm zor çınarlar da! Uşul üç özök çınardın
sayabasında — üçöönü birdey süygön, üçöönü birdey taanıgan akın, akındardın
eñ taalayluusu, eñ bilimdüüsü, madaniyattuusu go.
Emese, bizdin akındardın katarınan asıl Alıkul, dal oşondoy —
madaniyattın üç özögün birdey süygön, birdey taanıp, birdey baalay bilgen
baamçıl, körögöç, sezgiç — eñ taalayluu akınıbız boluçu! Dal oşol kasietter,
aga çalgını küülü kanat berdi. Al oşol akındıktın küülü çalgının erkin
sermep, kırgız poeziyasın biyikke kötördü. Kıska ömüründö, eline baaluu
murastar kaltırdı. — Çoñ işmer Aleksandr Fadeevdin anıktaması menen
Alıkul Osmonov — zamanıbızdın uluu klassikterinin katarına öttü!
Oşentti. Kün ötkön sayın dübürtü katuulagan uluu akın Alıkul Osmonov
özünün nurday jarkın poeziyasın ırdap al dayım tirüü, dayım katarda!
... Pesa jazuuga Alıkul köp ubaktısın öltürüp, köp küçün zarıp kıldı. Biz
bul jerde «öltürüp» degen termindi bekerinen aytpadık. Prozanın, poeziyanın
jolu şıdır sıyaktuu. Sebebi, alar retsenzenttin, redaktordun gana kolunan ötöt.
Pesa, kollektivdin küçü menen sahnada körsötülçü nerse bolgonduktan anın
«kindik enesi» büt kollektiv. Albette, köp uçurda kollektiv öz ara ıntımaktuu
boluşup, avtorgo meerim kılışat. Birok maal- maal dramaturg al meerimden
ala albay da kalat. Birine jakkan pesa, birine jakpay kalsa, köbünö jagıp
turup azına jakpay kalsa da, alturgay baarına jagıp turup... biröögö jakpay
kalsa bolgonu — pesañ kurgur sahna körböyt. Sahna körbögön soñ, aga basmadan
da orun tiybeyt. Oşentet. Dramaturg Alıkuldun ömür boyu jazgan pesaları
(alar akındın ekinçi tomuna toptoldu) öz kezinde dal oşondoy sebepter menen
körüüçülörgö jete algan jok. Birok namıstuu dramaturg, pesasın sahnaga
çıgarıp, körüüçülördön kımbat pikir uguuga çoñ dilgir ele. Al, ulam bir
pesanı jazıp, anı dalay jolu talıkpay kollektivge okup jürdü. — «Jakşı
kabıl alıştı. Pesam koyulmak boldu», — dep dalay jolu kubanıp keldi..)
Dalay jolu, dalay jolu:
— Bir aytkanın unutup salıp, ters aytçuları da bar eken. Jadadım. Maga
okşogon epsiz kurgurlarga til alışsa, pesa jazbagın deym?!— dep, bozorup,
keyip kayttı... Aytor, nesi bolso da akındın dramalık çıgarmalarının köbü
öz mezgilinde mömölöy albadı. Alar, tek, papkalarda saktalıp kaldı. Albette
dramalık çıgarmaları anın poeziyasınday jetilbegen. Alar ayrım
kemçilikterden kuru emes. Oşentse da, alar öz uçuruna toluk joop bergen durus
pesalar boluçu.
Ataganat, öz mezgilinde mömölöp, öz mezgilinde bışkan jemişten şirin
jemiş bolçu bele! Alardı mömölötüş üçün Alıkul kançalık arakettendi.
Talıkpay iştöö, birok al işten öz uçurun- da üzür körböö maşakatı kança
çıdamduu bolso da, ooruluu adamga jeñilge tüşpös?! Oşentse da, dramaturg
katarında Alıkuldun emgegi saya ketpedi. Anın pesaları talanttuu akındın
murasın toluktayt.
...Alıkul kançalık etiet saktansa da jıl ötkön sayın anın den soolugu
naçarday berdi. Materialdık jagı keñiri bolgon menen jalgızdıgı, içten
sızdap zarıguusu anın keselin küçöttü.
Albuut bala, emi bolup arañ jan,
Ayıkpas dart bolgon öñdüü önököt...

Oşentti. Kerimsel tiyip, mezgilsiz solugan gülkayırday kün ötkön sayın
akındın nur jüzü sargaydı. Özü arıktap, aldan tayıp, «Kürs-kürs etken oor
jötöl ün çıgıp...» anın tınçın alıp. oor darttan aç arbaktay arsayıp,
tünörgön sölökötü koyundaşıp anı kün-tün korkuttu. Dal oşentip dartı küç
alıp turgan kezde, münözdüü akınga öz üyü suuk köründü. Özünün uşunday
ayıkpas dartka uçuraşın, tun kızı Jıparının ayga tolboy çarçaşın, , süyüp
algan jarı menen tez suuşup, otu küyüşpöy kalışın akırı mintip katın,
balasız sokoloy kalışın dal uşul üyünön kördü- . Anı taştap, andan bezdi. —
Aytpagılaçı, uşul üydö bolgondordu eskertpegileçi? Amançılık bolso...
turmuşumdu kayradan baştaymın...
Ömür sürüp, ak emgektenüüdön ali ümütün üzbögön alp akın süyüktüü şaarı
Frunzenin batış jagınan üy aldı. Akındın emki maksatı uşunday tınç
burçta tınıç jaşoo, çıgarmaçılıgın örkündötüü. Maal-maal biz anın üyünö
barganıbızda, al kuduñdap, mintip alıstan sıylaşkan da jakşı eken dep,
külüp, koñşularının bardıgı karapayım jumuşçular, kempir-çaldar ekenin
aytıp kubanıp: — «Karabekti», «Plotnikti», «Malyardı», «Dubaldı»,
«Jumuşçunun münözün», «Pomidorun», «Zavod kördümün» , «Koonçusun», koyçu,
biz bilgen tatınakay lirikalarının köbün dal oşol üyünön jazganın aytat.
Jazgandarın suratpay özü okup berip, özü çeçilip kep-söz baştap, al turgay
muluñdap külgön bolup , anekdot aytıp, tamaşa süylöp keçke jaydarı olturat...
Oorunu jeñüü üçün araketin eç toktotkon jok. Vraçtar emne darını buyursa, anı
tartınbay koldondu. Al meymanda olturganda, şaşıp, saktanıp, çettep, maga
karabagıla, dep sıpayıkerçilik etçü. Jeke ele uşul ooruluu kezinde emes, al
başınan sılık, a, başınan etiet, taza. Başkalardın ırkın buzçu iş iştebey,
kelgen uçurda, biröögö söz kayırgısı kelse, keskin, salmaktuu bir aytıp tim
bolot.
Aytor ooruña emne jagat, emne darı dese, andan tartınbay,bey kabıl alat.
Altın baktım, kaytsın üçün jogolgon —
Sabagınan koonuñdu üzüp oñolom.
Ter jıttangan alaçıgıñ içinde
Senin terçil çapanıña oronom.

Oşentti, asıl akın, oşentti. Koonçunun terin jıttadı. Bagbandın jüzümün
tatıdı, saançının sütünön içti, jılkıçının kımızın juttu. El-jerinin
sıyın kördü. Kolhoz kıştagın arasındagı jıpar jıtı añkıgan taptaza
abasınan «uurdap» kayt- el jerinin bul jakşılıgın al öz moynuna karız
kılıp albayt. Oşol zamat el-jerin dañazalap ırdap berdi! Artıkça soñku bireki jılda Alıkul baştagıdan da oyçul, baştagıdan da booruker, keçirimdüü
bolup, a dep oorugan jıldarındagıday üñküyböy, keyibey, — «Bukarda pulu
bardın köönü tok» bolup, öz içinen öz tagdırına ıraazı:
«Men mından eçen iret sabak aldım.
Mına bul oşol menin algandarım:
Elimdin bir işine jarasın dep,
Janımdı tartuu kılıp berip saldım.
Tapkan mülk baylıgımdı kalkka saldım,
Kalk üçün kanatımdı kanga maldım,
Ölkömö tıyınçalık zıyan kılbay
Bir somgo bir kün berip iştep aldım».
Kıska ömürün saya ketirbey uşuntip iştep algan akın ömüründö eç ökünüçtüüsü
jok kişidey oor-basırık olturup jazuuçulardın, başka joldoş-jorolorunun
öz üy-bülösündö ıntımaktuu turgandarın ayöo, kızıguu, berilüü menen kep
salıp, alardın kimisinde kança bala bardıgın surap, alardın aman-esen
çoñoyuşuna tilek tilep, özü oyluu, tomsoro kalıp, anan: — baktıluu boluşsun,
baktıluu boluşsun! dep içten tımızın ulutunat...
Bir adamdın oor tagdırın bayandagan salmaktuu abal açık aytılbasa da
ekinçi adamga tüşünüktüü, anı şaştırıp koyöt da. İçten muñkangan akındın
oor abalın seze turup anı alaksıtasıñ:
— Janı üydö turmuştu kayra başınan kuram degen elen, Alıkul. Üylönüşkö
oy barbı?..
«Orunduu suradımbı, köñülün oorutpas beken?» dep jaltaylap turganında,
al aytkanına kapa da bolboy, kompoyup, muluñdap külgön bolup kolunun sırtı
menen etegin kakkılap etiet tuyundurat:
—bizge işteş kerek tura... işteyli... işteyli...
— Üydün eesi jarıñ janında jürsö, janıña tınç bolor bele degen kep da...
Al tomsorup başın çulgup oylonup kalat:
— e-e.., dagı kimdin ubalın arkalayın... Menin emki jan joldoşum —
kalamım, rakatım — tınçtıgım. Uşul tınçtıkta iştep alalı... iştep
alalı.
-jıldın dekabrı. Kantse da kün tumandap turgan. Bizdin üydün tuşuna
kögüş «Pobeda» toktoy kalıp, andan Alıkul çıktı. Men anı uturulap tosup
aldım da, ekööbüz üygö kirdik. Al tigil lagı jaltıragan joon-kara
kantramarka peçke adetinçe ıktay orunduk koydurup, bizden, baldardan oboço
olturdu. (Mından az ele kün ilgeri dal uşul peçke ıktay özü otur kaşındagı
divanga tört balanı tizilte oturguzup, koyup, anan alardı: — U-u, okşoşkon
akmaktar. Tigini, tigini, murundarın, murundarın karasañ. Atayı uşulardı
körgönü keldim dep ketken...) Azır da dal oşol ordunda, ötö ele arıktap ketken
beçara kumsarıp, iyninen dem alıp jooluguna jötölüp koyup kaydiger ayttı:
— İştep keleyin dep Çolpon-Ataga ketip baratam. Uçuraşkança Tokbaevdin
adresin alayın dedim...— Al kayra jötöldü. Anın azıp, ötö arıktagan kebetesi
alsız, ayanıçtuu köründü. — Uçuk ooruluu adam ölörünö jakın kalganda, al bir
jakka ketkisi kelet. Öz tajrıybamda andaydı köp baykadım dep bir kezde, vraç
Malinovskiydin aytkanı esime tüştü da, Alıkulga şek aldırbay etiet keñeş
berdim:
Kış-küröödö jolgo çıkpasañ bolo. Jıluu üyüñdö jatsañçı...
Al çoçugansıp çeçkindüü ayttı:
— Özümdü jakşı sezem... Çolpon-Ataga barıp iştegim kelip turat. Tokbaev
dosuñdun adresin ber. Al bayagısınday ele ispolkombu? Tüngö kalsam, üyünö
konoyun.
Köp olturbay biz menen koştoşup jönöp ketti. Birde alsız birde
çıyraltıp uzakka sozdukkan uçuk oorunun münözünön adam köp jañılat. Balkim,
özü aytkanday Alıkul iştep kaytar... Oşentse da alı naçarlap kalıptır
kanteer eken degen kümön bizde boldu. Çınında ele bul jolu akın Çolpon-Atada
iştey algan jok. Bir- eki kündön kiyin kayra tartıp, Balıkçıdagı
Tokbaevdikine konup alıp, ertesi Frunzege erte kelet. Birok üyündö tura albay
şoferi Japarga maşinasın aydatıp, eköö asıl şaarı Frunzeni kıdırat.
Asfalttangan köçölör menen jürüşöt, janı üylör salıngan kvartaldardı
aralayt... Anan Sovet köçösün boyloy tigil Lenin köçösün kesip ötüp, al kezde
jañı kurulgan pioner üyünün aldınan ötördö imaratka suktana karap, şoferge
aytat:
— Oy Japar, şaardın bul jagın dalaydan beri körö elek elem. Jañırıp
sonun bolup ketiptir. Bul jönündö ır jazam!
Talantın emgek menen kurçutkan alp akın, oşentip asıl şaarı —
Frunzenin jañırgan kvartalın dañazalap ır jazuuga özünö özü ubada berip...
keçki saat beş çenderde üyünö kelet, dayım taptaza turçu stoluna aktay
baraktı koyup, akın iştegisi kelip; iştey albay... aba jetpey demi kıstalıp,
köynöktün topçulugun çıgarıp, jeñsiz kemselçen krovatına jata turayın dep...
oşol sozulgan kalıbında tübölük uykuga ketet.
O, asıl akındın jumuluu közdörü anın süygön şaarı Frunzenin jañı
kvartaldarın negativdep ala ketti. Al, işteym dep, iştey albay kalgan
akındın ubadası. Atkara albay ketken işi:
«Bar bololu, tügönböylü kurdaştar
Uzak, uzak, uzak bolsun bul sapar,
Kılım bütüp, düynödön jok bolsok da
Kayra kaytıp joluguşçu joldor bar».

dep küngüröngön sıyaktuu, tagdırına rakmat aytıp, külümsürögön şerdi tübölük
jatar jayına jaş şaardın jaş kalkı salmaktuu saltanat menen uzatıp
kaytıştı.
«Menin künüm ölbösünö tüñülböyt,
Tolkun ursa, tayızına sürülböyt.
Tirüülüktö joktuguna jol berbey
Jer tübündö çirise da bir güldöyt».

Külümsüröp kerilgen poeziya şerinin — «Ölböstüktün öjör erkin talaşkan»
şañduu elesi dayım tirüülördün köz aldında. Akındın tatınakay
çıgarmaların okugan sayın anın okuuçuları anı eskerip, süyüp, alkış
aytışat:
— Rakmat saga! Rakmat, jakşı jaşap, mart iştep ötkön akın!
Alıkul Osmonovdun poeziyası, dramaları jana kotormoloru uşul üç
tomdukta toptoldu. Baştagı jıldarda bir neçe iret jarık körüp, azır
okuuçularga keñiri taanış bolgonduktan akındın kotormolorunan Şota
Rustavelinin «Jolbors terisin kiygen baatırı» bul tomdorgo kirgizilbedi.
Nizami Ganjebinin «Hosrov menen Şirinin» Alıkul Osmonov kırgız tiline
toluk kotorup ülgürö albay kalgan. Avtordun kol jazması boyunça başkı
jıyırma beti da tabılbadı. Oşentip baş-ayagı jok bolso da, «Hosrov menen
Şirindin» kotorulgan bölümdörü tomgo berildi. Andan tışkarkı akındın
başta jarık körbögön bardık çıgarmaları mümkün boluşunça toluk toptoldu.
«Mahabat», «Akmöör», «Kim boldu eken» sıyaktuu çıgarmaları ır jana kara söz
(drama) türündö — eki variantta bolgonduktan, biz öz öz janrı boyunça al
eköönü teñ tomdorgo koştuk.
Akındın körünüktüü çıgarmalarına, kotormoloruna ar bir tomdun ayagında
kıskaça tüşünüktör berildi.
TÜGÖLBAY SIDIKBEKOV 12.11. 64-j.
BİZDİN JER
Tögüldü, balkıdı nur memiredi,
Güldördöy, külmüñ-külmüñ berdi belgi.
Jırgaldık, kubanıçtık jana bakıt,
Kaptadı karagıla bizdin jerdi.

TEMİR JOL
Jürsö poezd, tütün orgup arıldap,
Kayratınan too kıymıldap jañırat.
Tigi turgan Tyan-Şandın ber jagı,
Kelse eken dep, temir joldu sagınat.
Şaşpa jerim, som temirler koyulup,
Külöt, süylöyt, bayçeçekey jamınat.

TAÑDA
Tentek jeldin erkine,
Buluttar köçö baştadı.
Tañ nuruna bülbüldöp,
Jıldızdar öçö baştadı.
Çıgıştı bölöp altınga,
Tañ agargan kez ele.
Tañ nuruna boyölup,
Jıltıldayt bizdin tereze.
Ar birinde bir ketmen,
Kee biröö çekken araba.
Kolhozçu emgek atası,
Tübölük baktı talaaga.

MENDE
Bügün başka tolkundanat
Menin erkin jürögüm.
Jaş köñülüm kötörülüp,
Tandayt talant küülörün.
Çıgış jaktan bir şoola
Kaptadı jerdi, toolordu,
Kıtıgılap küldürüp,
Şattık kün meni torgodu.
JEÑİŞ NURU
Bizdin jerden jeñiş nuru tögüldü
Kızıl-tazıl nurlar menen bölöndü.
Bizder jeñdik erkindigin düynönün
Mına baktı, kütkön ırıs köründü.
Kubantalı, komsomoldor kelgile,
Ayday balkıp, kündöy külgön ömürdü.

EMGEK KIZI
Jaz kelip, emgek jeri talaa güldöp,
Ertelep işke kirdi bizdin jürök.
Traktor jer koñtorup kızuu tempte
Jarkırap bolot mizdüü ketmen kürök.
Atılıp koñtorulup çımı jerden,
Küç taşıp bargan sayın kara kerdin.
Birikme epkindikte baş kötörböy,
Kamı üçün keleçekte emgekçi eldin.
Kurç mizin er traktor tegeretip,
Danı altın neçen türlüü altın egip,
Jaynasın bizdin talaa ak altınga,
Küç alıp üçünçü jaz bolşeviktik.
Jarışıp kombayndar talaa jirep,
Artında şayman menen kolhoz miñdep,
Küçü köp çıñ kolhozçu emgeginde,
Jaralgan emgek üçün bizdin bilek.
17/III 1932

ŞAMALGA
Erteñ menen terezeden
Taza abanı jeldettim,
Taza abadan taza jutup
Köñülümdü degdettim.
Ay! Unutkam, meni oygotkon
Şamalı go emgektin!
ERKİN KIZ
Betiñde Erkin bakıt nuru nurlangan
Beliñdi kör emgekte elpek buralgan.
Erkin kız ay, külüp berseñ şıñkıldap,
Koyçu degi çıday albaym, kubanam.
Seni maktaym aalam uksun, ün salam,
Ün saluudan talantıma küç alam.
Epkiniñe menin bergen belgim dep,
Kelçi Erkin kız, kelçi kızıl gül tagam.
Kubatıñan balbanduu bul koluñdun,
Jazaçı Erkin turmuştun bir sonunun.
Kelçi Erkin kız, kelçi birge külölü.
Keliştirip dünüyönün forumun.
Ey, Erkin kız, sen komandir bolup al!
Kel Erkin kız avangarddın rolun al!
Aalam uksun, Erkin kız dep bilişsin,
Aloolongon kızıl tuunu koluña al!

TÜNDÖGÜ ÜN
Ay asmandın tüpsüz uçun boylogon,
Sansız jıldız ırgıtışıp oynogon.
Jaşıl şiber, açılgan gül, mamık jel,
Süyüp-süyüp miñdep süyüp toybogon.
Kümüşümsüñ, bermetimsiñ, nurumsuñ,
Jaş tilekke nege mınça suluusuñ?
Nuruñdu tök, tolkunsuz kök betinen,
Muñsuz jürök kubanıçka juulsun.
Kolum jetse kuçagıma alayın.
Kümüşüñdü küzgü kılıp karayın.
Süyör emgek şoola çaçtıñ jerime,
Köz ayırbay oşonduktan karaymın.
Degen küülör jürögümdön termeldi,
Külük kıyal ötüp jattı mendegi.
Jürgün kurbum biz aldınan tosolu,
Ana, kara! Tolkun, tolkun kelgendi.
Bulbul sozot özü bilgen küülördü.
Araladım atır jıttuu güldördü,
Kördüm sayma jaşıl ala türlördü.
Arasınan asker marşın kubultup,
Kayda barat? Al jaşıruun iş emes,
Maga kelet katarlangan miñ eles.
Tigi toonun açıla elek sırı bar,
Oşonduktan karap jatçu biz emes.
Küülör menen muzıkalar urulat.
Şañduu dabış alda kaydan ugulat.
Tulpar uçup, jürök birge toktoboy,
Duşman üçün atırılat julunat.
Belgisi bar kızıl jıldız tagıngan,
Joosun jeñip alkış alat tabınan.
Bolot kılıç jarkıldasa maydanda
Men da kızıp, tolkun çıgat kanımdan.
Aydı köröm kümüştöntöt nurların,
Jıldız bermet közün açıp jumganın.
Kızıl asker küröş üçün törölgön,
Gülüm, nurum, bermetim kül, kubangın.
Aşkın kayrat dagı toodoy bolso eken.
Asker bolsom, jaşım erte tolso eken.
Kümüş nurum berer beken mümkündük
Men da baram, körgönçö esen bol desem.
12/II 1933

KIZIL UÇKUÇTAR
Biz bolşevik,
Biz artıkça jaralgan.
Bizge ok ötpöyt,
Biz bolşevik kaarman.
Million baatır
Bolot jürök erlerden
Kızıl uçkuç
Sen da biröö sanalgan.
Kökkö uçkula,
Kökkö uçkula uçkuçtar!
Kökkö oynoogo
Jaraşıktuu körküñör.
Dalnevostok
Pred. Voen. Kom. otdel
Sınga ötkörüp,
Körsün joldoş Blyuher!
Jel keme 1 bar,
1. Jel keme - samolyöt degen maanide.
«Kırgızstan» naamında,
Kan maydanda
Aralaşat jalınga...
Kızıl uçkuç
Kökkö uçurup jönögün,
Sınaşabız
Voroşilov aldında!
Jatkan menen
Çarbaları kulanıp,
Neçen asıl
Buyumdarı suuga agıp.
Kapitalist
Uşul işin kötöröt,
Joogo karşı
Dayar bolup turalık!
Jel kemege
Uçuunu men bilemin.
Kızıl uçkuç
Boluu menin tilegim
Jol baştagan
Avangarddık soñunan
Kayda küröş!
Men da oşogo kiremin.
Kızıl uçkuç
Er jüröktön sanalat,
Jürögüñör
Çın bolotton jaralat.
Körölükçü
Sınaşalık erdikti
Jarışabız
Bulut menen aralap.
Köktögü uçkan
Bizdin külük jel keme,
Anday uçkul
Bolmok emes çenemde.
Biz uçabız,
Jarışabız uçkuçtar
Kırgızstan
Jel kemeñdi belende!
Biz üyröndük
Dirijabldi minüügö.
Kan maydanga
Asmanda uçup kirüügö
Bomba ırgıtıp
Ok jadırıp faşistke,
Biz üyröndük,
Gazdı jara bilüügö.
Kel, dirijabl,
Biz ıraakka ketebiz.
Tınbay uçup,
Jür jıldızga jetebiz.
Jer gana emes,
Asmanga da özgörüş
Anda dagı
Erkindikti çeçebiz!
Uç, dirijabl!
Iraakı kün çıgışka.
Uç, dirijabl!
Asmanda ay, jıldızga.
Uç, dirijabl!
Dünüyönü körüp kel,
Uç, dirijabıl?
Kel epkindüü kırgızga!
16/VII 1933-j.

JÜR, JOLDOŞTOR
Kızıl jaştar
Tizilgile katarga!
Patron sal
Koldogu beş atarga!
Polk başçısı Joldoş uluu komandir,
Kana, çakır
Bizder jeñçü saparga
Jür, kızıldar,
Körünölü tolkundap,
Kızıl çepke
«Bülük salçu» aktarga
Jür, joldoştor,
Tap korgoogo barabız;
Tizilgile,
Tizilgile, katarga!
Jarkıldatıp Janga kılıç ileli,
Kökkö uçuuga "Dirijabldi mineli
Bomba ırgıtıp,
Pulemyötton ok çaçıp,
Uulandırçu Gazdı jara bileli!
Jür, joldoştor,
Tigi kanduu jalınga!
Al jalındı Öçürçüü önör algıla!
«Jaş agızçu»
«Çüçkürtçü» gaz kelet,
Korkunuç jok Maska bardır janıñda
Kızıl jaştar!
Bizde jeñiş tolkunu,
Kızıl asker
Kayratıñ bar kanıñda.
Ok jaadırsa Jan talaşsa faşistter,
Ştık menen
Jürögünö malgıla!
Bul bilegim Jumuşçunun bilegi,
Uk, faşistter,
Talkan kılat silerdi.
Etim çımır
Bar maydanda könükkön,
Betim sürdüü,
Jumuşçunun ireñi
Menin demim Jañı düynö abası,
Taza kanduu
Jumuşçunun ilebi!
El şartına Jer şartına ılayık,
Kiyimdi kör,
Askerdin boz şineli!
Bul mingenim
Kaytpas külük argımak.
Ager çapsam,
Sokkon şamal arıldap.
Mına kılıç
Atsam mauzer şayma şay,
Bet alışkan
Duşman kanga malınat.
Jarkıragan
Kızıl jıldız çekemde,
Kızıl orden
Bul töşümö tagılat.
Tizil jaştar,
Kılka-kılka kınalıp,
Kolubuzda
Jeñiş tuusu buralıp,
Kızıl jaştar,
Kızıl çepke kılkıldap,
Tübölükkö
Tursun ölkö nurdanıp.
Kızıl sızık
SSSRdi korgoogo,
Kel, kızıldar,
Katar-katar turalık!
TAP KORGOOÇU BOLOBUZ
Oynop-oynop men bir kezde kelçü elem.
Enekelep ak sütüñdü emçü elem.
Esiñdedir unutpasañ eneke,
Men er jetip, asker bolsom deçü elem.
Ee, eneke, maksatıma jetkemin.
Koldo mıltık, azır kızıl çektemin.
Murunkuday erkeleçü münöz jok,
Men eneke başka bolup ketkemin.
Münözünö tañ kalba ene balañdın.
Maydanga oynor, eneke özüm balbanmın.
Jarkıratıp bolot kılıç tagınıp,
Beş atardan iyinge asıp alganmın.
Baatır bol dep, eneke aytkan sözüñö.
Balañ kirgen mildet kılıp özünö.
Tap aldında senin uuluñ maktalıp,
Kızıl orden ilip salgan töşünö.
Barlık işti şayır jaşça kılamın,
Komsomolço menin bardık sırlarım.
Komsomoldon bolo kör dep eneke,
Jaş kezimde mañdayımdan sıladıñ.
Ee, eneke, katası jok anıñdın.
Mına! mına men baatırı tabımdın.
Kulunum dep erkeletip sılagan,
Mañdayıma kızıl jıldız tagındım.
Jaş kezimde açtıñ ene bagımdı.
Kızıl çekte men kulunuñ tura aldım.
Bayagı sen, jeteleçü kol menen,
Granattı joogo karşı ura aldım.
Tabım üçün sayray bilem çeçenmin.
Sayroo menen turmuş sırın çeçemin,
Mıltık atuu, bomba ırgıtuu gana emes,
Dirijabildi minip uçup ketemin.
Keñeş menen men tap korgop jürömün,
Men baatırı bul küröştüü kündördün,
Ee, eneke senin uuluñ komsomol,
Tabına arnayt, uuluñ baatır jürögün.
Komsomoldor tolkun çıgat kanıñdan,
Biz ötkönbüz kan aralaş jalından.
Komsomoldor on beş jıldık toyuñdu,
Kuttuktaymın milliondor naamınan.
29/IH 1933

JAÑI UUL
Ey, köñülüm,
Kubanıçtık sezesiñ.
Ey, jürögüm,
Tolkundanıp ketesiñ,
Tolkun jürök,
Kubanıçtuu köñülüm,
Bilem-bilem,
Bir top sırlar çeçesiñ.
Tolkunudur
Je kürdöldüü kanımdın,
Oylop jürök,
Je kimderdi sagındıñ.
Jok, jok, bilem,
Jürögümdün tolkunun,
Al eskeret
Jeñişterin tabımdın.
Çınçıl bol dep,
Beşiginde termetken
Baatır bol dep,
Sütün bergen enekem.
Komsomoldun
Arasınan kulunuñ
Mına bügün,
Jigit boldu er jetken.
Komsomoldor,
Kurgan bir çoñ iretke,
Men öskömün
Leninçildik tilekke,
Men tap üçün
Küröş menen ölömün,
Mıltık alıp,
Baatır öskön bilekke.
Men östürgön
Jerim şañsız jer emes,
Emi jañı
Şayırı jok el emes,
Şañduu jerdin,
Şayır eldin balası
Tabım üçün
Korkok öskön men emes.
Küç körsöt dep,
Kommunizm jolunan
Jaltanba dep,
Baatırlardan boluudan
Kızıl çekti,
Sak kaytarıp kelgin dep,
Bilem eñe
Jönöttük öz koluñdan.
Sagınba ene
Men bul jakta amanmın.
Küt, küt ene
Men bir kezde baramın.
Ee, eneke
Öz koluñdan jönötkön,
Kabarın uk
Alıstagı balañdın.
19/H 1933

AKIN JOOMARTKA
Köp kün boldu sen bul jaktan ketkenge,
Dañkı çıkkan çoñ Masköögö jetkenge.
Jaraşıktuu körkömdügün Masköönün
Jaza kelgin tübölükkö eskerme.
Sagınıçtuu oy sanaasın jeñersiñ,
Bul jeriñe kubanıçtuu kelersiñ.
Irlarıñdı köp-köp kütkön jeriñe,
Talıkpastan tañşıp ırdap berersiñ.
6/XII 1933

MİLLİONDOR
Dünüyönün
Erk jasagan borboru,
SSSRdin
Ata jurtun korgonuu.
Suraba anı
Komsomoldor bilişet,
Uşul gana
Kubat jetet koldogu.
Bolşevikçil
Öskön tempti körö albay,
Argasızdan
Şıltoolop kan tögö albay,
Turgandar bar
Jabışsa eger Sovetke
Küçtüü taptan
Kansıraşar ölö albay.
Kapitalçıl
Ölkösünö kek jasap
Adamdıktın
Baktısı üçün öskön tap.
Kaalabayt al,
Kaalabayt
Kan tögüünü
Jeñip çıgat,
Tınçtık asıl sayasat.
Tutkun Telman 1 ,
Faşistterdi jeñerin,
Biz jeñdik dep,
Düynögö dañk bererin,
Kadimkidey
Kuçaktaşıp körüşüp,
Közüm jetet
Bügün-erteñ kelerin.
Jarak menen
Birge karmap dargasın,
Uruşuunun
Taba alışpay argasın.
Miñdep-miñdep
Jeldetterin belendep,
Turgandar bar
Saktan, kelip kalbasın!
Faşistterde
Kandı suuday tögüü bar
Teñdik üçün,
Jaştardan köp ölüü bar.
Otuz jıldap
Ömürü ötüp türmödö,
Jarık şoola
Körüü üçün bolot zar.
Ölüm jetip,
Kütüp turgan maydanga,
Kandı sorguç,
Faşistçilder baylarga,
Milliondor,
Kana joop berebiz.
Sotsialisttik
Öskön ölkö sayranda!

BİYİK JERİM
Biyik jerim,
Biz bilebiz barkıñdı.
Emgek menen
Kötöröbüz dañkıñdı.

El aralık jumuşçu kıymılının körünüktüü işmeri, nemets elinin çınıgı uulu.
Jakında emi
Ördöş, sayıñ, keñ jılgañ
Malga batpayt,
Biz bilebiz şartıñdı.
Biyik jerim,
Biz da maktap ırdaybız.
Baktıluu öskön
Proletardın akını.
Balkim, düynö,
Bizden bolup kabarsız,
Tehnikası
Artta kalgan jaramsız.
Dep oyloşor,
Birok alar bilse eken,
Biz bat ele
Alga tüşüp alabız.
Jer aldınan
Metronu jügürtüp,
Leningradday
Körktüü üylördü salabız.

JOLDOŞTORUM MENEN
Bir top jaş, tün mezgili kele jattık.
Ay jarık, jıldızdarda tereñ şattık,
Jıldızdın oşol tereñ şattıgınan
Jüröktün eçen-eçen sırın açtık.
Degi aytçı, bulbul ırçı bolor belen,
Deseñçi, gülünö men konor elem.
Eriktim toodon salkın es deseñçi,
Men serüün köñülgö jel sogor elem.
Jetken körk, körköm şaar serüün aba,
Jeterlik süyüü demi kılat daba.
Bakta şañ, anda bizdin komsomoldor,
Dem bergen, kubat bergen uşul kanga.
Urmattuu oyun menen oydu tazart,
Kubattuu külküñ menen külüp jaşart,
Süyüüdö jaştık otu muzdabasın,
Güldöylü keleçekke baktı jasap.
O kurbum, netken menen ömür kıska,
Biz koşsok jañı özgörüş sanaabızga,
Süyüüsüz turmuş körkü ança bolboyt
Albırsın aşık otu arabızga.
Bulbul bar boygo jetbey gülün sorboyt,
Bir gül bar, boygo jetbey gülün korgoyt.
Eköö teñ arzışkandar, arzışkandar
Süyüüsüz turmuş körkü ança bolboyt.

JOLDO
Tüptüz alıs jol menen
Parovoz zuulap kelattı.
Tüştüktün keñ jayıgın
Kıdırıp ırdap kelattı.
Mından murda bul jaktı
Degele körgön emesmin.
Men baktıga termelip,
Jerden kökkö teñeştim.
Adırı tolgon ak buuday,
Jayıgında ak altın,
Baylıgı köp, ünöm köp,
Jer kötöröt el dañkın.
Joldon algan jüzümdön
Birden üzüp jep koyöm
Anjiyandın jüzümü ay,
Tattuulugu ay dep koyöm.
Oktyabr jeñgen küröştün
Kürdöldüü kubat demi bar.
Ak altın menen kara altın,
Tügönbös kenç keni bar.
Küröş menen bir top jıl,
Jıldooçu anık jer eken
Munun dañkın jayıltıp
Irdooçu anık jer eken.

ÇAYHANADA
Şayı beşmant, topuçan
Borsoygon boz baldarı.
Borsuldaşıp külüşöt,
Bolsun kaydan armanı.
Özünön çoñ tordomo
Koon alıp alıptır,
Çayhanaga olturup,
Anı jarıp salıptır.
Örük, meyiz, jüzümdön
Dagı satıp alıptır.
Men barsam, «keliñ-keliñ» dep,
Degele şaşıp kalıptır.
Gül patnostun betine
Dandırdan bışkan nan tuurap,
Çınıga ulam kant salıp,
Kadırlap gana çay kuyat.
Çayhanada kızıl burç,
Jaşoonun jañı formosu
Jañı turmuş jañı işke,
Jaşoonun anık joldoşu.
Jañı jaştar toptoşup,
Kelip gazet okuşat.
Oşonduktan jaştardın,
Sezimi kurç boluşat.
Oşol künü keç kurun
Çayhanaga toptolduk.
Men da alardın deminde
Men eriksiz şoktonup.
Jaştardın demi jaştıkta
Özünö tartat jaş jandı.
Suluu kız, suluu kelin bar
Añgıça oyun baştaldı.
Tigi jaktan bir top jaş
Irdap koyö bergeni,
Dañkıldatıp dudarın,
Çertip koyö bergeni.
Jañı körk, jañı şañ kirip,
Jañı körk şañ baskanda.
Kıran külkü katkırık
Koşomat kılat jaş janga.
Jürögüñ ergip elirip,
Elirip ketet tim ele.
Ebi menen epildep
Kızdarı biylep bergende.
Kadırman tüştük, keñ tüştük,
Kubattuu küçtüü al menen,
Tüştüktün ösöt jaştarı
Jaştarı ösöt şañ menen.
Tarıhta dañkka ee bolup,
Jañıça jaşay baştadı.
Uşunday jerge jaşagan
Irıstuu tüştük jaştarı.

«PRAVDA»
Revolyutsiyanın örtü jangan «Pravda»,
Ar jagınan jaraktangan «Pravda»
Bolşeviktik jolunan tük jañılbay,
Öküm sürüp kele jatkan «Pravda»
Erçit bizdi, biz da birge barabız,
Jerdin jüzün tañırkatıp salabız,
Oşonçoluk kereksiñ, bir kemçil bar,
Jeti kündö kolgo zorgo alabız.

SAGA
Algan işke oktoy atıl, kaytpay jür,
Zaman sonun işte, jırga oynop kül.
Öñün buzgan, ırkın buzgan jok emes,
Dardaktabay, aldı artıñdı baykay jür.

JAŞÇILIK
Ekööbüz jañı çıgıp, öskön kırçın,.
Emese öskön kırçın öküm kılsın.
Biz dayım bir kalıpta turmak belek,
Jaşçılık bat özgörüp keteri çın.

KELEÇEKTE
Frunzenin çañdap ketçü adetin,
Joyup salıp, kurup körktün kaletin.
Bul körk emes, köz uyaltçu körk berip,
Kaçankıdan körsötölü öz betin.
ALTIMIŞ BEŞ
(Ayıl çarba mektebin bütürgöndörgö)
Altımış beş ardaktuusuñ tabıma,
Dalay küröş mildet jüktöyt baarıña.
Siler çıñdap taymanbastan küröşçü,
Bilesiñer ekinçi beş aldıda.
Üzgültükkö ıkçamdap bat kele kör,
Bolşevikçe işti baçım jeñe kör.
Aldıñdagı özgöçö çoñ mildetiñ,
Ayıl çarba işine küç bere kör.
Lenin tomun okup jattap algıla!
Bilim az go, dagı bilim algıla!
Altımış beş tehnikaga ee bolup,
İygiliktüü işti çeçet dagı da.
İşte jiger-işte kubat tolkusun,
Kana işkerler, işti baçım boltursun!
Keçee gana jaştayında çoñoytkon
Jaştar eken, dep kalganday boluşsun.
Küçüñ menen iş üstündö sınalgın,
Bolşevikçe sen baatırlık kıla algın.
Aylıbızdın bülbüldögön jerine,
İlgin ilim badıraygan çıragın.

ÇAPAEV
(Kırgız komandirine)
Uşul mençi tolkup barıp toktolom,
Zambirektin oguna okşoş oktolom.
Jürögüm ört Çapaevçe bolo alsam,
Taamay atkan okton taygıp korkpogon.
Kelerki jıl askerlike ötpösöm,
Baatır öskön Çapaevçe öspösöm,
Bizdin tapka karşı taptı kıyratıp
Çapaevçe kanın suuday tökbösöm
Tüp tüz turgun! Uk! Komanda beremin,
Çapaevçe kanım kızıp eelendim
Eñ aldıda alda kayda men jürüp,
Zor maydanda Çapaevçe jeñemin.
Kayrat berip er Çapaev köñüldö
Eç kim daap kele albaysıñ sürümö.
Men tabımdın baatırımın jañı öskön,
Mından arı «Çapaev» dep jürgülö!

PARTBİLET
Sen partbilet jöpjönököy kagazsıñ,
Birok, oñoy sen tabıla kalbassıñ.
Kasietiñ janım menen bipbirdey,
Örtkö salsa kagazga okşop janbassıñ.
Ey, partbilet revolyutsiya kılışam,
Küröş tapşır, küröşüp men jıgışam.
Özüñ ele sınap körgün küçümdü
Partbilet men sen üçün köp tırışam.

KURBULARIMA
Oy, seninçi, oorgo deym çapanıñ,
Şamdagaylan, kana çeçip taştagın.
Koysoñ beker kıjırına tiesiñ,
Ar bir işke ıldam köngön jaştardın.
Keçe künkü komsomoldor kordoşkon
«Tük ebi jok, jaralıptır oldokson»..
Degen uşu kudum ele sensiñ beym,
Suranamın degi mınday bolbosoñ.
Kee bir jaştar abışkaça tomsorup,
Erikçeelçe ordunan jay kozgolup
Bul gana emes, öndürüştö eñ kıbır
İşteyt eken, çıday albaym buk bolup.
Taşta mınday münözüñdü bolbogon,
Pikiriñe karşı araket koldonom.
Iras men da suz kıyalduu bolçumun,
Andayımdı alda kaçan oñdogom.
Madaniyattuu jaşoogo oy bölbödüñ,
Galstukçan jürüügö tük könbödüñ.
Jakşı kiyim asıldardı kiyinip,
Komsomolço jürgönüñdü körbödüm.
MümkünDük köp, kinogo tük barbaysıñ,
Mınday bolbo, mintseñ ösö albaysıñ,
Jogorkuñdu özgörtbösöñ jañılap,
Komsomoldun atın aktay albaysıñ.
Zamandı kör kündö oyun-tamaşa,
Bizdegi muñ ketti alıska adaşa.
Komsomoldor kayra kurup münözdü,
Jaşaylıkçı mına uşuga jaraşa.

JAÑI TESKEY
Turmuştun jañı körkün kurgan jerdin,
Baktıluu erkin jaşap turgan eldin.
Jırgalın Jañı teskey tübölükkö,
Ornotuu tilek menen saga keldim.
Akındın sırı tereñ salamın al,
Özgöçö maanilüü bir kabarın al.
Özüñçö erikkende erteli-keç,
Irdasañ birge ırdaşar obonuñ al.
Tolkunduu jañı turmuş, sırın çeçpey,
Kündölük zuulap ötkön kündördü estey,
Sendegi jañılıktı unutupmun,
Bardık iş mına uşunda Jañı teskey.
Bayagı men koy jaygan jaşıl betiñ,
Irdasam ırgalışkan kök şiberiñ,
Küdüñdöp meni körüp kubanuuda
Östürgön sagındıñbı kayran jerim.
Keçegi bir kök saktap munarlangan,
Kerme too jaşıl sayma körkün algan.
Urmatıñ, senin baktıñ men degensiyt,
Özümö işenbestey tañırkanam.
Kerme too çınında da menin baktım,
Teskeyiñ mal ırısı, deneñ altın.
Eriksiz taasirlenem, kıyaldanam,
Sebebi bir başkaça senin şartıñ.
Bul ayıl kolhoz aylı jañı eldiki,
Jañı eldin jañı münöz kız-kelini.
Koy jayıp tañ aldında ün alışat,
Özgöçö koñur ündüü ırdap selki.
Jayılgan jayıtıñ keñ bagıñ össün,
Sen üçün Jañı teskey balın töksün.
Köptön bir kütkön ümüt tilegenim,
Dürküröp sotsialisttik malım össün.
Tört tülük Teskeyimdin malı uşunda,
Kadimki jañı turmuş şañı uşunda.
Kız, kelin kızık oyun kurup alıp,
Öz ara ırdoo, biylöö dagı uşunda.
Bir künü erte turdum, tañ atkan kez,
Kerme too tañ körkünö körkün berbes.
Teskeyden jılkı çubap, koy çurkurap,
Bir başka köz aldıma keltirdi eles.
Al tigi, jañı koyçu eki üç kurday,
Köz toygus körkömdüktün körkün suray,
Sansız mal keñ jayıtın karap turup,
Irdadı koñur ündüü ünün ulay.
Keñ küñgöy kubattanam demiñ menen,
Sırdaşam jumşak ezgen jeliñ menen.
Koy jayıp küügüm talaş tüşkön kezde,
Tosup al keñ peyildüü belgiñ menen.
Jaydarım Jañı teskey eliñdegi,
Emgektin çın tilekteş burañ beli.
Turmuştun kim kübölük sırdaşı eken,
Çınında kayda alparat jaş tilegi.
Degende köñülünön baktı, taşıp,
Jañı kız jañı koyçu koltuktaşıp,
Ey turmuş, körküñ biz ee deşkensidi,
Belgilüü jaş kıyaldan şattık taşıp.
Suusamır, 1934

TÜŞTÜKTÖN SULUU TAÑ ATTI
Tileseñ erk, bak berer,
Tüştüktön tañ agardı.
Kün çıgış kündüü uzartıp,
Bu da altından jaraldı.
Tileseñ erk, bak berer,
Tüştüktün nurduu tañı attı,
Tüştüktün suluu kızınday,
Suktandırıp karattı.
Keñ bereke tüştüktün,
Küröştö jeñiş demi bar,
Bardık tagdır kubatın,
Küröşkö bergiç eli bar.
Turmuştun jañı körkünö
Tüştük senin jeriñ ee,
Zamandın jañı şartına
Tüştük senin eliñ ee,
Tüştüktün baatır jañı eli,
Tübölük jırgap jürüşsün
Tüştüktün suluu kızdarı,
Şañkıldap ırdap külüşsün.
Tileseñ, erk, bak berer,
Tüştüktön tañ agardı,
Kün çıgış kündü uzatıp,
Bu da altından jaraldı.

PAHTA TALAASI
Baştagı körkkö da bir körk,
Pahtası tegiz açılıp.
Aytayın dep uyalıp,
Turgansıyt sırın jaşırıp.
Beşinçi brigat birinçi,
Maksüt anı başkarat.
Pahtanı çöptön arıltıp,
Güldötkön uşul tazalap.
Zvenogo bölüngön,
Uçastkanı karasañ.
Terimge kirip kalıptır,
Demilge kubat beret şañ.
Epkindüülör tolkunday,
Tolkunday tolkup çıgışıp,
Epkindüülör epkindep,
Epkindep iş kılışıp,
Appak altın, ak altın,
Talaanın appak ireñin
Andan beter agartıp,
Bulastayt jaş kız-kelin.
Külayım, nurduu Külayım,
Terimge buda çıgıptır.
Külayım, suluu Külayım
Azamattık kılıptır.
Külayım, külüp, şañk etip,
Terimge baştap kirdi ele,
Külayım tersin pahtanı,
Maşina beym tim ele.
Komsomol kız temptüü kız,
Külayım menen Asılkan.
Bul eki kız suluu kız,
Terimge köngön başınan.
Kaçan bolso eki kız,
Eñ aldıda jürgönü.
Alıstan gana ugulat,
Katkılıktap külgönü.
Adil iş, ak iş, jeñgen iş,
Dagı ele jeñip baratat.
Tempi jok tigi Zuurakan,
Şaşıp terip baratat.
Külayım menen Asılkan
Sapattuu iş jürgüzöt,
Oy, Zuurakan jetip al,
Dep gana için küygüzöt.
Üymök, üymök ak altın,
Altınga talaa bölöndü.
Çirkeşken kızıl jük menen
Punktka pahta jönödü.

TEÑTUŞTARIMA
(J. J. larga)
Teñtuştarım, kapa jeñgen oynuñar,
Kabak bürköö, kıyalımdı joyduñar.
Külkü menen jürögümdü eziltip,
Koygulaçı takır bolboy koyduñar.
Maksatıbız dagı okuuga keterbiz,
Birge çeçken oyubuzga jeterbiz.
Teñtuştarım sakal çıgıp kalganda,
Dagı uşintip, alışa alar bekenbiz?
TAÑŞIR BULBUL
Sayrap-sayrap es alıp,
Konçu bulbul ünü bar.
Kayta oygonup til bezep,
Sayraçu bulbul ünü bar.
Kadırın bilbey kor kılçu
Boroonu küç ızgar jok.
Tili katıp sargayar
Bulbulga joo kıştar jok.
Kelçi bulbul ertereek,
Bakçamdın gülü açıldı.
Sen kelet dep bakçada,
Sayragandar jaşındı.
Öz üyümdün burçuna
Güldör tigip bereyin.
Bulbulum tañşıp sayraçı,
Küküktü bilip keleyin.
Bilbeym nege şıltoolop,
Ayttı beken jaşsıñ dep.
Bügün erteñ kün boljop,
Tañşır bulbul tañşıy elek.
Bardık jer, kızıl-tazıl gül,
Açıldı bulbul jaydarıñ.
Dayım jaz uçup ketpessiñ,
Bulbulum kelgin sayragın.

FRUNZE
Ey, karaçı es aluuçu jer sonun,
Körö alasıñ ırakattın tolugun,
Birdemege ıraazı emes jan eleñ,
Kelseñçi sen, ketet kıyal joruguñ.
Frunze östü, taştap batkak çılasın,
Bir ele kör, düynögö kep kılasıñ,
Jaydın tolup turganında Frunze,
Bir körk alat, armanıñdan çıgasıñ.
Köp ele sen açuuma tiybeseñ
Bıljıraba, eçtekeni bilbeseñ!
Ançeyin bir kıştak eken deptirsiñ
Sen ekensiñ, ataylap men kim desem.
Komsomoldor çoñ dalalat kötörüp,
Keçee gana işembilik ötkörüp
Dañgıragan taş köçölör jasaştı,
Atayılap arabalar kum tögüp.
Dagı mına sabır kılgın şaşpagın.
Teetetigi biyik zooka taştarın
Taşıp kelip sonun tamdar turguzsak,
Kelet go deym dagı miñ jıl jaşagıñ,

BÜGÜN
(8-martka)
Ayıp etpe, baktım, künüm, nurum deym
Oşondoysuñ emi emnege kaygı jeym.
Jaş suluular, öñköy kızdar çogulat,
Bügün jürök başkaçarak bolot beym.

ÇOÑ KÜYÜT
Revolyutsiyanın örtü menen taptalıp,
Kişi ele go öz işinen atagıp.
Kele jatkan eñ aldıñkı katarda
Öldü deyt go - dagı bir çoñ kapalık.
Keçe gana duşmandardın ogunan
Kirov ketti bolşevikter tobunan.
Bügün dagı Kuybışevdi uzattık
Şum ölümgö arga-amaldın jogunan
Jaralangan jürök kantip ayıgat,
Köñüldü orop, andan beter bastı dat.
Bul iş üçün emi emne kılabız,
Proletarlar akılıñ bar oylop tap!
Jok tabılat, mınday iştin çarası,
Iras kanar duşmandardın tabası.
Biz baarıbız Kuybışevçe işteyli,
Duşmandardın dagı ketsin argası.
BİZ LENİNSİZ
Joldoş İliç dalay mildet tapşırıp,
Ketti ele go, köbün işke aşırdık.
«Lenin öldü: bolşevikter jeñilet»
Degenderdin oozuna taş kaptırdık.
Biz Leninsiz köp işterdi kıla aldık,
Muruñkudan dagı bekem çıñaldık.
Biz Leninsiz birinçi beş jıldıktan
Ebegeysiz jeñişterdi çıgardık.
Joldoş İliç uşul kezde bar bolsoñ,
Okuyt elek, tomdoruña koşup tom.
Birok senin öz joluñda baratkan
Proletariat ölkösünün işi çoñ.

GÜLÜMÖ
Jayloodo öskön jadırap,
Kıpkızıl, jaşıl gülüm bar.
Ömürlükkö saktagan
Baktıluu gana künüm bar.
Gülümö kir jugat dep,
Eç kimiñe karmatpaym
Körsöñ kusa bolosuñ,
Janıma okşoş ardaktaym.
Gülümdün jıpar jıtı bar,
Eç kimiñe jıttatpaym.
Köpölök bolup uçarsıñ,
Jele tartıp kıltaktaym.
Gülüm aska başında,
Uçsañ çarçap kalasıñ.
Tatınakay gülüm bar,
Kimiñ jetip alasıñ?
Jayloodo jelden dem alıp,
Gülüm gülgö jetkende.
Ekööbüz birge jaşaybız,
Küküktör küngö ketkende.
UKTAARIMDA
Kıymılı jok tim gana
Murda turgan kök karap,
Şuuldap sokkon şamalga
Şuuduradı bak-darak.
Too aşıp kün jaşınıp,
Öskön nur bastı batıştı.
Kargalar tüngö jay izdep,
Salpıldap uçup jatıştı.
Közgö uyañ, ayga körk,
Tün jaynattı jıldızdı.
Jıldızdar alıs-alıstan,
Bildirişpey köz kıstı.
Dem alçuu jaykı bak menen
Koltuktaşıp barabız,
Öñköy jaştar bir bolup,
Külüp köñül açabız.
Ömürlük ketip bir jakka,
Bizdi unutup jürbö dep,
Jakşılap saktap aluuga
Kızdar maga gül beret.
Oşol jerde olturup
Depterime ır jazam.
Gül orduna ır berip,
Kızdar menen sırdaşam.
Jalgız kelip üyümö
Üstölgö bir az olturdum.
Eh, eçenderdi oylonup,
Tolkunu boldum tolkundun.
Ken açılgan terezem,
Taza aba köñül sergitet.
Juka kiygen köynögüm
Turganın körçü delbirttep.
Oyuma tüşüp kızdardın
Tattuu sözün ukkanım.
Tınçıy albay kıylaga
Anan barıp uktadım.
Tursam da, jürsöm, uktasam
Köñülüm takır tınçıbayt.
Emgektüü menin köp kurbum,
Oygotup oydu çımçılayt.

BİR TÜNÜ
Aylım bulak mañdayında,
Köçüp barıp konomun.
Jerdi oygotup, jerdi oynotkon,
Tañdın nuru bolomun.
Mobul toolor keç bolordo
Kölökösün kaldaytkan.
Tetigi aska menden murda
Kılımdardı kartaytkan.
Kün çıgarda kün çıgıştan
Tartkan altın boyögun,
Tañkı jürgön şamal menen
Jatıp ırdap koyömun.
Tün bolgondo jomok aytıp,
Şıldırlagan bulaktın
Küüsü emne eken, köpölöktön
Bulbulga aytıp surattım.
Bildim anın, uktum küüsün,
Bulbul aytıp beriptir.
Kolhoz aylı jırgap jatkan,
Sanaanı büt jeñiptir.

ÖZÜM
Irdap jüröm, birok köp el uga elek
Kitepterim atak alıp tura elek,
Kagaz tañgak, bardıgı teñ kur turat,
Sıya öñdüü kalemime juga elek.
Talant tolku, tolkun menen keñeşkin,
Bir baş tartpay küçü menen çeneşkin.
Bekerinçe birok takır maktanba,
Jerde jürgön jeñil keme emesmin.
Jürögüm sen, aptıkkanday urbasañ,
Bul işke emi çındap köñül burbasam.
Irım menen büt aalamdı eritip,
Ayga ırakat, jıldızga oyun kurbasam.
Azırkı elder tamşanışıp kalışsın,
Kiyinki elder izdep jürüp tabışsın.
Kurbularım özdöründöy saktaşıp,
Kızdar süyüp, güldör tandap tagışsın.
Kaçan?..- deşip kütköndör bar sagalap,
Öskön talant, körgün turmuş aralap.
Aktay turgan kagazıma ır tolup,
Tom-tom bolup jakın kündö taralat.

JOLDOŞ KİROV
Jan dilin çın, öz tabına arnagan,
Eç kim anı mayıştıra albagan.
Joldoş Kirov, Kirov anık bolşevik
Çıguu kıyın mınday adam adamdan.
On-on beş jıl jaşasañ az bolgondo,
Tolgon ırıs, baktı jeñmek eleñ go!
Çenemsiz mol, sende akıl bar ele,
Leninçildin irdüüsünön eleñ go.
Avangarddık rolun alıp barattı,
Jañı ölkögö jañı forma jarattı.
Joldoş Kirov bolotton bek bolşevik
Partiyanın bepbekem oñ kanatı.
Joldoş Kirov aşkan çeçen jan ele,
Bizdin aalam Kirovgo ayran tañ ele.
Oktyabrda jeñgen taptın tutkası,
Çın leninçil degen urmat bar ele.
Anın işi küröş menen baştalgan.
Ayttım go bu çanda çıkçu başka jan.
Akılıñ bar özüñ ele oylosoñ.
Kanday adam, Lenin şaarın başkargan.
Kanday kabar, aalam ugup alıptır,
Çoñ küçünön tap ayrılıp kalıptır,
Buzuku it, duşmandarga jaldangan,
Añdıp turup Kirovdu atıp salıptır.
Biz bilebiz duşman külöt, kubanat.
«Bolşevikke uşunday kıl» dep jatat.
Ey, duşmandar köp tiyişe berbegin,
Karmalaba, beker mıltık ot alat.
OYGONORDO
Uşul jerdin, jaş kezde
Uktum ele atagın.
Mına bügün üç-tört ay
Es aluuga jatamın.
Tetigi kıştak bılk etpey,
Tün koynunda jay jatat.
Jogolup jıldız bir birden,
Jalkoolonup ay batat.
Mömösü bışkan kalıñ bak,
Men uktap tañ attıram.
Irdaym, basıp jürömün,
Oyloogo oy arttıram.
Añgıça kün kılayıp,
Altın kirpik körünöt.
Bulbuldar kündö ırdaçu
Tattuu ırına çömülöt.
Uktarımda küküktör
Kıyalımdı oynotot.
Tañ atarda bulbuldar
Sayrap jatıp oygotot.

KUBANAM, BİROK AYIBIM BAR
Eñ ak joltoy baktıluu go joluñar,
Bilimiñer, bu silerdin oguñar.
Sonun turmuş kızıgına çoñoyup,
Emi siler bizdin bir küç bolduñar.
Bilimiñ ok, koldono kör jakşılap,
Oşonduktan mıltıgıñdı meelep at!
Azdık kılat, işte dagı okugun,
Professor bol, biz üçün bul eñ kımbat.
Bolşevikke bolşevikçe iş kılış,
Bilesiñer, bizde bar bir çoñ kılmış.
Bizdin jakta sabatsızdık dale bar,
Bul iş üçün ıza emespi Kün çıgış?
Jamandarça jaljaktap tim jürböstön
Köpçülüktün paydası üçün küröşkün.
Biz dagı uşul tehnikumdan çoñoyup,
Jakşı turmuş jırgalında birge öskön.
Kurbularım tehnikumdu bütürdü,
Kırgızstan bir çoñ jeñiş kütündü.
Oşonduktan eçtekege boy berbey,
Kana emi çındap çıgar küçündü.
Bilim menen düñgürötüp toonu jar.
Bilim menen küygön örttü öçürö al.
Çınında da bul kubat bar silerde,
Men kubanam, birok menin aybım bar.
Siler menen birge bütöt elem go,
Kubanıçta birge jüröt elem go.
Pedagogdun biri bolup kaldım dep,
Men taşkındap dagı külöt elem go.
Bat ele men çoñ okuuga barbasam,
Jandı berip abdan okup salbasam.
Ömürümdün baarı ketse meyliçi,
Bilimdüünün biri bolup albasam.

MEN ÖZ JÜRÖGÜM MENEN
Ey, keñ jerim kimge gana jakpagan,
Altın kılıp tarıh seni saktagan.
Bilemin men dürküröp bat ösösüñ,
Uşunuña ee jaa berbey maktanam.
Ört jakçuga men mümkündük ete albaym,
Az ömürdö, ırdabay tük kete albaym.
Kıyal kılam, barıp tolkun çapçıymın
Al talantım, aga men tük jete albaym.

JAŞÇILIK, KOŞ
Boytoytup kıska köynök kiyip alıp,
Balçıktan kipkiçine tamdar salıp.
Turmuştu kaydan eske alar elek,
Oynoybuz çarçagança mookum kanıp.
Jaşçılık koş, bul bir güldöö ubagıñ,
Kantem anan, estep gana turamın.
Moynuma tagıp alıp, kızıl jagoo,
Pioner jaşına da östüm daroo.
Ay al kün eñ bir kımbat kündör eken,
İzdebe, köktön, jerden bolboyt karoo.
Jaşçılık koş, tük bilinbey ketipsiñ
Jelge keter jaştı duuşar etipsiñ.
Dalay künüm paydası jok soluptur,
Bala denem balban bolup toluptur,
Kurbularım, tamaşa emes çın ele
Jigit deşip çakırışçu boluptur.
Jaşçılık koş, saga ayla jok eken,
Amal kança mına -uşunday dep çeçem.
İşteym, oynoym, külöm, jırgap jürömün,
Mına uşunu talap kılat jürögüm,
Dagı dalay jaşoo, külüü kündör bar,
Sen jürögüm, üzülbösün küdörüm.
Jaşçılık koş, çıdap kütüp bergençe
Emki jılkı iyun ayı kelgençe.
Kayda, şaşpa, ali sakal çıga elek,
Kartañ deşip kızdar şıldıñ kıla elek.
Ömürümdün kızık dooru uşu eken,
Jigitçilik kalıbınan jıla elek.
Jaşçılık koş, karılıktı jeñgençe
Sabır kılgın, may ayları kelgençe!
Uşul zaman, ırısına çulganıp,
Jaşaylıkçı, jaştar, kündöy nurdanıp,
Kalp ele aytam, oñoy menen kartaybaym,
Ketken kündör kala bersin «bulganıp»
Jaşçılık koş, külüp jaşoo jeñsinçi,
Oynoo, külüü, iş ayları kelsinçi.
1935.

KOMANDİR KIRGIZ
Kana kelçi oltur birge sınaylık,
Maanilüü kep, jeñil oyluk kılbaylık.
Mına, ha-ha! Kudum ele özü eken,
Kırgız uulu komandirge ılayık.
Körsöñ öñün, sürdöp kete jazdaysıñ,
Sunsa kolun, batıp karmay albaysıñ.
Okton korkuu adeti jok bularda
Nege erterek bomba bere salbaysıñ.
Emese al atka mingiz, karaşsın,
Komandirler katarına jaraşsın.
Sanaldı bu, kana mauzer tagıp koy,
Çakan, çımır denesine jaraşsın.
Vzvod, tüz tur!
Komandir kırgız Komanda berdi.
Tor atçan, boz atçan
Tizilip keldi.
Komandir jeerde atçan,
« Bir - eki,
Bir - eki!»
Komanda berdi.
Oynoktop at ırgıp,
Şıp etip burulup,
Kılıçtar kıñgırap,
Kınınan suurulup.
Komandir bir karap,
Dür etip ar tarap.
Atçandar attarın
Sekirtip tapatak.
Zuuldap jönöştü
Tört-törttön katarlap.
Mına ayttım: kantip anan jakpadı,
Körüp sınap doktor anı maktadı.
Bolot okşoş baatırı dep ölkönün,
Küngö küygön dalısına taptadı.
Çın ele al keñ dalısın ölçötüp,
Bılk ettirbey kap-kap egin kötörüp.
Bışkan dene, joon kara bilekten,
Çoyunga okşoş, bulçuñdarın körsötüp.
Japayı too askası özü süylöngön,
Jolbors, ilbirs aykırıp taş üylördön
Kırgız eli jigittigin jiberbey,
Uşunu atkan, baatırlıktı üyröngön.
Vzvod, tüz tur!
Komandir kırgız
Komanda berdi.
Tor atçan, boz atçan
Tizilip keldi
Komandir jeerde atçan:
«Bir - eki,
Bir -eki!»
Komanda berdi.
Oynoktop at ırgıp,
Şıp etip burulup.
Kılıçtar kıñgırap
Kınınan suurulup.
Komandir bir karap,
Dür etip ar tarap.
Atçandar attarın
Sekirtip tapatak.
Şuuldap jönöştü,
Tört-törttön katarlap.
Kırgız uulu mına uşunu jaktırdı,
Atka mindi, kızıl forum taktırdı.
Soyul çapkan koluna algan beş atar,
Emi kırgız, özün körüp katkırdı.
Torpok minip oodarışıp alışkan,
Jaş kezinen atka üyrönüp kalışkan
Toodogu öskön tor atının küçü bar,
Kete beret zambirekter taşıtsañ.
Komandirdin komandası negizdep,
Körörsüñör köktü da alıp berişet.
Baykarsıñar, meyli özüñör körgülö.
Kırgız eli kılıçka usta kelişet.
Vzvod, tüz tur!
Komandir kırgız,
Komanda berdi.
Tor atçan, boz atçan
Tizilip keldi.
Komandir jeerde atçan:
«Bir - eki,
Bir - eki!»
Komanda berdi.
Oynoktop at ırgıp,
Şıp etip burulup,
Kılıçtar kıñgırap.
Kınınan suurulup,
Komandir bir karap,
Dür etip ar tarap.
Atçandar attarın
Sekirtip tapatak
Şuuldap jönöştü,
Tört-törttön katarlap.
Kelgen müçö körçü özüñdü karatat
Bular oktu okko salıp sanatat.
Oñgo, solgo öz tilinde kıykırıp
Vzvod artta Budennıyça baratat.
Köktö, bomba, meyli gazdar çaçılsın,
Jerde tanka, zambirekter atılsın.
Komandirler atka daroo minişet,
Er boluşsa kana kelip katılsın!
Tınçtık süygön eli kenen dem alat,
Kırgız uulu kaçan bolso kele alat.
Al katarda er komandir ar kaçan,
Zambirektin oguna ok bere alat.
Vzvod, tüz tur!
Komandir kırgız
Komanda berdi.
Tor atçan, boz atçan
Tizilip keldi.
Komandir jeerde atçan:
«Bir — eki,
Bir — eki!»
Komanda berdi.
Oynoktop at ırgıp
Şıp etip burulup.
Kılıçtar kıñgırap
Kınınan suurulup.
Komandir bir karap,
Dür etip ar tarap,
Atçandar attarın
Sekirtip tapatak.
Şuuldap jönöştü,
Tört-törttön katarlap.

AÇUUMA
Elim sonun, erkin jaşaym jolum oñ,
Baatır bolsom, andan beter barkım çoñ.
Oşonduktan keleçekke tırışıp,
Ay, senibi, Çapaevtey bolbosom!
Tokto emi açuuñdu tıya tur,
Şaşpa degi tolkunuñdu jıya tur.
Biz çoñoyup barlıgına jetebiz,
Jürök uçpa öz kabıña sıya tur.
Andaçı men şlyöm kiyip jaraşıp,
Aysız tündön aysız tündü karaşıp.
Koldo mıltık, tüptüz gana turarmın
Jeñişten soñ es alarmın çer jazıp.

JAKINDA
Barbañdatıp kansız alduu koldorun,
Kişendelüü toskon çınjır torlorun.
Bırkıratıp, mayıştıra bir karmap,
Jaştar tabat keleçekten joldorun.
Çıday albay ölüm kütkön çapçılap
Dubalınan «dubalduu» kan tamçılap.
Turgan jerge kızıl şoola şam janıp,
Anan türmö, eşigi çoñ açılat.
Bir jark etken nur, dünüyönü, jerdi orop,
Tuş-tuş jaktı kaptap kızıl tuu tolot.
Çıgış-batış eki jaktan tañ atıp,
Erkin elden güüldögön jel sogot.

KAGAZIMA
Azırınça jön jata ber, bilinbe,
Köp ırlarım, kabardaş bol, biriñe.
Aman bolsom jazıp jatıp ölömün,
Talant jatsın, kagazdarım çiribe.

SIYaMA
Men jazamın, sıyam tolkun baspasın,
Men añtarıp jürögümdün kaznasın.
Sıyalarım, tüpsüz darıya bolso da,
Küçögöndö soolup kete jazdasın.

KALAMIMA
Ey, kalamım arañ çıgat dabışıñ,
Ali kerek alıs jakka çabışıñ.
Uşul joldon imerilbey kete ber,
Toogo ördösün katuu jorgo salışıñ.
Kükük, torgoy esterinen tanışsın,
Art jagıñdan bolboy erçip kalışsın.
Sayrap jatkan bulbuldar da toktolup,
Oy çirkin ay, dep bir karap alışsın.

SÜYÜÜ
I
Tügötö albaym jazıp zaman ırısın,
Ay, jaştar ay, körçü ırakat kılışın.
Kızaar bolso, güldün jıtı jıttanıp,
Baykaçı ana, estüü, suluu çıgışın.
Jakşı turmuş suluuluktu çıgarat,
Biz emespiz süyüşüüdön bolgon jat.
Jalgız emgek özü bizdi östürüp,
Artık adam, altın adam kıla alat.
Salkın baktın mömösü ösöt kaytalap,
Sargaybasın ırdap bulbul kaytarat.
Künü boyu küz öz keypin tüşürsö,
Kükügü jok künüm kimge ayta alat.
Süyüüçülük kandan, jandan jasalat.
Jaşçılıktın jaş kündörü baştalat.
Jazda çıkkan jaşıl güldü jalbartıp,
Bulak ırın ırdatpay kim basa alat.
Jok tük bolboyt kükük erkin ırdasın,
Salkın baktın salkınında jırgasın.
Bulut menen birge köçpös ömürdü,
Buzbay bulak buulukpastan ırdasın.
Süyüşüü jok ketken kepter azandan,
Süyüşüü bar, solgon jürök jaşargan.
İşte süyüü, süyüü işte bügünkü,
Jetken tilek, maksat tabam jaştardan.
Kızdar desem tañdın nuru elesteyt,
Süyüşüü - ot, köñülüm kölgö keñeşpeyt.
Tañ azanda tañdın nurun sensiñ deym,
Jok jürögüm, tañdın nuru emes deyt:
Oyloym, oyloym kızdı gül dep sanaymın,
Kızdın sırın jüröktü açıp karaymın.
Tük taba albaym, bekem eken açılbayt,
Süyüü künün, baktı jılın samaymın.
Baktı jılın samaymın dep aytkanım,
Başka maani jaştar jakşı baykagın.
Men süyüşkön jarım deşip sanaşkan
Unutpaymın, ubadasın aytkanın.
Kızdar degen ömürgö ene öñdönöt,
Jigit ata, bu ömürgö döñgölök.
Birok eköö kommunizm tañında,
Joldor jasap çıgıp barat jörgölöp.
II
Bizdin ata, bizdin ene kayradan,
Bilegine jañı kayrat baylagan,
Bularda da özdörünçö süyüü bar,
Öçkön közdön jaştık otu kaynagan.
Atam, enem siler eski kişiler,
Kayra çıktı, murda tüşkön tişiñer.
Murutuñar, sakalıñar ak emes,
İştöö, jaşoo, süyüü, jırgoo işiñer.
Koy, eski eken,— şeyşebiñdi ırgıtkın,
Taza köynök, şayı juurkan kıldırtkın.
Kalsın kepe, dañgıragan tam jasa
Dekildetpey, degi meni tındırgın.
Ata, keçte maldan kaytıp kelesiñ,
Ene, sen da, köp-köp emgek çegesiñ.
Jañı şeyşep, jakşı juurkan bulganat,
Barbı, kayda, kanday kiyim beresiñ.
Jaşay bilüü, jaşoo künü buzulbay,
Öz baktısın öz gülünön uçurbay,
Meyli jaştar, meyli bolsun karılar,
Süyüü turmuş joldoru bar uşunday.
III
Kee bir jaştar kütkön jarın jaşırat,
Birin biri maktap aydan aşırat.
Men da jaşmın çın sırımdı aytayın,
Irazımın uksañ kurbum jakşılap.
Eles kılam basıp kelip buralıp,
Payda bolup jarık şoola nurdanıp.
Batpayt algın, taşıp ketti süyüülük,
Dep asmanda jıldızdan men suranıp.
Kolhozçu kız ketmenin men çabıştım,
Atın aytpaym ay menen men taanıştım.
Meni süyüp, men da süyüp janım dep,
Komsomolduk jürögümdü alıştım.
Oo al azır, çoñ şaarlar toyunda,
Kırgız eli bergen mildet moyunda.
Al, al jakta, işteyt, okuyt, tırışat
Ketpeyt birok süyüüçülük oyunda.
Anın bergen sürötü bar, özü bar,
Oynoktogon, jangan kara közü bar.
Masköö jaktan maga jazgan katında,
Mınday degen unutulbas sözü bar.
«Jaştık degen kıyın eken sagındım,
Ar turmuşka köndüm, bıştım kagıldım.
Jok, jok çıda, okup tehnik bolomun,
Oyloruña oy tuuduram baarıñdın».
Tehnik bolot kuruluştar saldırat,
Bizdin toogo, kün şoolasın jandırat.
Menin jarım, öz eline jan berip,
Köp zamanga öçpös dañkın kaltırat.
Men özümdü, tük toktotpoym şaştıram,
Talantımdan tañda ırlar jazdıram.
Köp-köp kılım bir kirdetpey okuuçu,
Jaştarga arnap jañı tomdor tapşıram.
Komsomoldor süyüşüügö çıgabız,
Kıyalıbız suz jürüügö çıdamsız.
Süyüü menen duşman jeñbes er bolup,
Ölköbüzgö dalay jumuş kılabız.
Kelet jarım, jıyırma beşke jetkende,
Süyüüçülük toluk sabır etkende.
Komsomoldor, kıybat süyüp jönötöt,
Masköö kalat poezd jürüp ketkende.
Birok maksat, munu menen çektelbeyt,
Munu menen süyüüçülük ep kelbeyt.
Biz okuybuz jetken adam bolobuz,
Tolkunbuz biz, eç eçteke keptelbeyt.
Süyüüçülük degi süyüü şaşpaçı,
Menin jarım, kattı köp-köp jazbaçı.
Kurbum meni süyüşüügö jeñdirbey,
Kana degi, jañıça iş baştaçı.
Kelçi kana sagınıçtık taralsın,
Kütkön jürök demin kenen ala alsın.
Komsomoldor ısık süyüü doorunda,
Lenin öñdüü geniy adam jaralsın.
EMİ BİR KELGENÇE
Baykasam jerim jerdin sımbatı eken,
Karasam toolor toonun kımbatı eken.
Men kelsem, sımbattuu jer, kımbattuu too,
Kıyalduu oylorumdu çıgardı esten.
Askadan aska çıkkan karduu toonu,
Tikteymin sürötkö alıp neçen jolu.
Men tooluk, keçki şamal, tañkı serüün,
Tunuk suu jürögümö darı boldu.
Jeldi kuup, kepter bolup uçsam bolo,
Bulaktan kanatıma süzsöm bolo.
Tündö da şoola kalar jerge konup,
Too aşçu tumandı aydap buzsam bolo.
Özümö kanat jasap uçup baram.
Kadimki kıraan çıkkan bürküttü alam.
Ekööbüz anı asmanga karool kılıp,
Karañgı üñkürlördön şamdar jagam.
Kaşka suu, şaşıp akkan jılgalarıñ,
Şar menen sözün aytat jırgagandın.
Too suusu sen da tolkun jasap alıp,
Men öñdüü jürögün bas ırdagandın.
Zookalar kökkö karay ösüp ketti,
Buluttar oşol jakka köçüp ketti.
Dal uşul, men ırgıtar taştar erteñ.
Too bolup kalarına közüm jetti.
Meyli erte, meyli keçte çıkkanda üydön
Muzdak jel, jüröktü öböt, men da süygöm.
Bol baçım, toodon biyik toonu küttük.
Mındagı el, esiñe alıp uşunu üyrön.
Şagıldı salınçu üygö kum kılarbız,
Kıştaktı nurga oygotup suu burarbız.
Arkı öyüz, berki öyüzgö ak tam tizip,
Kapçıgay seni kılıp ün çıgargıs.
Biz erteñ, jalama zoo seni buzup,
Bolot kuş, toskon asman toodon uçup,
Kırgızdın dal biz öñdüü komsomolu
Poezddi jönötör deym altın suzup.
Karduu too, karduu çokuñ kur kergiçe,
Elsiz taş korkup tüngö ır bergiçe.
Kündüz ay, kündüz jıldız boluunu tap,
Sagınıp bir kayrılıp men kelgiçe.
Araşan, 1935

UÇKAN BULBULGA
(G

a)

Jaşçılıkta jüröktün
Adeti otsuz tutanmay.
Suluular da kursunçu,
Suktanam suu juta albay.
Jalgan bolup kalabı,
Dayraga jetem degenim.
Kıyalım jaman oyçulmun.
Köp ubara çegemin.
Uktayın desem da bolboyt,
Çümkönöm takır kıynalam.
Bu kanday jaştık talabı
Jüröktö taşkın sıybagan.
Bulbuldar ırdap toy kılçu
Salkın bakka men barıp
Üygö kayra kaytkamın
Suluular üçün gül alıp.
Suluulardan tandalgan
Ayçüröktör çıgarıp,
Koşulgan bulbul biz menen
Turmuştu turmuş kılalık.
Kırgızdın suluu kızdarı
Torolup güldöp kelatat.
Şıldırap suular, bak ösüp,
Tura albayt suuga çöl çañkap.
Bir-eki jılda kayrılıp,
Biz jakka bulbul kele ket.
Terezege olturup
Kubuljup sayrap bere ket.
Güldögön önör gül açıp,
Kökkö da körkün jaynatat.
Salkın bak, jaşıl jalbırak,
Küküktörün sayratat.
1/VI 1935
OKUU MAGA
Boluu üçün Küç,
Kükük suu şarınday
Tabılmakpı Ottuu
Jaştık çagınday...
Ulutungan
Sebebimdin çeçüüsü
Okuu Maga,
Kereksiñ ee...
Darıday.

TÖRT JILDAN KİYİN
Kim da bolso, jaş kezinde
Jaş kününö maktanar.
Mından baştap, ne bir sonun,
Kızık kündör baştalar.
Gül eerçitip, jelge minip
Tuura ayga alparar...
Jigit, kız da eköö birdey
Kurar turmuş, taptalar...
Maga uşunday köp oy kelet,
Kanday eken başkalar?
Kün açıldı bir az murda
Jamgır jaagan dıbırap.
Bolboy takır, kurbum maga,
Bir jañı iş şıbırap.
Men koşulam, birge bolot
Oylor kelet zımırap.
Jaşçılıktın maksatı da,
Al biz üçün kıdırat.
Keçir suluu, men emne aytam,
Oylo, munu oylor çak.
Keldim. Ayıl taanıgan jok,
Alda kaçan unutkan.
Bu kim ele, dep too surayt.
Üstündögü buluttan.
Birdeme dep joop aytat,
Too tüşünböy bolot mañ...
Suluu kızga uşak aytıp.
Menden köñül suutkan.
Mına uşul: ee dal özü
Suu algan kız kuduktan.
Kelçi suluu, taanı meni,
Balkim çooçun öñdönöm
Tosçu suluu alkımıñdı
Tört jıl seni körbögöm.
Ak jüzüñdön men öböyün
Tört jıl sensiz çöldögöm.
Munuñ kata jaşıbaçı,
Turam, mına, ölbögöm...
Suluu meni ayıp etpe,
Toktot, jürök jalının.
Alkımıña tagı kaldı,
Kantem anan sagındım.
Tört jıl boyu saktalgan oy,
Çeşçi suluu bardıgın.
Tört jıl mından jürdüm alıs
Körböy toonun güldörün.
Sen suluu kız oydo bolduñ,
Üzgönüm jok küdörüm.
Ay sagındım jaş künümdün
Ayı çıkkan tündörün.
Anan kantem jaşık bolup,
Köngön tura jürögüm.
Birok suluu munu da bil,
Men da beker jürbödüm.
«Menin jarım ketti tört jıl
Kolu jumşak debegin.
Körgün özüñ çoñ dalımdı
Közüñ menen çenegin.
Süyöm seni, işteym birok,
İzdeym turmuş keregin.
Menin aytkan bul sözümdün,
Tapkın suluu sebebin.
Koyçu suluu kubanasıñ,
Nege jaşıñ agızdıñ?
Ölgönüm jok, turam mına,
Deysiñ ulam jalgızım
Keçir suluu, munuñ kata,
Jalgız emes, sansızmın.
Birok süyüü süyüü kıyın,
Uçup gülgö jabıştım.
Tört jıl jürdüm akır suluu
Özüñ menen tabıştım...
Aytsam, suluu een tündörü,
Kütüp köpkö jatkansıñ.
Turup çoçup keldibi dep,
Tündö çırak jakkansıñ.
Men kelgençe tört jıl ötüp.
Sen da ketmen çapkansıñ.
O, mobular, komsomoldor,
Menmin attan tüşkülö.
O, ayıldan öskön jaştar,
Tuura kelem küçüñö,
Kolhozçular kırman basar
Kızıp emgek üstündö:
O, Alıkul, sadagası
Tündö kirgen tüşümö
Eh... özgörgön, bul özgörgön,
Oy, karap körçü küzgügö!
Abışkalar, kübür-şıbır,
Jumup barmak sanaşat.
Birden törtkö jıl çuburtup,
Keesi kayra adaşat.
Ayılda öskön, köp kız turat,
Baarı jaljal karaşat.
Süygön suluu kız tobunda,
Alar menen janaşat.
Sezem, meni al özgöçö
Berbeçüdöy talaşat.
4/X 1935

MAYaKOVSKİYGE
Ançeyin - men
Seni tuurap
Sençe ırdap.
Birok Oşonçoluk,
Akıl-oy
Kurap,
Men - çındap...
Joldoş!
Başkaça aytsam,
Sotsialisttik
Uluu doordun
Korkpos,
Er
Jeke Miñdik
Oratoru Akını,
Nayzası bar
Baatırı,
Vladimir
Mayakovskiy!
Men!
Uşul ırlarımdı
Tügötö ırdabay turup
Aytarım:
Tabıştap,
Kızuulap,
Kıykırganımdı
Jakşılap uk
Berem!
Ömürdü,
Jaştı!
Adamdıgım,
Akındıgım,
Aktalsın!
Çirkin jan,
Kalbasmın suup
Uşul baştan:
Oylormun,
Oylormun,
Oylormun
Şumduk.
Irlarımdan
Bomba jasap
Ey!..
Düñgürötörmün,
Bir
Urup!
«Jaşasın» kur kep
Ügüt... ügüt,
Uşuga ondop Andan da köp,
Jıl ketti...
Bul kerek!
Orustardan
Saşa Bezımenskiy
Aleksandr Jarov!
Kirsanovdor
Uşul jolduu
Sızıktuu
Irlar menen
Karañgı tündördü
Süylöttü.
Bizden:
Aalı,
Mukay,
Joomart,
Jusup,
Kubanıçbek Malikov!
Uşul üçün
Dalay
Mee -
Tügöttü
Bul,
Maksat!
Adamdık üçün küröşüü
Munu,
Marks Engels
Lenin
Üyröttü...
11/H 1935

BİR JOLDOŞUMA
(J

ga)

Ar kündö türdüü oydomun,
Oy menen kelbeyt oynogum.
Mından negiz çıgaram,
Munumdu tük koybodum.
Tanda da bir iş kolgo algın,
Tübünö jeter jol salgın.
Ölsöñ da jok deş bolbosun,
Kelbey koybos darmanıñ.
Men aytsam maga jel külük,
Sekunttap sokkon dem külük.
Birok buga erçibeym,
Unuttum kaygı jür külüp.
Oylon kurbum baktı üçün,
İşte eliñdin dañkı üçün.
Kana emi, bir erdik kıl,
Adamdıktın atı üçün:
Sendegi bolgon sanaalar
Isık-Köl menen barabar.
Aytaar jalgız akılım,
Düynögö kurbum keñ köz sal.
1936 j

OY, JER AY
I
O, tunuk kaşka suularıñ,
Kür etip taşka urganıñ.
Bir gana jutup aluuga
Körçü suusap, turganım.
Agını katuu, küüsü şar,
Bolgon menen sabırluu.
Nak jerden çıga orgugan,
Ooru janga darıluu
Uşunu köñülüm jeldetsin,
Suularına ne jetsin?
Tagdırı üçün erk eñsep,
Kanın tögüp jan tepsep,
Kılıçka, okko, soyulçan
Erinin atı Temirbek.
Jüz jaştan aşa jaşagan,
Adamının janı bek.
Elderiñe ne jetsin,
Uşunu köñülüm jeldetsin...
Süröttöögö toosu bar,
Atı - Ala-Too, baskan kar;
Jüz jıldar murun uşu ele,
Dep kep kılat kartañdar.
Süydürgön süyüp öz kalkın,
Ala-Too toodoy büt altın.
San jetkis jılkı kaptatkan,
Milliondop uylar juuşatkan;
Korooluu koylor mal körkü
Kança bolso büt batkan.
Suluu uktap, tattuu tün;
Ala-Toodon bal tapkan.
Jer aylansın, meyli bek!
Nık ornogon toolor çep.
Uşunu köñülüm jeldetsin,
Tooloruna ne jetsin?
Öskön senin güldörüñ,
Öçpös senin kündörüñ.
Erk talaşkan erdik bar
Kalganınça süldörüñ...
Esimden ketpeyt balalık,
Dalay kızık iş kıldık.
Atayı kütüp tınç tündü
Toptoluşup bir çıgıp,
Jarık tündör este bar,
Ak çölmök oynop ırgıtıp...
Dalay jigit kütüp jar,
Kızdarına bolgon zar;
Alda senin tünüñ ay!
Jıldızı bar, ayı bar
Oygongon erkke bolup ee,
Çoñoygon gül içinde...
Ataday mañday sılagan,
Kıraanday taptap çıgargan,
El ardaktap kösömün
Atasınday sagıngan.
Jerim jürök darısı,
Jerim kökürök darısı...
Baylık bolgon sanaada,
Jerimde bar baarısı.
Adamdıkka kas oylor,
Keler ülüş algısı.
Oy, jer aay
Kanga siñgen söz,
Elimdin katuu namısı.
Jer ay, jer ay, oy, jer ay!
Oylop kelsem oygo bay.
Bardıgına ne jetsin?
Bardıgın köñülüm jeldetsin!
II
Kırgızdın kalkı kaarman
Kubanttı bizdi nur zaman
Jetüü üçün bul küngö
Ir menen elim kakşangan.
Kesilip kököy, köz soolup,
Kıyalı bürköö, suz kalgan,
Karamoldo oşondo «Kököy kesti» küü çalgan.
Kırgızga güldöy ösüügö
Jol açtı go bul zaman!
Köçüp kırgız too toodon,
Toodo oyronduu boroondon
Baskan jolu kıl aska,
Korgongon çebi too bolgon...
Ugulup tar ayılga,
Dalay talant kor bolgon.
Leninge ıraazı!
Lenin bizge jol açtı!
Balkaluu kol, mol akıl
Añtarıp kirdi too-taştı.
Boz üydün baksız bulbulu,
Çarçabas kırgız duldulu.
Kargıl ün menen kakşangan,
Közünön oynop ot jangan
Kalık ırçı ır jazdı.
Iylata komuz küü çertip,
Irçısı dalay bozdogon;
Erkindik süygön azgan el
Emnege kol sozbogon?
Ar askada bir ölük,
Ketpes oydon kün bolgon...
Kırgız battı jırgalga
Mına uşul kün, okşogon!
Leninge ıraazı,
Lenin bizge jol açtı!
Biz elbiz soguş süybögön
Amalın anın üyröngön.
Sözsüz kılıç jark etet,
Kılıçka kılıç çak etet..
.
Bizdin kımbat adamdar,
Tabıla koybos akıl bar.
Türdüü işinde jol bilgen;
Tanka minip sekirtken,
Mında da bizdin uuldar,
Mında da kırgız uuluñ bar.
Kırgızdan kökkö uçkuç bar.
Bul kezde çıktı ukmuştar...
Jaraçuu baatır el bolot,
Kerek kılsa uruştar...
Mında da bizdin uul bar,
Mında da kırgız uuluñ bar.
Süygön jerin, mart elin,
Süyündürüp bergen bak.
Uçkuç da bizde, suuçul da,
Jan arnap kızmat kıla alat.
Atçandarı bir katar,
Çıdamsız mezgil jup jetse,
Kırgız uulun bere alat...
Bizdin jañı baatırdın
Adatı - berbes namısın...
Ansız elin saktoo jok,
Ansız atın aktoo jok.
Atası kol berbesin.
Enesi sütün keçpesin.
Biz oşondoy jaraldık,
Eldin uulu er kelsin!
Oylosom oyun dayraday
Çıkkan oydon jalınmın;
«Oy elim» dep sargargan,
Alaşçılar agımın
Tuurap jatkan jerim jok.
Özümdün jeter bar ırım...
Men süygüç elge berüügö...
Jüröktün kesip jarımın.
Az bolso da alımça:
Elge arnaymın baardıgın.
Ömürüm jumşal el üçün,
Oşolor üçün tabıldım.
III
Oy jügürtsöm aldıga
Bolgon kezim balaluu.
Balam bolup agaluu;
Jıldızga uçuu oylonup,
Dagı uulum bar eñ uluu.
Agarıp sakal, çaç tüşüp,
Çarçabay jazıp olturam
Ömür anda dabaluu...
Jüzdön aşkan kitep bar,
Ir, düynö taanır romandar.
Uşunu ata jazdıñbı!!
«Kantip ele» deyt baldar...
Ha, ha, ha, çal boldumbu?
Dep karaym
Uşunu oylop köp samaym.
Küçtün bilem jeterin,
Kütüügö şaşkak ekenmin...
Iras ele kez kelip,
Uşunu körör bekemin?
Akılduu menin dostorum,
Güldötüşkön öz doorun.
Uktoosuz jazgan emgekter
Taba bilgen öz ordun.
Sılap koyup sakalın,
Belgisin kılat atanın.
Aalının uşul Joldoşu,
Çın ele bolup joldoşu...
Başkaça tilden söz koşup,
Amanbı çal dep kol sozdu.
Bayagı men: «ay» ömür...
Uşunuñ daba bolbospu!
Jigit bolgon baldarı:
Jusup,
Joomart,
Kubanıçbek çaldarı...
Jazuuda jürüp karıgan
Karı Mukay bar dagı...
Menin:
Sonun jigitçilik kezimçi?
Elestey tüşöt al dagı...
Anday bassa,
Kayda barsa...
Sürötçülör tartkılayt,
Aalıkemde üç, tört orden,
Köp akındın
Töştörü ele jarkırayt
Ha, ha, ha!..
Çın elebi dep karaym:
Keler kündü köp samaym.
Küçtün bilem jeterin,
Kütüügö şaşkak ekenmin...
Iras ele kez kelip,
Uşunu körör bekemin?
Güldögön kündö, birge öskön;
Kurbularım eskirip...
Londondo, Parij, Kıtayda
Kılkıldagan kızıl tuu,
Barlıgına ilinip...
Kommunizm doorunun,
Baktısı üçün çeçilip,
Sur türmödön çıgıp er,
Jark külüp alıp erkindik!
Büt düynönün bir booru,
Kezdeşken kez birigip.
Jırgal jaşoo baştalıp,
Düynödö elder tübölük
Özün özü başkarıp.
Uşul kün bat kelse dep,
Aldın toskon men elçi.
Düynönün bardık burçtarı
Tezirek ele teñelçi...
Ha-ha, ha!..
Açıp közdü men karaym
Uşunu oylop köp samaym.
Bilem küçtün jeterin,
Kütüügö şaşkak ekemin.
Iras ele kez kelip,
Uşunu körör bekemin?
Köçölörü jarkırap
Şaarlar suluu boldu abat.
Oh, dep esten tanarlık
Algan kezde bir karap
Körköm sonun üylörçü
Eñ ele azı üç kabat!
Kızdarı külüp şıñkıldap
Kelinderi kıltıldap,
Eh, kanday bu jaraşat!
Teñelgin elim, teñelgin!
Bayuuga sözgö men keñmin.
Maksatıña közdögön
Jetüü üçün bar go ebiñ!
Emgek, erçee bolboso,
Emnege bütkön bay jeriñ?
Oñoy emes atagıñ
Jeñil emes bul naamıñ,
Mına uşunday jerimden
Uşunu körör bekemin?
Köçölörü taptaza
Jürçü joldor bir başka;
Dem alıp kelçü jer bolup,
Körünüp turgan uşu aska!
Jer aldınan zımırap
Jetip barıp bir pasta...
Ökünüp elder bir barbay
Suluu jer jok tük anday.
Eç bolboso körüügö,
Bık-bık tolgon el kanday.
Urgulap kelip koñguroo,
Şart burulat tramvay...
Koyçu arı, kanday oy bastı,
Oylodum kaydan al çaktı?
Bardıgı:
Mına, mına
Kadimki
«Bolso eken» mına, ıraspı!
Ugulgansıyt düñgüröp,
Kazılgansıp jer astı.
Mına meni tınçıttı,
Uşul sanaam çın çıktı.
Uşunu körör bekemin,
Degenge küçtün jeterin,
Bilip ayttım münözüm:
İzdebey sözdün bekerin:
Sen üçün elim oylonom,
Uşunday bolot erteñiñ!
Uşunday maga kün keler,
Tilegimdi bir berer,
Ömürüñ tunuk kaşka suu,
Kırgız eli külö ber.
Oşol turmuş aldında
Too jeli oynop jürö ber
Ne bir sonun kurbum bar,
Kurbular emes - bulbuldar.
Al sonun kündö, gül bolup
Birge jaşap jürgüm bar.
Akılda bar köp baylık,
Alige kılt ete elek,
Sözdö da bar köp baylık,
Alige bılk ete elek,
Kurbularım soo bolsun,
Talabı askar too bolsun.
Jerim - jürök darısı,
Jerim - kökürök darısı
Baylık bolgon sanaada
Jerimde bar baarısı.
Adamdıkka kas oylor,
Keler ülüş algısı!
Eç duşman ülöş ala albas.
Jerimden orun taba albas.
Bizdegi erkin turmuşka
Bütkül düynö kabardaş!
Oy, jer ay...
Kanga siñgen söz,
Elimdin katuu namısı.
Kan küngö tak kaltırgan,
Kırgızdın soyul çabışı!
Jer ay,
Jer ay...
Oy, jer ay...
Oylop kelsem
Oygo bay...

ŞUMKARGA
Biz Ala-Too şumkarı,
Uçalı kurbum uçalı.
Talaalar kelet, köl kelet,
Jol alıs, talbay sızalı.

GÜL MENEN KUŞ
A...ga
Je, jıpar jıt güldöndür
Üzöm dep biröö jürgöndür.
Konso kanday jaraşat,
Suluu kuş közü tüşköndür?
Güldün jaşıl şagı eken
Öskönü salkın, bagı eken,
Uşul kuşka ılayık:
Güldün da tolgon çagı eken...
Tüşösüñ gülüm kimderge?
Öspössüñ dayım bul jerde...
Üzülgün gülüm solutpay
Salkında karmay bilgenge!
Suluu kuş, uçsun körünsün,
Uçsun da, uşul güldü üssün
Soluba, gülüm, soluba
Azırkı jaştar köönü üçün.
Gülüm seni jıttayın,
Sen küzgüdöy nuru aydın .
Kısıp seni booruma
Zıpıldap alıs uçayın.
Suluu kuş - jigit, gül - bir kız
Gül desem jürök etet tız,
Kuştu mınça talpıntıp.
Mınçalık japa kıldıñız!
Jaştıkta ne bir sonun bar,
Bolsunçu birge koluñar,
Zaman bizge erk beret,
Birge bolsun joluñar.
Emese baçım kün jetsin,
Gülüm gülün türdöntsün!
Gül üzüp küngö zıpıldap
Kuş kanatı jark etsin.
Irım köp birge ırdasak,
Zamandı birge jıldasak,
Kuşuñdun körkün keltirip,
Gülüñdün körkün çıgarsak.
Joluktumbu mezgilsiz,
Kanday künöö sezdiñiz?
Süyüübüz sokkon jüröktö
Bolsunçu birge ençibiz!
Je jıpar jıt güldöndür
Suluu kuş közü tüşköndür.
Jaşçılık gülgö sugalak
Jıttaym dep biröö jürgöndür.
Bizdin kızık kündör bar,
Biz kızıkkan güldör bar.
Süyüü menen - erdikke,
Dayarbız, kız-ulandar!
Tüşösüñ gülüm kimderge
Öspössüñ; dayım bul jerde.
Üzülgün gülüm solutpay,
Salkında karmay bilgenge.

KURBULARGA
Jüröktöştör, jıldız ırın algıla!
Jıldızda ırday, ayga kabar salgıla!
Menin ırım jaşart jaştar jürögün,
Kurbularım kütör seni sagına
Irlar çıgat jürögümdön ezilip,
Nur zamandın altın künü barında
Irlarım jet, jaştar köñül jelp
Irdala kör komsomoldor bagında!
9/HII 1936

***
Jaz kelet miñ bir kulpura.
Güldörü ay, jıpar jıt ura,
Uşunu sayrap bere algan
Jazdın körkü bulbulda.
Sen jazga okşop kulpurup,
Türlöysüñ go jaşçılık,
Jıpar jıttuu jıt urup Güldöysüñ go jaşçılık.
Karılık kelet ugulbay,
Kelbes ketken uşul jay.
Jaştıgıñ jaz, küz sıyaktuu
Tura albayt go kubulbay.
Iylasañ ıyla jaş tıybay,
Karılık karmayt bastırbay.
Aytat deysiñ emne üçün
Oldo kayran jaştık ay.
Uşintip turmuş kubulat,
Aytuu üçün suluulap
Söz jetpeyt sayroo kerek go
Bulbulday ündü miñ burap.
Irday bergin suluunu
Turmuştun şartın bul kurdu.
Kıyaldın kıl kıyagı
Akın - turmuş bulbulu.
Akınsız kantip turuu bar,
Ir jokto turmuş bugu bar,
Süygüsü kelse akındı
Baykasınçı suluular.

SEN

JANA MEN

Men janıñda olturam,
Jaldırap saga kol sunam.
Turasıñ bir kıymılsız,
Söz da çıkpayt oozuñdan.
Senin sürdüü kabagıñ,
Elesi bir zamandın.
Julkungan senin özüñdön
Erkinge zar közüñdön.
Oylop barın baykadım,
Uşul senin aytkanıñ.
Bir kalıpta turasıñ,
Kançalık bay murasıñ?
Süylöşölü ekööbüz,
Sözümdü bir az ugarsıñ.
Bulbuldun ünü bulbulga,
Taanışko deym uguuga.
Bir
Bir
Bir
Bir

bulbul
bulbul
bulbul
bulbul

zardı sayrasa,
şattık sayrasa.
muñga ıylasa,
tañşıp jırgasa.

Küñdörü başka bolso da
Ündörü bir emespi,
Sayroogo erkin kün bolso,
Güldörü bir emespi.
Tañ aldında suuga çıgıp,
Irdagan kız oşondo.
Erkin deñiz jeeginde ösüp,
Sayragan kuş oşondo.
Mongol, kalmak, tunguz, kırgız
Bulbul ünün tıñşadı,
Bulbul ünün erkin jattap,
Öz tilinde ırdaştı.
Puşkin saga joluguuda,
Uşul gana aytarım,
Senin ırıñ tokson tilde,
Emi kaysı armanıñ.
Adam üçün bir kokustan
Sen jaralgan adamsıñ
Atıñ öçpöyt jüz, miñ jıldar,
Dagı ele sen kalasıñ.
Adamdıkka sayrap turgan
Bulbulsuñ go sen çirkin.
Tiyip turgan jarkın nurday
Ir künüsüñ -sen bizdin.
Topko salar külük bolsoñ,
Sınımsıñ go sen çirkin.
Tartsam kıyak, çertsem komuz,
Irımsıñ go sen çirkin.
Toktogulday talant çıkpay,
Elimdin köñülü tok emes,
Öz janıña birge turar
Bizdin elden jok emes.
Koş akınım, jüzdöp kılım
Bir bılk etpey tura ber,
Jetsin ırıñ dagı alıs,
Koldu biyik suna ber.
Men ançeyin bir balamın
Ötüp ketken joldogu.
Puşkin menen kol alışkan,
Dep koyuşsa bolgonu.
Üstüñdögü köçkön bulut,
Seni asmandan kaytarat,
Dagı kelet köp kılımga
Sen jönündö ayta alat.
Biz öñdöngön kelgen, ketken,
Seni menen sırdaşat.
Eç bolboso kalamduular,
Sen jönündö ır jazat.
Koş akınım, jüzdöp kılım,
Bir bılk etpey tura ber,
Jetsin ırıñ, dagı alıs,
Koldu biyik suna ber.

MUZIKA
I
Emne kızık adamga,
Batpay koyboyt armanga.
Turmuşta barlık araket,
Köbürök jaşap alganga.
Algan süyüp jarıñdı,
Arakettin bardıgı,
Kütüüsüz jerden gür etip,
Bir öçürör şamıñdı.
Balañdı güldöy östürö,
Kubanıp külüp közünö,
Kanday suuk şum ölüm
Tartıp alar özünö.
Turmuşta geniy jok emes,
Turmuşka bular köp kelbes,
Adamzat jalbar, meyli ıyla.
Ayap ömür jaş berbes.
Uşular tüşöt başıña,
Çın aytat munu jaşırba.
Kaygır örttön uu içip,
Iyla meyli basılba.
Jüröktön ıyloo muñ sıkpayt,
Iyloonu kapa mıskıldayt,
Kançalık kapa tüşsö da,
Iyloo menen çer çıkpayt.
Tap aylasın muzıka!
Kaygırsam jalgız kaygırbay,
Kaygımdı birok ayttırbay,
Muzıka bozdop ıylaçı,
Iylasañ elder koşo ıylay.
Sen kaydasıñ muzıka!
II
Jañıdan nazik jar süyüp,
Ömürgö tattuu bal süyüp.
Suluu tündö jark etip,
Ömürünö şam küyüp.
Kee bir jaş buga kubanat .
Biröö ketip alıska,
Biröö kalıp jalgızda,
Aylar ötüp jıl ötüp,
Eköö kayra tabışsa,
Kee bir jaş buga kubanat.
Tolup mezgil kelip jay,
Tiyip tünkü suluu ay.
Kelse jarı jılmayıp,
Uşul aydın nurunday.
Kee bir jaş buga kubanat.
Işkıra tartıp jılkıçı,
Tünkü jel mamık şıbırçı.
Çıkkanda süygön selkisi,
Jılkıçı kanday şıldıñçı.
Jılkıçını agaylap
Jılkıçı sözün abaylap,
Jalbarıp tursa selkisi.,
Jılkı jalın saamaylap.
Koyçu janım menin dep,
Koyçu jarım menin dep,
Bölünüşsö eki jar
Erteñki tündü belgilep.
Kee bir jaş buga kubanat.
Birin biri jaratsa,
Birine biri jaraşsa.
Joluksam degen öz jarın
Kuçaktap alıp baratsa,
Kee bir jaş buga kubanat.
Kubanıç tüşöt başıña,
Kayratıñdı aşıra.
Turmuşka kubat baylaysıñ,
Jaşagan jaştı jaşıra.
Zamandın uşul kündörü ay,
Zamandın jarık tündörü ay.
Tuş kelgen adam baktıluu,
Baktıluu sokkon jürögü ay.
Külüü menen dem çıkpayt,
Külkügö şattık teñ çıkpayt.
Kubangan menen kançalık,
Külüü menen çer çıkpayt.
Buga kerek muzıka!
Koşulsam jaynap köönüm tok,
Koşulbas menin türüm jok.
Ömürgö koşo erçigen
Sensiz takır künüm jok.

AKIRKI

BALALIKKA

Balalıgım, kılgan işiñ balalık,
Karoo emes, balalıkka tañ kalıp;
İşiñ jumşak müçölüñ az-bolso da,
Balalıgım - desem kalat bal tatıp.
Senin künüñ ele jazdın tañınday,
Senin künüñ ele tünkü tiygen ay.
Balalık kez bir körünçü közümö,
Körünbössüñ ay balalık çagımay.
Senin ayın, senin dalay jıldarıñ,
Uşul küngö sezbeym, kantip jılganın.
Balalık kez özü baatır jaralıp,
Köröt tura çın turmuştun jırgalın.
Bala kezim, minut, saat kündörüñ,
Sen biri eleñ öskön köp güldördün.
Muñsuz, kirsiz saga berip jıpar jıt,
Sen uşintip too boorunda güldödüñ.
Balalıgım senin altın közdörüñ,
Atalagan alda tattuu sözdörüñ.
Kimdi ata deym, aytkan menen uyat go,
Sen uşintip balalık kez özgördüñ.
Baykuş ene kantip tilge saldı eken,
Munu bilse nege küyüp jandı eken,
Jölök kılgan jalgız uulun körsünçü
Bala künü baykuş ene bar beken.
Bala degen künü bolboyt oynu jok,
Jaşoo emne, balalıktan oyu jok.
Aydı al dep alam ata alam deyt,
Jaş jürögü balalıktın küygön ot.
Bala degen tañdın kızıl gülündöy,
Al kızıl gül turmak bele kübülböy.
Ene jıttar balalıgım jıtım jok,
Bala tili, tañkı torgoy tilindey.
Jaz aldında alsız çıkkan kazgaldak,
Birok anı jıttayt suluu kız karmap.
Akılduu kız soolubaçı dese da
Boş ömürüñ bir pasta ele bolot sap.
Balalıkka arman kıluu bul beker,
Turmuş alda, jaşoo üçün küç jeter.
Şaşpa tokto balañ ata degende
Balalıgım jürögüm bir tız eter.

SÜYÜKTÜÜ TÜN
Tos betiñdi suluu ayga,
Sen da suluu bolorsuñ,
Uşul tündö bizge külbö,
Ayday suluu sororsuñ.
Tos betiñdi jarıñ öpkön,
Sen dagı öpkün janım dep,
Al süyüülör özünçö ötkön,
Andan ısık kün ötöt.
Iras, jarkın, kara közüm,
Senin kımbat bir sözüñ.
Üzböy turup güldün özün,
Jıpar jıtın jıtta özüñ.
Bir gülüm bar sen bilesiñ,
Je jaştıktın otubu?
Jürsöm da oy, sen da sezgin
Jatsam tündö jok uyku.
Kurbum bilet, az kün boldu
Sanaam takır özgördü,
Je keç, erte sundum koldu
Aluuga aydı köktögü.
Bilem jarkın bilem seni,
Örttöyt senin ırdaşıñ.
Al bilbeybi je bilebi
Beker şıldıñ kılasıñ.
Oşol güldü üzdürbösmün,
Jaştık künüm barında.
Kızıl gülüm tüşürbösmün,
Ösköndürmün bagına.
Tilekteşim kara közüm,
Suluu tündü bilbeysiñ,
Suluu asman buzup körkün,
Ayga bulut tileysiñ.
Bilem jarkın al uzakta
Jakşı ümüttö jürgöndür,
Sanaa çındık bul ubakta
Jar öbüüsün oyloy jür.
Süyüktüü tün ar kimge emes,
Süyüktüü tün süygöngö,
Süyüktüü tün ulam kelbes,
Süyüü otuñda küygöngö.
Ay bir sen dep, tük uyku jok
Sezesiñbi degi özüñ?
Süyüktüü tün mende ayıp jok,
Keçir jaştık künöösün.
Kurbum bilet az kün boldu,
Sanaam takır özgördü.
Je keç, erte sundum koldu
Aluuga aydı köktögü.

TAÑ ATARDA KÖL BETİ
Issık-Köldö çabaktın,
Süzsö, oynoso öz erki.
Dayar tosup aluuga
Bir çetinen, bir çeti.
Mına köldö tañ attı,
Tañ aldında köl beti.
Karap tursam tañ nurun
Kölgö tegiz tögö aldı,
Erkin süzgön çabaktar
Irgıp şoola körö aldı,
Köldün körktüü tolkunu
Köldön kölgö bölö aldı.
Suluu tañkı şoolanı,
Köl kuçaktap öbö aldı.
Tañ atarda köl betin
Karap turçu azırak,
Tañkı tattuu uykuga
Talıkşıbay jakşırak.
Alısta kalgan jarıma
Kayrıluuga azgırat.
Kölüm tañda men körgön
Tañ aldıñ suluu eken go,
Tolkundan şoola taratkan
Şamalıñ suluu eken go.
Köldö erkin süzdürgön
Zamanıñ suluu eken go,
Suluulukta oygongon
Talabım suluu eken go.
Tañ aldında köl beti
Jaştar kurgan oyunday,
Tañ aldında köl beti
Jarım ısık koynuñday.
Tañ atarda köl beti
Neva boyunday.
Jeti-Ögüz

TÜNKÜ

KAYIK

Tün ayluu tün, köl da bügün tolkunsuz,
Bir telmirip, bir jılmayat keede suz.
Burçu beri, uşul tünkü kayıktı,
Köl üstündö men boloyun uçkan kuş.
Köldük kurbum me, kayıktı aydagın,
Isık-Köldün küñgöy jagın aylangın,
Uşul kündö kayra tartıp alabız,
Jaştık kündün ötkön jıldar ayların.
Turçu mınday, aydayınçı men özüm,
Köldöy talap bar ekenin köl körsün,
Kırgızımdın akkan kayran kandarı ay,
Uşul köldöy ömür kayra törölsün.
Köl çetinen ortosuna tüşölü,
Keñ jol alıp, kenenirek süzölü.
Tünkü kayık, kayda bara jatabız?
Bul rahat emes beken tüştögü.
Jañı ömürdü güldüü kündü eldegi,
Menin jarım kölgö da ayta kel dedi,
Tünkü kayık bizdi taanıp kalışsın,
Köl betine ırlar jaza keleli.
Tañ atarda kün çıgıştan jel sogot,
Oygongondoy köldün beti kozgolot,
Bir çer jazar köldün tañkı adeti,
Tolkun kelet, tolkup tolkun koşoktop.
Biz oşondo buga kuçak kerebiz,
Sebebi: köl bizdin tuugan enebiz.
Tünkü kayık biz bütürüp sapardı,
Tolkun minip koşo tolkup kelebiz.
Köldük kurbum me kayıktı aydagın,
Isık-Köldün küñgöy jagın aylangın.
Uşul tündö kayra tartıp alabız,
Jaştık kündün, ötkön jıldar, ayların.
Jeti-Ögüz

BOZ ÜY
Jeti-Ögüzdün çoñ jayloosu Kök-Jayık.
Küñgöy, teskey eki jagı teñ jayık,
Ak örgölüü kolhoz aylın karaçı,
Nevadagı keçki süzgön jel kayık.
Keç beşimde kelip tüştük jakadan,
Jayloo alıs, mingen attar çarçagan.
Bizdin kırgız meymançıl el emespi,
Dastorkondu kere jayıp taştagan.
Bizge tartkan türkün tamak jer jaynayt,
Jana asılgan çoñ kazanda et kaynayt.
Uşu üy eesi, tördö oturgan karıya
Açık kolduu, ookatına bel baylayt.
Berekelüü, kesirlüü bul dastorkon,
Bir sındırım nansız kalgan kün bolgon.
Kattamadan, maydan, kanttan algıla,
Özü öngön jok, keldi mına bul koldon.
Çer kumarı komuzuna burulat,
Anı koyup, kayra mandaş urunat.
E, baldarım bir körgöndü aytayın,
Degen kezde üy da tım-tırs tınçtanat.
Jılan jılı küügüm talaş jol tarttım,
Kap tübündö arpa da jok bir tartım.
Tüştük jerde ümüt kılgan tuugan bar,
Baldar üçün talkan suroo kızmatım.
Kaş karaya çoñ jol menen kelatam,
Darmanım jok, arbıbagan jer basam,
Bir ubakta kalıñ kümböz kez keldi.
Kak aldımdan çıga keldi eki atçan.
Ekööndö teñ jigit zeeri külük at,
Eköönün teñ ireñi tok, ünü şat.
Münözdörü kız izdegen jigitter
Kümüş jabdık tüngö bolboy etet jark.
Mürzö jolu korkunuçtuu muruntan,
Joldu tosup aç börülör uluşkan,
Kerimbektin, Şadıkandın tıtılgan
Malakayı tabılıptır dep ukkam.
Menden murun köp kündör, köp aylar,
Ookat izdep ketken dalay malaylar.
«Balançanın ketken boydon daynı jok»
Oşol boydon kaytbay kalgan dalaylar.
Tokto deşti eki mırza toktottu,
Şıldıñ, külkü bardıgına okşottu.
«Aç döbötkö jol kıdırgan ermek deyt»
Joluñ bolsun, körüp kelgin tozoktu 1
Jürök kıldı korkunuçtuu uruştu,
Kayrattandım oylop kayra turmuştu,
Eki mırza kızıgına batuuga,
Baykap turam, çettep barıp turuştu.

Ajalıñ jetti degen maanide.
Esenkuldun kümbözünön jañı ele,
Eleñ-bulañ şaşıp ötö bererde.
Jüz kadamdan tünkü sokkon boroondoy,
Çañ ızgıtıp kele jatat birdeme.
Sözgö keldim, tüşümbü, je öñümbü,
Jok dedim da eske albadım ölümdü,
Boor etine ıksıragan adamdın
Aç körkoonun jangan közü köründü.
Kirip keldi jardam, jardam, tuugandar,
Ünümdü uktu, jaşırıngan jok alar.
Arıstanday men da koşo bet tostum.
Koldu sunup, çoñ kazatta tuu karmar.
Uuluu tişter maga kelip ar dedi,
Kanduu tırmak çukul kelip sermedi,
Uşul küçkö toktoo bergen bılk etpey
Kubatı ele jıyırma beştin mendegi.
At dübürtü arı karay çabıştı,
Bir birinen uzoo üçün çabıştı,
Ölüm menen biz turabız tireşip,
Kolum barıp alkımına jabıştı.
Igım keldi janda kanjar bolsoçu,
Öpkösünö takalsaçı toltosu.
Sol kol menen tört çöntöktü añtardım,
Kezdik taptım bir dosumdun kolkosu.
Aç körkoonu oñ kol menen tiredim,
Üydöy taşka takalganday bilegim,
Joldon tozgon jolbunga men jem emes,
Taamay urup jürögünön jiredim.
Mına anın taş jürögü kalt etti,
Ölümdön suuk sürdüü ireñi jılt etti.
Alsıratıp tirep turgan küç boşop,
Töödöy körkoo jerge barıp talp etti.
Eki koldon menden tamtık kalgan jok,
Bir tamçı kan birok jerge tamgan jok,
Mürzö üstünö sendirektep olturdum,
Jol dagı alıs, but şilterge darman jok.
Dübürt çıgat meni karay çabışkan,
Bir-birinen çıguu üçün jarışkan.
Baya joldo uçuragan mırzalar
At terdetip jetip kelip kalışkan.
Bali jigit, saga döölöt konsun deyt,
Kapşıtıña altın, kümüş tolsun deyt.
Azamattın bir baskanı öçbös iz,
Baatır munuñ bizge soogat bolsun deyt.
Köñülü suur külük minip çabıştın,
Köñülü suur dünüyögö suk jarıştın,
Altın emes, kümüş emes dan tolsun,
Dünüyögö tolsun senin kapşıtıñ.
Bir körkoonun terisi eken al dedim,
Közüñ ötsö içik kiyip kal dedim,
Joluñarda uçuragan ayılga
Baatırlıktı mırzam ayta bar dedim.
Eki mırza jakın tarttı eki attı,
Köl şal bolup bir saatta zorgo arttı.
Oşondo da törtkö büktöp salganda,
Tört buçkagı jerdi çiyip barattı.
Berekelüü, kesirlüü bul dastorkon,
Bir sındırım nansız kalgan kün bolgon.
Kattamadan, maydan, kanttan algıla,
Özü öngön jok, keldi mına bul koldon.
Ay nur töktü jayloo beti oktoy tüz,
Kayık minip tereñ kıyal kölün süz.
Tün oynuna baarısı aktan kiyindi,
Keñ jayıkta; tündö uşunday körünüş.
Tegerektep çette olturdu kartañdar,
Ay, on segiz degen arman içte bar.
Ömür gülü jaştar çetke bölündü,
Öñköy kızdar menen öñköy boz baldar.
Jaştar oynu kıtıgılayt tün koynun,
Kök jayıkta oynoo jakşı tün oynun.
Karıyalar körölüçü deyt oo baldar,
Dedi biröö, baştaylıçı kız oynun.
Jigittin ırı:
Mañdaydan sılayt jıpar jel,
Jıpar jel jarım beri kel.
Jarkınım bir sen degende
Adetim ırdap jiberer.
Kış aylanıp jaz bolot,
Kırkalay tartıp el konot,
Köñüldü ulap oşondo,
Bügünkü jıpar jel sogot.
Atkanda külüp nurluu ak tañ
Men kelatsam ıraaktan,
Süygön bir jarım beş saamay
Suu alıp jatsañ bulaktan.
Koldon bir tuygun uçursañ,
Kıykuulap köktön kuş kuusam.
Jılkıdan çarçap kaytkanda
Koy közüm saamal jutkuzsañ.
Jarkınım alma ubagıñ,
Kızıl bir güldöy buragıñ,
Koy közüm menin baktıma
Tolup bir turgan ubagıñ.
Küygönümdö jalgan jok,
Küyüp bir keter arman jok.
Kurbular surap kalganda
Çınımdı ayttım argam jok.
Jarkınım beri kel basıp,
Ayluu tündö çer jazıp.
Uşul go bizdin süyüülör
Ömürgö bolsun külazık.
Kızdın ırı:
Kızıl gül künü jel menen,
Jeldin künü köl menen,
Güldöy bolgon jigitke
Şek keltirçü men belem.
Jayloonun gülün üzüp al,
Güldöy ömür tosup al.
Tolkunga çökbös turmuştun
Kayıgına tüşüp al.
Men bolsom senin küygönün,
Bir sensiñ menin süygönüm.
Taratsak bizdin ayılga
Jırgalın kanday süygöndün.
Sayragan bulbul biz bügün,
Taba goy bilgen öz gülün.
Bizdin sırdı taratçı,
Jaşırbaçı ayluu tün.
Degen kezde, tün uzak jol tart deşti,
Jaştık künün tandap süyüü şart deşti.
Oyun bütüp toptor tarar aldında,
Kempir, çaldar jaştıgıña bah deşti.
Oyunga mas çala uykuda men jatam,
Bir kün kongon uşul üydön sır çaçam.
Men tüşümdö uşul boz üy içinde,
Köl üstündö jıljıp alıs jol tartam.
Jeti-Ögüzdün çoñ jayloosu Kök-Jayık,
Küñgöy, teskey eki jagı teñ jayık.
Ak örgölüü kolhoz aylın karaçı,
Nevadagı keçki süzgön jel kayık.

BİLİNBEGEN ÜÇ MEZGİLGE
Üy aldında körktüü kalıñ bak ösöt,Öz başınan köp doorlor ötközöt,
Bulbul keler, bulbul sayrar tili öçör
Köz aldıma üç mezgildi körsötöt.
Bir mezgilde: suluu atkan tañ kelet
Ömüründö este kalar bir iret,
Bul bakçada ırakattuu uktasañ,
Tañda tattuu ündör sayrap jiberet.
Birde oygonsoñ bakçañ gülgö jaynagan,
Bakçañ emes gülgö tolgon aylanañ.
Jaştık dooru dal uşul gül kuraktuu
Gül içinde bal soruşkan tañdaydan.
Ayı tolgon, may tünü eken teñi oogon,
Uyku bezgen öñköy tentek toptolgon.
Közdö süyüü, sözdö jalgan eregiş,
Jigit tarap, kız tarabı bir bolgon.
Kee bir ulan tiyip kaçıp şoktonot,
Oyun kurup kayra baarı toptolot,
Çer jazılıp jalgız öbüü kalganda
Jumşak tüngö jaşırınıp jok bolot.
Jalgız mezgil bul çak emes mezgilder,
Jalgız mezgil, dostor jaştık keziñer.
Bakka kelgen suluu tündö köp kılmış,
Jaştık keziñ köp kılmıştı keçirer.
Bir mezgilde bak kıyratkan şamaldar,
Körktüü bagım toktoogo alı arañ bar.
Tattuu kündör, jıttuu güldör salkın kez,
Kayda-kayda bışkan kızıl almalar.
Bir mezgilde küzdün bürköö tünü jok,
Alda kaçan jazdın jaşıl gülü jok.
Jalgız gana kök karagan too başı
Bul bakçamda adam kirer türü jok.
Men oylonom oydu oygo tolturam,
Sanaalarga mee taldırıp bolturam,
Bakça içinde özüm jalgız termelip,
Üç mezgildi elestetip olturam.
Bir zamandın jaştarıbız erk algan,
Kıska ömürdü mol kıluuga attangan,
Bul doorgo tuulup jaşap ketüüdö,
Adamdıktı aktap ket deyt bul zaman.
Joldoş senin köptü körör közün bar,
Bul ömürdö köpkö jaşaar özüñ bar.
Jeke süygön bir kurbuma bul ırdı
Estesin dep aytıp kalar sözüm bar.
Süygön kurbu dalay süyüp öptüñör,
Jürögümdö kalar oşol körküñör.
Jaştık kezdi eske alarbız tamşanıp,
Kızdar degen,
Baldar degen, söz bütör.

DÜYNÖGÖ KÖZ KAROO
Balam, men köptü kördüm, köptü bilem,
Köp ukkam karıya sözü jakşı degen,
Kadırluu joluguuga ermek üçün,
Karılık sözdü aytayın birden-birden.
Aldıñda bürküt sürdüü kabak, kaşım,
Arıstanday kuba sakal ak çaç başım,
Üzürün menin jolbors közüm kördü
Sanoogo oñoy emes seksen jaştın.
Ayılda Bekzat degen bekzat boldu,
Büt müldö köldün jeegin algan ordu,
Koldo ırıs, koldo döölöt oynogon soñ:
Açılgan toonun kızıl gülün sordu.
Er jigit tişiñ barda taş çaynap kal,
Üyröngön atasınan makalı bar.
Al üçün too, köl erkin sayran bolup,
Şañkıldap samap köktü, saldı şumkar.
Keñ sayran doorun sürgön kündör öttü,
Bekzat at kırgız jerin düñgüröttü,
Adamdık rakatın men tabam dep,
Ayıldan tandap suluu kızdardı öptü.
«Jer örttö çıksın deseñ kırgızga atıñ»
Degendey bilbegen kim Bekzat atın.
Kartaygan jetimiş jaş ömüründö
Oşondo kolunda ele on bir katın.
Düynödö adam bolup jaralmak bar,
Döölöt keñ jaştık açat ömürüñ tar,
Paygambar kırk bir katın algan tura,
Bekzat at, atıñ barda dürküröp kal?!
On beş jaş, jaş suluunu alıp kördü,
Jaş güldü uulu tili çagıp kördü,
Rahat mında da emes, başka jakta,
Dep Bekzat mından dagı tanıp kördü.
Kemitip, on bir jaştı alıp kördü,
On segiz bışkan alma kagıp kördü,
Rakat mında da emes, başka jakta,
Bekzat at, gül daamınan tanıp kördü.
Ömürdö kulun sınduu at minbedim,
Koynuma bala jıttu kız kirbediñ,
Bekzattı uşul jaktan kem jaratıp,
Ya kuday, kur döölöttü nege berdiñ.
Ertesi köl jeegine jıynadı elin,
Kalayık kalıñ jurtka ayttı kebin,
Koynuma bala jıttuu kız kirbediñ,
Ömürdö kulun sınduu at minbedim.
Kartaydı kasiettüü zatı kaldı,
Kuş salıp sayrandaçu atı kaldı.
Ömürdün Bekzat üçün kızıgı jok,
Al ketip, beli iyilip, çaçı agardı.
Jakşılar bölünüşüp jöngö olturdu,
Erteden kün batkança keneş kurdu,
Koy emi Bekzat oluya bala jıttuu Kız alsın dep birdikte söz bolturdu.
Sözdü ilip üydön-üygö ketti jayıp:
Jarıktık oluya Bekzat bolsun şayık,
Kedeydin jañı çıkkan toguz jaşka,
Köp kızdan Kümüş degen boldu ılayık.
Kümüştü alıp keldi tıbıratıp,
Bekzattın kör jıttangan koynun açıp,
Kan jürböy muzday toñgon tizelerin
Ketişti zorduk menen kuçaktatıp.
Kün öttü katar, katar aylar aştı
Kümüşkö tongon denin uşalattı.
Jaş demge Bekzat «oluya» janga kirip,
Uyalbay Kümüşjanga kuçak açtı...
Az boldu albaganı koldun dedi,
Adamdın jırgalına kondum dedi,
Koynuma bala jıttuu kız kuçaktap,
O, düynö, emi armansız boldum dedi.
Uşunday azabı este ötköndördün
Karıdım azır bakıt töründömün
Jüröktö çerge aylangan kekteri bar
O, balam, ötüp ketken köp kündördün.
Ömürdün men oturgan çoñ törünön
Kıñıldap öz içime oylor bölöm.
- Aksakal, mına turmuş artıñızda
Deyt baldar oşondo men emne köröm?..
Balam köp, jürögümön ısık köröm,
Aldında sanaası keñ Isık-Köldön.
Ala-Too turmuşunun ak sakalı
Baldardan kündö özgörgön kızık köröm.
Keede köröm uşul uluu turmuştan,
Tamaşasın köl betinde kuusu uçkan,
Aylanamda jaştık kündör güldöşöt
Karılıktın kaygıların unutam.
Joluman elim jañı kündördü açat,
Taalayın jañı açılgan güldör basat,
Baktının asmanına ötüş üçün
Kırgızım kıyanı aşıp bara jatat.
Men köröm: elim öttü tepsep azap,
Düynönün keleçegi alda jatat.
Toolorum baatırlarga kalkan bolup
Kırgızım çabuul koyup bara jatat.
Emgekçi el men baykasam çeber eken,
Kızıl tuu keliştirip sokkon bekem
Karmatıp jumuşçunun oñ koluna,
Moskvadan jer jüzünö jelbiretken.
Ooba, ıras, özü jetken usta da eken,
Meyli ukmuş kanat baylap uçsa jetken Altındap orok menen balka sogup,
Üstünön Kremldin kök tiretken.
Tataalduu kıyın joldu özü baştap,
Maydanda betteşkenin eñip taştap,
Düynönün körkü bolup körüngülö,
Dep elim berbedibi sayma jasap.
Jaşa elim, jaşay turgan ubagıñda,
Nur salış, öz jeriñdin nurlarına.
Zamanıñ közüm jetet uuldarım,
Jarkırap miñ-miñ kılım turarına.
Men atañ sanaam jañı, köñülüm tentek,
Kuralbay ırdın başın ayttım eptep,
Emgekçi el sen karmagan uşul zaman,
Bılk etbey dalay kılım tura bermek.
Adammın peyli ıraazı seksen jaşım,
Jüz jetimiş million kalk zamandaşım.
Baldarım koldon öttü eki düynö,
O, çirkin, oşol kündör karan kalsın.
Baldarım ay, kün nuru özüñördö
Oşondoy bul düynögö köz karaşım.
Kırgızstan-Çolponstan jañı atıñ,
Akta emi elim, eldin jañı urmatın.
Adamdıktın alga ketken akılın,
Oktoy zuulap kuba turgan ubagıñ.
Kırgızstan baktıluustan jañı atıñ,
Jayıldı elim, senin bürküt kanatıñ,
Kaçan ukmuş, kaçan önör beret dep,
Kütüp turat senin ar bir saatıñ.
Kırgız jerin kötörüşör kolmo-kol,
El, jerimdi ustañ bizbiz oñdoşor.
Oktoy zuulda uçkan kıyın tilekke
Jetişebiz kim bar eken jol tosor?
Jeti-Ögüz
PORTRETKE
Jaşınmaktuu jaştık sırın çeçerge,
Külkü kılbay güldüü uşul kezderge,
Kıska ömürgö çıñdap bolsun daba dep,
Jaştık künün kıldım sizge eskerme.

SULUULUKKA
Sabırsız jatıp tattuu uktap,
Köşültüp uyku jup-jumşak,
Selt etip çoçup köz açsañ,
Agarıp atıp çıgış jak.
Uyalçak jañı süyüüdöy
Köşögö tartıp çıgış jak.
Sabırduu kütkön tınçtıkka,
Kızıl nur çaçıp çıgış jak.
Bul bir jetken suluuluk.
Oşol kün kayra kün batıp,
Dagı erteñ kelet tün katıp.
Jaydın juka bulutu
Kaydandır çıgıp uzatıp,
Kündün batar şolası,
Kün batış jaktı kızartıp.
Oy taasirlüü bul mezgil
Bir kezde jañı süyüşkön,
Bir kezde küyüp ayrılgan
Sagınıçtı eske alıp,
Gül açkan jañı ömürdü
Jaşatkıñ kelet uzartıp,
Kündün batar mezgili
Aldıña- uzak jol tartıp.
Bul da maga suluuluk.
Köp baldar teñtuş katarbız
Bügünkü tün da kanday tınç.
Jayloonun koñur tünü ele,
Koroo imerip jatabız,
Tiyişip kızdar tobuna
O, bekbekey aytabız.
Tiygen aydın nuruçu,
Suluuluk tartat köz algıs,
Birde oynop, birde ırdap
Tüngö çoor tartabız.
Too eli batkan jırgaldın
Kızıgına batabız.
Uşul tün maga suluuluk.
Keçee men küydüm bir işke,
Süygöndör eger bilişse.
Men süyüp jürgön kara köz,
Tiyiştüü bolor bul sizge.
Aytsam da jürök küyütün
Sensiñ tandap süygönüm.
Irakat bizde, kün bizde,
Degenime bürkölgön
Kıyalıñız bul emne?
Süyüüdö jürök küyüü bar,
Anık süyö bilgenge.
Jüröktön kanım tamçılap,
Közümdön mölt-mölt jaş çıgat,
Kadırdı bilbes kıyalıñ,
Saktalıp kaldı bul mende.
Eçteke emes turmuşka
Kirüü kerek üyrönö.
Jaşçılık künüñ oşentip,
Jaralat tura düynögö.
Bul dagı maga suluuluk.
Jaralıp kayra jarkırap,
Öngöndün baarı suluuluk.
Ömürgö jaştık baş iyip
Köngöndün baarı suluuluk.
Jaşap tursañ düynödö
Körgöndün baarı suluuluk.
***
Sezçi suluu, çın süygöndün suluusu
Sezçi kurbu, taalayluunun kurbusu.
Jaştık bizde sezçi tuugan jeriñdi,
Sonun kündör, bizge kelgen mına uşu!

BEŞİK IRI
El uykuda,
Terezeden ay nuru
Betke tiyip tattuu kılat uykunu.
Ne bir kızık,
Tüştör böbök tüşündö,
Elpek ene tınçsızdanat uturu.
Ukta böbök, ukta böbök, uktaçı
Aldey, aldey tattuu uykuñdu buzbaçı.
Jıldızdar da böbök kılıp alsak deyt,
Kommunizm beşigine salsak deyt.
Sen er bolup, jeñip düynö asmanın
Tuu kötörüp, Kremlge barsak deyt.
Ukta böbök, ukta menin jıldızım,
Ukta bakıt, ukta şoolam, ırısım.
Ene uykusuz uulun alıp koluna,
El jıldızın ulam kısıp booruna. .
Tün oodara böbök jolun añtarat,
Boloçoktun sanaası köz aldında.
Ukta böbök, ukta sonun boloçok,
Ötkön küngö sızdabassıñ bizge okşop.
Bir azda emi tamtañ-tumtañ basarsıñ,
Ata, enenin köñülün bir açarsıñ.
Oşent böbök, oşent külküñ çıksa eken,
Balalıgın estep köbü jaş alsın.
Ooba, böbök, ıylagandı koyörsuñ,
Köp-köp baldar arasında oynorsuñ.
Zaman saga Bar önörgö berdi erk.
Buga böbök sen ertereek ösüp jet,
Bir jıldarda, bir sentyabr ayında,
Derdeñdersiñ mektepke okup keldik dep.
Iyla böbök, ıylabasañ emçek jok,
Tırış böbök, tırışbasañ emgek jok
Çoñoyörsuñ tentek ulan bolorsuñ,
Kırçın baylap, muun katıp tolorsuñ.
Bolşevikter jeñip ketken azaptın
İzin okup, jañı düynö sogorsuñ.
Ukta böbök, dalay sonun kün ötör,
Ukta böbök, Leninizm üyrötör.
Tak oşondo, tak bügünkü may ayı,
Koltuktarsıñ beş kökül beş saamaydı,
Süygön kızga özüñ süygön erkti aytıp,
Jalıntarsıñ jarokerlüü dalaydı.
Öskün böbök, kızıl güldöy ösüp jet
Jaşsıñ böbök, sende birok köp mildet.
Küçüñ tolor, elim jigit boldu deer,
Çıgış jakka je batışka jiberer,
Ene sütün aktap kayra kaytkanda,
Üç kötörüp, üç tüşürör tuugan jer.
Ooba böbök, buga ösüp jetesiñ
Budennıydın atçanına ketesiñ.
Jer kıdırıp deñizderge süzörsüñ
Okeandan okeanga tüşörsüñ.
Uuldarga jomok kılıp aytarsıñ,
Bir doordo bolşevikter küröşün.
Ukta böbök, körbögöndü körörsüñ
Ukta böbök, könbögöngö könörsüñ.
Marksten sen köp sabaktar alarsıñ,
Darvindi da dalay açıp kararsıñ.
Ukta böbök, tattuu uykuluu közüñdü aç,
Adamdıktın ırakatın tabarsıñ.
Ukta böbök, uktay koygun degenim,
Küröş, karmaş! Uyku izdegin debedim.
Termel beşik,
Termel beşik tınç termel.
Kommunizm jıldızına uyku ber.
Böbök saga bir ırıstuu jıldızdı, ,
Bul beşikte termetüüçü kün keler.
Ukta böbök senin künüñ sonun da,
Jaşoo jolu erkin tier koluña.
Jıldızdar da böbök kılıp alsak deyt,
Kommunizm beşigine salsak deyt.
Sen er bolup jeñip düynö asmanın
Kremlge tuu kötörüp barsak deyt,
Ukta appagım, ukta çolpon jıldızım,
Ukta bakıt, ukta şoolam, jıldızım.
Kündörü oynop tentek bala keziñdin,
Açıp kirer kommunizm eşigin.
Ukta böbök bardıgına jetesiñ,
Ay menen kün ortosunda beşigiñ.
Ukta böbök,
Ukta böbök,
Uktay koy.
Ubayımsız Jırgalga aşar sendegi oy.

BULBULDUN BİRİNÇİ ÜNÜ
Kirsem tokoy aralap,
Birde jakın, birde ıraak
Sayrap tosot bulbuldar,
Alda mendey ırga ınak.
Jerim güldüü künüm ay,
Jaydın suluu küügümü ay,
Kün batar kezde men ukkan
Birinçi bulbul ünüñ ay.
Bulbulsuñ bulbul sen özüñ,
Güldör tandap öbösüñ.
Sen bir sayrap ketkende,
Bir jıldık rahat tögösüñ.
Güldün barı seniki,
Jaşıl, kök dagı seniki.
Sen özüñ tosup sayragan
Tañdın aldı seniki.

JOLUM
Attanuu kerek bul jerden,
Attanuu kerek bul elden,
Er bolsoñ kökkö çıgarat
Baarı bolot ata, eneñ.
Toso albas küçü eç kimdin,
Teñselter toonu epkinim.
Çapkanda jer solkuldar,
Uşunday külük men mindim.
Baktı eken, munu kim tapkan,
Elime anın kızmatı ak,
Külügüm çurkar tabında
Koyö ber oozun kamçı çap.
Japkın jabuu suluulap,
Külüktü bilgiç uşu ubak,
Tartsam da oozun ee berbey
Jer çapçıp külük julunat.
Jüzdöp külük koşkondo,
Sen içinen ozgondo,
Özümdün çapkan külügüm
Çıgarsıñ sınga oşondo.
Külüktü külkü kılçular,
Oşondo şagıñ bir sınar,
Külügüm bizge ayttı go,
Sınap jürgön sınçılar.
Bek karma tizgin koldoguñ,
Jürüşün tabar jorgonun.
Çarçatıp koybo külüktü,
Uzak bolot bul joluñ.
Boroondoy çañ ızgıtıp,
Jolgo mına biz çıktık.
Kee biri suu berse da,
Kalışat taş ırgıtıp...
Andaylar bizge kep emes,
Andaylar jeñil, bek emes,
Jıldızduu jaştar bizdiki
Küçübüzgö teñ emes.
Biz baratkan uşu jer
Uçu jok kaçan tügönör,
Tizginiñ koldo erk mende,
Uça ber külük uça ber.
Uçsun da, tulpar uçsun da,
Irıstuu jıldız tuşunda.
Meenetiñdi ak kılıp,
Kuçaktaçu el uşunda.
Külügüm emes, tulparım,
Tulparım alıs çurkagın,
Çurkagın emes asmanda
Sonun go kuştay uçkanıñ.
Tulparım sezip koşkurat,
Külüktör joldon koşulat,
Biz dagı teñ çababız,
Jol sozulat, sozulat.
Kün çıgat da, tañ atat,
Almaşa bergen bul adat.
Dagı ele bir bış etpesten
Külüktör zuu-zuu baratat.
Birde aldıga ozobuz,
Birde külük koşobuz
Biz alıska çurkaybız,
Dep maraanı sozobuz.
Baykap jürgön tıñçılar,
Irdap jürgön ırçılar,
Külüktön kabar uguzam,
Emese kokuy çır çıgar.
Biz jönördö el jatkan,
Kızdar çıgıp uzatkan,
Biz jup atka mingende
Jılt-jılt küygön öçtü şam.
Salışıp men da baratam,
Çabışıp men da baratam,
Külük barda men da bar,
Jabışıp men da baratam.
Men bilem külük çabışın,
Men da bilem kayda barışın,
Talap degen kıyın go,
Men bilem külük jarışın.
Toolor kaldı alısta
Tulparım keldi namıska,
Külüktön karaan üzülböyt,
Külügüm bölün, arışta.
Uçsun da, uçsun ter alsın,
Ter aluu menen dem alsın,
Azır basıp ötölü,
Kazaktın Betbak talaasın.
Dañkıbız ansız ugulbas,
Elibiz ansız çuu kılbas.
Külügüm artta kalsınçı,.
Türkmöndün kızıl kumun bas.
Baspagan joldun oñoyun,
Kıyın joldo çoñoygun,
Emese tepsep ötölü,
Sibirdin tünt tokoyun.
Arıştı külük keñ algın,
Tört ayaktı teñ salgın,
Jer şarın büt aylanıp,
Oşondo anan dem algın.
Neapoldordun jerinen,
London, Parij, Berlinden
Köz jumgança ötüp ket,
Külügüm buyruk berdim men.
Jer kalbasın biz bilgen,
Tulparım kemsiñ sen kimden?
Kalıp jatsın art jakta,
Kızıl tuular biz ilgen.
Sen çapkan sayın ter alıp,
Menden çakırım jer kalıp,
Ekööbüz ilgen kızıl tuu,
Kalıp jatsın kızarıp.
Biz aşpay turgan bel kalbayt,
Biz baspay turgan jer kalbayt.
Tizginiñ koldo, çap tulpar,
Biz aşpay turgan jer kalbayt.
Külügüm külük dañ salgan,
Çapkan sayın dañk algan.
Men bir şañduu jigitmin
Bürkütün izdep jar salgan.
Karmagan tizgin koldogum,
Jürüşün tabat jorgonun,
Jaş kezimden attandım
Uzak bolot bul jolum.

KÜNDÖR JÖNÜNDÖ

LİRİKA

Jaratılış sende kanday kubuluş,
Öz booruña kuçaktalgan bul turmuş,
Jaz aldında jañı açılgan güldördöy
Kündö aldıñdan güldüü kündör bolot tuş.
Ar bir kündün özünçö go jaştıgı,
Jaraşıktuu külkü, oyun şıldıñı,
Sonun akıl, sonun süyüü tuulat
Zımırılıp kuugan sayın jıl-jıldı.
Mına zaman oktoy uçup zıpıldap,
Kalıñ turmuş arasında kıdırat,
Körçü dosum, biz jaşagan kündördü
Adamdıktın baktısı ösöt, güldöp bat.
Jaştık koldo, kubat da mol, kurbular,
Jaşoodogu kımbat kündör bizde bar,
Astıbızda mol ömürdüü kündördö
Bar go dalay açıla elek kulpular.
Kün sen nurluu, ay baktıluu tie ber,
Jalgız gana jaraşıktuu bizdin jer.
Jarday ısık bizdin kündü körüşsün,
Kaygısı jok el bar beken degender.
Kün sen nurluu, ay baktıluu tie ber,
Jalgız gana jaraşıktuu bizdin jer.
Şattık, külkü, jaşçılıktın içinde
Sen da jırgap tuula ber jaş kündör.
***
Men özüñdü süygönümö kaygıram,
Bilem senin taalayıñ keñ jayılgan.
Sen külösüñ meni taba kılganday
Ubalıña jeter közdön akkan kan.

JUMUŞÇU DEGEN KİM
Külüktügü sanaaday uçkul minsek,
Asman menen jer jüzün tegerensek;
Adamzattın eelegen topuragınan
Biz oşondo nelerdi körör elek.
Körör elek jer üstün saymalangan,
Ar bir el türlöndürüp düynö kurgan,
Okşoboyt bir-birine karap tursañ,
Altın kün, kümüş aydan jarık algan.
Turguzgan munun baarın jumuşçular,
Kolunda balka menen kürögü bar.
5/HI 1939

***
Kelsem turat men tuulgan jer tamım,
Mında siñgen külkü menen ıylarım.
Mında kalgan altın bala çaktarım,
Uruu, öbüüsü ene menen atanın.

ÜSTÖL ÜSTÜNDÖGÜ

KÜZGÜ

Jaş suluu mından özün karagandır,
Teñ jarıp kara çaçın taragandır,
Künöösüz, çırımtalsız ak jüzünön
Jaştıktı ızalantçu ot jangandır.
Köp aylar dalay jıldar alıs kaldı,
Küzgüdön da bir jolu karagandır.
Murdagı şoolası jok jarkını jok,
Jürögü öçkön ottoy jaradardır.
10/HI 1939

BAL
Jañı jıl, Leningrad zal, el ızı-çuu,
Bokaldar şañgır-şuñgur kagılışuu.
Biz jıldın kelbes bolup ketişi üçün,
Kızıgan köñül çalkıp alıska uçuu.
Añgıça muzıkalar biy, küü oynop,
Buralıp kız-jigitter öttü duu-duu.
İçinde közü taanış biröö jüröt,
Kem emes tigilerden, suluu kızduu.
Karasam bizdin kırgız ulanı eken,
O, kanday kubanıçtuu, kubanıçtuu.
28/XI 1939

NAN MENEN AKÇANIN

MELDEŞİ

Akça aytat:
- Men küçtüümün!
Nan aytat:
- Men küçtüümün!
Akça aytat:
- Meni menen satıp alat.
Nan aytat:
- Meni satıp, seni tabat.
Kolunda akçası bar, nanı da bar,
Bir kırgız anık kalıs jagı da bar:
- Akça ake, seni menen ötük kiyem,
Nan ake, toyö jeegö işendirem.
Soguşta kimiñ maga bektik kılsañ,
Oşondo küçtüü ekeniñ aytıp berem.
29/HI 1939

***
Tuuramçı tuuramçıdan mayda tuurap.
Kesmesin çakan salıp, çıgın çıktap, Aksakal alıñız dep ülpöt kılıp,
Jep jatsañ beşbarmak da sonun tamak.
Birok da uluu eldin pamidorun,
Kapusta, badırañın kabıl alsak.
Ayılda jañılıktı kubattaşsa,
Andan da bolor bele daamduurak.
30/XI 1939

SÜYLÖŞÜÜ
Sınçı:
Irın jaman akınım, ırıñ jaman,
Çıkpaysıñ bir kalıptuu takıldaktan.
Sına dep kıynamayıñ janga battı,
Kur sözdü tüzö salıp, tört-tört saptan.
Kününö birden kitep tapşırasıñ
Okusañ köñülüñdü kaygılantkan.
İçinen irgep alar biröö da jok,
Ne kılar ayla tappay kele jatam.
Akın:
Bilbeysiñ anın tereñ maanilerin,
Tarıhka kala turgan keleçegin.
Sınçı:
Suraylı anday bolso kalıstardan
Birinçi ayıldagı kolhozçudan
Kolhozçu:
Kat bilbeym, baldarıma okutkamın
Ayabay ıntaa koyup tıñşagamın.
Jaştardın jıyırma menen jıyırma beşte,
Jetinçi, segizinçi jıynaktarın.
Jer aydaym, jer aydoodo ırdayın deym,
Çöp orom, çöp orgondo ırdayın deym,
Tilime bir jumşak ır taba albadım.
Koy jayam, koy jayganda ırdayın deym,
Es alam, es alganda ırdayın deym,
Bir ırdı on obongo sala albadım.
Oşentip aman esen kele jatat,
Özümdün taap algan kıñıldagım.
Akın:
Tüşünböyt, kantsin abam karañgı da.
Sınçı:
Baralı anday bolso jumuşçuga.
Jumuşçu:
Irlar bar mına mınday jattap algam:
«Emgekçi öz işine şakıldagan,
Küülönüp stanoktor takıldagan».
Balkambı, je ırlarbı kızıganda,
Adaşıp ayırmasın tappay kalam.
Bizderde jaman kızmat brak bolot,
Silerde birdey belem jakşı-jaman?
Akın:
Men jazam, intelligent dostor üçün,
Uşular durus bilet ırdın küçün.
İntelligent:
Az emes köptön jazgan jazuuçular,
Adamdı alday koygon öñköy kuular.
Kitebi on jıl murun «Toluk jıynak»
Al emi dal ele oşol «Tandalmalar»
Kubanıp jañılıgı bardır deseñ,
Bayagı-bayagı ele okşoş saptar.
«Ala-Toom», «Isık-Kölüm», miñ kaytara,
Birinen, birine ötüp karızdanar
Ürgülöp uktap ketken kezim bolot,
«Nadoelo, nakoneñ» mınday ırlar.
Akın:
Aytışsın jaş öspürüm okuuçular,
Tüşüngüç kurç akılduu sadagalar.
Sınçı:
Makulmun, anıña da, kana sura.
Öspürüm okuuçu:
Ötünöm jazuuçu, akın agalarga,
Meni da müçölükkö kabıl alsa,
Sebebi «Ir jıynagı» mende da bar,
Kem emes körkömdügün salıştırsa,
Bütköndö mektebimdi akın bolom,
Baarınan akın boluu arzan tura!
Sınçı:
(Akınga murutunan jılmayıp karayt)
Akın:
M... m... .
Iras, ıras, «köp aytsa kalp aytışpayt»
degen kep çın
Birok da bilse akındın kapalıgın.
Elim bar milliongo jeter jetpes,
Kitebim tört miñinen arı ketpes.
Puşkindey milliondogon okuuçum jok,
Köp azap, azga jazuu, tursañ oylop.
Irımdın naçardıgı uşundandır,
Kanteli kim ayıptuu, jalgız tagdır.
S ı n ç ı : ( kitepkanaçıga)
Men sizge bere turgan tapşırmam bar.
Kitepkanaçı:
Dayarmın atkaruuga kadırmandar.
Sınçı:
Elinin bizdin elden sanı az bolsun,
Atagı SSSRge taanış bolsun.
Uşunday bir akındın kitebinen
Köp rakmat aytar elem alıp berseñ.
Kitepkanaçı:
Mınañız!
A k ı n (okup)
Kosta Hetagurov!
Sı n ç ı:
Kostanın eli bolot az osetin,
Bilersiñ bizdiki andan köp ekenin.
Karaçı, orus, kırgız tümön kalktar,
Bardıgı öz tilindey süygöndörün.
Jamansıñ akınım, özüñ jamansıñ da,
Jaman dep betiñe ayttım ızalanba!
Üyüñ bar, jayıñ salkın, kışıñ jıluu,
Jaşaysıñ Frunzenin bir burçunda.
Körböysüñ ayıldagı turmuştardı,
Sagınıp seni dayım kütüp tursa.
Jetişse kitebiñe çeberdigiñ,
Kılımdar saktaluuçu alptar anda.
(Akın oylonup oturup kalat).
30/XI 1939

SANAAM
Kelatsa çala taanış bir top adam,
Aldı-artı kırktan seksen jaşka bargan.
Tayakçan köpçülügü köz aynekçen,
Kaşka baş çekeleri bir karıştan.
Bir sözdü ortosuna talaş kılıp,
Kıldattap birdi miñge maydalagan.
Añgıça janımdagı joldoşumdan
Bularıñ kim bolot dep surap kalsam:
— Çetkisi professor Kerimbaev,
Berkisi akademik Bekbolotov,
Ortoñku doktor Aalı Kasımbekov.
Kadimki bizdin kırgız baldarınan.
Dep gana joop berip taanıştırsa,
Köñülümdö kalbas ele eç bir arman.
30/XI 1939
***
Çır, talaş, oktuu, ottuu kündör bütsö,
Keñ uktap, keñ oygongon mezgil kelse,
Neçen jıl katuu oylop meeleri oorup,
Karjalgan akılduular jeñildeşse, Bolottu koluñ menen karmap körgön,
Beyiştey eñ ukmuştuu ubak jetse,
Jer jüzü bir atanın balasınday,
Çakırıp birin biri meyman etse.
1/HI 1939

BİR AYLIK DEM ALIŞTA
Jayloolor, biz jaylagan oy-toolorum,
Tört tülük mal kaptagan boorlorun.
Jıbıray suluu kongon kalıñ ayıl,
Baarına bir boordoy bolgondorum.
Erikken köyröñ jaştar itti ürdürüp,
Saldırıp ötüp ketmey jorgolorun.
Kelinder sırtka çıgıp karap turmay,
Alardın oodarışıp oynogonun.
Alduusun şamdagayı jıgıp ketse,
El menen men da ezilip külgön doorum.
2/HII 1939
***
Tün jarık, tüşkön iyne tabılganday,
Ay kalkıyt, uyalıñkı akırın jay.
Suransa eneleri uruksat berip,
Oyunga birin biri çakırışmay.
Irgıtsa kulaçı uzun alıs ketip,
Ulandar ak çölmök dep julkulaşmay.
Bozoylor süygönünö jooluk taştap,
Baykatpay ala kalıp urgulaşmay,
Selkiler ay dep jalgan çoçup ketip,
Burañdap eldi aylanıp katuu kaçmay.
Kap deşip, ajıraşmay közü kıybay
Oyunga çala kanıp, çala kanbay.
3/HII 1939
***
Koy-Sarıda es alıştı köp baldar,
Jañı açılgan jarkıragan jıldızdar.
Turmuş menen alegi jok, oyu jok
Arasında erkegi bar, kızı bar.
Bir kız, bir uul: Külay menen Kerimbek,
Kayda bolsun: ajıraşbay bir jüröt,
Baldar oynoyt, bular çette turuşat,
Nege mınday, emne ekenin kim bilet?
Ay ayaktap, keme keldi el tüştü,
Tigiler da uluu menen kiçüüsü.
Külay jüröt buket karmap elteñdep,
Kim boldu eken, anın bügün kütçüsü?
«Koş-koş» dedi. Keme akırın jıljıdı,
Külay güldü Kerimbekke ırgıttı,
A da ıyladı, bu da ıyladı karaşıp,
Közdörünön ısık-ısık jaş çıktı.
Tañ kaltırdı karap turgan elderdi,
İçinde bar bir tuugan go degeni.
Nege ıylaşat dep surasam bir bala
Kerimbekti süyöt go dep joop berdi.
Köl küülönüp jarga urundu şuuldap,
Tüş maal ele, kün nuruna jımıñdap.
Kerimbekti alaksıttı dostoru
Kayutadan köldü karap ır ırdap.
Anda kalgan kaygıların Külaydın
Unutturdu çañk dep uçkan ak çardak.
3/XII 1939

KOYÇUNUN IRI
Koş, koş, jön bas, kula koy,
Jatkan kara, tura goy.
Kemibey tüşsöñ jayloodon
Kolhozgo bolom ak joltoy.
Çek, çek, başta, ala eçki,
Jayıttı tapkıç «jetekçi»,
Semirtsem tekşi baarıñdı,
Kubanar Kök-Oy ferması.
Jılt-jult jünüñ bulasa,
Elderdin közü uyalsa,
Maktanıp turup men desem,
Koyçusu kim dep surasa.
Şañk-şañk külgön jarıma,
Basıp barsam janına.
Udarnigim dep süyüp,
Kuçagıma buralsa.
Jünüñ ketse altınga,
Oor çıksa tartılsa,
Etiñ jagıp darıday,
Kalkıma balday tatısa.
Jer jerden kolhoz jıynalsa,
Koylorumdu jaktırsa.
Maktanıp turup men desem,
Koyçusu kim dep surasa.
10/XII 1939

TÜNKÜ KÜZÖT
Kümüş bulut üstünön,
Ak aydın nuru tögülöt.
Ak aydın suluu betinen
Menin jarım körünöt.
Asmandın açık jerinen,
Bırkırap jıldız bölünöt.
Jıldızdın uyañ betinen
Menin jarım körünöt.
Al azır sarı küñgöydö,
Jatkandır koroo imerip,
Sargarıp mendey küygöngö
Şamaldan salam jiberip.
Köp-köp kelin kız menen
Ak aydı tiktep jaldırap,
Jıldızdardın içinen
Al dagı mendey jar karap.
Argımak minip alkıntıp,
Aylıña barar bekenbiz?
Jalınduu darttı basıltıp,
Aykalışar bekenbiz?
10/XII 1939

JER JÜZÜNÜN KARTASI
Jer jüzü kanday kenen, kança meken,
Kartaga batırılgan önör menen.
Birinen birin ayrıp taanuu üçün,
Boyölgon ar türdüüçö boyök köröm;
Antpesten bir gana tüz bolsun üçün
Bardıgın kızıl menen boyör elem.
Betine suluu oyulgan tamganı urup,
Okusa: üç S jana bir R degen.

1940-1949
***
Köbüktöngön külük attay arkırap,
Jıyırma beş jetip keldi çapkılap.
Alı jetpes - küçtüü küçkö jol açıp,
Jaşçılıktar kala berdi kol bulgap.
Ketti, ketti, balalıktar kayrılbay,
Atkan oktoy kayrıluuga aynıbay.
Este kaldı bir kün körgön oyunday,
Az ırdalıp unutulgan ırlarday.
Koş bol, koş bol, uurdalgan jıldarım 1
Kaykıp uçkan laçın kuştay çaktarım...
Artıñ ökünüç, aldıñ kızık koynuñda
Az jaşadım, dagı azıraak jaşarmın.
1/I 1940
***
Mingeniñ altın eerdüü külük salt at,
Kamçılan! Ayga alkınıp salsın taskak,
Kaltırıp, san buudandı, kayıktay sız!
Küçö elim, darıyaday taşkındap ak.
4/I 1940

JAÑI TAMDAR
Mında ırıstuu baldar tuulat!
Taalay menen juunat.
Kırgıektey talpınıp,
Ayga jetsem dep turat.
3/II 1940

BİZ
Boorunda Ala-Toonun oynop-küldük.
Alkıntıp azoo külük atın mindik.
Etin jep, kımızın içip kıyaldanıp,
Asılkeç uyañ, suluu kızın süydük.
4/II 1940
***
Şaarımdın bir uçunan bir uçuna karasam
Jañı tüşkön, taanış emes, jañı tam...
Zamandardan zamandarga kalkuuçu,
Çökpöy turgan korabldey salıngan.
Al tamdarda jaşagandar kim deseñ?
Menin bir boor kırgız degen üy-bülöm!
Jaş kalaaga turaktuu uul boluuga,
Az jıl boldu toodon köçüp kelişken.
1/III 1940

ATA MENEN ENE EÑ KİÇÜÜ
BALASIN JAKŞI KÖRÖT
Töşögü ak mamıktay, jumşak jıluu,
Boloçok taalay jolu dayardaluu.
SSSR - emgekçi eldin öz enesi,
Közdörü asmanday kök, eki uul 1 tuudu.
Kuçaktayt aldına alıp erkeletet,
Jetilgen baldarına jeteletet.
Oşondo bizdin kırgız tilek kılat,
Enebiz bizge da uul tuup berse eken dep.

JAYLOO
Jañı ayıl, tüşsöñ erkiñ - kimdikine,
Jatkızat keñ salıngan töşögünö.
Oşondo ne bir rahat darıyası agat,
Jayloonun karap tursañ kündüzünö.
Sagıngan közgö sonun, jaşıl ırañ,
Enedey, erkeletip kuçaktagan.
Kulpungan bala çakta julgan güldör
Oyuñdan köp attarı unutulgan.
Tikkendey kalıñ çıkkan karagaylar,
Bilbeysiñ arasında emneler bar.
Kamkorsuñ oynoo kündö sagız izdep,
Jıñaylak iz kaltırgan altın jaylar.

Batış Belorussiya menen Batış Ukraina.
Çoñ özön suu aluuga dalay bargam,
Uyalçaak teñim menen bakandaşkam.
Entigip, ör talaşa çarçaganda
Al jutsa, eregişip men da jutkam.
Katuu emes, akırın da emes esken jelder;
Biz kılgan şoktuktarga teñ şerikter.
Kalpaktı ulak kılıp çoñdorgo okşop,
Tay jokto, torpok minip eñişken jer...
Taanış oy, taanış kolot, taanış kırlar
Çuburup ötüp turgan sagınıçtar.
Jayloonun barkın bilip saktap alsañ,
Taşkındap tögülböybü ırahattar.
Küç koşup, çañ baskan jaş kökürögüñö
Keñ jayloo ömür ulayt ömürüñö
Elderin kulanday soo taza bakkan
Özünçö tıptınç jatkan jarık düynö.

JAŞASIN JÜRÖK,
JAŞASIN AKIL
Duşman jakın
Duşman öjör Amalduu!
Köp samolyöt,
Köp tankaluu
Bombaluu...
Oşonduktan Aram kolgo
Kıybas şaar:
Kiev,
Harkov,
Odessalar
Izaluu!
El ızaluu,
Kapaluu emes Açuuluu!
Emi kaptaar
Sel sıyaktuu
Kayrattuu
Öz ençisin,
Kayra tartıp aluuga,
Kemengerdey
Sabır kanduu,
Çıdamduu.
***
Duşman jakın
Leningrad janında.
Karmaşuular
Ok jamgırı aldında
Uşul jerge
Katuu urunup
Kıyroodo:
Çabuul salgan
Korkunuçtuu
Tehnika!
Berbes üçün

BÖBÖKKÖ
Eñ jaş kalıp, este kalbay ata-ene,
Kaynap bışıp, dalay kıyın kezderge.
Balban turmuş töbö kalıñ bolso da
Kerek jerin jara teep kirerde.
Tooruy basıp tosup çıgıp jolumdan,
Buray karmap, mayıştırıp oñumdan,
Jaş ömürdö jañı böbök körördö
Taş boor ölüm tartıp ketti kolumdan.
Kündör boldu ıras, azdım, jüdödüm
Ertesinde kayra unutup külgömün,
Birok çirkin, böbök demi küç eken,
Eç mınçalık uulanbagan jürögüm.
Eñ taza ele süt üstündö kaymaktay,
Sayrayt ele bulbul kuştu sayratpay.
Birok tagdır jetkirgen jok al küngö
Ay, çirkin ay, ömürünün kıskası ay.
Altın da bar, asıl da bar elderde,
Ne bir türkün sonundar bar düynödö.
Oşonçoluk kımbattardın içinen
Atası üçün böbökkö teñ jok ele.
Suluu toolor körköm köldör çetinde,
Köp güldör bar, kızıl-jaşıl türlördö,
Jer añkıgan oşonço jıt içinen
Atası üçün Jıparday jıt jok ele.
Jaştık şirin, süyüü şirin bilgenge,
Andan şirin, bir boor tuugan ata-ene.
Oşonçoluk köp şirindin içinen
Atası üçün anday şirin jok ele.
Tüpsüz kubat, çeksiz eles boluçu,
Sırga çoñ sır, oygo keñeş boluçu.
Enesindey essiz emes boluçu,
Atasınday kekçil emes boluçu.
Öldü böbök jürgön kanı toktogon,
Bir jılt etip öçkön çırak okşogon.
Uçsuz jerdin bir uuç kunu ketken jok,
Beti jok ay, jer uyalbayt oşondon.
Ketti böbök jana gana bar bolgon,
Jarık taanıp jañı gana oygongon.
Tüpsüz kördün karış burçu ketken jok,
Arı jok ay, kör uyalbayt oşondon.
Bar bolso eken kartayganda körgönü,
Soo bolso eken jaştın jañı jölögü.
Ömür alda, erteñkige tobokel,
Ölbösö eken başkalardın böbögü.
30 / HI 1944
Koysarı

JAMANDOO
Kelişken körkü sonun kiymi taza,
Paltosu jañı forum kara jaka.
Közü oynop, kızıl erdi jıp-jıp etet,
Orusça, kırgızçalap süylöp tursa.
Añgıça dagı biri kezigişet,
Toktoy tur tigi dagı kelsin deşet.
Oşentip men taanıgan bir top ayaş,
Bir sırdın erkek körbös sırın çeçet.
Oşentip men taanıgan bir top ayaş,
Bir sırdın erkek körbös sırın çeçet.
Al emne, bir jigittin maselesi,
Misalı Alıkuldun añgemesi.
Duu etip baarı tegiz külüp kalat,
«Da, da» dep jer tepkileyt çetki emesi.
Bul dagı az, estüü kurbum, momun dosum,
Köp bolsun... anday dostor aman bolsun.
«Ay kızdar, al gana emes mındayı bar»,
Dep koşot «ay oñbosun, ay oñbosun».
Al kezde men olturam üydö jalgız,
Oylordon oygo batıp tüpsüz-sansız.
Attiñ ay, bir çoñ kilem soksom ee deym,
Bir çetin müldö kırgız kötörö algıs.
Oyloym da oygo batıp beker turbaym,
Puşkinden, Şota abamdan akıl suraym,
Jok deşpeyt, mınday deşip aytıp beret,
Kayradan köbün oñdoym, irgeym, ılgaym.
Oşentip kirpik menen kilem sogom,
Öñü öçüp oñoy menen gülü oñbogon.
Janagı «jaman» degen «jakşılardın»,
Sözünün çın, kalpına kübö bolgon.
2/XII 1944
Koysarı

MENİN JILDIZIM
Atamdın dosu deşçü es-es bilem,
Aksakal çoñ abışka Kasım degen.
Bir tünü koynuna orop alıp çıgıp
Körsötüp bir jıldızdı kolu menen:
«Taanıp al, teetetigi seniki uulum,
Karaçı jañılıgın, suluulugun.
Bilip jür, sen batkanda koşo batat,
Sözü uşul bizden dagı murunkunun!»
Çoñoydum, jigittikke kündör jetti
Oy bastı tunjuragan erte-keçti...
Erçişip oyun-külkü mastık menen
Esimden anın baarı çıgıp ketti.
Kalp emes uşul küngö oşol kündön,
(Anıma keede özümçö içten külöm)
Kök tüstüü keñ asmandın baragınan
Karaym da kayda ekenin tappay jüröm.
Ah, çirkin, da bir jolu közgö tüşsö,
Egerde ay kızganıp, kün türtpösö,
Jer şarın koltuguma kısıp alıp,
Meymanga barar elem ek-üç küngö.
Körsötüp bir tilektüü jer balasın:
Bolgondo biz sıyaktuu er daanasın.
Köp turbay kayra tüşüp keler elem,
Taanıtıp adildiktin zamanasın.
2/HII 1944
Koysarı
UYKUM KELET...
Abake ay, keçe künkü biz jegen et,
Anday et mayga orolup kündö kelet.
Kandaydır, biz bilbegen küçü bar beym?
Iksıraym, uykum kelet... uykum kelet...
Uruşpa, saga bir kep aytkım kelet,
Al etti, parıs beken dayım jemek?..
Jaştardın kol-ayagı içke bolup,
Kızdarga kaydan bütkön odono bet?
Keyibe, emneni aytıp dödüröyt dep,
Et jemek önör beken, kündö terdep?..
Kasımkul nege jalkoo? Bilesiñbi?
Dale jok, ana kelet, mına kelet..,
Maksat jok, et jebegin, aba demek:
Men jüröm, küçübüzdü dayım çenep,
Taarınba, çıçalaba, açık sözgö Emne üçün bizdin elder borpoñ delet?
Munu aytam eger berseñ, maga kezek:
Orustun köp daamına uruksat etsek,
Kara köz, çımır dene körkün alıp,
Bir sonun güldör elek... güldör elek...
Koy debeym, emne berseñ özüñdö erk,
Mende jok et jebeym dep kesirlenmek,
Özümçö bir baykagan sırımdı ayttım,
Negedir uykum kelet... uykum kelet...
3/HII 1944
Koysarı

ŞOTA RUSTAVELİGE
Şota aba, çın dostuktun eñ kımbatı,
Er üçün, kerek jerde ak kızmatı.
Jönöy ber dagı sonun jerge alparat,
Aldagı men bergen at-kırgız atı.
Taarınba, belegimdin kördüñ azın,
Sınagın kanday eken için açkın,
Al belek: saga taanış - suluu Nestan,
Men anı kırgızçalap kayra jazdım.
Tariel - sen körgöndöy baa jetpes er,
Avtandil - jüzü jıluu akılman şer,
Tüz talaa,.baktuu kalaa, tunuk suular...
Baarı bar... Tinatin kız ün salgan jer.
Bayagı kara üñkürdö kütkön Asmat,
Batmajan vinogo mas, külgön şat-şat...
Aytıldı öz türündöy Fridon dos,
Ne suluu, ayluu tündör kümüştöy ak...
Aybı jok jaş süyüünün kaygıları,
Eñ tattuu, eñ bir jumşak muñu, zarı,
Arfa ırı, jandı eritken koñur ündör,
Taarınuu, süyünüülör, baarı baarı...
Jok kütpöym, aldın alıp aytpa rahmat,
Özüñ kör, özüñ ölçö tarazalap.
Armanım oşol süyüü bul küngö da,
Kayradan jaralsaçı ataganat!
Şota aba, çın dostuktun eñ kımbatı,
Er üçün kerek jerde ak kızmatı,
Jönöy ber dagı sonun jerge alparat,
Aldagı men bergen at - kırgız atı.
3/HII 1944
Koysarı

İÇKE SUU
Ay kümüş suu,.ay tunuk suu - İçke suu,
Jaştık, süyüü kumarına içme suu.
On beştegi kızdar takkan çaçbaktay,
Zamanıña jaraşıgıñ ukmuştuu.
Sen ömürdün kol joolugu - güldüüsü,
Köktögü aydın jasanuuçu küzgüsü.
Buuday, arpa ısık koynun aralap,
Akkan ünüñ boz baldardın külküsü.
Keldim, kettim meyman boldum beş kündük.
Jan kıyışpas dos boluştuk ömürlük.
Jañı tamduu, kaşkar talduu kolhozuñ
Kayda jürsöm bir boorumday körünüp.
İşenbaylar, Adıbaylar dagılar,
Jumadilder, barlıgı estüü adamdar.
Jaş köçögö birinçi tal tigişip,
Altın jerge birinçi arık salgandar.
Siler bergen kızıl kımız, kanttuu çay,
Mınça şirin, mınça balday tattuusu ay.
Kolun tarttı uulanganday sarı ooru
Añdıp jürgön meni kıyıp salçuday.
Kolhozuñ bay, baylıgıñday berekeñ,
Mındagı elder başkaça bir el eken.
Peyli menen meni kayra tiriltti,
Alım kurup, çıgar kezde kerekten.
Kayra baram da bir jılı ölbösöm,
Meni ooru emes, oorunu men kömbösöm.
Zuulap uçkan uluu zaman mildetin
Kalkım üçün kanım menen tölöşöm.
Ay kümüş suu, ay tunuk suu - İçke suu,
Jaştık, süyüü kumarına içme suu.
On beştegi kızdar takkan çaçbaktay
Zamanıña jaraşıgıñ ukmuştuu.
Koysarı
4/XII 1944

KARKIRA
Bala kez, köktöm ubak, jazgı baar,
Asmanda kark-kark etet karkıralar.
Men anda: «Ey, zamandın kalıstarı Körsötçü, kanatıñda ne jazuu bar?»
Ukkanday dal üstümdö tegerenet,
«Al mına okup kal»... dep belgi beret,
Karasam, kanatında tört sap ır bar,
Esimde al tört sap ır mınday delet:
«Turmuşta bakıt da bar, baylık da bar,
Boluşkan birin-biri körüügö zar.
Mına emi bizdin kündö koşulat deyt,
Sen da kel, oşol jakka bizdin sapar»...
Az, köppü, sanabadım kün esebin,
Kolhozdo bir neçe iret oruldu egin;
Aradan kündör bat-bat almaşılıp,
Aylanıp Karkıra attuu jerge keldim.
Köykölüp melt-melt etet jayık beti,
Körsötüp çoñ boz üydü berki çetki.
«Tuugandar bul uy kimdin üyü?» - desem,
«Kolhozdun koyçusunun üyü» deşti.
Kırgızda adamdık pars salam aytmak,
Çetki üygö salam aytıp kirip barsak,
Töründö Bakıt, Baylık, koyçu menen
Katkırıp kımız içip oturuşat.
Kanday mart, Bakıt, Baylık kanday elpek,
Janı ömür koynunda eken kayda desek
«Zamanıñ mına uşunday taanıp jür» - dep,
Asmanda karkıra ünü kark-kark etet.
5 / X I I 1944
Koysarı

SIRT JAYLOO
Sırt jayloo attuu adamga jakın jayloo,
Jarooker kız koynuñday altın jayloo.
Bak ketpes, ırıs kaçpas, jırgal çanbas
Atır jel, kümüş bulak salkın jayloo.
Jayloonun jan jırgatar kımızı keñ,
Jer-köktü teşe çertçüü küçü menen,
Şuuldap sır ayakta çalkıp tursa,
Özümçö mına mınday oygo kelem.
Turmuşta kanday süysö ınak jarı
Oşondoy taza süygön zamananı.
Ömürgö kabak çıtpay şañk-şañk külgön,
Jibektey kız-jigittin kıyaldarı.
Kiri jok, jana da jok muñu, zarı,
Daamına tamşandırgan adamdardı.
Miñ türlüü önör menen şıñgıragan
Kadimki Musa, Ataydın avandarı.
Elestep, küñgürönüp oor kündör,
Birde ıylap, birde külüp, birde süylör,
Çenemsiz keñ tarıhtı içine alıp,
Jaş tögüp Kara Moldo çertken küülör.
Zor «Manas» kölömünö jetpes çenem,
Çarçabay üç ay aytsa tügönbögön,
Kırgızda dagı tolgon köp ukmuştar,
Çınında baarı senin küçüñ belem.
6/HII 1944
Koysarı

TÜP SUUSU
Katuu keldim mingen atım kara ter,
Sürdüü keñ Tüp, tayız jeriñ kaysı jer?
Jol körünböy küügüm kirip baratat,
Arkı öyüzüñö tez ötöyün keçüü ber.
Tee alısta jılt-jılt jangan köp tamdar,
Eñ bir ısık kasieti bar sagıntar.
Orto köçö oñ jak çetki ak üydö,
Kolhoz kızı Kanımküldöy jarım bar.
Abaylagam, anın jakşı közdörü,
Agaylagan jumşak, tattuu sözdörü,
Jaştık küngö takır künöö kıla elek,
Jaz gülündöy jıpar jıttuu töşögü.
Tüngö kalsam, itteri bar kabagan,
Uyku buzup anan kantip bara alam?
Bargan menen eşik açıp kirgizbeyt,
Meni süybös jeñesi bar karagan.
Jarım deymin, birok meni kız -süyböyt,
Sınbasın deyt, süyböstügün bilgizbeyt,
Bul kaydagı emgek künü jok neme,
Dep külöt da meni özünö teñsinbeyt.
Ayıl ıraak, dagı dalay jol basam,
Al jeñeme bir kadırım salbasam.
Kolhoz kızı Kanımküldün dartı üçün
Kolhozuna müçö bolup albasam.
Katuu keldim mingen atım kara ter,
Sürdüü keñ Tüp, tayız jeriñ kaysı jer
Jol körünböy küügüm kirip baratat,
Arkı öyüzüñö tez ötöyün keçüü ber. .
7/HII 1944
Koysarı

OTUZ JAŞ
Iras ömür kanday kıska kanday az...
Tagdır oşol, ölçömünön köp kılbas.
Birok çirkin azdıgına meyli ele,
Anın oktoy tezdigine katat baş.
Keçee gana tigi kırda jok ele,
Kaydan çıktı boz at mingen otuz jaş?
Al zımırayt, üstü-üstünö kamçılap,
Jeteer jeri, tüşör üyü barçılap.
Eger anın jeteer jeri bar bolso,
Nege suuday tınbay agat adamzat?
Oşonduktan tınımı jok ömürüm,
Uç-kıyrı jok alıs jolgo şaştırat.
Bügün duulap, keçekimdi oylonboy,
Keçee jırgap: erteñime kaydagı oy.
Meni aldagan jaştıgıma işim jok,
Ölüm meni erkeletip koygondoy?!
Uşunça kün, uşunça jıl arası,
Jana gana, baya gana bolgondoy.
Şaytan kördüm - dolulugun karaçı,
Baykuş jandın momundugun karaçı,
Ölüm-ömür aralıgı dañgırap,
Tazalıgın, sonundugun karaçı!
Dayar ordu, belen jayı boş turbay,
Anın melt-kalt tolumdugun karaçı!
Artık eken, kımbat eken jaştık kez,
Altın eken, jakut eken baa jetpes.
Mañdayınan da bir süyüp kaluuga,
Toktop berbes, toktotuuga küç jetpes.
Koyun tolgon otuz jaştan aynuuga,
Ömür çirkin, ökümü küç-jol berbes.
Aynır elem, aynıganda ne payda,
On segizde oynoktogon men kayda?
Otuz da az... köp bolgongo kubangın,
Andan körö amandıkka bel bayla.
Tirüülüktö kara ölümdön öç alıp,
Kalkın üçün kan çıgarıp ber payda!
Kantsin boz at bir top joldu baskansıyt,
Atırılıp alga karay bargansıyt.
Süröp algan jazmış jolu ayabay,
Kamçı menen may sooruga çapkansıyt.
Jım-jım etken eendikke jogolup,
Karaan üzüp kirip bara jatkansıyt.
Toktoçu ömür, toktoçu ömür, toktoy tur!
Közüñ çuñkur, öñüñ kansız, sarı sur,
Til albassıñ, jogolo ber, kete ber,
Senden küçtüü, senden öjör bul uçur.
On beş jolu ulam kayra tuulup,
On beş jolu jaşarbasam karap tur!
Iras ömür, kanday kıska, kanday az,
Tagdır oşol, ölçömünön köp kılbas,
Birok çirkin azdıgına meyli ele,
Anın oktoy tezdigine katat baş.
Keçee gana tigi kırda jok ele,
Kaydan çıktı boz at mingen Otuz jaş?..
8/XII 1944
Koysarı

ÇÖP ÇABIK
Kolhozdo bayagıday jigitter az,
Mayışpay çöp çabışka ulandar jaş.
Andıktan kıyın salmak jeñemderde,
Emese, bolgon küçtü emnege ayaş?
Sürdöböy eptüü karmap çapkıların,
Sazdak jer, maşinalar barbas jagın.
Sol kılıp kızgaldaktay kaptap alıp,
Jaykaşat, jaşıl ırañ jibek jalın.
Eñ jeñil, erkekterdey şilteşi elpek,
Bügünküm jüz sotıyga tolso eken dep,
Deñiz kök, katarına jalp-jalp jatıp,
Jıparday añkıgan jıt bur-bur etet.
Bat ele sol başına kaykıp çıgat,
Kün ısık, terin arçıp, az tınıgat.
Kayradan şark-şark etken kubattuu ün,
Ah, çirkin çöp çabık kez kanday rahat?..
Jaşoonu tereñ taanıp keñiri oylop,
Zor turmuş kolhozçunun kolunda oynop.
Tabiyat terezesin açıp koyup,
Jılmayıp kelinderge köñlü toyöt.
Erdik da, ak emgek da, adildik da,
Irıstın dalay kençi kolhozçuda.
Egerde kerek bolso - jaştar üçün,
Kalp aytpas, tunuk süyüü kol aldında.
Köktöy ber, kögörö ber keñ talaalar,
Kem emes, saga jeter çamabız bar.
Kamıkpa, soguştagı azamattar,
Kolhozdo Gomer aytkan alp ayaldar.
10/XII 1944
Koysarı

ERKİN IR
Uşul küz: Çoñ kündögü üçünçü küz,
Aalamdın şer alptarı salışkan küç.
Körkünön eç bir kolhoz özgörgön jok,
Dagı ele bütkön boyu altın, kümüş.
Jakşı ubak... Kızıl kırman, temin maalı
Köñüldü kubandırıp jañı danı,
Karaçı kolhozçunun oyunda eken,
Turmuştun jürgön kanı, sokkon janı!
Tilegim: kiymi bolsun jibek, şayı,
Jagımduu, jayluu bolsun jürgön jayı.
Baldarı aman bolup, tukumu ösüp,
Kant, şeker, bal tatısın içken çayı.
12/HII 1944

MEN EMNEDEN UYaLAM
Men uyalbaym, süybödü dep jaş teñim,
Je bolboso atı nazik ak kelin.
Aya, janım, antpe deşke çolom jok,
Çının aytsam anday işke jok ebim.
Men uyalbaym dayım bürköö türümdön,
Jaş bolsom da kartka okşogon sürümdön,
«Koydum, kurbum, munum jaman» - dey albaym,
Özgörmöy jok jaralgan tüs, gülümdön.
Men uyalbaym al ketirgen oorumdan,
Baskan kündö tört ayaktap boorumdan.
«Kantem, apa, uşintembi, ya», - debeym,
Söögüm çıkpayt baratkan tüz jolumdan.
Men uyalbaym balam jok dep soñumda,
Jal-jal külgön jarım jok dep oñumda,
Balam, jarım - doorum üçün şiltengen
Nayza uçunda, zor zambirek ogunda.
Men uyalbaym kedeylikten, joktuktan,
Tapkım kelse, jok kolunan çok çıkkan.
Menin kazınam, baylıktarım minomyöt,
Batış jakta joo kalaasın korkutkan.
Men uyalam, mına mından uyalam
Közgö tolor bir çoñ emgek kılbagam.
Kolun kezep joluñ bolgur degensiyt,
Jer şarınan külük uçkan zamanam.
11/XII 1944
Koysarı
KOMBAYN
Bütö elek çöp çabıgı, köp jer jatat,
Kayda ali, beş-on gana üymök jasap...
Añgıça al mençi dep kol bulgalayt,
Apiyim bir kıl appak gülün taştap.
Başkarma kenen jatıp uyku tatpay,
Miñ oylop, eç bir oñoy amal tappay,
Bir bölüp öñ ayaldı apiyimge,
Çapkılayt köñlü tınbay arı karay.
Ortolop eki tilim emi gana,
Kıruunun kızuu kezi baştalganda,
Orbosoñ kübülöm dep külün turat,
Teñselip, tegiz ırdap altın arpa.
Kündör da öçöşkönsüp başkaça ısıp,
Ak buuday jıldagıdan erte bışıp...
Küç jetpeyt, azamattar batış jakta,
Sır berbeyt, kolhozçular demin kısıp.
Bir işten ekinçi iştin kemdigi jok,
Andıktan munu «antip taştap koyöt.
Oşondoy zarıl uçur mezgilinde
Talaaga er kombayn payda bolot.
Bolot miz üç kulaçtay tişin salat,
Orulup arpa «ulayt şalak-şalak.
Kızıldan oşol zamat danın tögüp,
Bat ele bir gektardı eki aylanat.
Alıstan karap turgan kolhozçular,
İçinde brigadir bar, başkarma bar,
Rahmat kombaynım dep külüşöt,
Dem kirip, bardık jumuş agat şar-şar.
Kombayn - kolhozçu üçün bakıt-taalay,
Eñ jakın kiçüüsünün agasınday.
Jana da agası üçün inisindey,
Atanın baatır jakşı balasınday.
Uşintip tüşümdüü jıl ar küz sayın,
Jañırıp mıktı oñdolup kelgen dayım.
Ak buudan oydoguñday bışıp bersin,
Sen üçün aylanayın, ay kombayn.
13/HII 1944
Koysarı
SÜYÜÜ JANA MEN
Süyüü emne? Süttöy taza koluktu!
Ansız anan altın ömür tolukpu?
Oşonduktan eñ birinçi jaş süyüü
Bermet, jakut, kauhar kiyip joluktu.
Kuçaktadım, öptüm, kıstım booruma,
Bul turmuşta ölgönçö bir boluuga.
Birok, süyüü eñ jalgançı nerse eken,
Koş dedi da ot karmattı koluma.
Ekinçisi: andan suluu, andan jaş,
Jalınına jana turgan jansız taş,
Anın körkü miñ bir türlüü körünüş,
Men andıktan: kayra kumar, kayra mas.
Az duuladık jaştık, mastık oynunda,
Ant beriştik ömür baylap köp jılga,
Birok, süyüü jerden muzdak nerse eken,
Jaşırındı, jılaan taştap moynuma.
Mende ayıp jok... tömönsünböym eç kimge,
Anday bolso, «künöö özüñdö» dep bilbe,
Birok süyüü uudan bütkön nerse eken,
Üçünçüsü, zaar çaçtı betime.
Jılaan taştap, zaar tögüp, çaçıp ot,
Erk seniki, şıldıñ kılmak, oynomok,
Birok, tüşün, akılıñ kem jaş süyüü,
Oşentse da senden köñlüm kalgan jok!
Bilem, anın tuş tarabı tereñ jar,
Özü zooka, kuş jete albay bolgon zar...
Eger süyüü küçtüü bolso ölümdön,
Men süyüügö teñelüügö akım bar.
14/XII 1944
Koysarı

ALDANBA
Birin biri jıga albayt,
Bagıntsam dep özünö,
Turmuş menen adamzat Biri - baatır, biri - döö.
Kün menen tün sıyaktuu,
Keede kara, keede appak,
Turmuş mitaam, turmuş kuu,
Özgörülgön eñ bat-bat.
Biri zooka, biri aska,
Biri tüz jer, biri or,
Turmuş çirkin adamga
Birde kor da, birde zor.
Antken menen adamzat,
Balbanıraak turmuştan,
Turmuş bolso - nayzaçan,
Adam - bolot kılıççan.
Birok tigi öydökü,
Köz booçuday şamdagay.
Oşonduktan astıñkı,
Aldırıp joyöt baykabay.
Özüm adam bolgonsoñ,
Adamga aytar nasaatım,
Bizdin böbök, iniler,
Eç kaygısız jaşasın.
Anday bolso turmuştun,
Balday şirin daamına
Jana kızday jarooker
Nazdıgına aldanba.
Keede jok da, keede köp,
Azdıgına karaba.
Beli iyilip kartaybas,
Jaştıgına aldanba.
Altın töşök, ak bermet,
Jazdıgına karaba,
Telegeyi tegiz şay
Mastıgına aldanba.
Jaşıl, sarı, kök güldüü,
Körkömünö karaba,
Atak, urmat kuçaktap
Öpkönünö aldanba.
Keede turmuş uu beret,
Açuusuna karaba.
Keede turmuş kant beret,
Tattuusuna aldanba.
Dal turmuştun özündöy,
Miñ aylaker jüzdüü bol.
Dal turmuştun özündöy,
Akılduu bol, küçtüü bol.
19/XII 1944
Koysarı

AYGA
Jaz mezgili, on beşte ay,
Uykuga mas özön-say.
Körkün kalam ayta algıs,
Oldo toonun tünküsü ay.
Süttöy appak suluu may,
Uykuga mas kapçıgay,
Süröt menen ayta algıs,
Oldo tündün küçtüüsü ay.
Oyun kurgan suluuday,
Orongonu jibek, şay,
Oy menen aytıp bere algıs,
Oldo türkün güldüüsü ay.
Oydogu üydö uktabay,
Oyun kurgan kız, bala ay.
Kız, bala oynun termetken
Asmandagı altın ay.
Oynoktogon çımçıtpay,
Oldo kızdın külküsü ay,
Kız külküsün termetken
Obodogu kümüş ay.
Jaş künüñdön kartaybay,
Öñü öçpögön ak ayday,
Özgörbösöñ ne bolot,
Oldokurgur jaştık ay.
21/HII 1944
Koysarı

MAGA KÜLBÖ
Bul kanday ısıgı jok kansız jürök,
Turmuşta bürköö tündöy jalgız jüröt.
Beçara ay, een talaadan emne izdeyt dep,
Kara köz betin basıp kıt-kıt külöt.
Anıñ ıras, keçke juuk, erteñ menen,
Iñ-jıñsız tınçtık menen ermekteşem.
Çabıttap jem izdegen ak barçınday
Üyümö eki-üç sap ır taap kelem.
Men kimmin, bir jay adam Alıkulmun,
Egerde jaza albasam, alsız kulmun.
Tomsorup kol kuuşurup ötüp ketsem,
Zamanga anda menin kaysı kunum.
Jaza alsam öz doorumdun çın kitebin,
Dayraday tınbay akkan erdikterin.
Janımda jazgan jazuum güldöp tursa,
Anda men Aalı şerden 1 alduu şermin.
Koy antip kıt-kıt külbö erketayım,
Jan şoolam, jarık künüm, bak-taalayım.
Sen üçün bürköö akındın açık ırı
Ay nurluu, ak jüzüñdön aylanayın.
Anın ıras, keçke juuk, erteñ menen,
Iñ-jıñsız tınçtık menen ermekteşem.
Çabıttap jem izdegen ak barçınday
Üyümö eki-üç sap ır taap kelem.
22/XII 1944
Koysarı

JETİ-ÖGÜZ
Karagayluu kara askanın aldında,
Jeti bölök jeti toonun janında,
Ajıdaarday atırılıp Jeti-Ögüz,
Agıp jatat jardı uratıp kaarına.
Taştar tars-turs, kaldır-kuldur kulanıp,
Buurakandap köbüktönüp buulanıp,
Er turmuştun agımınday şarkırap,
Ok jılanday oyun salıp buralıp.
Ay battı açık, sürü baatır arıstanday,
Ak jolborstoy ayga aykırat jazganbay,
Bürküt, kablan kürkürötüp barlıgı
Uşul suunun baldarı beym aketay.
Oy, Jeti-Ögüz, jürögüñdö kara jok,
Keñ ömürdün uyuluna meelep sok.
Adamzattın jırgalı üçün kam körüp,
Taşı, küülön, ulam küçö bizge okşop.
22/XII 1944
Koysarı

Aalı Şer – Muhambettin çalıyarının biri.
JALGIZ ÖRÜK
Parohod jay kıdırıp Isık-Köldü,
Tañ sürö, jol jarmınan arañ öttü.
Tün boyu köz irmebey iz karagan,
Alısta maekçinin çıragı öçtü.
Küngöy jak, «Jalgız örük» barar jerim,
Boljolduu öz saatında ,kelip jettim.
Bul ayıl, tuulup-öskön aylım emes,
Antse da, öz boorumday jakın elim.
Ne köröm? Baarı jañı köp üy köröm,
May ayı. Bak-daraktar teñ güldögön.
Jüzü açık jañıça öskön jaş ulandar
Şat külöt, öz dooruna süyüngöndön.
Ak, kızıl, alma, örüktün jıttuu gülü,
Jemiş bak, koroo sayın türlüü, türlüü.
Batkan kün, atkan tañdın çerin jazıp
Sayragan süyüü körkü, bulbul ünü.
Ah, zaman, senin akkan agımıñ şar...
Teñ kelbes, uçkul kanat, arışıñ bar.
Alısta az jıl jürüp kaytıp kelseñ,
Boz kıştak - keñ köçölüü jañı şaar.
Bul jerden, bir ubaktarda ketkem ötüp,
Al kezder negizinen kayra özgörüp,
Mömölöp neçen miñ tüp örük bolgon,
Men körgön mürzö üstündö jalgız örük.
23/XII 1944
Koysarı

KARA KÖPÖLÖK
Tañ aldı tattuu uykuda bir tüş köröm,
Tüşümdö janga ajayıp bir iş köröm:
Zor akın - nemeñ Şiller kalaasına
Eñ kalıñ kara köpölök jaadı köktön.
Oygonup, türlüüçö oylop tüşünö albay:
Daanışman, sözgö çeber, akılga bay,
Kadırluu karı Abaga jorutuuga
Jönödüm üyün karay, tez ıldamday.
Al kişi bir dalayga oylop turup,
Öçö elek, keçeki ottun korun çukup:
«E balam, karıyalardan ukkandı aytam,
Asmandan kara köpölök tüşsö uçup:
Al jerge, oşol jılı egin çıkpayt,
Alma, örük, türlüü ösümdük, tegiz kuurayt.
Suu akpayt, bir gana ısık şamal sogot,
Burkurap, künöölüülör ulup ıylayt.
Kıdırıp şaar için kara köpölök,
Kor kılıp jeldetterdin közün közöp,
Adamdın kanına mas mırzalardı
Muuntup jüröktörün burap ötöt».
Oşentip, çala bolot... Bülünüşsün!
Künü öçüp, baktısızdık tünü tüşsün!
Andagı Şiller attuu nemets ayal, 1
Puşkindin arbagına külgönü üçün!
25/XII 1944
Koysarı

NEGE KEÇİGET
(1942-jıldın jazına)
Esimde... Bir jolu emes, neçen iret
Bul ayda too boorunan gül terçü elek.
A bıyıl... kün jılıbayt, jer tegiz kar,
Şumduk ay, nege mınça jaz keçiget?
Alda emne? Almaştırıl san kılımdı,
Özgörböy kele berip ar bir jılı,
Je bizdin karşı kelip baktıbızga,
Alsırap, jol jürö albay çarçadıbı?
Anda emne?.. Jaşoobuzdun negizgisi,
Kelatıp bir kırsıkka keziktibi?
Bolboso, üyü aldında güldörü az dep,
Je bizge taarınuunun belgisibi?
El jüdöp, jan janıbar arıktadı,
Suluu jaz, bul kandayça sagıntkanı?
Bolboso, ak ireñi sarı bolup,
Baykoosuz katuu ooruga çaldıkkanbı?
Jok janım, çarçabagan, taarınbagan...
Jogorku üç sebep teñ birdey jalgan.
Emese keçigüünün çın sebebi:
Nemetstin uuluu ogunan jaralangan.

Şiller familiyaluu bir ayal A.S. Puşkindin Mihaylovskiydegi mürzösün açtırıp, ayabay
kordo ketken.
Kün nurluu kaygı bilbeyt, külüp çıgat,
Bir kündö bizdin koldon jaz ayıgat,
Andan soñ jarası üçün kek almay bar,
Künökör, alda kanday ayla tabat?
28/HII 1944
Koysarı

TABIYaT MENEN MUZIKA
Ömür keñ, solor güldör... öçör, janar,
Bat karıp, bat eskirip, bat jañırar,
Emese: bul düynögö tuuluu menen
Kayradan, ar adamdın ölmöyü bar.
Ölüm ak, peyli sarañ, köñülü tar,
Küçü jok, birok meni korkuta alar!
Sebebi: men ölgöndö ordum basat,
Menden soo, menden jakşı, akılduular!
Kubanam, tuulup-öskön zamanıma,
Barabar bir sagatı, bir kılımga!
Urabas menin dagı kirpiçim bar,
Köz jetkis anın çımır katarında.
Kurbuma, ini-agama rahmat aytam,
Biz çın er, bul turmuşka jaşap-kaytkan,
Kan tökkön zor maydandın jıyıntıgı
Mınakey tübölükkö uluu mayram.
Bul bütsün, aytar sözüm tömönküdöy,
Ançalık orçunduu emes, jöpjönököy:
Kanteyin jazmış küçü ruksat berbeyt,
Zamanga işter elem dalayga ölböy.
Ah, çirkin bizdin kündör kanday tattuu,
Bügündön, erteñkisi rahattuu!
Tabiyat jana anın muzıkası,
Kün sanap, kanday suluu, kanday şattuu!
Ah, düynö, bizdin kündör kanday tattuu,
Bügündön erteñibiz rahattuu!
Uşunday sonun kündö ölgöndörgö
Baykaçı, kanday gana ayanıçtuu!..
27/XII 1944
POKRIŞKİNGE
Biz kimbiz? Sen maga aga, men saga - ini,
Baarıbız, doorubuzdun jaş jigiti;
Andıktan: orus uulu boluu menen Janada kırgızdın da Pokrışkini!
El kördü, ört üstündö kanat kaktıñ,
Laaçınday kaykıp uçup ötüp jattıñ,
Faşisttin jıldızdarın tüşürö teep,
Güldötüp, köktö erkindik saltanatın!
Süttön nak, ajaldan kurç, senin erkiñ,
Üç emes jüz mertebe baatır deşsin!
Bir gana, bizdin gana ölködö emes!
Baatırı bizdin jalpı planettin !
Adamsıñ köp karı emes, ömür - jaşıñ,
Birok da, sen bizderden başkaçasıñ.
Antkeni - uykuñ jerde bolgon menen,
Asmanda senin içer tamak-aşıñ.
Bul dagı az, jerden, köktön joonu jeñmek,
Adamdı akıldan da biylöö kerek!
Andıktan: Gyöte, Geyne, Şiller menen
Saga okşop, betme-betke çıkkım kelet!
Süttön nak, ajaldan kurç, senin erkiñ,
Üç emes, jüz mertebe baatır deşsin!
Bir gana, bizdin gana, ölködö emes,
Baatırı - bizdin jalpı planettin!
27/XII 1944

KÜZGÜGÖ KARANGAN JEÑEME
Jeñekem taş -küzgüdön jüzün karayt,
Kulpurgan kunduz çaçın kayra tarayt,
Suykayıp, külümsüröp kaşın serpip,
Tülküdöy kölökösün tamaşalayt.
Köñülü jay, eç jerinde kemtik joktoy,
İçinde, menden suluu kim degen oy.
Lıpıldap arı ketet, kayra kelet,
Tik taka, jibek köynök, ortoço boy.
Koyulap juka jakkan kızıldarın
Taratıp, köz astında upa tagın,
Oşentip, boyök aybın tegiz kördü,
Körgön jok, birok bette bırıştarın.
Sebebi: adam özün özü aldayt,
Andıktan karılıgın moynuna albayt.
Jer tozot, tulpar karıyt, uçkul talıyt,
Birok da ayal köñlü eç kartaybayt.
Suluular kapa bolor mınday deşke,
Aytayın ak sözümdü men da &izge,
Çınında, biz da andaydan alıs emes,
Ar dayım erkek kurgur on segizde.
29/XII 1944
Koysarı

BÜKÖN
Büköntay, buçuk murun üç jaşar kız,
Bir kündö jüz jıgılıp, jüz basar kız.
Az ıylayt, bors-bors külöt, köp da külböyt,
Kempirden toksondogu taza süylöyt.
Kırgız da... açırkanbay kımız içet,
Kuçaktap uktap kalat bir jilik et.
Ar ubak abaları «ırdap koy» deyt,
Büköntay közdü jumup ırdap kiret:
«Sagındım, atakemay kelse eken - deyt,
Al jeñip, tilegimdi berse eken» - deyt.
Karılar munu ukkanda jım boluşat,
Közünön jaş çuurutuşup burçak-burçak.
Antkeni - üç jıl boldu kabar kelgen,
«Palan kün... palan jerde öldü»... degen
El üçün kaza taap joo ogunan,
Büköndün atakesi kaytpay kalgan.
Birok da bardık ayıl jakşı köröt,
Büköndün - erkeletçü atası kep.
31/XII 1944
Koysarı

...VAGA
Kadırıñ kımbat men üçün, Sendeydi men tappasmın,
\
Kiyinki jazgan katıñda
Iraaktap kettiñ dep jazdıñ.
Amandık barda süygönüm,
Jer üstü jakın, anım çın,
Kança çakırım bolso da,
Iraagı jok jarıktın.
Tübölük tüngö aylansa
Jarıkta jırgap jürgön çak,
Biz oşondo kalarbız
San jetkis çakırım ıraaktap.
2/I 1945
Koysarı

KATIÑA JOOP
Jaktırbadım, kurbum, jazgan katındı,
Kurbum dedim, elge aytpadım atıñdı.
«Alım jaman, oorup kaldım saga okşop»
Degen sözüñ kapalanttı akındı.
Sen nege üçün öz özüñön kirdeysiñ,
Ooru - soo dep, meni ekige irgeysiñ?
Sen nege üçün ooru ekenim unutup,
Oorup jatıp ır jazganım bilbeysiñ?
Sen nege üçün boşoñ tartıp kirdeysiñ,
«Men sendey» dep meni alsızga irgeysiñ?
Aalam alpı Şekspirdey üç menen
Oorup jatıp süylöşkönüm bilbeysiñ?
3/I 1945
Koysarı

ADİLDİKTİN KUŞU
Akındar akılmandar neçen-neçen,
Taba albay arman menen ötüp .ketken.
Özü emes, kanatının jalgız talı Baalasa million elge bir baa kelgen.
Kündön çoñ, suudan taza, jerden baatır
Ak kuşu adilettin kayda eken?
Men bilem kayda ekenin sonun jayda,
Al emes Amerika, Evropada.
Jasalgan akak taştan bir kümböz bar,
En küçtüü, eñ suluu şaar Moskvada.
Mına oşol kümbözdögü tınç uktagan
Ukmuştuu uluu adamdın oñ kolunda.
Kaygı jep karañgılap jarık düynö,
Al adam demi bütüp ölöründö,
Me, al dep öz kolunan berip ketken,
İşenip öz janınday süygönünö.
Oşondon uşul küngö turak jayı
Uyası adildiktin törkü üyündö.
Sıy körüp, kadır körüp erkin uktap,
Çındıktın kalıstıktın balın uurtap,
Tolturup üydün için adildikke,
Silkinip boyun tarap ubak ubak.
Kant salgan çayın içip al kişinin,
Nanın jep, aalam kezip uçup çıgat.
Al uçat ay üstündö, kün astında,
Kauharday köp jıldızdın arasında.
Jer şarın toptoy oynop çimiriltip,
Şañkıldap şañşıp ırdap anda-sanda.
Özünün talbas kanat balapanın
Zamandan zamandarga taratuuga.
6/I 1945
Koysarı

UÇKUÇ KÜÜSÜ
Uçtuñ, uçkuç,
Jasap ukmuş.
Sen uçkanda
Karap tuş-tuş.
Sanaa jetpey,
Şamal jetpey,
Karaandabay
Şumkar kuş,
Aay, karandabay,
Bay, bay, bay,
Eey, zaman,
Senin balañ
Aylandırıp
Samolyöttu
Buragan,
Betteşkende
Betke kelbey,
Ajal-duşman
Bırın-çırın
Kulagan.
Eey, zaman
Kanday kıraan
Senin balañ
Bay, bay, bay.
2.
Bulut jirep,
Japırt kiret.
Önör jasap,
Çimirilet.
Ata meken
Bolup bekem
Tınçtık ömür
Sürsün dep.
Aay, bek tursun dep,
Bay, bay, bay,
Eey, zaman,
Senin balañ
Aylandırıp
Samolyöttu
Buragan.
Betteşkende
Çıday albay
Ajal-duşman
Bırın-çırın
Kulagan.
Eey, zaman
Kanday kıraan
Senin balañ,
Bay-bay, bay!..
Uçsun uçkuç,
Jasap ukmuş!
Jadırasın
Bizdin turmuş!
Jarkıldasın,
Oyun salsın
Bolot kuş.
Aay oyun salsın,
Bay, bay, bay,
Eey, zaman
Senin balañ
Aylandırıp
Samolyöttu
Buragan.
Betteşkende
Betke kelbey,
Ajal-duşman
Bırın-çırın
Kulagan.
Eey, zaman
Kanday kıraan
Senin balañ
Bay, bay, bay.
12/I 1945
Koysarı

KÖTÖRÜÜ IRI
Tulku çoyun beym,
Oor körünöt,
On bir jigittin
Teri tögülöt.
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
Jerden bılk etpeyt,
Jetkil körünöt,
Jeti jigittin
Teri tögülöt.
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
Kana jabıla
Birden alabız,
Agın dayraga
Ötköl salabız,
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
Kana, jabıla
Birden alabız,
Buzup toolordu
Kanal salabız.
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
Köldü kurçatıp,
Joldor salabız,
Salgan joldordu
Kelip karañız.
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
Ayran tañ kalıp,
Tınbay karañız,
Zaman çoyunun,
Jerden alabız.
Kötör, kötör op!
Kötör, kötör op!
12/I 1945
Koysarı

TOSUP ALUU
(Kızdın ırı)
Parovoz kelet ün salıp,
Kaldır, küldür küü çalıp,
Fizkulturnik kız kelet,
Biz tosolu gül alıp.
Aybat gül alıp,
Aybat gül alıp.
Fizkulturnik kız kelet,
Moskvaga kubanıp.
Kabar berip aylına,
Ayılın tañ kaldırıp,
Fizkulturnik kelet dep,
Süyünçügö uçurup,
Ak kuu kanat taldırıp
Ak kuu kanat taldırıp.
Parovoz kelet jakındap,
Köz aynegi jarkıldap,
Men mındamın Küküş dep,
Bizdin Bübüş çakırat.
Jürü tosolu gül alıp,
Aybat gül alıp,
Aybat gül alıp.
Fizkulturnik kız kelet,
Uluu oruska kubanıp,
Kabar berip kolhozgo,
Kolhozun tañ kaldırıp,
Fizkulturnik kelet dep,
Süyünçügö uçurup,
Ak kuu kanat taldırıp
Ak kuu kanat taldırıp.
Parovoz toktoyt -buulanıp,
Er köödönü suulanıp,
Fizkulturnik kız tüşöt,
Biz tosolu gül
alıp,
Aybat gül alıp,
Aybat gül alıp.
Fizkulturnik kız tüşöt,
Kubanıp da nurdanıp,
Kabar berip kıştakka
Kıştagın tan kaldırıp,
Fizkulturnik kelet dep,
Süyünçügö uçurup,
Ak kuu kanat taldırıp.
A« kuu kanat taldırıp,
Ak kuu kanat taldırıp.
12/I 1945.
Koysarı

KAYDA BARSAM ESİMDE
Kayda barsam esimde
Köldün kızıl kızdarı.
Kattaşpay koyup dalayga,
Köñülüm jaman sızdadı.
Kızıl kızdar köldö eken,
Kıyalın estep sagınam.
Barayın dep baralbaym,
Bazar sayın kamınam.
Kanteyin jaljal kara köz,
Jürökkö sanaa ilintti.
Kız kızılın tandagan
Men Çüydün kuba jigiti.
13/I 1945
Koysarı

JİGİTTERDİN ÜLPÖT IRI
Dostor!
Dos desem, baarıñ doosuñ, menin kalkım,
Dal bügün «Jeñiş künü» köñül jarkın,
Turmuştun: too - tokoyu, agın suusu Bir başka, bügünkü kün: kooz, salkın,
Emese keñ ülpötkö, kel jigitter,
Bir birden bokalıñdı koluña algın:
Jeñiş,
Taalay,
Bakıt üçün
Tınbay,
Tınbay,
Tartıp kalgın.
Dostor!
Dos desem, baarıñ dossuñ, menin jurtum
Jañırdı «jañı jılıñ» kiyin, kulpun
Ömürdün: too - tokoyu, agın suusu Biz menen: ırdayt, biyleyt, ana ukkun.
Emese keñ ülpötkö, kel jigitter,
Mınakey baarıñarga bokal sundum:
Tınçtık,
Irıs,
Taalay üçün
Tınbay,
Tınbay,
Tınbay,
Tınbay jutkun.
Dostor!
Dos desem, baarıñ dossuñ, menin kalkım
Sıylaylı, kadırlaylı, zaman barkın,
Irdaylı ata Lenin akılmandı,
Daanışman, uluu kösöm zaman alpın;
Emese keñ ülpötkö, kel jigitter,
Jabıla bokalıñdı koluña algın;
Bizdin
Ak tilekten
Kayrat,
Kubat,
Ömür alsın,
Tınbay,
Tınbay,
Tartıp kalgın.
13/I 1945

OSUYaT
Kıyalı komuz miñ kılduu,
Çertilse komuz köp sırduu.
Ömürdün özü sıyaktuu,
Jumşak, tattuu, jıpjıluu.
Karap tursañ ukmuştuu,
Birde kiçüü, birde uluu,
Birde bala münözdüü,
Birde çeksiz akılduu.
Toktoo, kıldat, sabırluu,
Keede ak köñül, keede kuu.
Köyröñ, jeñil, şaşkalak,
Bilüü kıyın kanday bu?
Külkü mayram kızıktuu,
Ömürü talaş ızı-çuu.
Tüşüngün munu, tüşüngün,
Akınga çıksañ jaş suluu.
15/I 1945
Koysarı
GİTAR KÜÜSÜ
Tün suuk, kış ışkırat üylördü açıp,
Oy-kırga dubana albas kümüş çaçıp,
Iylatat, urat, oynoyt, ıza kılat,
Jırgalduu jazdı alıska ala kaçıp.
Jarıktan, karañgılık sagatı uzun,
Köz talıp okuy albaym, jazmak tursun.
Köñülsüz jalgızdıktın töşögündö
Zerigem karmay albay uyku kuşun.
Bul minut, koñur ündün taza ündüüsü,
Köp elde kız toyunun süykümdüüsü,
Men aşık tatar kelin bölmösünön
Ugulat kulagıma gitar küüsü.
Kolu oynop anın nazik kıldarına,
Irları emi jañı kızıganda,
Toktotot, napsiñ küygön jigit erki
Az külüp, çop-çop etip öpkön gana.
Meyli öpsö, ayla barbı aşıktarga,
Koy debeym, oşent debeym men alarga.
Kelindin aldaşına tabam kanat,
Basıldıñ, birok beker, ah, gitara.
Tün suuk, kış ışkırat üylördü açıp,
Oy kırga dubana albas kümüş çaçıp,
Iylatat, urat, oynoyt, ıza kılat,
Jırgalduu jazdı alıska ala kaçıp.
16/I 1945
Koysarı

AKKUUNUN KÖRDÜM UÇKANIN
Kün batıp, kün batkan jak kızgılt tartıp,
Isık-Köl kızgılt nurga jüzün arçıp,
Kılkıldap kılaa tartkan berki öyüzdö
Kış künü jalgız basıp kele jatıp.
Men kördüm köp ak kuunun uçkandarın,
Kuş atar mıltıgımdı koluma aldım.
Karasam jan-jagımdı ogum bütkön,
Kanteyin birin atıp kala albadım.
Çın ele, jaştık ömür atkan okpu,
Çın ele jaştık çirkin jangan otpu?.
Ok bolso kur kaltırıp azırkıday
Jaştık kez, tekke atılıp ketken jokpu?
Egerde jaştık tekke atılbasa,
Zamandın tuura koygon talabına,
Tatırlık jana elimdi kubantarlık
Ak kuuday kanattuu ırım kana, kana?
20/I 1945

MUZIKA
Jumşak, kenen,
Tattuu, tereñ,
Şattuu, muñduu,
Salkın, jıluu,
Koñur, körköm,
Iysız, öskön,
Taza, tunuk,
Dayım - sılık.
Adil, alıs,
Saltı - namıs,
Küçtüü, balban,
Küçöp jangan.
Sözdön ötkür,
Irdan jetkil.
Bir baatır bar,
Surasañar.
Al muzıka,
Muzıka.
21/I 1945
Koysarı

KILIMDAR
Ay batat, jıldar ötöt, zuulap bat-bat,
Jebedey karooluna tiyip şak-şak.
Tügöngüs erteñkinin eşikterin
Kiteptin baragınday açıp şart-şart.
Jortuuldan jolduu kaytkan jigitterdey,
Ömürlör muñdu tepsep külöt şat-şat.
Kılımdar kız eskirtken şayıga okşop,
Kaydadır jelp-jelp etip kalıp jatat.
O kayda, mınça alkınıp julunasıñ,
Too-taşka azoo tayday urunasıñ,
Soñ-Köldün kolgo tüşpös kunduzunday
Jıltıldap kızıktırıl kubulasıñ.
Kul bolup adamzattın biyligi üçün,
Koş mizdüü kanjar bolup suurulasıñ.
Zamanga tokson toguz öñör jasap,
Jüzüñdö kayra eneden tuulasıñ.
29/I 1945
Koysarı

AKADEMİK SKRYaBİNGE
Altın münöz aylanayın karıya.
Asıl jurtka ak emgegiñ jarıya;
Adamzatta türlüü sapat, türlüü baa,
Biz bir tamçı, sen çalkıgan darıya.
Anday bolso sen öz atam, öz babam
Öz deñizim, tübü tereñ darıyam,
Kırgız eli jana kırgız ilimi
Köktösün dep darıyañdan suu jayam.
29/I 1945
Koysarı

ROSSİYa
Ey, Rossiya, Rossiya, bir boor enem!
Men öñdüü too kuşuna koynuñ kenen,
Çın sözdü tuura aytuudan taymana albaym
Biz elbiz, biz kişibiz - seni menen.
31/I 1945
Koysarı

SÜYBÖM SENİ
Süyböym seni: tübölükkö muzdadım,
Birok anın sebepterin bilbeymin,
Jaz çıkkanda terezeñdi kakkılap,
Bay töşöktüü jakşı üyüñö kirbeymin.
Bala, jardan, bir tuugandan artıkça,
Bul düynödö süygönüm bar japjalgız,
Bilgen biler, anın janga ısıgın,
Bizder gana jırgap kumar tartarbız.
Anım emne? Ölböy turgan jakşı ırlar,
Bul turmuştun ırları bar ukmuştuu,
Küçü ketip talıkşıgan kündördö
Er azamat içe turgan mürök suu.
Iras, kurbum, ırastıgın kim bilbeyt,
Bul turmuştun ırları bar ukmuştuu,
Janga kubat kerek bolgon kündördö
Estüü jigit içe turgan darı suu.
3/I 1945
Koysarı

JAŞTIKKA
Künöösü jok mahabbattay mölmüldöp,
Jaştık menden ömürlükkö bölünöt.
Eñ akırkı ajıraşuu elesi
Öz balamdan ısıgıraak körünöt.
Ketti, ketti, jibek boosun çeçe albaym,
Keçken suunu, kayra ekinçi keçe albaym.
Uçkan kuştay suu şarınday jaştıktı
Samolyöt minip kuugan menen jete albaym/
1/II 1945
Koysarı

ISSIK-KÖL
Jaş belem...
Tentek belem... Isık-Kölüm
Oynotkon tolkununa kaz, ördögün,
Jaz künü, kün batarda karap tursañ,
Uyalçak kızdı öpköndöy sergiyt köñlüñ.
Şok belem,
Oynok belem, Isık-Kölüm,
Kubangan, kubalatıp özünö özün...
Keçinde jalgız kelip karap tursañ,
Jutkanday jayloo jelin, sergiyt könlüñ.
Jaragan
Külükkö okşop köp jol basıp,
Bürküttöy, neçen biyik zoolor aşıp,
Kımızday çöyçögünön sapırılıp,
Jaştıktay kür-şar etet köbük çaçıp,
Ak şuru
Kümüş alkak too kızınday
Şaraktayt, jorgo minip meni karay.
Şarp etip, çala-bula, tiyip ketip,
Tartılat kayra artına, uyalganday...
Köl tınçıyt...
Tolkundarı tarap-tarap...
Bizge okşop, soguşu jok kündü samap,
Erteñki ırakattuu keleçekke,
Turmuştun dal özündöy tunuk karap.
Ar kanday
Kün batarda köl ukmuştuu,
Kandaydır jana salkın mındagı uu-çuu...
Keçegi ötüp ketken balalıktay,
Araldın ar jagına süzgön akkuu.
Jaragan
Külükkö okşop köp jol basıp,
Bürküttöy, neçen biyik zoolor aşıp,
Kımızday çöyçögünön sapırılıp,
Jaştıktay kür-şar etet köbük çaçıp.
4/II 1945
Koysarı

JALJALIM OY
Balıkçı köldün başı eken,
Bozorgon adır, taş eken,
Taş bolso da bul jerdin
Kızdarı suluu naz eken.
Nazdıgına mas bolup,
Oy, jaljalım oy,
Bir jürör künüm az eken.
Parohod kelet bir ubak,
Boljolu çukul az turat.
Karkıldap kazday kayrılat,
Jeñil kol jigit maş burap,
Kayır koş janım deginçe,
Oy, jaljalım oy,
Sen jeekte kaldıñ kol bulgap.
Asmanda jıldız birindeyt,
Arbıgan jolum bilinbeyt,
Kapitan kelip janıma,
Kayutaña kirgin deyt.
Kirgen menen nege opo -
Oy, jaljalım oy,
Bir minut közüm ilinbeyt.
Tolkun jok, jımjırt eki jak,
Çırpıktı 1 jaktan ot çıgat.
Oşondoy jangan ot tura,
Oynop bir külgön jaştık çak
Oygo da kaydan keliptir,
Oy, jaljalım oy,
Ayrılıp mintip olturmak.
Sen bolsoñ alma sabagı,
Men bolsom küzdün şamalı.
Sen bolsoñ aydın jamalı,
Men bolsom köldün çabagı.
Kayrılıp esen körgüçö Oy, jaljalım oy,
Zamandan bakıt tabalı.
4/II 1945
Koysarı

JAKŞI KİTEP
Ömürdün jan şerigi jakşı kitep,
Jaş jürök jalındagan jolun tiktep.
Kitepte ne kaalasañ bardıgı bar,
Erikpey karap çıksañ taamay izdep.
Akılga jakşı kitep akıl salar,
Kıyaldın jaman jagın tartıp alar.
Özüñdü özüñö aytpay kayra jasap,
Sen açkan koldoruña kanaattanar.
Ardaktuu aga iniler, jan kurbular,
Jañı öskön, jaydarı açık, jaş muundar.
Silerge ayta turgan sözüm uşul,
Ar dayım kitep menen dos boluñar.
5/II 1945
Koysarı

KAYIÑDI
Kaldı, kaldı Kayıñdı aylım ıraaktap,
Men kaltarday alıs kettim kılaktap.
Mürü tüşkön jetim kuştun kanatın
Ayıktırgan suularıña ırakmat.

Çırpıktı – jerdin atı.
Ketken jolum, kündük emes ayçılık,
Oşonduktan bir barbadım kayrılıp.
Çoloo tiybey, boorum, kalam ekööbüz
Öskön ayıl, tuugan jerden aynıdık.
Je er bolboy, san jigitti başkarıp,
Je men bolboy, küygön ottoy taş kaarıp,
Barkın bilbey, janım, kalam ekööbüz
Bir boor eje, agalardı taştadık.
Nege unuttum uuz taza kündördü,
Kıltak menen kırgıy tutup külgöndü,
Ene-atadan, tuugan doston işi jok
Taştan belem Alıkuldun jürögü.
Jok tuura emes, kayda barsam - aylım bar
Maga ene - kazak, kırgız, orustar.
Kim ömürdö, kan keçişse biz menen,
Oşol bolot maga kurdaş, maga jar.
Esteym seni, Kayıñdı aylım sagınam,
Barbaym saga, sagınganda ne kılam.
Bul turmuşta men atılgan külük ok,
Deñiz, dayra, toodon ötüp jarılam.
Uçam alıs, arışım bek çoyulbayt,
Takam bolot, tamandarım oyulbayt.
Tirüü janım buyurbagan sıyaktuu
Men ölgöndö söögüm saga koyulbayt.
5/II 1945
Koysarı

AKIN
Akındın akın degen akını bar,
Ar başka akındın da ar kılı bar,
Ardaktap el sıylagan jakşı akındın
Ay jamal, altın şire akılı bar.
Şıñgırak şıldır dabış agımı bar,
Ömürgö jay, kış birdey jagımı bar,
Kıynalbay jazıp salgan sözdörünün
Körünböy janıp turgan jalını bar.
6/II 1945
Koysarı
OORULUU AKIN
Ooruluu akın,
Oygo jakın,
Oorup alsız olturat.
Akın, akın,
Akın barkın Ölüm bilbey kol sunat.
Ooruluu akın,
Sözdörü altın,
Alsız, jalgız olturat.
Kantsin akın,
Ak kagazdın
Betin ırga tolturat.
Ooruluu akın,
Ömür artın
Kalamına kaltırat,
Bilgen dostor,
Jan joldoştor,
Estesin dep bir ubak.
Ooruluu akın,
Sooluk barkın,
Emi bilip tamşanat.
Kimder kelet,
Kimder ketet,
Kelüüçügö iz kalat.
Ooruluu akın,
Oylop bakkın,
Bizden jurtka ne kalat?
Biz ölörbüz,
Birok öçpös Jazgan ırlar tört sabak.
Zaman kalıs,
Erdik, namıs,
Kerek bolor,
Bereli.
Jan bütkönçö Kadırlaylı,
Ata menen eneni.
6/II 1945
Koysarı
ADAMZAT
Müröktün suusu jön suularday şıldırlap,
Agıp jatsa mal keçpes jaşıl aralda:
Kök arçaday öñdön azbas bolsun dep,
Özüm içpey, içirer elem adamga.
Müröktün suusun içireyin degenim:
Adam degen kartaygıç tura beçara.
Zamzamdın suusu kaynar suuday şaraktap,
Taşıp jatsa kuş jete albas ıraakta:
Eti kalıñ pildey küçtüü bolsun dep,
Büt agımın burar elem adamga.
Zamzamdın suusun agızayın degenim:
Adam degen çarçagıç tura beçara.
Oluya tabıp, ulukman ake darısı
Jazgı güldöy tepselip jatsa talaada:
Jürök ooru, öpkö oorunun soobu üçün,
Özüm içpey, içirer elem adamga:
Darı çöptü içireyin degenim:
Adam degen oorukçan tura beçara.
Ak şayı köynök, kümüş kemer sıyaktuu,
Adamdın janı satılıp tursa bazarda:
Dagı jırgap, dagı jaşap körsün dep,
Özüm albay berer elem adamga:
Jandarına jan koşoyun degenim:
Adam degen köp ölgüç tura beçara.
Kızıl topu, şuru, bermet sıyaktuu
Bala ömürü, satılıp tursa kalaada,
Katuu küyüt, kaygı zardın dartı üçün,
Özüm albay, al deer elem adamga.
Bala ömürün alsın degen sebebim:
Adam degen balasaak tura beçara.
Meyliçi, meni, jaman körgön biröönün «Jan algıç kelip, janın suurup alarda»
Eger çirkin, eköö bolso jürögüm,
Berer elem, birin oşol adamga.
Men sıyaktuu jakşılıkka mart emes,
Adam degen özüm deyt tura beçara!
7/II 1945

KALAMGA
Sen joldoşum, ken kubatım, sen baktım,
Aşık bolup, izdep jürüp men taptım.
Koluktumdan murda süyüp özüñdü,
Öz janımdın jarmısınan jarattım.
Çıragımsıñ, aysız tündö adaşpaym,
Inagımsıñ, jan çıkkança taraşpaym.
Dürkürögön döölötümsüñ kalamım...
Vaşington dollarına almaşpaym.
Komandiriñ - el namısı, el antı,
Saga işenip kurç kuralın karmattı.
Oşonduktan, ört aralap baratkan Sen doorumdun tanka mingen soldatı.
Zaman küçtüü, küç çak kelbeyt aldına,
Zaman dayra, akkan katuu agımga.
Bul turmuşta: neçeñ kıyın jol bastık,
Dagı kıyın joldor jatat aldıda.
Eger ölköm kerek dese biz belen,
El erki üçün, tuulganbız eneden,
Jürögü çoñ baatırlarbız baktıluu Jer şarının azattıgın eelegen.
Mına uşunday uluu joldo baratıp,
Kezek menen kündör batıp, tañ atıp.
Kütülbögön bir mezgilde, tübölük Eger ölüm, meni ketse uktatıp:
Oşol zamat, arta salıp moynuña,
Tez çurkap jet, keñ örööndün oyuna.
Köp ıylabay, kapalanbay köömp koy,
Isık-Köldün tolkun çaçkan boyuna.
Köl şarpıldap tolkundarın taratsın,
Tolkundarı meni karay baratsın.
Jür körölü: kırgızdın bir akını
Uktap jatat... uktap jatat, dep aytsın...
Bizdin turmuş, bizdin kılım eñ kızık,
Oktor gana oyun kılgan jol sızıp,
Ok küçünön jeñip algan ömürlör,
Çındıgında eñ bir şirin, eñ ısık.
Sen joldoşum, sen kubatım, sen baktım,
Aşık bolup izdep jürüp men taptım.
Koluktumdan murda süyüp özüñdü,
Öz janımdın jarmısınan jarattım.
8/II 1945
Koysarı

KURDAŞTIK SÖZÜM
Jaraşpas içi tarlık azamatka,
Tar bolbo, tardık jaman tirüü çakta.
Aramdık, kıtmır kıyal, körö albastık,
Özüñdü öydölötpöy tartar artka.
Jakşının jakşı jagın bölö bilgin
Jamandın jakşı jagın körö bilgin.
Er jigit beker kelip, beker ketpeyt,
Taştaba eken go dep biri - miñdin.
Ar kuştun alsam degen talabı bar,
Ar attın çıksam degen kadamı bar.
Kurdaştar özüñdü özün sıylay bilgin,
Ar jandın maktay turgan tarabı bar.
Er jigit birde janar, birde azar,
Deñizdey keede kemip, keede taşar.
Adamdın adam bolor jan jölögü,
Unutpas, azgan jigit, salsañ nazar.
Kızıktuu baarıga teñ ömür ötör,
Birok da esten ketpes jakşı sözdör,
Suu jetken balban kuçak bay terektey
Jigitti söz semirter, söz kögörtör.
En kalıs, eñ adilet uluu zaman,
Enedey baarıga teñ köñül salgan.
Mensinip eç nerseni jaktırbagan
Jok emes arsız adam, alsız adam.
1 1 / I I 1945
Koysarı

SULUUGA
Koş, jan erkem, koş deysiñ dep taarınba,
Meni kütpö, meni estebe, sagınba.
Jaş kezderdey ınak süyüü jok eken,
Otuz jaştın ulam arkı jagında.
Koş süygönüm, koştoşordo jalınba,
Sen jakşı eleñ men süyö elek çagıñda,
Ak süyüüdön köñül kaluu köp eken,
Otuz jaştın ulam arkı jagında.
Sen bir kepter boz şumkarın tünötkön,
Unutulgan uçar zamat tünöktön.
Süyüü degen - süyüü emes erinden,
Süyüü degen - ot çaçışuu jüröktön.
Sen bir bakça mivalarıñ kelişken,
Men jürgünçü ooz tiygen jemişten,
Süyüü degen - süyüü emes betiñden,
Süyüü degen - süzüp ötüü deñizden.
Sen bir jüzüm bışıp turgan mına bu,
Armanda emes, birok senden kur kaluu,
Süyüü degen ırdoo emes bal uurtap,
Süyüü degen süyüü uusuna uulanuu.
Tattuusuñar, açuusuñar suluular,
Aldaysıñar bizdi opoñoy kurgurlar,
Kança bolso senin jibek köynögüñ
Dal oşonço jürögüñdö süyüü bar.
Birok menin mahabbatım bir gana,
Birok al jok, eger bolso al gana?
Maga işenbe, eles kılıp bardıgın,
Külüp jüröm özüñö okşop aldana.
12/II 1945
Koysarı

BİRİNÇİ DEPUTAT
Kolhozdo mol tüşümçül adamdar bar,
Zavoddo jañı önörlüü balbandar bar,
İlimge, iskusstvo, tehnikaga Koşumça akıldarın salgandar bar.
Marşaldar, generaldar jana başka
Ölkömdö neçen asıl adamdar bar.
Dem koşup bul erlerdin emgegine,
Urmattap uluu sıylık deñgeline,
Şaylaylı dobuş berip, ökül kılıp,
SSSR Jogorku Uluu Sovetine.
Düñgüröp deputattık dañkı çıgıp,
Sınalsın bütkül sovet elderine.
Mekendin emgek süygön uul-kızdarı
Aalamdı solkuldatkan baatırları.
İnjener, akademik oylop tapkıç,
Mugalim, çeber artist, akındarı,
Şayloodo eñ birinçi dobuştu alsın,
Elimdin uşul öñdüü asıldarı.
14/II 1945
Koysarı

ZAMANDAŞIMA
Jaşıl-ala jagoo tagıp jelbirep,
Jakşı ömürdün jaraşıgı biz elek.
Jaştık kündün ar bir sokkon sagatı,
Jaş süyüüdöy koynubuzda erkelep.
Kızıl-ala jagoo tagıp jelbirep,
Kızık kündün kızıktarı biz elek,
Kımbat kündün ar bir sokkon sagatı,
Kız baladay koynubuzda erkelep.
Jaşoo erkine jaratılıp bir iret,
Karap körsöñ kanday emgek kıldım dep:
Kayran kündör beker ketken eken dep,
Oylop-oylop ökünörüñ kim bilet?..
Sonun küngö jaratılıp bir iret,
Sanap körsöñ kanday emgek kıldım dep,
Sayran ömür Tekke ketken eken dep.
Samap-samap sagınarın kim bilet?
Ketken kemtik jakşı ır menen jetilet,
Anday bolso, köp keçikpey kuup jet.
Doorubuzga kauhar çaçıp kalalı,
Aldıbızda kança kün bar kim bilet?
Jaştık ayıp tattuu ır menen jetilet.
Anday bolso, köp keçikpey kuup jet.
Zamanaga jıpar tögüp kalalı,
Dagı kança jaşoo kaldı kim bilet?..
14/II 1945
Koysarı

ADAMGA
Adamdı adam meymandap.
Sıylayt ekensiñ,
Jakın joldoş-joronu
Jıynayt ekensiñ,
Jakşı tilek ak işti
Kıybayt ekensiñ.
Ak dastorkon üstündö
Çın niet menen dosuñdu
Jegin munu, içkin dep,
Kıynayt ekensiñ,
Oşentseñ da ömürgö
Sıybayt ekensiñ,
Kara jerdin tübünö
Biriñdi biriñ jaşırıp,
Iylayt ekensiñ.
16/II 1945
Koysarı

SALYuT
Duşmandın sındıra atıp künün, ayın
Er Masköö kündö salyut bergen sayın,
Tınçtık kün ulam beri kele jatat.
Joodurap külgönünön kagılayın.
Aybandın oyron kılıp jatkan jayın,
Berlinge ulam jakın kalgan sayın
Bakıt kün, bizdin üygö kele jatat,
Bakıbat münözünön kagılayın.
Öpkülöp bul jıldagı suluu jazdı,
Örçügön salyut ünü köñül açtı,
Konçuday bizdin salkın kalaabızga,
Jırgaldın uçup ketken karlıgaçı.
Kuttuktap güldüü jaydı üstüdögü,
Kubantat salyuttun zor düñgürögü.
Aylanat ölköbüzdün asmanında,
Irıstın alıs ketken kögüçkönü.
Kaytarıp jaş ömürdü külüp öskön,
Elinen alkış alat uluu kösöm.
Tınçtık kün seni menen kuçaktaşıp,
Közümdön jaş köldötüp körüşpösöm.
18/II 1945
Koysarı

ÜLPÖT IRI
Jakın tüşüp katyuşa ogu çaçırap,
Çoñ Berlindin kaalgası kaçırap.
Biz jetişken jeñişterge süyünüp,
Bizge kel dep, kündö bir üy çakırat.
Ülpöt berip uluu menen kiçüügö,
Banket jasap, kadır-köñül bilüügö,
Büt sovettin üy-bülösü çogulup,
Ha-halaşıp bokal kagıp içüüdö.
Joo tobuna ok jaadırgan pulemyöt,
Közü jalın, kanı dayra, jürögü ot,
Uluu mayram, uluu toydun içinde,
Jan kurdaşım, Joomartımdın ordu jok.
Anın ırı, tattuu tildüü bala ele,
Bul zamandın çın süyüktüü jarı ele,
Jorgolugun salıştıra kelgende,
Şırdakbektin jorgosunday bar ele.
Küüldögön koş kanatı boroondop,
Baykaganga kıraan bürküt özü okşop,
Bul olturgan köp kurdaştın içinde,
Kayran gana Jusubumdun ordu jok.
Anın ırı şeker şerbet bal ele,
Bul zamandın baktıluu bir janı ele,
Külüktügün salıştıra kelgende,
Külüktügü Kök aladay bar ele.
Kıyalı köl, talabı albuut jangan ot,
Arkıragan alp kara kuş özü okşop,
Bul olturgan teñtuştardın içinde,
Urmattuu aga, Mukayımdın ordu jok.
Anın ırı kubat ele, şañ ele,
Bul zamandın janıp turgan şamı ele,
Boloçogun daana karay bilgenge,
Tolubaydın tulparınday bar ele.
Kel içeli bokalıñdı tolturgun,
Jok, al bolboyt, tügötö içip olturgun,
Kurman bolgon dostordu da esteyli,
Keçip ötkön bul turmuştun tolkunun.
20/II 1945
Kaysarı

ÖZÜMDÜN ÖSKÖN JERİMDEN
Öz tuulgan jerimden
Jañı jurt, jañı el kördüm.
Agını katuu, şarı küç
Ak köbük çaçkan sel kördüm.
Özümdün öskön jerimden
Azamat kördüm, alp kördüm.
Baarının jarık kabagı
Ordendüü kalıñ kalk kördüm.
Çın ele elim ordendüü,
Karasañ, kurbum, karasañ!
Ordendüü menin aylanam.
Ordendüü menin zamanam.
20/II 1945
Koysarı

KELSEM JOKSUN
Kelsem joksuñ... kelsem joksuñ süygönüm,
Sen men üçün, jarık ayı düynönün...
Dalay, mınday kıygaç tüşkön işterge,
Kabak çıtıp kaygırboonu üyröndüm.
Kelsem joksuñ... kelsem joksuñ jaljalım,
Tekke elirttiñ, tentek süyüü kandarın...
Bakıt jolu birde tüz da, birde iyri,
Oñdoo kerek, iyri tüşüp kalganın.
Ulam... ulam... kattar jazıp jalbardıñ,
Nege mınça meni kütüp sargardıñ?
Süyüü degen, keede pasta, keede öydö,
Ayöo kerek, jerge tüşüp kalganın.
Meyli şoolam, joluguular keçiksin!
Jaz bolboso, jay-tünündö keziksin!
Surap bilsem, miñ süyüügö barabar,
Jazgı aydoonun kamın körüp ketipsiñ.
Oşent janım, özüñ iştep körsötkün,
Bolot mizder borozdorun töşöltsün!
Sen öndürgön jaz kögünö aralaş,
Menden şayır, menden taza jaş össün!
4/ III 1945
Koysarı

JEÑEME
Jol üstündö bizdin ayıl Kayıñdı,
Kün keçkirip maldar beri jayıldı,
Tandap minip köp jılkının içinen,
Jakşı körgön jetim toru tayımdı...
Al kün eken, ançeyin bir esirme,
Uçkul elem men balapan kezimde,
Kün çıgıştan kün batışka arkırap,
Poezd menen jarışkanım esimde.
Külük jaştık oşondo sen kayda eleñ,
Kükük uçkan gül bakçaluu jayda eleñ,
Zamananın jırgalına mas bolgon,
Al kezekte men da tayday tay elem.
On-on beş jıl zuulap ötüp aradan,
Dem alışka üygö kelsem kalaadan,
Jeñem menden kaysı iştesiñ, dep surap
Açkıl sunup uyalıñkı karagan.
Katuu tiydi jürögümö bul suroo,
Köñülümdö körünbögön miñ buroo,
Öz içimde akın boldum dep jürsöm,
Kıyın eken mına mintip uçuroo.
Joop berbey, kalp ele ukpay mostoydum
Kanday jeñe, jurt amanbı dep koydum
Men-menmin dep kergen menen boyumdu,
Çındıgında jaman akın okşoymun.
Ayda, çamda... şumkar kanat jarkılda,
Deñiz süzgön kreyserdey kalkılda,
Kol tie elek eçen kımbat iş jatat,
Otuz jaştın toolorunun artında.
5/III 1945
Koysarı

BALIKÇIDAN FRUNZEGE
(kelindin sözü)
Jelip ketse jeyrenden tez buttarı,
Ay, çirkin ay, ukmuştuu eken uçkanı,
Isık-Kölgö kelip kaldı ee uşintip,
Jarıktık ay jañı zaman tulparı.
Jür, Kanımkül, çıpta 1 satıp alalı,
Frunzege ıldam kirip baralı,

Çıpta – bilet degen maanide.
Bal koşkon may, kurut menen et berip,
Kubantalı okuudagı balanı.
Jür, Şayırkül, şaşpay tüşüp alalı,
Şaarıbızga şañduu kirip baralı,
Süzmö içirip, sürsügön jal jedirip,
Süyüntölü süttüü uykuluu balanı.
Jür, Jıparkül, Frunzege baralı,
Aralaylı atır jıttuu kalaanı,
El körbösö alakandı şak koyup,
Jañı üylörgö bir tañırkap alalı.
Köçösündö koltuktaşıp jürölü,
Jakşı körüp neçen ukmuş türlördü,
El jok jerde oozdu açıp deldeyip,
Özübüzçö türtkülöşüp külölü.
Andan ıldıy teatrga baralı,
«Ayçüröktü» abdan körüp kanalı,
Rakmat dep bul zamandın eesine
Alkış aytıp urmattuu kol çabalı.
Sılık eken, suluu eken elderi,
Taptaza eken eldin jürgön jerleri.
Şaarlıktar madaniyat deyt eken
Keesin surap, keesin uurdap keleli.
6/III 1945
Koysarı

BOZ BALA
(Kırgız valsına tekst)
Borumuñdan boz bala,
Bozdotpoçu sadaga.
Bozdosom da jetkirbey
Boy salasıñ başkaga.
Oy boz bala,
Oy boz bala,
Kütöm kolhoz
Bagında.
Jok kelbeysiñ
Çoloñ tiybeyt
Kızıl kırman
Maalında.
Jaydarıñan jaş bala
Jalıntpaçı sadaga.
Jalınsam da jetkirbey
Jalooruysuñ, başkaga.
Oy boz bala,
Oy boz bala,
Kütöm özön
Janında.
Jok kelbeysiñ
Koluñ tiybeyt
Kızıl kırman
Maalında
Kıyalıñan bir bala
Kıynaltpaçı sadaga:
Kıynalsam da jetkirbey
Kızıgasıñ başkaga.
Oy boz bala,
Oy boz bala,
Kütöm kampa janında.
Jok kelbeysiñ,
Kütkün deysiñ
Plan bütkön
Maalında.
Oy boz bala, boz bala
Oynoylu keñ zamanga.
Maga da dalay jalıngan
Sen öñdöngön köp bala.
Oy boz bala,
Oy boz bala,
Beri basçı
Janıma.
Çer taratıp
Jaşaylıkçı
Uşul jarık
Zamanda.
4/IH 1945
Koysarı

BEŞİK IRI
Aldey, aldey böbögüm,
Arka süyöö jölögüm.
Kanduu kündö kötörüp,
Mayram künü törödüm.
Aldey, aldey ak bala,
Apakeñdi kıynaba,
Ejekeñ jüröt mektepte,
Atakeñ jüröt kırmanda.
Aldey, aldey böbök jan,
Börülör jortoor ıylasañ
Beldüü jigit bolorsuñ,
Beşigiñe sıybasañ.
Aldey, aldey kırgıek,
Jaz aylanıp, kış kelet.
Kızıl monçok, kıygaç kaş,
Kıltıldagan kız kelet.
Aldey, aldey turumtay,
Alışıp oynoyt, kulun, tay.
Arkırap uçat zamanıñ,
Artınan kalbay julun tay.
Çoñoyörsuñ er jetip,
Azamat bolup, bel çeçip,
Aldey aytıp turarsıñ,
Sen da uuluñdu termetip.
Kızmatçı bol, akın bol,
Ar bilimge jakın bol.
Andan ayla bolboso,
Enteñdegen brigad bol.
5/HII 1945
Koysarı

TEGİRMEN
Tegirmen, tegirmen
Tentek öskön teñirden,
Tegerenbey tura albay
Terin tögüp elirgen.
Tegirmen, tegirmen
Temir minip temingen,
Tereñ alıp kulaçın,
Tez jügürüp kerilgen.
Tegirmen, tegirmen
Arpa, buuday kemirgen,
Ak buudaydın ak nanın
Kolhozçu jep semirgen.
Tegirmen, tegirmen
Küz bolgondo elirgen,
Ak buudaydın ak nanı,
Emgek kündün teñinen.
5 / H I I 1945
Koysarı

KORUKÇU
Koruktun başı koomay jol,
Kopol uuru oomay jol.
Kıyarıp bışkan ak egin,
Aram koldon aman bol.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Dandarıñ jerge tüşpösün,
Başıñdı biröö üzbösün,
Bak-döölötkö uçkaşıp
Bajıraygan küz kelsin.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Korukçu koruk közdösün,
Körgöndör maktap «söz» desin
Atka minip aralap
Köpkön jigit ötpösün.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Talkalap buuday taktasın,
Eñ asılın tazasın.
Kalaadan çıgıp jıgılıp
Mas jigit uktap jatpasın.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Taruular bışıp taranıp,
Talıkşıp boyun karanıp,
Tolup turgan kezinde
Tarançı keler kap alıp.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Taruunun kıyar sabagın
Şıpırıp keter dandarın
Jakşı kaytar kolhozdun
Jaş jandırar tamagın.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Konoktor bışıp sargarıp,
Orot dep kaçan jardanıp,
Boygo jetip turganda
Çımçıktar keler çiyne alıp.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Konoktun kırkar sabagın
Korukçu jakşı karagın.
Taş üstündö kolhozdun
Gül östürör tamagın.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Boş emes bardık añızdar,
Tömöndö koon darbız bar,
Böyrögün oyup ketpesin
Karga degen kansızdar.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Kolhozdun işi oñ bolsun,
Azık-tülük mol bolsun.
Jügörülüü çüylüktün
Jügörüsü too bolsun,
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Kalkımdan biröö ölbösün
Tük jamandık körbösün.
Köp taruulu köldüktün
Bozosu agıp köldösün.
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu!
Koromju bolboy jakşı össöñ
Süyünçüñö kaşka suu?
6/HII 1945
Koysarı

AKKAN SUU
Ay akkan suu, akkan suu,
Şıldır monçok takkan suu,
Sır dayradan çoñ turup,
Sır ayakka batkan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
Asman kezip şaşkan suu,
Tınç deñizden keñ turup,
Bir çınıga batkan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
Ar pendege jakkan suu,
Karısı da, jaşı da
Kesirlenip çaçkan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
Ömürdün körkün açkan suu,
Oşentse da adamzat
Bir tıyınga satkan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
Jok jerden konuş tapkan suu,
Aybanattın bardıgı,
Beliñdi kese baskan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
Jalpı aalamdı bakkan suu,
Oşentse da barkı jok,
Ar kay jerde jatkan suu.
Ay akkan suu, akkan suu,
İçinde bolboy tatkan suu.
Ömürü keñ, künü jok
Bul akkan suu, kanday suu?
Ay akkan suu bir küngö
Suuñ kurgap tübüñdö,
Akpay kalsañ oşondo,
Tüşör eleñ köñülgö.
Çañkar ele adamzat
Azar ele adamzat,
Bir tamçıña bir uulun
Satar ele adamzat.
6/HII 1945
Koysarı

KOMBAYN MAALI
Kolhoz sayın, jer sayın,
Kubattantkan el şayın,
Kolhozçular «kombay» - dep
Erkeletken kombayn.
Okton ötkür tişiñiz,
Jelden jeñil işiñiz,
Baatır sınduu jüzüñüz,
Kösöm sınduu işiñiz?
Jaykaldı küzdük, jaykaldı,
Sen jürgön jakka jaypaldı.
Kasietiñ uşunday,
Kantip «sen» dep aytalı.
Özüñ orup, bastırıp,
Kele kap dep şaştırıp,
Öödö karayt başkarma
Ökmötkö danın tapşırıp.
Özüñ jıynap kızıldap,
Çarçap koyboy bışıldap,
Maktanıp çabat başkarma
Öydö-tömön tızıldap.
Brigadiri bek süylöyt,
Jigitter ıldam dep süylöyt,
Plandı bütsök bakıt dep,
Köpçülükkö ep süylöyt.
Et semizi kombayga,
Nandın agı kombayga,
Küzgü kımız kombayga,
Barlık ırıs kombayga.
Kombaynçı kardı tok,
Köp iştetip, az oñdop.
Kaada kütüp mostoyöt,
Suroo berseñ joop jok.
Ay ömür ay, aldamçı,
Aldamçı tügül jalgançı,
Ömürdün jaş kezinde
Mehanik bolup kalsamçı?
Ay jaştık ay, jalgançı,
Anım kalp dep kargançı?
Kalp bolboso - jaşımda,
Şturman 1 bolup alsamçı.
Borborgo şondo barsamçı,
Borsoyup okup alsamçı.
Eç bolboso ilinsem,
Traktorgo jardamçı.
Ay kombayn, kombayn,
Janıñda jürüp jandayın,

Kombayndın şturmanı.
Talabıma jetermin,
Taalayluu ele mañdayım.
Taptaza kanday buudanım,
Semirse kanday kunanım,
Seni da oşondoy saktasın
Antpese jeter ubalıñ.
7/HII 1945
Koysarı

SUGATÇI
Sugatçı sugat sugarsa,
Jayılıp suusu sunalsa.
Suykaya basıp jaş suluu,
Suusunun berip kubantsa.
Bögölböy bögöt şar aksa,
Eginge sugat jaraşsa.
Epçil jeñem jarma alıp
Jelbirep çurkap baratsa.
Aptabın ısık ırbatsa
Toktolboy suular şar aksa.
Körögöç kelin jarına —
Kömöçün berip jırgatsa.
Suyulup jıldız, ay batsa
Kulagın buup baylaşsa.
Sır bilgi kurgur tañ kütüp,
Samoorgo çayın kaynatsa.
Aldına aşın jaynatsa
Baglandın mayın çaynatsa
Jön bilgi altın ardaktap
Erine bakıt aylantsa.
Sugatçı suunun baatırı
Sur jibek tikken çatırı,
Sugatçının kolunda,
Turmuştun jıttuu atırı.
7/XII 1945
Koysarı

TEMİN
Ayda temin, teminim,
Ayda altı atım temingin
Abaylatpay çaap kal
Artka tartkan kejirin.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Ayda temin, teminim,
Kotor attın kee birin,
Bilgizbeyli uşul jıl
Maşinanın kemdigin.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Emdigi jıl bu maalda
Molotilka kırmanga
Batpay turgan kün bolot,
Soguş bütkön zamana.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Kombaynım küç bersin,
Köp tüşümün küz bersin
Teminge basıp ieli
Arpanın başı tüşpösün
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Orokçular küç bersin,
Oroy, oroy büktösün.
Teminge salıp ieli
Buudaydın başı tüşpösün.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Kızılıñ kırka too bolup,
Kılkıldagan koo bolup,
Senin bergen demiñen
Jaradar ketsin soo bolup.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Sargıçtın öñü tazarsın,
Arıktar kubat küç alsın.
Kasiettüü zamanam
Körkünö kelip jaşarsın.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
Temindi salgın keñelte
Kün bata elek ali erte,
Planıñ aşsın eki ese,
Kırmanıma bereke.
Op mayda, mayda!
Op mayda, mayda!
7/ XII 1945
Koysarı

SAANÇI JEÑE
Süröttöy süyküm süzülgön, jeñe,
Körkünö közüm tüşürgön, jeñe.
Ak alma misal tüsüñön, jeñe,
Ak kuuday aybat tüzülgön, jeñe.
Alkımıñ aldı büçüñön, jeñe,
Albırtkan jandı küçüñön, jeñe,
Tündö bir körgön tüşüñön, jeñe.
Çaka alıp baskan joluñan, jeñe,
Saatta saanın bütürgön, jeñe.
Tabakka kuygan sütüñön, jeñe.
Kalkıña bergen mayıñan, jeñe
Planıñ aşkan ayıñan, jeñe.
Çaçpagıñ uçu şırp etet, jeñe,
Şırp etse, jürök zırp etet, jeñe.
Zırp etken jürök şaanıñan, jeñe,
Ertelep saagan saanıñan, jeñe.
7/XII 1945
Koysarı

JAR KÖRÜÜ
Barkıttan kiygen baldar ay,
Başayı köynök kızdar ay.
Erteñ küyöö toy beret,
Jar körölü
Jar, jar ay.
Kızdar:
Küyöö berse toy berer,
Biz berbeybiz kızdar ay.
Küyöönün jönün surabay
Kız berbeybiz
Jar, jar ay.
Jigitter:
Küyöönün jönün surasañ,
Jıyırma ekide jaş bala ay,
Sın-sıpatın körgön jan
Sın taba albas,
Jar, jar ay.
Kızdar:
Jıyırma eki jaş kimde jok,
Kızık kep go kızdar ay.
Önörün ayt, küçün ayt
Sını kimge
Jar, jar ay.
Jigitter:
At üstünön baratıp
Tıyın eñet kızdar ay.
Oodarışsa on erdi
Jalgız jeñet
Jar, jar ay.
Kızdar:
Anday önör kimde jok,
Emgegin ayt, baldar ay.
Oodarmaktan oodarsın
Önörü kimge
Jar, jar ay.
Jigitter:
Üç jüz jetimiş emgek kün
Esebi bar, kızdar ay.
Jazılbay jatkan dagı da
Neçeni bar
Jar, jar ay.
Kızdar:
Üç jüz jetimiş kimde jok,
Çetten çıgat, baldar ay.
Kılgan işin daanalap
Jaşırbay ayt,
Jar, jar ay.
Jigitter:
Bir gektarın bir çabat
Sazdın çöbün, kızdar ay.
Bir gektarın bir orot
Küzdüktördün
Jar, jar ay.
Kızdar:
Bir gektardı bir çapsa
Jaman emes kızdar ay.
Birok ança maktalçu
Balban emes
Jar, jar ay.
Jigitter:
Altı kırdın üymögün
Jalgız üyöt, kızdar ay.
Munu süyböy jaş kızdar
Kimdi süyöt
Jar, jar ay.
K ı z d a r :
Altı kırdı özü üysö.
Azamat go baldar ay.
Azamatka altı kır,
Az bolotko
Jar, jar ay.
Jigitter:
Al gana emes, aylantat,
-Kombayndı, kızdar ay.
Koromjusuz maykañdayt
Buudayıñdı
Jar, jar ay.
Kızdar:
Kombayndı aylantsa,
Balajan go kızdar ay.
Bizdin Bübüş sınçı ele,
Jaragan go
Jar, jar ay.
Jigitter:
Balanı aytsak uşunday,
Kızıñar kanday, kızdar ay
Suroo salıp körölü
Aytkılaçı
Jar, jar ay.
Kızdar:
Murdu buçuk, başı taz,
Kız berebiz baldar ay.
Aylıñarga ketkile
Kış berebiz
Jar, jar ay.
Jigitter:
Buçuk emes, taz emes,
Kakşıktaba kızdar ay.
Avtobusta jarışıp,
Biz kelebiz,
Jar, jar ay.
Kızdar :
Kep jüyösün bilbeysiñ,
Keykeñdegen baldar ay.
Uşunday jigit jaktırgan
Jön kız beken
Jar, jar ay.
Jigitter:
Biz jeñildik silerge
Söz jüyösü, kızdar ay,
Bir birine jaraşkan
Jar körölü
Jar, jar ay.
8/HII 1945
Koysarı

BAŞKARMA
Kızıl çiykil jaş bala,
Ar önörgö maş bala.
Uluuga jaman aytpagan,
Kiçüünü tildep kakpagan,
Bizdin, bizdin başkarma.
Tor at mingen jaş bala,
Tün uykusu az bala.
Kolhozdu alga sürögön,
Planın bütpöy külbögön,
Bizdin adil başkarma.
Jılkısı keri jayılgan,
Koyloru batpay bayıgan.
Iraazı bolup rayon,
Kızıl tuu kelip borbordon,
Rahmat ketpey ayıldan.
Azın köpkö kuragan,
Köbün köpkö ulagan.
Üylörgö kımbat mülk tolgon,
Keçke juuk kolhozdon,
Kümüş tütün bulagan.
Jüdöönün jayın suragan,
El jetinse kubangan
Oşonduktan tilegi oñ,
Keçke juuk kolhozdon
Altın tütün bulagan.
Bizdin bizdin başkarma,
Karmasa kolu taş jarma.
Jetkinçekter jırgasın,
Zamana kalsın, iş kalsın,
Uşunday adil jaştarga.
8/HII 1945
Koysarı

UNUTPA
Unutpa jibek booluu kuştarıñdı,
Kirgen suu, jaagan kündöy kurç çagıñdı,
Ömürgö bir gana iret jaralsañ da,
Öröpküp, örgö alkınıp uçkanıñdı.
Unutpa, oynop-külüp öskönüñdü,
Asmandan ırıs kölün tökkönüñdü,
Turmuşka bir gana iret jaralsañ da,
Jarkıldap jarak karmap ötkönüñdü.
Unutpa, keçeekiñdi, erteñkiñdi,
Ajaldı kak süböögö tepkeniñdi,
Zamanga bir gana iret jaralsañ da,
Miñ jılga iz kaltırıp ketkeniñdi.
Unutpa, jıldız monçok jıldarıñdı
Jılga erçip jıltıldagan jırgalıñdı,
Unutsañ özümdü unut, birok dagı,
Unutpa menden algan ırlarıñdı.
8/XII 1945
Koysarı

JILKIÇI
Kolumda çetin ukuruk
Mingenim asoo julkunup,
Jılkıçı bolsom nege arman,
Jaştıktın demin uçurup.
Jaştıktın demin uçurup,
Jaragan çalış kulpunup,
Üyrünön çıkkan külüktü
Jagalmay kuştay kuuşurup.
Jeerde kaşka sarala,
Kızıl, toru, karala,
Jılkının körkü emespi,
Jıldızday jıluu sanaaga.
Aydasañ kulak japırıp,
Kulanday kuyun sapırıp,
Asemi kança jılkının
Saltanat sayran kaltırıp.
Dübürtü dürböp düñgüröp,
Öröndün içi küldüröp,
Kaptagan kalıñ kol emes,
Andan da sürü sürdüüröök.
Kıyalga kuunak kımızı
Kıyal koş kılgan kırgızdı,
Kimdin, kimdin jılkısı?
Bay kolhozdun jılkısı.
Jay kelse Arpa köçsökçü
Aşuudan argıp ötsökçü,
Keñ turmuştun koynunda,
Saga okşop tuylap össökçü.
Ay jılkıçı, jılkıçı
Jılkıñız kolhoz jılkısı
Jılkıçı künü kızıktuu,
Jırgalda ötkön jay-kışı.
8/HII 1945
Koysarı

KÜN ÇIGIŞ KÜN BATIŞTA
Jaralıp kün çıgıştan bir adam - asıl, kımbat,
Masköögö saray kurgan eñ suluulap, öndürüp bak.
Kim deseñ: al Lenin, oşo kündön, uşul küngö
Kün çıgış kün batıştan külüp çıgat.
8/ XII 1945
Koysarı

MANSAP
Atak, mansap,
Kayda bassak
Kele berbes taalayga.
Jolu sazdak,
Taygak, taştak
Turak jayı dalayda.
Kalıs janga
Aman barda
Konup keter bir iret.
Öñü jıluu
Kiymi suluu
Kim ekenin kim bilet.
Sılap-sıypap,
Sınap-sıylap,
Jediret da, içiret.
Çıkpay paydañ,
Kurup sayran
Sen çoñoysoñ kiçiret.
Kalkka jakkan
Katuu akkan
Dayrası bar jol koyöt.
Andan ötsöñ,
Küç körsötsöñ,
Kiçirseñ da çoñoyöt.
9/HII 1945
Koysarı
Iras boldu, baktım, kelgeniñ,
Kubandı menin elderim.
Janıma battı ayabay,
Kayırı jok şofyördoy,
Kaykalap ötö bergeniñ.
9/XII 1945
Koysarı
SABIR KIL, KURBUM, SABIR KIL
(K. B... GA)
Sabır kıl, kurbum, sabır kıl,
Şañ çıgat şumkar uyadan,
Al senin ırıs-taalayıñ
Keçiktim dep uyalgan.
Ar bir kımbat nersenin Sınıgı bar, kemi bar,
Ar bir uçkan nersenin Toktoy turgan jeri bar.
Ar adamdın turmuşta
Aşa turgan beli bar;
Ar toktogon nersenin
Uça turgan jeri bar.
9/HII 1945
Koysarı

KALMAK ÇAYI
Kaymak koşkon, süt koşkon,
Kalmak çaydın daamın bil.
Şekeriñ bar, balıñ bar,
Kalmak çaydın daamı bir.
Kalmak çaydan kana içseñ,
Jaşıña jana tüşörsüñ.
Boyuñ erip balkıldap,
Köykölüp közüñ süzörsüñ.
Kalmak çaydı kaynatkan
Kolhozçunun ayalı.
Kauhardan belem çınısı,
Jakuttan belem ayagı.
9/HII 1945
Koysarı

KITMIRGA
Kıtmırdın içi kırk kabat,
Kırkı teñ birdey kırk jamak.
Kıtıragan taşı bar,
Kıyın bolso bir tabak.
Barıñdı barday körö albayt,
Barkıñdı bulgap jamandayt.
Baktıña közü kızarıp,
Ölöyün dep ölö albayt.
Biriñdi birge uşaktayt,
Bilgizbey turup tuzaktayt.
Beti kalıñ beş eli
Bilmeksen bolup jer karayt.
Üyüñö barıp çay içet,
Sılıkkeç süylöyt «siz», «biz» dep.
Baykabay, sezbey kalasıñ,
Atıña keri mingizet.
Kıtmırdın kıt, kıt külküsü
Kıstalış jerde külküçü.
Külümüş bolup jep salat,
Adamdın kıtmır tülküsü.
Irıñdı ır dep jaktırbayt,
Aytar oyun taptırbayt.
Kolunan kelse kıtmırlar,
Akkan suunu aktırbayt.
Kıtmırıñ korkok mort bolot,
Süylösö sözü çort bolot.
Şümüröyüp tobunan
Şümşük bolup jok bolot.
9/HII 1945
Koysarı

KIZILÇA KAZGAN KELİNÇEK
Kızılça kazgan kelinçek,
Kay jigittin jarısıñ?
Kasımkuldun jarımın.
Jarı bolsoñ jakşı eken,
Kança boldu tüşümün?
Aytayın attan tüşkünüñ.
Attan tüşsö mınakey
Sılık eken sözüñüz.
Eñ tömönü "segiz jüz.
Segiz jüz bolso sert eken,
Jañılgan eken kayran jer.
Meniki boldu miñ tsentner.
Bir gektardan miñ tsentner,
Mıktı eken, kana köröyün,
Koluñuzdan öböyün.
Kolumdun nesin öbösüñ,
Tuuruk-tuuruk, kapkara,
Köñülü aynır jaş bala.
Suluuluk sıpat kimde jok,
Bakıttın öñü özüñdöy
Bakıt senin koluñda.
9/HII 1945
Koysarı
JÜGÖRÜ
Maksım deseñ maksımjan,
Kümüş çaçpak jügörü
Nandan tattuu nan kılsañ,
Jibek çaçpak jügörü.
Jaragan külük at minip,
Çüydü karay çüdödü.
10/XII 1945
Koysarı

BEŞ JAŞARGA BERBEYMİN
Kartaygan sayın adamzat
Karılıgın jek köröt,
Kayran ömür öttüñ dep
Sanarkap künün ötköröt.
Eskirgen sayın adamzat
Eskiligin jek köröt,
Essiz ömür öttüñ dep
Ötkönünö ökünöt.
Jaşagan sayın adamzat
Jaştık kezin sagınat,
Attiñ ay mintip kalbay dep
Jaş kününö taarınat.
Mayışkan sayın adamzat
Balalıgın sagınat,
Bayagıda mintpey dep
Özünö özü taarınat.
Men antpeyin, kurdaştar,
Jaştıgım öttü kezinde;
Zamanım tınbay joo kırıp,
Ok jamıngan mezgilde.
Öttü zuulap balalık,
Zamanım baatır kezinde;
Alpkarakuş jar taşka
Taş tülök tuugan mezgilde.
Ömürüm ketti jırgalda,
Zamanım jigit çagında;
Şumkarlar jürdü üstümdö,
Kablandar jürdü aldımda.
Ar jaşagan künümdün
Bir min kündük salmagı;
Ar bir ötkön jılımdın
Bir kılımday ardagı.
Jan körbögön ukmuştun
Artınan ketip baratam,
Ölümdün barı çın bolso
Ölümdü barıp tañgaltam.
Jaş ulgayıp kün ötsö Bekerge öttü debeymin;
Otuzdan aşkan jaşımdı
Beş jaşarga berbeymin.
10/HII 1945
Koysarı

TOLKUT DA KAYRA BASILAT
Turmuştu öjör küç deşet,
Öjör emes menimçe.
Andan jumşak nerse jok
Küçtüüsünön jeñilse.
Turmuştu oroy kol deşet,
Oroy emes menimçe.
Andan sılık nerse jok,
Alduusunan jeñilse.
Turmuştu sarañ dep jazat,
Sarañ emes dep jüröm.
Andan ötkön joomart jok,
Artılıp tursa özüñdön
Turmuştu sorgok küç deşet,
Suk aylangan közünön.
Andan sıpa nerse jok Çaçılıp jatsa özüñdön.
Kıyan, boroon, sel deşet
Kıyan emes, sel emes.
Al bir kubat adamga Teñ emes da, kem emes.
Al bir jazdın bulutu
Bürkölüp kayra açılgan.
Al bir küzdün tolkunu
Tolkup kayra basılgan.
12/HII 1945
Koysarı
SÜYÜMKULDUN AYLINDA
Keldi Süyüm, süygön kurbum - Süyümkul
Süyküm köñül süyündürgön köp uçur,
Uçuratıp Kızıl-Tuunun boyunan
Kolhoz baba, altın suzgan küzgü utur,
Tört kün, beş kün es aluuga kelatıp,
Süyüm menen körgöndörüm mına bul:
Tüptüz ketken eki bölüm kalıñ bak,
Kalıñ bakta orus, kırgız eki kalk,
İregeleş, bosogoloş, korooloş
Bir tuuganday ençisi bir ıntımak.
Bir degenim kırgız aga mal baksa,
Orus ata kırmanda dan sapırat.
Başkarması bizge maalim Biyalı,
Bala münöz eñ jagımduu kıyalı,
Enekeleyt kartañ orus kempirin
Öz uulunday ögöyü jok sıyagı.
Mayram künü ırdagan ır bir bolup,
Koşuluşat komuz menen kıyagı.
Komuz emes, oy-pikiri sanaalaş,
Tam kötörüp ar bir koygon kirpiç, taş;
Keleçektin beykut jayı urabas,
Orun alsın törkünü bir soñku jaş.
Üy-jayı emes, orus, kırgız elinin
Özüm kördüm mürzölörü aralaş.
Orus uulu salam aytat kırgızça,
Aleykum dep alik alat abışka,
Eç ayrılgıs münözü bir dos eken,
Orus, kırgız birin biri tabışsa,
Tük bölüngüs sapatı artık el eken,
Birge attangan akıykatka, namıska.
Kırgız jurtu kızın beret oruska,
Sonun eken bular söök boluşsa,
Orus eli kızın beret kırgızga,
Artık eken bular birge koşulsa,
Turpagı da, taştarı da tattuu eken,
Ar kıl ulut bir konuşka konuşsa.
Kün da battı, tün da ketti taralıp,
Ürkör öçüp, üydün içi agarıp,
Köz irmebey tañ atkıça süylöştük
Çerge tunup, jürök kayra jaralıp,
Zuulagan kün, zımıragan turmuştu
Bir başkaça jakşı körüp karadık.
16/HII 1945
Koysarı

«KOMUNİZM» KOLHOZUNDA
Kıştak kaldı, kırman jakka bet aldık,
Temin bastık, «berekelep» ün salıp,
Kırman kızıl, kılk-kılk etip baytigip,
Tınç ömürgö çolpon munar nur tagıp;
Kırk kün duulap kımız içken ulanday
Kuttuu küzdün kubançına jırgadık.
Attiñ ömür, arman ömür, köp türlüü,
Taalayga çak ölçömü bar bölümdüü;
Bolor elem kırmanına korukçu,
Eger bolso aytkanıma könümdüü.
Ay çın ele bolbogondo emine,
Kolhozçuluk kanday kızık köñüldüü!
Attiñ, baktım, barkıt misal oñsoñçu,
Jaşım janıp on segizge tolsomçu;
Köñül açık, kökürök taza soo çaktay
Küzdük aydap, bir kün sırtka konsomçu.
Kızılçanın katuu tübün jumşartkan
Jılamıştın jıldız suusu bolsomçu.
16/HII 1945
Koysarı

KÖÑÜL KUUNAK
Köñül kuunak, ömür ınak, jol ıraak,
Jorgo mingen jolooçuga dañgırak,
Keede boroon, keede üyör betke urup,
Sergek jandı bir az tınım aldırat.
Tınım alıp artıbızga köz salsak,
Közgö ileşpeyt, mel-mel etip eki jak,
Az ömürdö kança kıyın jol baskan
Tañ kalarlık, tañ kalarlık adamzat.
17/HII 1945
Koysarı

1946-JIL, 1-YaNVAR
Bul kündö men kök atlas Köldö boldum,
Kuttuktap kolun kısıp joldoştordun,
Uktabay minut sanap tündü kütüp
Sagındım birinçi aydın keler jolun.
Baraktap, oy ulantıp, kitep açtım,
Vino içpey kol kubantıp ırlar jazdım,
Tünkü ayaz, açık jıldız, tolkun menen
Jañı aydı, jañı jıldı kuttuktaştım.
17/HII 1945
Koysarı

ESKERME
Men turguzbaym eskersin dep eskerme
Eskersin dep esteterge eç nerse,
Kaytpas küngö kalkıp kete beremin
Kaysı künü tagdırıma kez kelse.
Erksiz sıylap, karañgı kör kereñin
Sırtta kalar az bolso da keregim;
Bilbes janga öspös menin biyigim,
Bilgen janga ösör menin tereñim.
Taştan bolor, kumdan bolor töşögüm,
Az bolso da sırtta kalar sözdörüm,
Ölsöm dagı jara teep mürzömdü
Buudan bolup taskak salıp ötörmün.
17/HII 1945
Koysarı

TİRÜÜLÜK
Ketken ketti, ötkön öttü birdeymin,
Keçtim dayra agımının miñdeyin;
Kemibegen kenç eken go tirüülük,
Kenç debesem anan anı ne deyin?
Kaydan çıgıp, kaçan keldim bul jerge?
Jel mindimbi, suu mindimbi, bilbeymin.
Kalgan kaldı, birin közgö ilbeymin,
Bastım aşuu, taygak joldun miñdeyin,
Şaan-şököt, toy eken go tirüülük,
Toy debesem, anan anı ne deyin?
Jaşoo çirkin, bir tamşanım nerse eken,
Kant jedimbi, bal jedimbi bilbeymin.
17/HII 1945
Koysarı

İSTREBİTELGE
(Uçkuçka)
Sen uçkuçsuñ, bolgondo da kıraanı,
Kanat serpseñ, kuştan biyik çıgasıñ.
Çagılganday kur dey tüşkön ünüñdö
Maksatıñdı je bar, je jok kılasıñ.
Men akınmın, sürüm menen toktotom
Sel dayranı, okeandı tolkugan,
İtelgiçe taştı jara tepsem da
Özümö özüm ırazı bolboy olturam.
Az ömürdö köptü berip kaluuda
Bizdegi oydun eñ tuurası, ırası,
Uçkuç kurbum ekööbüzgö baarı bir
Jaşoo kündün uzun jana kıskası.
17/HII 1945
Koysarı

ÖLGÖN JOKSUÑAR
Keçee jaştık tütün ele jana elek,
Jüzüm ele tamçı suusu tama elek,
Tagdır koşup joldoş kılgan turmuşka,
Tamaşaluu bir top, bir top bala elek.
Bir top bala, sen gana da, men gana?..
Köp azaydık, jalgan aytıp ne kerek.
Köp azaydık, kün batışta joo jeñdik,
Jeñiş üçün tobokel dep jan berdik.
Jıluu üygö, jumşak sıyluu töşökkö
Bir kayrılıp, kanat serpip kelbedik.
Bakıt üçün muzdak jerdi kuçaktap
Ömürlükkö çooçun jerdi jerdedik.
17/HII 1945
Koysarı

SEN AYTPA
Sen aytpa da, men ukpaym,
Essiz kızdın köpkönün,
Kiyse kiysin jibektin
Kızıl, sarı, köktörün.
Mende tolgon kiyim jok,
Sırtım bütün köñlüm şat.
Mende tattuu ırlar bar,
Barlıgınan jañıraak.
Kimdin kimin köröbüz,
Jer üstündö bar bolsok.
Kıyındık jandı çıyratat,
Beykorluk muun boşotot.
17/HII 1945
Koysarı

DAGI SAGA
Sen jok jerde ak selki
Köykölö basıp buralat.
Körkömündö ayıp jok,
Köz kandırıp sunalat.
Sen bar jerde ak selki
Tömönsünöt, jer karayt.
Akıykat süygön ar adam,
Oşentsin dep dabalayt.
Kılçaktasın, kızarsın,
Aldınan tosup bara ber.
Betindegi uyatın
Tarta tüşsün kara jer.
17/HII 1945
Koysarı

MEN BUL JAKTA JÜRGÖNDÖ
Men bul jakta jürgöndö
Ester beken kurbular?
Estese ester bir küngö,
Birok bir jıl unutar.
Nege antişet, bilbeymin,
Unutçak kündön kaysı opo?
Unutsañ unut, taarınbaym
Irım jokto, men jokto.
Közüm barda, kurbular,
Estegile, antpeñer,
Jüz jıl bizge ençi emes,
Unutuşar kez keler.
18/HII 1945
Koysarı

SENİN POEMAÑ
Sen desem, sen degendin baarı sensiñ,
Sen kalıs, sen adilet, tegiz - teñsiñ,
Er jigit meenet menen tapkan mülkün
Tübölük saktatuuga saga bersin.
Sözüñ çın, joluñ tuura, molsuñ, keñsiñ,
Şertiñ ak, oşonduktan ıyık elsiñ.
Azamat, tapkan baylık, murastarın,
Ar ubak saktatuuga saga bersin.
Bul ırlar menin ırım, senin ırıñ,
Mömösü biz jaşagan jakşı jıldın.
Bügünkü menden algan poemañdı
Eskirtpey, erteñkiñe sunuş kılgın.
18/XII 1945
Koysarı

KIRGIZ KÖLÜ
Isık-Köl - kırgız kölü kılkıldagan,
Kız-kelin kılaasında şıñkıldagan.
Kılımdar koldon tüşkön marjan bolup,
Körünböy tereñinde jıltıldagan.
Isık-Köl - kırgız kölü şarpıldagan,
Körkünö köktön başka tartınbagan,
Zamandar kerbençidey çubap ötüp
Çarçasa sayasında salkındagan.
Isık-Köl - kürdöldüü köl kürpüldögön,
Körkünö köktön başka sürtünbögön;
Kök tüsü taalay körkü, ırıs körkü,
Tolkusa tolkundarı türkümdögön.
Közü kurç, kökürögü bek ulandarı,
Peyli keñ, bereşen kol adamdarı,
Isık-Köl, kasietiñen aylanayın,
Sıyla, süy bakıt bergen zamananı.
19/XII 1945
Koysarı

DÜYNÖ JÜZÜ TINÇ ALSIN
Karap tursañ düynönü
Uygu-tuygu tunarat,
Anın sürdüü ireñi
Kızarat da kumsarat.
Jorugu jaman tentek ok,
Kee bir jerden çuu etet.
Kazatka köngön jaş jürök
Korkposo da şuu etet.
Soguştun jeli sokposun,
Düynö jüzü tınç alsın.
Tınçtık üçün ölgöndör
Jayluu jatıp uktasın.
19/XII 1945
Koysarı

ORUS KALKIT - TUUGANIM
Orus kalkım - tuuganım,
Kıyalıñdı jaktıram.
Kara nöşör tündö da
Jarık künsüñ açılgan.
Mee kaynagan ısıkta
Peyliñ jayloo salkınduu.
Jürök toñgon suukta
Jıluu jazsıñ jarkınduu.
Boorukersiñ atamday,
Marttıgıñ may mayramday
Kaadañda takır kaygı jok,
Miçurindin bagınday.
Epkindep baskan kadamıñ
Kambarkandın küündöy.
Ömürüñ kuunak ar ubak
Jañı jıldın tünündöy.
Ildamdıgıñ kulanday,
Ikçamdıgıñ taybastay,
Baatırdıgıñ bürküttöy,
Ötkürlügüñ albarstay.
Isık-Köldöy tereñsiñ,
Karkıraday kenensiñ,
Kanday duşman kelse da
Kayratıñ menen jeñesiñ.
19/XII 1945
Koysarı

ISIK-KÖL – NEVA SUUNUN SÜYGÖN JARI
Isık-Köl - Neva suunun süygön jarı,
Jaktırıp süygön kızı alıstagı,
Kıyal mas, kız-küyöönün kubatınday,
Eköönün jelden çıkkan dabıştarı.
Neva suu, kubattuu suu, şarı katuu,
Jüzündö er sürü bar saltanattuu;
Isık-Köl tuptunuk köl, kız münözdüü
Koynunda ömürü bar, şirin - tattuu.
Tün kezip eki aşık jar sayran kılat,
Bir birin biyiktikke alıp çıgat,
Ay batıp, tañkı şoola taralarda
Biri tüz, biri kökkö sapırılat.
20/XII 1945
Koysarı

JİBEK KİYGEN ERKE KIZ
Jamgır jaadı, jamgır jaadı şatırap,
Küp kürküröp, çart-çurt etip çatırap,
Şuu-şuu etken legkovoydun booruna
Balçık tiyip, jamgır suusu çaçırap.
Jibek köynök suluuça kız enteleyt;
Jamgır kantsin, jaba kuyup erkeleyt.
«Ay bulgandı, ay buzuldu köynögüm,
Jaydın jaanı jaabay koyso emne?!» deyt.
Too aldında kolhozçu ata kubanat,
Jay bulutu üstü-üstünö kuralat,
«Dan köböyüp, erke kızım kulpurup,
Jibek köynök kiyse eken» - dep, suranat.
20/XII 1945
Koysarı

KATIÑDI KÖLGÖ TAŞTADIM
Katıñdı aldım, birok için açpadım,
Okubadım, kayra joop jazbadım.
Bilem, bilem, senin jazgan sözdörüñ,
Oşonduktan kölgö jırtıp taştadım.
Bergin dediñ, altı sabak ır berdim,
Altı sap ır, ardak ırı miñderdin.
Bir söz aytpay jerdi tiktep tim bolduñ,
Senin anter kıyalıñdı bilbedim.
Oşonduktan, kurbum saga taarınam,
Kayrattanam, kayra kanat kagınam,
Közüm barda «durus» degen söz ukpay,
Közüm jokto «sonunuñdu» ne kılam?..
20/XII 1945
Koysarı

BİRGE JÜRDÜK
Birge jürdük birge jaylap, bir aylap,
Kayık minsek sen olturup, men aydap,
Men arçaday jaş esebin bilgizbey,
Sen kayıñday jañı gana bür baylap.
Uyalbadım, tartınçaktık kılbadım,
Şek bilgizip, atıñdı atap ırdadım.
Tik karabay çırayıma, tüsümö,
Sen uyalıp jerdi karap kızardıñ...
Ketpeyt, ketpeyt al uyattın kızılı,
Mına oşondo aşıktıktın kızıgı.
Kubartpasa, bozortposo kokustan
Frunzenin aptabı kurç ısıgı.
21/XII 1945
Koysarı

ZAMANDIN JOLU ULUK JOL
Zamandın jolu uluk jol,
Uluk jolun sıylap öt.
Zamandın jolu kutman jol,
Kasietin sıylap öt.
Kabak çıtpay külüp öt,
Ömürüñ açık, jarkırak.
Zamandın bir jak kanatın
Kötörüp uçkun arkırap.
Uu içse, sen da uu içkin,
Tattuu bolor ömürüñ,
Kan keçse, sen da kan keçkin,
Açık bolor köñülüñ.
21/XII 1945
Koysarı

SÜYDÜM SENİ
Süydüm seni, közüm tüştü körküñö,
Bir kündö emes, birge jürgön köp kündö.
Mınday işten unut kalgan janımdı
Saldıñ kayra mahabbattın örtünö.
Eger şoolam, meni ayasañ azıraak;
Süybö meni, maga betiñ öptürbö.
Süydüm seni, süyüü erki bar çakta,
Azga jetpey, köptön kuru kalsak da.
Alda kaçan unut kalgan nerseni
Alek kılıp, alsıratıp çarçatpa.
Eger künüm, meni ayasañ azıraak:
Jakındatpa jaş koluñdu karmatpa.
Tüşün erkem maanisi bar bulardın,
Nege senden süybögün dep surandım?
Eger süysöñ: körgö başım kirse da,
Kol aldıña kulduk urup turarmın.
Oşonduktan süybö dedim jalınıp,
Süyüp kalsañ kimge menin ubalım?
21/XII 1945
Koysarı

UYaÑ KELİN
Koy, kara köz uyalba,
Toy kütüngön üygö kir.
Oñ butunan aksagan
Tigil senin eriñdir.
Koy, Barçagül uyalba,
Jön kişi emes süygönüñ.
Sınık kanat barçını
Tınçtık baskan düynönün.
Er bilegi eşilet.
Tulpar taşka sürdügöt,
Karmaştan kaytkan azamat
Bizden kança sürdüüröök.
21/HII 1945
Koysarı

AY, AY, TAK, TAK BUURUL AT
Tizgin uçu dirkirep,
Mingenim kayda suurulat?
Tilimdi al, süyüü jetkirbeyt
Ay, ay, tak, tak, buurul at.
Oozunan köbük çaçırap,
Mingenim kayda julunat?
Baarı bir jaştık jetkirbeyt
Ay, ay, tak, tak, buurul at.
Soorunan teri tamçılap,
Kayda uçat külük zuuldap?
Karmatpayt kıt, kıt külgön kün
Ay, ay, tak, tak, buurul at.
Men koy dedim bolboduñ,
Közümdü açtım bir ubak,
Aldıñda dayra keçme suu
Ay, ay, tak, tak, buurul at.
21/HII 1945
Koysarı

KAÇSA BAKIT
Kaykıp çıgıp kolgo tiygen ençiden,
Kaçsa bakıt karmatpayt go deçü elem,
Kara kemsel, atlas köynök suluuday.
Kaada kılıp jandatpayt go deçü elem.
Kesir kılıp kolgo kelgen ençiden,
Ketse bakıt ay kelbeyt go deçü elem.
Üyü taza, eri jakşı suluuday
Kolum sunsam kol berbeyt go deçü elem.
Jok beker kep, kayra keldi taalayım,
Taalayımdı barıp taap alayın,
Jalañ bakıt, jalañ ırıs tögülöt,
Bir karasañ kemeñgerdin mañdayın.
21/HII 1945
Koysarı

SÜYÖM DESEÑ
Süyöm deseñ meni süy,
Kadırıñ biler kuragım.
Körünböy kaldı bülbüldöp,
Uuz talday ubagım.
Menin bakçam alısta,
Kantip keler ekensiñ?
«Villisbayga» olturup
Otuz jıl kuusañ jetesiñ.
Menin üyüm tüpkürdö,
Kantip keler ekensiñ?
«Lavoçkinge» olturup
Otuz jıl uçsañ jetesiñ.
Menin koroom kapkayda,
Kantip keler ekensiñ?
Korabl minip, köl menen
Otuz jıl jürsöñ jetesiñ.
Süyöm deseñ meni süy,
Kadırıñ biler kuragım,
Alısta kaldı bülbüldöp
Uuz talday ubagım.
22/HII 1945
Koysarı

SÜYÜÜ KIYaL
Süyüü degen: kelbet emes, körk emes,
Ölçöösü jok, az emes da, köp emes.
Arbınıraak ısıgınan suugu
Tolkun emes, boroon emes, ört emes.
Münözü jel, teñ jürö albayt, bölünöt,
Jürögü suu, köñül kalat, tögülöt.
Süyüü degen: arzan, kımbat baası jok,
Tek gana bir kıyal nerse körünöt.
22/XII 1945
Koysarı

MEN ÖTPÖDÜM
Turmuşta men ötpödüm, ömürüm öttü,
Bul kündün kasietin bilbegenmin.
Kubulup küzgü tüşkön kurmaga okşop,
Şagımdan örgö tüşüp kala berdim.
Turmuşta men ötpödüm, ömürüm öttü,
Men aga joldoş bolup erçip keldim,
Kezinde kışkı kirgen buura bolup,
Kezinde boto bolup eñgiredim.
Tanbadım, tuzun tattım, sütün emdim,
Men anı ata dedim, ene dedim.
Desem da jıluu küngö jarık bolup,
Balapan kükük bolup kala berdim.
Ötsö ötsün, ötkön ömür ötö bersin,
Zamandın jırgalına buulap aldım
Kubandım eki-üç sabak ır jazganga
Al emes, andaganga, men aldadım.
25/XII 1945
Koysarı
BELGİLER
Boy tartpagın, boz jigit,
Süyüünün jolu köp türlüÜ;
«Agaylap» kalsa jaş selki
Seni sözsüz süygönü.
Eñ aylaker, eñ kıldat,
Anın ısık jürögü;
Uyalıp kalsa jaş selki
Buda seni süygönü.
Köbü jalgan, jasalma,
Anın kılt, kult jürgönü
Jamandap kalsa jaş selki
Al da seni süygönü.
26/XII 1945
Koysarı

FRUNZE
Frunze, uçkan uyam, süygön kalaam,
Köp jürdük, oynop, külüp esen-aman,
Eç kaçan jakşı elesiñ esten ketpeyt,
Kaşka suu, jaşıl bakçañ, salkın abañ.
Frunze, süygön şaarım, süygön kalaam,
Jaş künüm, balalıgım sende kalgan.
Turmuştun eñ ısıgın saga berip,
Bölünüp bir özüñdön kayda baram!
Jok barbaym, anday sözgö köñül salbaym,
Kün bütüp, kartaygança seni jandaym,
Ayrılsam kurdaşımdan ayrılarmın,
Birok da bir özüñdön ayrıla albaym.
Boz tüşkön ısıgıñ bar, suuguñ bar,
Jaançıl, salkınıñ bar, jıluuñ bar.
Birok da ısıgıña taarıntpaçuu
Bah çirkin, jaz, küz degen suluuñ bar.
Esimde: biz jaş kezde çañdak eleñ,
Tünt eleñ, uykuçu eleñ, ukpas kereñ.
Men kaldım, jaş ulgaydı, sen jaşardıñ
Karaysıñ meni uyaltıp körküñ menen.
Tar eleñ, taştak eleñ takır eleñ,
Kirgil suu şıldırlagan arık menen.
Men östüm, jaş köböydü, sen kögördüñ,
Jaşımdı, kögörtsün dep saga bergem.
Eskirttim, dalay, dalay köynök jırttım,
Jañırdı, ulam kayra senin sırtıñ.
Jarakör Moskvanın kızdarınday,
Porumuñ, sırtkı körküñ, koyun jıtıñ.
Köçöñdü meltiregen asfalt bastı,
Aydan ak «Alamüdün» jarık çaçtı.
Zañgırap biyik, biyik katar üylör,
Kelgin dep jaş muunga eşik açtı.
Tüşkö okşop Frunzenin eski dooru,
Ulandar kıt-kıt külgön jomok boldu,
Kırgızdın Frunze attuu sonun şaarın,
Kötörgön eñ birinçi orus kolu.
O kayda, kayda kaldı eski dooru
Biz emi jañı ömürdün konoktoru.
Baktagı koñur ırdı, suluu biydi,
Oynotkon eñ birinçi orus kolu.
Kurdaştar, unutpaylı biz oşonu,
Sıylaylı bir zamandaş joldoştordu,
Jazgın dep, maga mintip ır jazdırgan,
Çınında eñ birinçi orus kolu.
En sonun bizdin kündün dagı ar jagı,
Biz eski, baldar jañı, şaar jañı.
Jaşartkan jakşılıktın suusun kuyup,
Frunze mekenimdin bala şaarı.
Frunze öskön şaarım, süygön kalaam,
Sagınsam atıñdı atap kanaattanam.
Kürdöldüü beş jıldıktın saparına.
Sen menen kol karmaşıp birge baram.
Frunze, uçkan uyam, süygön kalaam,
Köp jürdük, oynop külüp esen-aman.
Eç kaçan jakşı elesiñ esten ketpeyt:
Kaşka suu, jaşıl bakçañ, salkın abañ.
Z0/XII 1945
Koysarı

1945-JIL, 31-DEKABR
Koş sentyabr, koş noyabr ayları,
Ötkön jıldın kooz iyun, mayları.
Adam uulu kuştan çeber keltirip,
Bakıt küngö uya salgan .kayları.
Koş sentyabr, koş aprel ayları,
Jıl jañırıp, jañı jılga aylandı.
Kelgen jıldın kelinçegi mart bolup,
Kenen bolsun, kımız, juurat, ayranı.
Koş mart ayı, kelgin kuştun sayranı,
Koş ötköndün kenen özön, sayları.
Kelgen jıldın koluktusu mart bolup,
Arbın bolsun tañ-tamaşa mayramı.
Köktö bulut jañılanıp bölünöt,
El taalayı jıldız bolup tögülöt.
Bıyılkı jıl adamzattın aylına,
Tabak, tabak may berçüüdöy körünöt.
Jerde toolor, jañılanıp bölünöt,
Kalk ırları çolpon bolup tögülöt.
Bıyılkı jıl, toktoo münöz jurtuna,
Şayı köynök kiyintçüüdöy körünöt.
Şıldır, şıldır, şıldır akkan suuları,
Tar kapçıgay ötöktördön kuraldı.
Bıyılkı jıl kirip kelip eşikten,
Emneñ jetpeyt, çıgıp al dep suradı.
Şañgır-şuñgur, şañgıragan çuuları,
Jamı jurttun jaydarı açık ubagı.
Bıyılkı jıl, terezeni kakkılap,
Jırgalduumun, bagıp al dep surandı.
Böböktördün beşikterin termetti,
Karılardın kabaktarın jeldentti.
Jañı jıldan «atıñ kim?» dep surasam,
Atım «Arzan», atam «Döölöt» dep ketti.
Kelse kelsin, mınday jıldar köp kelsin,
Tagdır ake mınday jıldan köp bersin.
Sovet eli jıl jırgalın tatkılap,
Turmuş daamın açuu, kıçkıl debesin.
Kelse kelsin, mınday jıldar köp kelsin,
Surarım az: eki sabak ır bersin.
Mından başka kanday oljo akınga?
Men turmuşka, sarañ aç köz emesmin.
Men turmuşka, sarañ aç köz emesmin,
Öktö kılıp ay, az berdiñ debesmin.
Baylık, üy-jay, den sooluktan ardaktuu
Maga berse eki sabak ır bersin.
Kel jañı jıl, üyüm taza kelip kir,
Meni taanı, kim ekenim jakşı bil.
Men ölböyün million jolu aylanıp,
Kayra kelsin ır jazdırgan dekabr.
31/HII 1945
Koysarı

JOK, AL MAYaK EMES
Jok, süygönüm mayak emes, al jıldız,
Meniki emes, senin jarık jıldızıñ,
Akıykattın asmanınan öçö elek,
Kol tie elek, mahabatıñ, ırısıñ.
Al berkisi, jıldız emes, al mayak,
Jañılbagın, aldanbagın, karagın,
Mayak menmin, tündö seni süyöm da,
Kündüzüñdö jelp dep öçüp kalamın.
Öçsöm janam, küyöm, sönöm, özgörböym.
Birok seni köktön tartıp alamın,
Jalgan aytıp süyöm degen sözümö
Jaştık kılıp tübölükkö aldandıñ.
Koysarı

JAZGI SUU
Ay, jazgı suu, baladay
Külüşüñön jan-jana,
Muz agızıp, kar buzgan
Jürüşüñön jan-jana.
Kış ızgarın boyuñan
Külüşüñön jan-jana,
Kara bulut kabagın
Sürüşüñön jan-jana.
Jaş baladay jark etip
Külüşüñön jan-jana,
Şıldıragan kaşka suu Kümüşüñön jan-jana.
Koysarı
JÜYÖLÜÜ SÖZ
Keyibe, ıza bolbo, estüü kurbum,
Kurbuñdun jüyölüü aytkan sözün ukkun,
Eç kaçan kadırıña jete süyböyt,
Erki oşol, adatı oşol jaş suluunun.
Sapatı senden tömön kem jaralsa,
Özüñdöy ar nersege tar karasa,
Uşakçıl, sarañ, katuu, oroy kelse,
Al senden jagımduurak alda kança.
Tuura aytat, eger seni süyböym dese,
Men dagı süybös elem, koldon kelse,
Birok da bilbey kalam, süyüp kalam,
Sebebi: süyüü degen essiz nerse.

DÜNÜYÖ
Karmasam dep kıltak salıp üyümö,
Karaym, karaym kelebi dep künügö.
Maga aldanıp es ala ket bir minut
Aldıñ kızık, artıñ ökünüç dünüyö!

RAKIYa
Rakıya, ay Rakıntay, jügür beri,
Kalaadan men saga aytkan abañ keldi.
Deyt enem meni karap, taanıp jürgün
Üygö gül, bülögö körk berekemdi.
Bakçada oynop jürgön jemiş terip,
Könö elek balapanday çooçun jerlik.
Rakıya öz boorumday imerilet
Ulaktay tak sekirip çurkap kelip.
Kötöröm aldıma alam erkeletem,
Surasam orusça atı Rakita eken,
Tuz buyrup tübölükkö bizge kelgen
Bul jetim,- Leningrad jetiminen.

KIRGIZSTAN
Kırgızstan - jaşıl jeri, jaşıl bakça jergesi,
Jayıt törü, dan talaası, san baylıktın enesi.
Ken kaznası, köl suluusu, tunuk suunun atası,
Ak peyildin, martçılıktın, ırıskının kemesi.
Kırgızstan - sooluk aylı, talanttardın eşigi,
Tunuk akıl, çeber koldun tügönbögön kesibi...
Zamanına, öz kalkına oy-pikiri sanaalaş,
Kırgızstan ır kalaası, ırakattın beşigi.
3/I 1946
Kaysarı

KOLHOZ BAKÇASI
Ey kolhozdun bakçası,
Bay bakçañda emneñ bar!
Alma menen örük bar,
Anar menen jiyde bar.
Andan başka emneñ bar,
Kalamı çeber akın bar.
Al akındın nesi bar?
Eki ömür, eki jazı bar:
Birin özüm jaşaym deyt,
Birin ırım jaşayt deyt.
3/I 1946
Kaysarı

SABİRA
Kelsem kelem, kelbesem jok, Sabira!
Kelbedi dep köñülüñö kir jıyba.
Keremettüü keleçekke kubanıp,
Keñdigiñe köz salalı bir sıyra.
Kaytsam kaytam, kaytpasam jok, Sabira!
Kaytpadı dep kabak çıtıp muñ jıyba.
Kasiettüü keleçekke kubanıp,
Men uçayın, uçar jerim bir kıyla.

KAMBARALI
Kambaralı,
Kambaralı,
Jür jumuşka baralı!
Küzdük jerdin köbü jatat,
Baarın aydap salalı.
Kambaralı,
Kambaralı,
Bol jumuşka baralı!
Keçigüünü jaman köröt,
Kolhozçunun zamanı.
30/H 1946
Çolpon-Ata

MOLDOKULDUN ÜYÜ
Moldokul kim?
Menin dosum, joldoşum,
Jalkoosu emes, udarnigi kolhozdun.
Jaykı meenet, küzgü küçkö bılk etpey
Jan kirgizgen jagaldantıp jaz koşun.
Moldokul kim?
Menin kurbum, kurbalım,
Menin boorum, tilekteşim, tuuganım.
Ala kılbay, çañkap turgan eginge
Tegiz burgan Jılamıştın suuların.
Jol üstündö jañı salgan tamı bar,
Dal özündöy jakşı udarnik jarı bar.
Köktö jıldız tegiz meyman bolso da
Tügönbööçü emgekke algan nanı bar.
30/H 1946
Çolpon-Ata

TİLEK
Kıştı sezbey, kıştak bolso turganıñ,
Neler kelip, neler tüşpöyt sanaaga?
Oylop tursam bir zamandaş kalkımdın
Baarı seket, barlıgı altın, sadaga.
Künü kıska, tübü tereñ tündördö,
Neler kelip, neler ketpeyt sanaaga?
Oylop tursam bir doordoş kalkımdın
Barlıgı ene, barlıgı ini, baarı aga.
Jürök ooru, öpkö oorunun dartı üçün,
Mürök suusu satılsa eger bazarda:
Kança alsız, kança ooruluu bolsom da,
Özüm albay, al deer elem alarga.
Küzdö bışkan alma, jüzüm sıyaktuu,
Balanın künü satılıp tursa bazarda,
Oorubasın, uzak ömür sürsün dep,
Özüm albay al deer elem alarga.
Nege deseñ bir başkaça kımbat el,
Jaratılgan bizdin uşul zamanga,
Oşonduktan baarın süyöm kadırlaym,
Baarı seket, barlıgı altın sadaga.
31/X 1946
Çolpon-Ata

TOLKUN EMES, AL AK KUU
Küzdün künü kök köñülsüz, köl suluu.
Kalaa suuk, birok bul jer jıpjıluu.
Korkpo menin kayık mingen joldoşum,
Tee agargan tolkun emes, al ak kuu.
Kıştın künü talaa körksüz, kök suluu,
Tok peyildüü kıştaktar bar jıpjıluu.
Jımjırt jatkan bizdin ömür uşul köl,
Tolkun emes, tolkun emes al ak kuu.
30/X 1946
Çolpon-Ata

BRİGADİRDİN KIYaLI
Zakım salıp, jay çildesi saratan,
Boz bozorup, saylar kurgap, joldor çañ.
Uulu ölgöndöy ubayımduu, kapaluu
Brigadir Begimaalı tayatam.
Oşol mezgil San-Taş jaktan jel sogup,
Ala bulut ar kay jaktan torolup,
Nöşörlöngön jamgır jaadı tınımsız
Mayda arıkka mayda-mayda sel bolup.
Brigadir çaap tuştu üyünö,
Et sal dedi ayalına süyünö,
Jamgır baylık, jamgır döölöt, kazına
Munum kalppı aylanayın dünüyö.
Deyt da külöt maga karap jılmayat,
Al kaygırgan el enesi jerdi ayap,
Adamzatka marttık emey emine,
Kanday küçtüü, kanday suluu tabiyat.
31/H 1946
Çolpon-Ata

ZVENOBOY ZIYNATJAN
Zvenovoy, udarnikjan Zıynatjan,
Daynıñdı ugup izdep keldim ıraaktan.
Kız urmattuu, kızday kımbat işiñdi
Suu bolgondo surap bildim muraptan.
Eger, Zıynat, tereñ oylop, tekşerseñ:
Suluuluk da. adamdık da emgekten!
Bizdin kündün abiyir, namıs ırısı:
Senin uşul köñüldü açkan şaropkeñ!
Özüñ kara, koluñ bekem bolso da,
Kiygen kiymiñ neçen türgö oñso da,
Bul kolhozgo murastalgan ak işiñ,
Bir şaardan, bir deñizden kımbat baa.
31/X 1946
Çolpon-Ata

ATAMA OSUYaT
Uurdap algan, kımtıp algan juk bolboyt,
Andaylardın kardı toyboyt, işi oñboyt.
Köp ençisi: oyun kılar nerse emes,
Körbösöm da, körsötpöstü soo koyboyt.
Önsün danı, aksın suusu, bulagı,
Bizdi uyaltpay aşıp tursun planı.
Özüñ jegen: örük, jañgak, meyizdey
Kolhozdu da şirin, tattuu kılalı.
Tüşün ata, kolhoz degen kasiet,
Kolhoz küçü adal emgek ,ak niet,
Taza jürsöñ aramdıkka bulganbay
Baylık bakıt özü kelip baş iet.
31/H 1946
Çolpon-Ata

JETİGEN
Jerde jaş kız, köktö jıldız jetigen,
Kel jerge tüş çeksiz köktün çetinen,
Bizdin kolhoz bügün uluu toy beret,
Jür, alparam eger meni eerçiseñ.
Kuyruk berem, çuçuk berem, may berem,
Külük berem, buudan berem, tay berem.
Tattuu şarap, küçtüü arak içebiz,
Senin kaynıñ kolhoz degen el menen.
1/HI 1946
Çolpon-Ata
KÖLÜMÖ
Körgön sayın körkömdügüñ jañırgan.
Köñü1üm toyboyt körüp ötpöy janıñdan.
Köz jetpegen köktügüñdün üstündö
Köbüktöngön tolkunuñdu sagınam.
Süyöm kölüm, ısık süyöm jarımdan,
Süyöm seni jaş balalık çagımdan.
Janga jırgal tınçtıgına koşumça,
Künöösü jok tolkunuñdu sagınam.
1/HI 1946
Çolpon-Ata

TAÑ KALUU
Kızılça emne? Akkan kanı turmuştun,
Eñ öjörü, eñ kıyını jumuştun,
Anday bolso Kaynazardın kelini Miñ tsentnerden tüşüm aldı dep uktum.
Miñ degen söz aytılbasın kur beker,
Buga teñsiz eç bir baatır, eç bir er,
Erdin eri barıp tartıp almayın
Karız berbeyt, kara mürtöz kara jer.
Bul jakşı ayal, eñ etiber joldo eken,
Kıldat, çeber taalimi bar koldo eken,
Bizdin kündün uşul ukmuş adamı
Kanday külüp, kanday uktayt boldu eken?
1/HI 1946
Çolpon-Ata

JOGOTUU
Eger süysöñ öz janıñday kolhozdu,
Kolhoz bolor köp-köp dostuu, joldoştuu.
Bul zamandın sen bir başka kişisi,
Joruguñdan jogotulsun jogotuu.
Eger süysöñ, ardaktasañ kolhozdu,
Kolhoz bolor sendey jakşı joldoştuu,
Akkan kirsin, kirgen kayra akpasın,
Jogotulsun, jolobosun jogotuu.
Too aldı bak, bak çetinde ak kıştak,
Bügün mayram, kolhoz ulak tarttırat,
Udarnigin uurdap ala kaçayın,
Akırın çap, ay, ay, tak, tak, buurul at.
Jibek menen, barkıt menen suluulap,
Urmat kılıp, kadır kılıp uluulap,
Üç mertebe mañdayınan süyöyün,
Akırın çap, ay, ay, tak, tak, buurul at.
1/HI 1946
Çolpon-Ata

GRUNYa SAVELEVNAGA 1
Dalay tattuu daam jedim koluñdan,
Kem körbödüñ öz bir tuugan booruñdan.
«Naçar eken bat oñolsun bala» dep,
Şaşıp turduñ çala uykuluu orduñdan.
Irlar jazdım, keede sızıp, keede oñdop,
Bala östürgön jaş ataday köñülüm tok.
«Azgın eken, kanter eken bala» dep,
Sen üşkürdüñ kün kıskasın boljoldop.
Mart da ketti, aprel, may jakındap,
Köktö turna, köldö kazdar karkıldap.
Künüñ büttü, kaytar mezgil boldu dep,
Koş at keldi üy janına jakındap.
Meni akırın, «aman bol» - dep uzattıñ,
Közün karap özüm mingen boz attın.
Kolumdu alıp ıldıy karay bergende,
Mölt, mölt aktı togolonup köz jaşıñ.
Alıs kettim, barmın, ölüü emesmin,
Men barbasmın, sen da maga kelbessiñ...
Jan boorumday köñülümdö köz jaşıñ,
Ata-enemden köz jaş körgön emesmin.
2/XI 1946
Çolpon-Ata

KURBUMA KAT
Keldim kurbum, kelgenime jarım ay,
Jarım aydın çayın içmek bir dalay,
Meni menen koşo eerçişip kış keldi
Kala berdi Frunzede jıluu jay.

1.

Grunya Savelevna – Alıkul Osmonovdun Tokmoktogu detdomdo turgan kezindegi tarbiyaçısı
öz enesindey bolup kalgan adam.
Men bul jakta tirüü barmın amanmın,
Boyundamın suluu Çolpon-Atanın,
Atımdı aytıp, atın surap taanışıp,
Sıyın körüp mındagı ini, aganın.
Men kelbedim baylık izdep bul jakka,
Baylık - kolhoz, kaysı jerde tursak da,
Keldim mında, baatır jigit, ır üçün,
Kış mezgilde jazday kızmat kılmakka.
Poeziya - bul adamdın janı eken,
Kün ötsö da, öçpöy turgan şamı eken,
Ömür, turmuş kartaysa da argasız
Poeziya - ulam kayra jañı eken.
Al jañılık kubatınan akındın,
Jaza bilsek bizdin kündün baatırın,
Kolhoz nanın, jumuşçunun önörün.
Uluu akılman kemengerdin akılın.
Keldim kurbum kelgenime jarım ay,
Jarım aydın çayın içmek bir dalay,
Meni menen koşo eerçişip kış keldi
Kala berdi Frunzede jıluu jay.
2/HII 1946
Çolpon-Ata

AYaLGA
Süygüm kelet jaş jandırıp, jaş bolup,
Jaşımdı aldap, jaş kayınday mas bolup
Janar toodoy jalın çaçkan otuñan
Çıkkım kelet, janıp çıkkan taş bolup.
Süygüm kelet, miñ mertebe jañılıp,
Süygüm kelet, süygönümö jalınıp,
Öz küçüñdü öz küçümö bagıntıp,
Süygüm kelet keede özüñö bagınıp.
Köpkök asman, jerge tüşsö jarılıp,
Kıyan jürsö jerdin üstü tarılıp,
Al kıyandan ötör elem kıynalbay
Bir köz karaş kubatıñdı jamınıp.
2/XI 1946
Çolpon-Ata
BUUDAY SAPIRUU
Erteñ mayram, kün jetinçi noyabr,
Irdoo kerek mayram künü baarı bir.
Mezgil çukul tegirmenge baralı,
Meyman kelet, ak nan kerek, munu bil.
Aydat, aydat, aydat şamal, sok ıldam,
Aydat, şamal, kızıl buuday sapıram!
Baldar oynop çöntögünö salıp jeyt,Boorsok kılam ak buudaydın ununan.
Küröktü alam, buuday suzup ırgıtam,
Şamal sokpoyt, jel çakırıp ışkıram.
Kızdar kelip, kılıksınıp jesin dep,
Meyiz tögöm ak tokoçtun sırtınan.
Taşı jüröt, taşın birden tereyin,
Mıya jüröt, mıyaların eleyin.
Şayırküldö karız şamal bar beken
Bir kap şamal karız alıp keleyin.
2 / X I 1946
Çolpon-Ata

ÖBÖM DEGEN SÖZÜÑÖ
Bir kat aldım Bübüyra attuu bir kızdan
Kurbum berdi üydö jalgız oltursam.
«Öböm - deptir - ırıñ üçün özüñdü»...
Kara kalam jazuuların okusam.
Meyli Bübüş ırımdı öpkün sadaga,
Jakşısın öp, jamanına karaba.
Meni öppögün, öbö turgan türüm jok,
Iraa körböym sendey jakşı ayalga.
2/H1 1946
Çolpon-Ata

ŞEKERDİN JORUGU
Şeker jeñem bir zveno başçısı,
Başçılardın dalayının jakşısı,
Kızılçanı suluu kızday türlöntüp,
Kubandırıp kumarıñdı jazçısı.
Keçee, keçee oktyabrdın ayı ele,
Uulu okuuçu Frunzede mektepte,
Etiyatsız oynop jürüp jaş bala,
Bezgek menen oorup kaldı bir kezde.
Kat jazıldı, telegramma berildi,
Kel tezirek balañ ooru delindi,
Birok Şeker joop ayttı küñk etip,
Kantip taştaym kızılçanı, egindi.
On kün öttü zuu-zuu etip aradan,
Uulu ayıktı okup jüröt apaman .
Birok Şeker kele algan jok kol tiybey
Kızılçasın artık körüp baladan.
3/HI 1946
Çolpon-Ata

ISIK-KÖLDÖ TÖRT MEZGİL
Jazın kördüm, Isık-Köldö jaz jırgal,
Tirüülüktö köldün jazın körüp kal.
Kuular ketip, jañı ketip añırlar,
Bürün jarıp, güldör kezde kayıñ tal.
Katar, katar sabın tüzüp turna ötöt,
Karlar erip, kırlar jaşıl talaa kök.
Kara torgoy tañdayınan ün bezep.
Üpüp uçup köñülüñdü kötöröt.
Tañdı keçke traktorlor tatırlap,
Koşko kirip, soko jirep semiz at.
Kolhozçular jaz keldi dep kubanıp,
Kolgo tiet bagınıçtuu köp kızmat.
Jayın kördüm, küñgöy, teskey jaykalıp,
Mal toyungan jayloo kezin aytalık.
Sugat, otoo, apiyimdi suyultuu,
Kanday sonun, kanday kızık çöp çabık.
Tüş mezgilde kımız kelet too jaktan,
Bir kişige bir bir kerme ayaktan.
Külkü... şıldıñ... tamaşaloo öz ara,
Kanday jumuş, kantip tütöt kayaktan!
Küzün kördüm, - köl elinde bereke,
Kapa bolot, barbay ketseñ jeñeke.
Ar bir adam kumar bolot özünçö,
Meyman tosup aş tamagın bermekke.
Plan tolup, emgek tiyip jüz puddan,
Dagı tiet koşumça emgek kırk puddan.
«Kömöç bolboyt, küyüp ketet eken» dep,
Kızıl kızdar nan bışırıp dandırdan.
Kolhozdorgo alkış kelip obkomdon,
Tuunu berip jakşı işine raykom,
Kolhozçu ata toygo baram bügün dep,
Atka minet jutup alıp bozodon.
Kışın kördüm Isık-Köldö kış jakşı,
Ak kar basıp appak kılıp kıştaktı,
Jaş böböktü apası urup çıgarbay
Terezeden karap turat tış jaktı.
Kış ökümü baskan menen kırlardı,
Kolhozçuda tokçuluktun jırgalı.
Tün mezgilde köldün arkı çetinen,
Köp ugulat kız jigittin ırları.
Mına uşunday Isık-Köldö tört mezgil,
Kaygı, kapa, jamançılık jok eç bir.
Köldün körkün, çabal akın... Alıkul
Oydoguday jaza albaptır ee... dep bil.
3/HI 1946
Çolpon-Ata

AKIN
Akın jolu, ardaktuu jol urmattuu
Jaman akın el aldında uyattuu
Akın jazgan, biz okugan tört sap ır,
Dünüyögö kaluu kerek janılbay
Jaz, jay,
Kış, küz,
Degen tört söz sıyaktuu.
3/HI 1946
Çolpon-Ata

AY, BALAJAN, BALAJAN
(Kelindin ırı)
Alması köp bakçadan,
Frunzenin şaarınan,
Aşık bolor jaş kördüm
Altın orden tagıngan.
Ay, balajan, balajan!
Ay, balajan, balajan!
Jüzüm bışkan bakçadan
Frunzenin şaarınan,
Kumar bolor jaş kördüm,
Kümüş orden tagıngan.
Ay, balajan, balajan!
Ay, balajan, balajan!
Beri bastı, men bassam,
Kolumdu aldı, kol sunsam,
On beşinçi zavoddun
Ustası eken surasam,Ay, balajan, balajan!
Ay, balajan, balajan!
Çolpon-Ata
Koysarı

AY, SUGATÇI, SUGATÇI
Ay, sugatçı, sugatçı,
Sugarıp egin kubantçı.
Suusabasın jazdık jer,
Suu berip köñül jubantçı.
Ay, sur atçan sugatçı,
Kulagın burup sunaltçı,
Suusabasın küzdük jer,
Suu berip köñül jubantçı.
Ay, sur atçan sugatçı,
Unutpa sugat ubaktı,
Baladay bolgon sugat jer,
Mamaday surap turmakçı.
3/HI 1946
Çolpon-Ata

JAKŞI IR DEGEN EMNE
Eñ jönököy, oñoy nerse kombayn
Aydoo kıyın jakşı üyrönüp almayın,
Karap tursañ: orup, jıyıp, tazalap,
Kaptı tosup kuyup turat buudayın.
Jakşı ır degen el közünö uşunday
Boluu kerek tüşünüktüü dapdayın.
3/H1 1946
Çolpon-Ata
NE JAMAN
Düynödö ne jaman?
Jemişti kakkan jel jaman.
Planın bütpöy başı oorup,
Üyündö jatkan er jaman?
Düynödö ne jaman?
Egindi buzgan sel jaman.
On kününö bir kündük
Emgek kün jazgan kem jaman.
Düynödö ne jaman?
Baarınan jaman, eñ jaman;
Jalkooluk kılıp kolhozdon Çıgıp kalgan sen jaman.
Düynödö ne jaman?
Baarınan jaman, eñ jaman,
Kurgakçılık kuuratıp,
Tüşümsüz kalgan jer jaman.
4/HI 1946
Çolpon-Ata

JER DEGEN EMNE
Jer degen ne?
Jer degen boz topurak,
Eger önsö: arpa buuday, alma bak,
Suular agıp, kuştar sayrap, mal oynop,
Adam jırgap, salkınına salkındap,
Ar jıl sayın tüşümünön jañılbay,
Berip tursa jerdin atı aktalmak.
Eger mınday kasieti bolboston
Jalañ gana kömülüügö jarasa,
Jer degendin jerdiginde kaysı atak?
4/HI 1946
Çolpon-Ata

SÜYÜNÜN TÜRLÖRÜ
Süyüü kızık, süyüü tattuu bir başka,
Kimder süyböyt deni taza jaş çakta?
Biz süyöbüz, namıs kılbay süyöbüz,
Jaş ulgayıp karıp bara jatsak da.
Anda ayıp jok. Aytam degen oyum bul:
Süygönüm bar, eki kızdı bir uçur.
Kanday boldu al süyüünün ayagı,
Men süylöyün sen jakşılap ugup tur.
«A» attuusu meni körüp kızarat,
«3» attuusu meni körüp kumsarat.
Al kızaruu; al kumsaruu - çın süyüü,
Süyüü küçü jürögünö ot jagat.
Men oylodum, tereñ oygo malındım,
Ortosunda uşul eki jalındın.
Baykoo kılbay kumsarganın alam dep,
Öktö kalıp ömürlükkö jañıldım.
4/HI 1946
Çolpon-Ata

BİZDİN KOROO
Bizdin koroo başka bolgon, oñolgon,
El aytkanday «kıdır daarıp» bak kongon,
Ençi tiygen ata-eneme, özümö
Bir emgekke segiz jarım kilodon.
Arça jagıp, otun jakpay kuuraydan,
Jeñem aşka ak kebezdey un jaygan,
Ak korozum jügörüdön köñülü aynıp,
Kesir kılıp jem terip jeyt buudaydan.
Şayı töşök, töşögünön bat turup,
Muzdak suuga jüzün juup, kol juup.
«Ey, kempirim, bozo jılıt ıldam» deyt,
Atam kelip ot janına olturup.
4/HI 1946
Çolpon-Ata

ŞAARIMA
Şaarım sensiñ, tuulup-öskön Frunzam,
Meni menen bir çoñoydu dalay tam.
Bala kezde çırpık bolgon taldarıñ,
Çınar boldu arı ketip buluttan.
Baarı esimde oynop-külüp jürgönüm,
Bala kezde künöö kılgan kündörüm.
Jarım menen jarıştıra çurkatıp,
Jaz aldında jamgır jaagan kündörüñ.
Baarı esimde, jibek köynök kızdarıñ,
Taalimi bar, kiçi peyil jaştarıñ.
Küz bolgondo arzan aylık tikkendey
Darbız, koon, jüzümü bar bazarıñ.
4/HI 1946
Çolpon-Ata
MEN ŞAARIMA BARARMIN
Men, bararmın, kış soñunda bararmın,
Kış bütkönçö uşul jerde kalarmın.
Kelgen-ketken konup tünöp ötsün dep,
Tört bölmölüü ırdan bir tam salarmın.
Men bararmın jaz aldında bararmın,
Jaz kelgençe uşul jerde kalarmın.
Kayda jürsöm sagınıçtuu bir kança,
Frunze öñdüü ırdan bütkön şaarım.
4/XI 1946
Çolpon-Ata

JIGUU
Bizdin kolhoz birdiktüü,
Birdiktüü kolhoz bek küçtüü.
Oktyabr aydın başında
Bütüp salgan küzdüktü.
Başkalar kırman baskança,
Sapırıp buuday şaşkança,
Plandın soñu kaldı dep,
Jazuusuna jazgança,
Azamat menin kolhozum,
Uşunday kolhoz köp bolsun
Küzdügü takır ayaktap,
Jıgıp salgan sokosun.
4/HI 1946
Çolpon-Ata

AKILDUU ATIM TİL ALBAYT
Akındın küçü köl belem,
Tübünön tüzgö çıgarbayt,
Tübünö tüşüp ketsem deym,
Tügöngön atım til albayt.
Akındın küçü tolkun beym,
Tolkutup nege çıgarbayt?
Tolkunga kirip ketsem deym,
Akılduu atım til albayt.
4/HI 1946
Çolpon-Ata
SAMAN TARTUU
Samanım altın sargarat,
Uragan jarday jardanat.
Joldon ötkön jolooçu
Köñülü toyup, tañ kalat.
Sop, sop, ögüz, ala ögüz,
Sopol kuyruk kara ögüz! Kış ketpey kokus jut bolso
Jırgalın şondo körörbüz.
Kızıl jondo, Oy-Taşta,
Üymöktör jatat bir başka,
Anı da tartıp alalı,
Kıyındık keler kar bassa,
Sop, sop, ögüz, ala ögüz! Jaz aldı kelgen ubakta
Sonundugun köröbüz.
Ay, karager, maktanba,
Jegeniñ sulu bolso da
Kasiet bar, kubat bar
Dal uşul sarı samanda.
Sop, sop, ögüz, ala ögüz,
Sopol kuyruk kara ögüz! Karager menen jazında
Küç salışıp körörbüz.
4/HI 1946
Çolpon-Ata

BISTROVKA-BALIKÇI TEMİR JOLU
Kubatıña kulduk kılam karasam,
Urmatıña men dagı urmat talaşam,
Tirüülüktö bolbos ele armanım,
Saga okşogon bir ukmuştuu ır jazsam.

AT BAŞININ ÇIMÇIGI
- Ay, çımçık!
- Çırlıyt, çırlıyt.
- Ay, çımçık!
- Çıyt, çıyt,
Çıyt, çıyt...
deyt,
Menin aytar kebimdin
Baarın bilip turgansıyt.
- Kaydan?
- Tüzdön.
- Emiçi?
- Tüzgö.
- Nege?
- Buuday jok, taruu jok,
Koon jok, jüzüm jok,
Bul jerde.
Jalañ et, jalañ et,
Kımız, kımız
Tiet eken köñülgö.
5/HI 1946
Çolpon-Ata

BEŞ BARMAK
Beşbarmak, jeçüü tamak, jakşı tamak,
Jaş emes, kılım baskan karı tamak,
Kırgızda bir azat bar öz kolunan Koy soyup udarnikti kadırlamak.
Beşbarmak, küçtüü tamak, mayluu tamak,
Özünün emgeginen kelgen tamak,
Birok da bul tamaktı jalgız koyboy,
Janına joldoş koşsok tandap, tandap.
O anda, jañı kubat kanga tarap,
Eñ sonun ösör ele jaş azamat.
Andıktan ar bir üygö parıs bolsun.
Orustun:
Pamidorun, kapustasın,
Badırañ, kartoşkasın kabıl almak.
5/HI 1946
Çolpon-Ata

AT-BAŞI
Akaktay ak, At-Başının dayrası„
Dayrasınday köñülü tunuk At-Başı
Adam kençi, maldın jeri bul özön,
Közgö jıluu oy-talaası, too başı.
Tüzün bastım, ördöşündö ördödüm,
Uuz kımız köldörünö köldödüm,
Birok, kurbum, kaysı ayılga konsom da,.
Kölökölüü baktuu kıştak körbödüm.
Bolso bolor jakın jerde bir eköö,
Azdık kılar ırga salıp süröttöö...
Jaş muunga, öspürümgö ataylap
Barlık jerge bak tikkile köyköltö.
Ereen kılba, bak tikkile degendi,
Barkın baykap, bak kadırın bileli.
Kırgız jeri ırdın gana jeri emes,
Egin, maldın, kendin, baktın jerleri.
5/HI 1946
Çolpon-Ata

KOL TOLKUYT DA, KAYRA BASILAT
Açuulanba, jan apa,
İzdesek jakşı ır tabılat.
Enenin köñülü küzgü köl,
Köl tolkuyt da, kayra basılat.
Açuulanba, jan ata,
Asmandan ırlar çaçılat.
Atanın köñülü küzgü köl,
Köl tolkuyt da, kayra basılat.
6/HI 1946
Çolpon-Ata

TAARINBA KURBUM, TAARINBA
Taarınba, kurbum, taarınba,
Adatım jaman - kat jazbaym.
Taarınsañ meyliñ, özüñ bil,
Birok men jaman sanaşpaym.
Akılıñ bar, esiñ bar,
Özüñ baykap karasañ!
Bütüp koygon ırım jok,
Kay betim menen kat jazam?
Zamanım - ırdın zamanı,
Şaarım - ırdın şaarı.
Kalkım - ırdan jaralgan...
Irdan küçtüü küç barbı?..
6/HI 1946
Çolpon-Ata

AVTOBUS
Tokto aydooçu, tokto kurdaş, toktoñuz,
Taçankaga bir par jakşı at koşkonbuz.
Teñ baralı jay aydagın desek da,
Çañga bölöp çıçalattı avtobus.
Bir küülönsök, jüz çakırım joldobuz,
Bügün keçte Balıkçıga konobuz.
Kür... kür... etken motoruñdan sadaga,
Seni aydagan şopuruñan, avtobus.
6/HI 1946
Çolpon-Ata

AYLIMA
Köptön beri kat albadım aylımdan,
Bile albadım kimder öldü, kim aman,
Ölüm emes üstöm kılsın tirüülük,
Nege deseñ ölbös zattan bul zaman.
Ubaktım jok bir kayrılıp baruuga,
Unutulgan jer attarın tabuuga.
Kolu tuuruk udarnikke jolugup,
Azamat dep dalısınan kaguuga.
Ubaktım jok bir kayrılıp baruuga,
Unutulgan karı attarın tabuuga,
Udarniktin kolu tuuruk bolso da,
Katuu kısıp ööp-ööp aluuga.
Körgüm kelet özöndörün, sayların,
Enem menen atam baskan jayların,
Körgüm kelet, körgüm kelet aylımdı,
Körgüm kelet emgek bölgön ayların.
6/HI 1946
Çolpon-Ata

RAKMANDIN İLİMİ
Rakman ake on bir jılı koy bakkan,
On bir jılı uyku daamın az tatkan...
Çooçun kolgo bir tayagın aldırbay,
Koroosunan çıgaşanı azaytkan.
Egiz tuusa egizdigin jaşırbay,
Kuuluk kılıp, bir dedirip jazdırbay,
Tarmal eken, jakalıkka jakşı dep,
Jaman oygo, aramdıkka azgırbay,
Kara koyun almaştırıp ak kılbay,
Kımtıp katıp, çataştırıp taptırbay...
Jana başka şumduktarga tük baspay,
Malın süydü dal özünün malınday.
Jüzdön, miñden tukumdattı biröönü ,
Aramı jok, ak niettüü jürögü.
Ak niettik - bul dagı ilim, bul da önör,
Üyröngülö baarıñ uşul önördü.
6/HI 1946
Çolpon-Ata

BEE SAAMAY
Kıruu, kıruu, ak boz bee,
Oñ turup ber jeleñe!
Saaganıman köp kalat
Sarı kulun emgenge.
Tak, ay, kula, tebinbe,
Süt berüüdön erinbe!Kızıl kımız içem, deyt,Sugatçılar eginde.
Ay, aykaşka kerilbe,
Tolsun sütüñ jelinge!
- Kımız ber - deyt, başkarma,
Çabıktagı kelinge.
Koy, koy, toru elirbe,
Toru jaman dedirbe!
Sebep bolsun kımızım,
Ooru turbay elimde.
İlimpozgo darı bol,
Jazuuçunun kanı bol,
Jumuşçuga kubat bol,
Kolhozçuga kayrat bol.
Kıruu, kıruu ak boz bee,
Oñ turup ber jeleñe!
Saaganıman köp kalat
Sarı kulun emgenge.
7/HI 1946
Çolpon-Ata

BEKENBİZ
Küzdüktü takır ayaktap,
Külüktü miner bekenbiz.
Külük at oozun çoydurup,
Kümüş medal Küküşkö,
Küyöölöp barar bekenbiz.
Aydoonu takır ayaktap,
Argımak miner bekenbiz.
Argımak oozun çoydurup,
Altın medal Ayşaga,
Ayıldap barar bekenbiz.
Plandı takır ayaktap,
Legkovoy miner bekenbiz.
Legkovoy oozun çoydurup,
Obkomdun ötmö jelegin,
Alganı-barar bekenbiz.
7 / X I 1946
Çolpon-Ata

KOMUZ
Üç buroo, jalgız teek, üç kıl komuz,
Çertilbeyt, küügö kelbeyt, çeber kolsuz.
Op-oñoy, körgön közgö jöp-jönököy,
Birok da önörü bar aytıp bolgus.
Kılımdan kılım sanap köksöy-köksöy,
Jırgalduu bizdin uşul kündü közdöy,
Bul komuz, köp suulardı keçip kelgen,
Eli da komuzunday jöpjönököy.
7 / H I 1946
Çolpon-Ata

AY KÖRÜÜ
Ay kördüm,
Aman kördüm,
Aydın munarınan,
Jerdin kuçagınan,
Beş jıldık plan kördüm.
Suularım,
Dayra bolsun,
Kumdarım
Zooka bolsun,
Turpagım
Altın bolsun,
Butagım
Çınar bolsun.
Kıştagım
Şaar bolsun,
Kolhozum
Kalaa bolsun,
Jumuşçum
İlimpoz bolsun,
Kolhozçum
Bilimpoz bolsun,
Birim
Miñge tolsun,
Miñim
Sansız bolsun.
Jerim
Bolot bolsun,
Elim
Temir bolsun.
7/HI 1946
Çolpon-Ata

KÜN KÜRKÜRÖÖ
Kurkürö, künüm, kürkürö,
Kürkürögön küçüñö
Jazdın jaanı koşulup,
Jaasın oydun tüzünö.
Kürkürö, künüm, kürkürö,
Kürkürögön ünüñö
Çagılgan ogu jarkıldap,
Küç jıynasın küçünö.
Kürkürö, künüm, kürkürö,
Küçtüü kolhoz üstünö
Kürkürögön küçüñön
Jer jarılıp çöp çıksın,
Jelin jarıp süt çıksın.
7/HI 1946
Çolpon-Ata

MEN KETTİM ALÇA BIŞKAN MEZGİLDE
Keldim köldön örük güldöör kezinde,
Kettim kayra alça bışkan mezgilde.
Turgan kezde Frunzenin kızdarı Jıt aldırıp akatsiya, sirenge.
Kettim kayra turalbadım köp küngö,
Küyüp, janıp akındıktın örtünö.
Turgan kezde Frunzenin kızdarı Körk aldırıp jazdın suluu körkünö.
Tüşör jerim: Narın ata, Tyan-Şan...
Bul jerde da jaz jırgalı karasam.
Kiev, Moskva, barlıkşaarım uşunday,
«Kuday ursun» birin küngö kıya alsam!
8/HI 1946
Çolpon-Ata

***
Köpkö umtuldum, birok azga jetpedim,
Az uçurdum jakşı ırlardın kepterin,
Jaş künümdön jar boluşkan kalamım,
Bügün bildim alsız kalam ekenin.
Kartayarmın, kaytkıs jolgo ketermin,
Koş, kurdaştar, tübölükkö deşermin,
Birok, bilem, bizden soñku muundu Kalgan jerim: sıylap, meyman eterin.
8/HI 1946
Çolpon-Ata

MENİN KOLUKTUM
Men başkarma, menin süygön koluktum:
Eñ ataktuu udarnigi kolhozdun.
Armanım jok, gektarınan miñ tsentner Kızılça algan kıyın kızga joluktum.
Bermettenip mañdaydan ter tamçılap,
Emgek menen erkin öskön jaş çırak.
Erden küçtüü kolun karmap turbasam,
Anan kantip menin köñülüm açılat?!
8/HI 1946
Çolpon-Ata
***
Men da olturam, küyööñ senin janıñda,
Köz jügürtüp türlüü, türlüü daamıña.
«Uşul bala, jaman neme eken» - dep,
Jamandadıñ meni küyööñ aldında.
Küyööñ ketti papkelerin kolgo ala,
Amal kılıp aytkanıña aldana.
Keter zamat köödönümö jıgıldıñ,
«Taarınba - dep, janagıma sadaga».
Senin künün, senin baktıñ eriñde,
Senin janıñ jürögünün teñinde.
Kadırın bil, küyöö degen çoñ ırıs,
Essiz ayal essizdikke berilbe.
8/HI 1946
Çolpon-Ata
BÜRKÜTTÜ TAPTOO
Taptadım seni, bürkütüm,
Bozum tülök jaşıñda,
Aydı jara tepsin dep,
Barçın bolgon maalıñda,
Kanatıñdı küülöp al.
Kıytuu!
Kıytuu!
Taş tülök menen kum tülök,
Taptadım seni jaşıñda
Jerdi eñip alsın dep,
Eki barçın maalında
Teköörüñdü kayrap al.
Kıytuu!
Kıytuu!
Karışkırdın boorunan,
Ar-namıstın daamınan,
Jolborstun içki mayınan,
Kabılandın kara kanınan
Suusun berem, jem berem.
Kıytuu!
Kıytuu!
Jer jüzünön terip je,
Tınçtıktın ırkın buzgandı,
Bizdin jañı zamanga
Taş ırgıtkan duşmandı,
Kılımdan çıkkan kıraan bol.
Kıytuu!
Kıytuu!
Men münüşker, sen bürküt,
Könösüñ menin erkime,
Kürküröp kün-tün küzöt bol,
Künöstüü menin jerime.
Bir jeriñden kem kılıp,
Korkok kılıp taptasam,
Jürögümdü oyup je.
Kıytuu!
Kıytuu!
8/HI 1946

ORUS KIZI
Açık münöz, süttöy tunuk ırañıñ,
Süygülüktüü senin süyüü kıldarıñ,
Müçö, körkü, suluulugu jagınan Sendey bolsun menin kırgız kızdarım.
9/HI 1946
Çolpon-Ata

KIZDIN SÜRÜ
Men sürdönböym sürdüü jolbors sürünön,
Men küymölböym anın küçtüü küünön.
Men sürdönöm, jaş balaça jaltanam,
Süygön kızdın süzülüñkü sürünön.
Birok suluu, biler beken bul küçün?
Bilerine kümön bolup men jüröm.
9/HI 1946
Çolpon-Ata
***
Men tansam: jaştan tanam, ırdan tanbaym,
Irı jok ömürümö kanaattanbaym.
Kudayga miñ mertebe kalp aytsam da,
Irıma bir mertebe kalp ayta albaym.
9/XI 1946
Çolpon-Ata

KOY
Atım - koy,
Zatım - koy,
Koy, dep aytkan ısımım
Koyulbaptır oylonboy.
Kunduzday kara jünüm bar,Kiyiz kılsañ opoñoy,
Jazında bulak sütüm bar
Jarım ayıl toygondoy.
Sütümdön nak mayım bar
Süzöktüü darttı oygondoy.
Juuratım bar, kurutum bar,
Toyö jegen jigitter
Bir kün uktayt oygonboy.
Baldan şirin etim bar
Plandı bütkön küngö arnap,
Uluu toygo soygondoy.
Korgolum, kıgım jakşı otun,
Booruñdu kaktap oltursañ,
Balkıp turat bütkön boy,Oşonduktan atım koy.
Tügölümdön tüyşükkö
Büt jaratıp koygondoy.
Sanaçı kança paydam bar,
Başıñdı çayka
oy, boy ooy.
Oşonduktan atım koy.
9/HI 1946
Çolpon-Ata

BAYTAL BEENİN BAL KIMIZ
Jayloodogu biz içken,
Baytal beenin bal kımız.
Bir nerseni men kördüm,
Siz bayikabay kaldıñız.
Etke toyup biz içken,
Baytal beenin bal kımız.
Maylıktarı kir eken,
Siz baykabay kaldıñız.
Konoguna men kaldım,Jumşak töşök aldıbız,
Şeyşepteri kir eken,
Siz baykabay kaldıñız.
Kez malıñız jok desem,
Elüü metr aldıñız,
Bügün tiydi jüz metr,Siz kandayça jardısız?
Mintpey taza boluñuz,
Jañılantıp salıñız,
Tazalık - urmat, çoñ, baylık,
Esiñizge alıñız.
9/HI 1946
Çolpon-Ata

TART ERKEÇİM TART
Argımak aygır keçe albas
Agın suudan keçmek bar,
Dagı ele baatır özüñsüñ,
Tart, erkeçim deşmek bar.
Artıñda kolhoz san koyu,
Öyüzgö ötsök bolboybu,
Tart, erkeçim, tart!
Tart, erkeçim, tart!
Bulkungan buudan keçe albas,
Buura suudan keçmek bar
Dagı ele mıktı özüñsüñ -
Tart erkeçim, deşmek bar.
Soñuñda kolhoz miñ koyu,
Öyüzgö ötsök bolboybu.
Tart, erkeçim, tart!
Tart, erkeçim, tart!
9/HI 1946
Çolpon-Ata

KIRGIZ TOOLORU
Toogo toolor kuramalap, kuraşıp,
Uzun tartıp, ulamalap, ulaşıp,
Alda kayda kebez tartıp kelatkan,
Kerbençinin töölöründöy çubaşıp.
Kara zoolor ar kay jerde karkayıp,
Katmarlaşıp, kalıñ tartıp zañkayıp.
Almaz sınduu kökkö tiygen mizderi,
Arstandın azuusunday arsayıp.
Möñgü ketpey çokuları jaltırap,
Toñgon muzdar şökülödöy jarkırap,
Ar jagınan ber jagına kuş emes,
Arañ gana boroon ötöt kaltırap.
Jaz kelerde eñ birinçi jaz konup,
Kış bolordo eñ birinçi kış toñup.
Ay aalamga ay tie elek kezinde
Eñ birinçi ay jamınıp ak bolup.
Tun bolordo eñ kiyinki tündü alıp,
Tüz jerlerden kiyin ketip munarık
Düynö jüzü közün aça elekte
Eñ birinçi kündü tosup kızarıp.
Kırgız toosu Sovetstan tooloru,
Mınday kıyın kımbat toolor bolorbu,
Bürküp salat boroonuna aralaş
Uluu ölkögö uurdangan joolordu.
Kırgız toosu, eldin süygön tooloru,
Mınday sonun asıl toolor bolorbu,
Asman tirep jeñe bilet ar kaçan,
Ölköbüzgö kas sanagan joolordu.
10/XI 1946
Çolpon-Ata
UURULUK DEGEN EMNE?
Kolhoz mülkü köp mülkü,
Uuru degen şum tülkü.
Adamdık atın ketiret,
Aragı üçün bir künkü.
Koyçudan barıp koy uurdayt,
Soyup alıp kuduñdayt.
Et jebey kara balee jeyt,
Sorpo uurtabay uu urtayt.
Jılkıçıdan tay uurdayt,
Fermaçıdan may uurdayt.
May jebey kara balee jeyt,
Çay uurtabay zaar uurtayt.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

JANIBARIM ISIK-KÖL
Janıbarım Isık-Köl
Jaykalıp jatat körktönüp,
Şookumga şarı jıltıldap,
Kubangan bala közdönüp.
Irgalganım Isık-Köl
Irgalıp jatat köykölüp,
Tolkunu jok meltirep,
Soorongon bala közdönüp.
Jarıktıgım Isık-Köl
Süzülüp jatat körktönüp,
Tattı uykuga memirep
Süt emgen bala öñdönüp...
Kagılayın Isık-Köl
Karasam köñül kötörüp,
Kaldaygan kalıñ kündördü
Katkırık menen ötkörüp...
10/XI 1946
Çolpon-Ata

KEÇİREGÖR
Okuu - namıs, okuu - körkü adamdın,
Okuu barkı okumuştuu zamandın.
On jıldıktı «eñ jakşıga» bütürüp,
Oljosuna «Altın medal» algandın,Oyun koyup, keçe jasap urmattap,
Biy biylegen jıyınına barbadım.
Kolun kısuu mildet ele kanteyin,
Keçiregör, keçiregör karaldım.
10/1946
Çolpon-Ata
ARPA JAYLOOSUNDA BİR TÜN
Kürkürögön özön, say,
Köktön tiygen jarık ay,
Küzöt kılıp men jatam
Tünkü uykuga aldırbay.
Kulunsaak beeler kişenep,
Karaan körüp, jıt sezet,
Beyşegül koroo çetinen
Bekbekey aytıp bezenet.
Añgıça koroo dır etet,
Uktagan kızdar çur etet,
İtter ürgön tarapka
Kur dürmöt mıltık düñ etet.
Koyçular aydak, aydaktap,
«Aydagın» zoolor kaytalap,
İlip kete jazdaptır
İlbirs kördük dep aytat.
Katuu süylöp bek aytat,
Jalganı jok kep aytat.
Kagıp kete jazdaptır
Karışkır kördük dep aytat.
Ay batıp suluu tañ atat,
Jıldızın asman taratat,
Erte turup fermalar
Koyçuga koyun sanatat.
Bir koroodon bir koy jok,
Çoñ Çeñgel çabat soroktop,
Kaşabañ müljüp ketiptir,
Başı bar da, sanı jok.
Çoñ Çeñgel başın kaşınat,
«Uktap kalıp tündö kap»...
Uykuña oljoñ uşul dep,
Tölömörgö jazılat.
Koyçular ketet koy jayıp,
Örnök bolup bul ayıp,
«Amandık barda baylık bar».
Dep özünçö jılmayıp.
Kürküröp akkan özön say,
Kür jayloo çalkıyt malga bay.
Çırmaştın kara toosunun,
Bir künkü tünü uşunday.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

İLBİRS UYa
Ak señgeldin astında,
At jürö algıs jar deşet,
Oşol jardın janında
İlbirs uya bar deşet.
İlbirs tuugan jerlerden
Elik oop ketet deyt,
Kulja, teke, maraldar
Jer kotorup ketet deyt.
Katuu uktap ketipmin,
Selt dey tüştüm tün jarmı.
Kulagıma ugulat
Bau, baulagan bauları.
Malçılar mından korkuşpayt,
İlbirsten sürdüü sürlörü.
Mal aldırbay ötköröt,
Mınday neçen tündördü.
Aykırıp tüngö ün bergen,
Balalıgı emespi.
Kıl murutun çıyratıp
Çalgında jüröt enesi.
Korooçu jigit kozgolso,
Kaydadır alıs kaçışat.
İlbirstin kurgak ününön
Negedir jürök açışat.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

MEN AYILGA KELGENDE
Ayılda kündör uzak, kündör uzak,
Negedir zeriktiret mezgil ötpöy,
Sebebi, dem aluu kez... bekerçilik,
Birok da turmuş kızık köñül çökpöy.
Atkan tañ, batkan künü bilinbegen
Kandayça Frunzede kündör külük?!
Oylosom: on saatça sezbeptirmin,
Okuuda on jıl okup, on jıl jürüp.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

KOY SAADIRGAN KELİNÇEK
Koy saadırgan kelinçek
Senin jaşıñ on beşte.
Mektebiñen aşıgıp,
Kelin bolduñ nege erte?
Koy saadırgan jaş bala,
Bul kılganıñ emine?
On jıldıktı kaltırıp,
Küyöö bolduñ nege erte?
Dagı eki-üç jıl okusañ,
Jarıñdı da okutsañ,
İlimpoz bolboyt beleñer,
Tolkunsuz köldü tolkutkan.
Eç bolboso ak kiygen Özüñ bolup feldşer kız.
Küyööñ bolup aspirant,
Aşık bolso köp jıldız.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

KORGON-TAŞTI JAYLADIK
Say-saylarga bee baylap,
Miñdep jılkı aydadık.
Konuş tandap Arpadan
Korgon-Taştı jayladık.
Ötök jeri köykölgön,
Özöndö akkan suusu bar.
Kolhozdun össün jılkısı,
Jer jarılgan çuusu bar.
Mal kadırın sıylagan
Ak niettüü abam bar.
Jüzdön kulun östürüp,
Koşumça emgek algan bar.
Sarı alası andan köp,
Kimdin, kimdin jılkısı?
Korgon-Taştı jaylagan
Kolhoz baydın jılkısı.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

ENENİN KÜÇÜ
Ene süylöyt: «Tört jıl daynı çıkpagan,
Tört jıl boyu kattan kabar ukpagam,
Ümüt üzüp, kulunuman ayrılıp,
Jaydın künü kurut jayıp olturgam...
Bir mezgilde jer titirep solkuldap,
Jarılgansıp baratkansıyt aylanam.
Bul küç emne? Kanday kabar bul kabar?!Dep baykasam kelatıptır jan balam.
Jer mayışkan bala küçü turbaybı...
Balamdı ööp, kubanıçtan ıylagam...»
Jok eneke, senin küçüñ, oşol küç,
Jer solkuldap, duşman tuusu kıyragan.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

BAŞKARMANIN AYaLI
Kızıl köynök, burañ bel,
Kimdin, kimdin zayıbı?
Kadırlagan bizdin el,
Başkarmanın zayıbı.
Apiyimdi tilüüdön
Mından ötkön kim eken?
Çöp çabıkka kelgende
Buga jetken kim eken!
Buuday oro kelgende
Teñ boloru bar beken?
Kırman basa kelgende
Par boloru bar beken.
Koydu kırka kelgende,
Teñ kırkmakçı bar beken?
Uydu saay kelgende
Teñ saançı bar beken?
Jok, jok eken, jok eken
İşi ketsin ilgeri.
Aman bolup baldarı
İlim bolsun bilgeni.
Anday bolso on bölmö,
Ak tam bolsun kirgeni
Baldarı okup Moskvadan
Samolyöt bolsun mingeni.
10/XI 1946
Çolpon-Ata

TOO İÇİNDE MEKTEP BAR
Avtobus menen arkırap
Alayga ketip baratsañ,
Adam jetkis jerlerde
Ak mektep turat zañkaygan.
Legkovoy menen zarkırap
Narınga ketip baratsañ,
At jetkis aska aldında
Ak mektep turat zañkaygan.
Samolyöt minip zıpıldap
Atbaşıga baratsañ,
Keçegi japan toolordo
On jıldık turat zañkaygan.
Baarında bizdin ulandar
Küzdön jazga okugan.
Zamandın jölök, tiregi
Jaralgan jaştık otunan.
11/XI 1946
Çolpon-Ata

AYÇÜRÖKTÜN AK ŞUMKAR
Arpanın kara toosunda
Ak şumkar jatkan uya bar,
Bar ekeni çın eken
Barıp kördüm bir sapar.
Semetey kuşun kaçırıp,
Ayçürök karmap algan deyt.
Oşol şumkar bul küngö
Ölbös bolup kalgan deyt.
Eldin sözü çın eken,
Ak şumkarday zamana
Appak kanat samolyöt
Aylanıp jüröt asmanda.
Anı aydagan kim deseñ
Ayçüröktün baldarı.
Samolyöt bizdin ak şumkar,
Sotsializm zamanı.
12/XI 1946
Çolpon-Ata

KÖL ATA
Aylanayın, kölüm ay,
Asmanday köp kök öñüñ ay.
Jayıtıñ ay, tüzüñ ay,
Jaylooñ ay, türüñ ay!
Şamalıñ ay, jeliñ ay,
Şayır öskön eliñ ay,
Tooloruñ ay, jakañ ay,
Jaykalgan jaşıl jeriñ ay
Tolkunuñ ay, şarıñ ay,
Tolkundu toskon jarıñ ay.
Tokoyuñ ay, talıñ ay,
Tolup turgan çagıñ ay!
Eginiñ ay, malıñ ay,
Almaluu kalıñ bagıñ ay,
Taruuñ ay, mayıñ ay,
Kaşka bulak sayıñ ay.
Kolhozuñ ay, fermañ ay,
Kıştagıñ ay, aylıñ ay!
Emgekke algan ençiñ ay,
Sovhozuñdun bayın ay!
Aylanayın, köl ata ay,
Örüktöy güldöp ön, ata ay,
Jırgalıñdı kör, ata ay,
Kuuralıñdı köm ata ay.
12/HI 1946
Çolpon-Ata
MAYÇI MENEN MAL DOKTOR
Arpadan eki dos kördüm,
Eköönü birdey maktayın.
Jan kıyışpas dostordun,
Dosçulugun aytayın.
Mayçının atı Maadanbek,
Sol butunan sıltıgan,
Keçeki kanduu soguşta
Sonun-sonun iş kılgan.
Doktordun atı Dooranbek,
Oñ butunan sıltıgan,
Keçeki kanduu maydanda
Kıyın-kıyın iş kılgan.
Koşomat kılıp dardaktap,
Doktorgo mayçı may berbeyt.
«Ooz bastı» bolsun dep,
Mayçıga doktor koy berbeyt.
Maadanbektin maksatı:
Ak mamasın emizgen
Apası üçün may jıyat,
Dooranbektin maksatı:
Jorgo tayın mingizgen
Atası üçün koy jıyat.
Apası kim bulardın?
Apası - altın Ata jurt
Atası kim bulardın?
Atadan artık Ata jurt.
12/HI 1946
Çolpon-Ata

ÇAPAK
«Birlik» degen kolhozdo,
Japar degen çapak bar.
Mingen atın bastırbay,
Dayım çapkan çatak bar.
Oşonduktan Japardı,
Çapak deşip ataşat.
Attın anık duşmanı,
Kay jerinen maktaşat?
Oşonduktan çapak dep,
Şıldıñ kılıp aytışat.
Japarga at baktırgan
Başkarmada kaysı ısap.
At berbesin eç kaçan,
At duşmanı Japarga,
Körö jürsün ar kaçan,
Körböy jürgön başkarma.
12/XI 1946
Çolpon-Ata

KÜNDÖR
Kündör ötöt, kündör ötöt bilinbey
Ötkön kündün miñderinin birindey.
Kir jukpagan atlas, jibek kiyimdey
Tizmekteşken tizmegine ilinbey.
Kündör ötöt, kündör ötöt zuuldap
Köptön çıkkan külük attay duuldap,
Toodon tüşkön darıyaday şarkırap,
Şamal sokkon tokoylordoy şuuldap.
Kündör ötöt, kündör ötöt zıpıldap,
Karlıgaçtın kanatınday lıpıldap,
Külük kündör ötkön sayın zamanam
Külüp karap, jaşka aylanıp
Jıltıldap
Kündör ötöt, kündör ötöt baykalbay,
Ötkön künün üyürünö kaytarbay,
Ogo beter küçkö tolot zamanam
Ötkön kündün ötkönünö karabay.
13/HI 1946
Çolpon-Ata

JEZDEM KELE JATIRI
Şatır, şatır, şatırap
Ugulup jamgır şıbırı.
Oozdugu şaldırap
Obulustuk jıyından
Jezdem kele jatırı.
Ay asmandan körünböy
Bilinbey tündün akırı.
Üzöngüsü jarkıldap,
Udarnikter jıynınan
Jezdem kele jatırı.
Attan tüştü, attı aldık,
Alı-jayın suradık,
Çınıda çaydı kolgo alıp,
Bul sözdü ayttı kubanıp:
«Dükönünö kirgizdi
Çayı menen kant aldık,
Keñsalarga kirgizdi
Udarnik degen at aldık».
13/XI 1946
Çolpon-Ata

TUYuK ASKA
Kızıl kıyma kooloru,
Zañgıragan zooloru
Zımırık kuş jete algıs,
Kıldan içke booloru,
.Jalaması jaltırap,
Şagıldarı jarkırap,
Askaları arsayıp,
Taştar kulap karkırap.
Kuyundarı kuyulgup,
Tumandarı uyulgup,
Oşol tuman içinde,
Kuştar tünöp tuyulgup.
Ooloru kuuş tar bolup,
Oolugup köñül zar bolup,
Ötkön... ötkön doordo
Adamdın kolu kar bolup,
Jete albay baatır kaygırıp,
Kablandan çalgın tay kılıp,
Tulpardan tuyak jeşilip,
Uçkuldan kelet kayrılıp.
Uşul kündö karasak: .
Tuyuk öskön kün çubak,
Ar jılında bir mezgil
Şumkar bala uçurat.
Uşul kündö karasak:
Tuyuk aska çalkalap,
Kuş jetpegen zooloru
Baatırlar zoosu atalat.
13/HI 1946
Çolpon-Ata

KOŞUMÇA EMGEK
Bizdin koyçu Koyönbay,
Çılk kara boz koygo bay.
Ak iştegen işi üçün,
Sıylık aldı uşul ay.
On
On
On
On

beş
beş
beş
beş

kızıl kozu aldı,
tarmal koşo aldı.
aylık işi üçün,
jılga jaşardı.

Koyu koygo koşulsun,
Men süyöm munun turmuşun,
Ulagın süygön kızınday,
Kozusun süygön uulunday.
Soogattaşıp el bardı,
Biri kalbay teñ bardı.
Eldi sıylap meymandap
Otuz jılga jaşardı.
13/XI 1946
Çolpon-Ata

PARTORG KELET RAYONDON
Partorg kelet rayondon
Bir maşina pul 1 alıp.
«Anan barıp alam» - dep,
Bee saagandar kubanıp.
Partorg kelet rayondon
Üç maşina pul alıp,
«Bolsun, bolsun, bolsun!» dep,
Koy saagandar jardanıp.
Karıyadan surasañ:
- Kara barkıt tiydi deyt, Jakşı koyçu kiysin dep, Masköödön berip iydi,- deyt.

Kezdeme degen maanide
Jeñemderden surasam:
- Jalañ şayı tiydi, deyt, Saançılar kiysin dep,
Masköödön berip iydi, deyt.
13/HI 1946
Çolpon-Ata

JAYLOO
Jutsañ köñül açılgan,
Jayloonun suusu kök kaşka,
Jañı kiyim jıtınday,
Jayloonun jıtı bir başka.
Jatsañ köñül sergigen,
Jayloonun çöbü bir başka.
Jaş balanın jıtınday,
Jayloonun jıtı bir başka.
Ar adamga jagımduu,
Ayran, juurat, kımızı,
Kolhozçunun kızının,
Kiygenderi kırmızı.
Köz jetpegen ördöştö,
San jetpegen mal jatat,
Kolhozuñ bolso döölöttüü,
Jürögüñdü jaşartat.
13/HI 1946
Çolpon-Ata

BAATIR ENE
Kün bolboso, Jer da bolbos, Ay bolbos,
Ay bolboso turmuş körkü şay bolbos.
İyul tünü beşik jasap örüktön,
Baatır ene jıldız tuugan ayga okşoş.
Köl bolboso, jel da bolbos, jer oñbos
Jer bolboso jemiş bolbos, el bolbos,
Küz bolgondo: arça beşik jasatıp,
Baatır ene ömür bergen jerge okşoş.
Bizdin zaman - baatırlardın zamanı.
Baatır emet ene bergen mamanı,
Oñoy emes oydoguday östürmök,
On bir bala - on bir baatır kablandı.
Çakır ene, baldarıñdı, köröyün,
Men da balañ, men emesmin ögöyüñ.
Çın enelik erdigiñe bagınıp
Kelçi eneke mañdayıñan öböyün.
13/HI 1946
Çolpon-Ata

KÜYGÖN
Ejeñizge kelgenim,
Al menin
Sizdi körsöm degenim,
Okuuñ kança degenim,
Al menin
Jaşıñdı bilsem degenim.
Jigitten jigit irgeysiñ,
Jılmaya karap külböysüñ,
Fermanın kızı Küküşjan,
Sen menin
Küygönümdü bilbeysiñ.
Çaçıñdı sılap körgönüm:
Al menin Akılıñ bar degenim,
Topçuñdu karmap körgönüm,
Al menin Jürögüñ asıl degenim.
Ak, kızıl alma bergenim:
Al menin Süysöñ da süygün degenim:
Tor atka minip jelgenim:
Al menin:
Toy jasaymın degenim.
Ulandan, ulan irgeysiñ,
Uyala karap külböysüñ,
Udarnik kızı Küküşjan
Sen menin
Ubalımdı bilbeysiñ.
Baladan bala irgeysiñ,
Kaşkaya karap külböysüñ,
Koyçunun kızı Küküşjan
Sen menin
Küygönümdü bilbeysiñ.
14/HI 1946
Çolpon-Ata

JILKIÇI
Erdin eri at tokup,
At mine albas ayazda,
Jılkıçı jılkı kaytarıp,
Jılkıga çıgat bir pasta.
Jigitten jigit tandalıp,
Jol jürö albas suukta,
Murutuna muz toñup,
Jılkısın jayat bulutka.
Jılkılar tentek, tün uzun,
Çıkıldayt çilde kün kıska,
Kabagına kar toñup,
Jılkısın jayat jıldızga.
Jılkıda altın zeri bar,
Jılkıçı semiz kıpkızıl,
Kempirleri külküçül,
Kelinderi şıldıñçıl.
Jılkıçının deni sak,
Kızının öñü kıpkızıl,
Ulandarı oyunçul,
Kunandarı uykuçul.
Jılkıçı jılkı bakpasa,
Sanaaga tüşüp sargayat,
Bul kesibin aldırsa,
Kaygıga tüşüp kartayat.
14/XI 1946
Çolpon-Ata

NARIN DAYRA
Saltanat saltın çaçıp saydan sayga
Kablanday katuu tiyip kapçıgayga,Kürpüldöp küçü kaynap küküktönüp,
Buuraday burkuldagan Narın dayra.
Jañılbay jarık nuru kıştan jayga,
Kuş uçpas, buudan baspas kapçıgayga.
Türlöntüp jañı öndürüş üyün tigip
İliçtin şamın Jakkan Narın dayra.
14/XI 1946
Çolpon-Ata

AY, JAMİYLA, JAMİYLYa
Miñ tsentnerçil Jamiyla,
Aalamdı buzgan daynıña,
Kusadar bolup özüñdü
Kündö köröm dep jürüp,
Kamçım kaldı aylıñda.
Alıp ber üygö keteyin,
Ay, Jamiyla,
Nur Jamiyla
Jamiyla!
Bir gektarçıl Jamiyla,
Bütkül el bilgen daynıña...
Intızar bolup jüzüñdü
Kündö köröm dep jürüp,
Kürmöm kaldı aylıñda.
Alıp ber üygö keteyin,
Ay, Jamiyla,
Nur Jamiyla
Jamiyla!
Ataktuu kız Jamiyla,
Bizdin el bilgen daynıña,
Aşık bolup özüñdü,
Kündö köröm dep jürüp,
Kalp ele taştap kamçımdı,
Kalp ele taştap kürmömdü,
Emi özüm kaldım aylıñda
Alıp berbe katıp koy,
Ay, Jamiyla,
Nur Jamiyla
Jamiyla!
14/HI 1946
Çolpon-Ata

JEÑEMDİN SÖZÜ
Jazgı suuk janga ötöt,
Jaagan künü jaay bersin.
Jaltaktık kılıp jandı ayap,
Suuk tiydi debesmin.
Jay ısıgı janga ötöt,
Meyli çekem terdesin. ,
Kızılçamdan kol üzüp,
Isık öttü debesmin.
Küzgü şamal kürküröp,
Meyli küçöp jeldensin.
Eginimden kol üzüp,
Küçüm ketti debesmin.
Öttü, ketti dalay jıl,
Kıyınçılık bir katar.
Birok kolhoz işinen
Oorubadım bir sapar.
Bul kanday dep surasañ,
Kasiettüü kolhozum
Jamandıktı jolotpoyt,Ak tilektüü joldoşum.
Ança mınça ajaldan
Alıp kalat kolhozum,
Ança mınça oorudan
Saktap kalat kolhozum.
14/HI 1946
Çolpon-Ata

MARİYa
Kudukta tunuk suu tursa,
Arıktan kelip suu algan,
Mariya kimdin jarı eken?
Ak maral sınduu sunalgan.
Başatta tunuk suu jatsa,
Özöndön kelip suu algan,
Mariya kimdin jarı eken?
Ördöktöy moynu sunalgan.
Aylanası kalıñ bak,
Beş bölmö tamı bar eken,
Kalkına ak nan jedirgen
Kombayçının jarı eken.
Tegeregi jemiş bak,
On bölmö tamı bar eken,
Eline ak may çaynatkan
Mehaniktin jarı eken.
15/XII 1946
Çolpon-Ata
ÇÖP ÜYMÖK
Biz jayloodon tüşköndö
Çabılıp barlık jaşıl kır.
Toodoy biyik jol jasap,
Çöp üymöktöp jatıptır.
Jutungan juttan korkpoym dep
Kara atımdın kardı tok.
Kızıl köz kıştan korkpoym dep,
Kök ögüzdün köñülü tok.
Kolhozum kamçıl kolhoz dep,
Ak töböl kozum boytoñdoyt.
Başkarmam estüü adam dep,
Ak serkeçim koykoñdoyt.
Malına küçüm jetpeyt dep,
Aksak but ayaz alañdayt.
Kalkına alım jetpeyt dep,
Jıñaylak çilde jalañdayt.
15/HI 1946
Çolpon-Ata

MEN, POÇTOBAY, POÇTOBAY
Men poçtobay, poçtobay,
Kat taşıymın dem albay,
Alarça menen Akbaşat
Barar jerim bir dalay.
Men poçtobay, poçtobay,
Çoñ-kiçüünü karabay,
Çooçubay kirip baramın
Çogool öskön baladay.
Gazet berem, kat berem,
Atkan oktoy bat berem.
Külkü berem, küç berem,
Köz jaş emes, şat berem.
Keñ ölkömö jıynalgan,
Külkünün baarı meniki.
Keñ ölkömö jıynalgan
Süyüünün baarı meniki.
Al külkü eldin ençisi,
Men poçtobay elçisi.
Kalkıma tiygen jırgaldı,
Bir tıyın albay berçisi.
15/XI 1946
Çolpon-Ata

ARTİLLERİSTTERDİN MARŞI
Kürsö-kürsö küñgürögön ünü bar,
Kürkürögön küzgü tündöy sürü bar.
Küçkö kelse küküm kılıp toolordu,
Kara jerdi toptoy oynor türü bar.
Artilleriya,
Artilleriya Soguş kudayı.
Soguş kudayın
Jakşı sıylaylı.
Sırın jat bilip,
Anan ırdaylı.
Este, kurdaş, bekem tutkun esine,
Keçee duşman esirkegen kezinde,
Berlin menen Tokiodon kelgen ajaldın
Başın julkup, kanın bürkkön kim ele?
Artilleriya,
Artilleriya Soguş kudayı!
Soguş kudayın
Jakşı sıylaylı.
Küçün üyrönüp
Anan ırdaylı.
Soguş büttü azır bizde tınçtık kün,
Beş jıldıktın körkün açkan kızık kün.
Emi bizdin tınçtık süygön bul kural
Tınçtıgına tañ kaltırsın jer jüzün.
Artilleriya,
Artilleriya Tınçtık kudayı!
Tınçtık kudayın
Jakşı sıylaylı,
Sırın jat bilip
Anan ırdaylı.
15/HI 1946
Çolpon-Ata

JEÑİŞ IRI
Başka kündön mayramı köp uşul ay,
Baarıbızga bakıt açkan suluu may.
Toodoy tokson
Toguzunçu may künü Jürögümdön jaratılgan uulumday.
Jeñiş küngö saltanat!
Jeñgenderge saltanat!
Başka kündön külküsü köp uşul may,
Baarıbızga ömür bergen uluu ay,
Jerdey jeti,
Toguzunçu may künü Maga kımbat aba menen suumday.
Jeñiş küngö saltanat!
Jeñgenderge saltanat!
Başka kündön güldörü köp uşul may,
Baarıbızga jırgal bergen uluu ay.
Kündöy seksen
Toguzunçu may künü Maga kımbat, müldö aalamdın künündöy.
Jeñiş küngö saltanat!
Jeñgenderge saltanat!
15/XI 1946
Çolpon-Ata

KIZDIRDIN KÜÜSÜ
Atam Lenin alıp bergen jırgaldı,
Atam Lenin jeñip bergen jıldardı.
Ogo beter güldötölü saymalap,
Jañı ölkönün jaydarı açık kızdarı.
Alga, kızdar,
Alga, kızdar,
Kündör büttü,
Biz uyalıp
Jer karar.
Mugalim bol,
İnjener bol,
Jumuşçu bol,
Akılman bol,
Ne kaalasañ
Baarı bar.
Sovet elim jeñip bergen jeñişti,
Al jeñiştin bolşevikter negizi.
Kötör kızdar, oñ iyinge salalı,
Beş jıldıktay kasiettüü zor işti.
Alga, kızdar,
Alga, kızdar,
Kündör büttü,
Biz uyalıp
Jer karar.
Mugalim bol,
İnjener bol,
Jumuşçu bol,
Akılman bol,
Ne kaalasañ
Baarı bar.
Tınçtık kündün tınbay turgan işi bar,
Kanduu kündün kamçı taktay izi bar.
Sovet kızı kanday kılar eken dep,
Baykap turat batıştagı uu... çuular.
Alga, kızdar,
Alga, kızdar,
Kündör büttü,
Biz uyalıp
Jer karar.
Mugalim bol,
İnjener bol,
Jumuşçu bol,
Akılman bol,
Ne kaalasañ
Baarı bar.
15/XI 1946
Çolpon-Ata

ALMA JIYNOO
Albagan adam armanduu,
Bir jegen adam darmanduu,
Alması kalıñ tünt tokoy,
Bizdin kolhoz «Almaluu».
Koromju kolgo kıybaylı,
Kelgile, alma jıynaylı,
Alma uurdagan jalkoonu
Alma menen sıylaylı.
Isırap kolgo kıybaylı,
Kelgile alma jıynaylı.
Alması jok kolhozdu
Alma je dep kıynaylı.
Dabır, dabır dabırlap,
Alma jıysak ır ırdap,
Süyüktüü Masköö üstünön
Almadan jamgır jaadırsak.
Şabır, şabır şabırlap,
Alma jıysak ır ırdap,
Urmattuu Masköö üstünön
Almadan ak kar jaadırsak.
Albagan adam armanduu,
Bir jegen adam darmanduu,
Alması kalıñ, tünt tokoy Bizdin kolhoz «Almaluu».
17/XI 1946
Çolpon-Ata

MOSKVA
Üylörü okşoş bizdin biyik askaga,
Joldoru tüz bizdikinen başkaça.
Suuları da, tereñireek, keñireek,
Elderi okşoş, öz eneme, atama.
Jaştarı bar külkü menen çoñoygon,
Jaştarınday jürögü jaş Moskva.
Bürküt okşoş kuştarı bar asmanda,
Çaması bar, aydan arı aşkanga.
Tüzdügündö: adildiktin bakçası,
Güldörü köp: jay, küzdön da, jazdan da.
Bul aalamda, barlık bütkön şaardın
Eñ suluusu, eñ sürdüüsü Moskva.
Irları bar, ırdap ırlar jazganga,
Külküsü bar külüp köñül açkanga,
Uykusu bar eñ bir tattuu, eñ şirin,
Ömürü bar, kızıktıgı başkaça.
Sözdörünö baarıbızdı süyüntkön
Akılmandar süygön şaar Moskva.
17/HI 1946
Çolpon-Ata

KOY TÖLDÖTÜÜ
Töldün başı sur eçki,
Tört ulaktuu uluu eçki.
Irısıma kelgendey,
Jolu jakşı bul eçki.
Töldün soñu kuba koy,
Janıbarım tura koy,
Egiz kara kozuluu
Bul da uşunday ak joltoy.
Maga kelgen künüñdön,
Makmalday suluu jünüñdön
Moytoñ, moytoñ sekirip,
Maarap koygon ünüñdön.
Kenen bolup törübüz,
Tegiz bolso tölübüz,
Abiyiribiz jabılıp,
Kızıl bolor öñübüz.
Oolak bolsun oorudan,
Ketsin kırsık toorugan,
Töl tilegi tuş kelsin
Jakşılıkka jorugan.
17/XI 1946
Çolpon-Ata

JÜZÜM ALUU
Kız baladay buralgan ,
Taratkanday kumardan ,
Özön suudan suu alıp,
Bulbul kelip sugargan.
Saamay jüzüm,
Salaa jüzüm,
Şerbet jüzüm
Ak jüzüm.
Jaş suluuday buralgan,
Jandırganday kumardan.
Kök dayradan suu alıp,
Kükük kelip sugargan.
Saamay jüzüm,
Salaa jüzüm,
Şerbet jüzüm
Ak jüzüm.
Borum kızday buralgan,
Kandırganday kumardan.
Kaşka suudan suu alıp,
Kaz karkıra sugargan.
Saamay jüzüm,
Salaa jüzüm,
Şerbet jüzüm
Ak jüzüm.
17/XI 1946
Çolpon-Ata
FİZKULTURNİKTERDİN MARŞI
Açık köñül,
Taza dene,
Jakın joldoş
Bizderge
Kolhozdordo,
Zavoddordo Tük talıkpay
İşterge.
Şilte buttu,
Köküröktü ker
Avan salalı,
Kulanday soo,
Kuştay ıkçam,
Keñ ölkönün
Bolot baldarı.
Zergek köñül
Çımır dene,
Jakın joldoş
Bizderge.
Kuruluşta,
Fabrikterde
Çarçoo bilbey
İşterge.
Şilte buttu,
Köküröktü ker
Avan salalı
Kulanday soo,
Kuştay ıkçam,
Keñ ölkönün
Bolot baldarı.
Taza jürök,
Suluu müçö.
Aynıbas dos
Bizderge.
Kanaldarda,
Türlüü kende,
Tük talıkpay
İşterge.
Şilte buttu,
Köküröktü ker,
Avan salalı,
Kulanday soo.
Kuştay ıkçam,
Keñ ölkönün
Bolot baldarı.
17/ XI 1946
Çolpon-Ata

KOON ÜZMÖY
Bıyılkı küzdün küçün ay,
Darbızdın miñ-miñ jüzün
Koonu koydoy jer jaynap,
Barakelday tüşümü ay!
Baylıgı kança? oyloylu,
Karasañ közüñ toyboybu,
Aksuudagı tayakem,
Meymanga kelse bolboybu.
Döölötü kança oyloylu,
Körgöndö köñülüñ toyboybu.
Kayıñdılık ejekem
Konokko kelse bolboybu.
Kaydan kelsin tayakem,
Kaydan kelsin ejekem.
Koongo bizden bay eken,
Darbızga bizden şay eken.
Kaydan kelsin tayakem,
Kaydan kelsin ejekem,
Meni keler beken dep,
Kündö kündö tüş körgön.
17/XI 1946
Çolpon-Ata

KIZ ÖPMÖY
Kurdaştın kurdaş jarı eken,
Kubantkan kubat alı eken.
Kolhozçunun kızınday,
Kara köz suluu bar beken?
Teñtuştun teñtuş jarı eken,
Deñizdey tereñ alı eken.
İnjenerdin kızınan,
Ak juumal suluu bar beken?
Joldoştun joldoş jarı eken,
Jorugun bilse zar eken.
Jumuşçunun kızınday,
Ak juumal suluu bar beken?
Jürgönüm kırgız şaarı eken,
Oynop-külgön şañı eken.
Uşunday suluu kızdardan
Bir öpkön jigit bar beken.
19/HI 1946
Çolpon-Ata

MURAPTIN IRI
Aytkıla, baldar, kim eken
Muraptın jayın bilbegen?
Buudayı jakşı kelinge
Özöndön
Eki kulak suu berem.
Küzündö külük minbegen,
Kürdölsüz murap men beken?
Küzdügü jakşı kelinge
Dayradan Altı kulak suu berem.
Jazında jakşı at minbegen
Jarıbas murap men beken?
Jazdıgı jakşı kelinge
Deñizden
Jeti kulak suu berem.
Kubankam 1 jatat jaykalıp,
Tüşümü bizge baykalıp
Suktantkan suunun atası,
Kelinder,
Muraptın jayın aytalık.
19/XI 1946
Çolpon-Ata

UZATUU
Koş, Jeñiştay, aman barıp, aman kel,
Taanış bolsun talabıña dalay jer.
Sen baktıluu, tınçtık kündün jigiti,
Tokoy jelsiz, tolkunu jok deñizder.
Iras, ıras uçkan mezgil urmattuu,
Birok tınbas tuş taraptan türlüü çuu.

Kırgızstandın jerine jayılgan buudaydın sortu.
Asman beti kança tunuk bolso da,
Aska üstündö şañşıgan ün kubattuu.
Koş, Jeñiştay kol karmaşıp kalalı
Koluñdagı tınç ömürdün jaragı!
Şookum salbay tınç uktasın, aytıp koy
Okeandın... okeandın ar jagı.
19/HI 1946
Çolpon-Ata

BOTOYuM
Jaraşıktuu jaljal köz,
Iylak belem botoyum.
Uzun şıyrak, ayrı örköç
Çıyrak belem botoyum.
Sütkö toyso tayrañdap,
Tentek belem botoyum.
Çök degende buk degen
Elpek bele botoyum.
Bala kezde tartayıp,
Atadan çoñ botoyum.
Çoñoygonun bilbegen,
Uyatı jok botoyum.
Kuuluk, şumduk oyu jok
Momun belem botoyum.
Çoñdugunday küçü bar,
Sonun belem botoyum.
Kiçineni şıldıñdap,
Külö bersin botoyum.
Keregi zor kolhozgo,
Jürö bersin botoyum.
19/XI 1946
Çolpon-Ata

TOSUP ALUU
Alıs ketip kayra kaytkan tulparday,
Külük poezd Frunzege uçkanday,
Küzgü jürgön üşük küngö ısuulap,
Kelgin bolup, toogo kongon şumkarday
Kayttı inim soldattan,
Üyüñö bar, aman bol.
Jüzü jarık, peyli keñ
Mına uşunday zaman bol.
Temir ayaz, karluu boroon, burganak
Irak, ırak, ırak ketip ıraktap,
Kurgak sayga, tunuk kaşka suu tolup,
Jadıragan jaz jamınıp barlık jak;
Kayttı abam soldattan,
Şaarıña bar, aman bol.
Açık kolduu, mart peyil
Mına uşunday zaman bol.
Tokçuluk kün, ayıldarga jayılıp,
Jokçuluk kün, boroongo uçup kayıgıp,
Böksörgön jay, böksösünön aşkanday,
Jaraluular jarasınan ayıgıp;
Kayttı boorum soldattan,
Üyüñö bar, aman bol
Oylogonu jakşılık,
Mına uşunday zaman bol.
19/HI 1946
Çolpon-Ata

BEKBEKEY
Tünörgön aysız tün eken ey!
Tügöngön uuru künü eken ey!
Karargan aysız tün eken, ey!
Kan jutkan börü künü eken, ey!
Malıbız kolhoz malı eken, ey!
Mal bakkan eldin janı eken, ey!
Bul maldın eesi kim eken, ey!
Bekbekey aytkan biz eken, ey!
Börü kelse uştaybız, ey!
Böyrögün jara muştaybız, ey!
Uuru kelse uştaybız, ey!
Uurtun ayra muştaybız, ey!
Adırdan aşsa tababız, ey!
Alganın suurup alabız, ey!
19/HI 1946
ÖMÜRGÖ
Şamal aydap köldün kirgil köbügün,
Kaşka suuday mölt dey tüşkön ömürüm,
Jıl aylanıp, ötkön sayın jaştık kün
Ulam suluu, ulam ısık köründüñ
Miva baktay, jemişimen kübülböy
Östüm duulap, erteñkimen tüñülböy,
Ay balalık, asıl nerse eken go
Uçkan kuunun kanatının küüsündöy.
Kettim alıs, keñdigimen kemibey,
Keri tartkan kerbestikke jeñilbey,
Ay balalık, jırgal nerse eken go
Karlıgaçtın kanatının jelindey.
Jarım saat, kabak çıtıp kaygırbay,
Aramdıkka abiyirimdi aldırbay,
Ömür degen - sergek Nerse eken go
Jazdın künü tıp-tıp tamgan jamgırday.
Küldüm açık, bir da jerdi karabay,
Dostoruma kılday kastık sanabay,
Ömür degen - dayım japjaş nerse eken
Ulam jañı jaratılgan baladay.
Bilsin bizdi, jaş muundar maktasın,
Eskirtpesin esterinde saktasın,
Aldıbızda ömür turat tügöngüs
Artıbızda ölböy turgan el kalsın.
Jerime boroon ötkörbös
Okean bolsom tolkugan,
Kartaybas bolup eç kaçan
Jaralsam ölbös otunan.
Elime ızgaar ötkörbös
Çoñ deñiz bolsom tolkugan,
Ataktuu usta men bolsom
Jan jaratıp olturgan.
Kalkıma ooru jolotpos
Kasaba bolsom kaldaygan,
Jaz künündöy jaşarsa
Ölkömdö bolboy sargaygan.
Jurtuma ölüm jolotpos
Aska zoo bolsom boy jetkis,
Lenin atam jolunda
Bul sanaaga jeterbiz.
20/HI 1946
Çolpon-Ata

LENİNDİN KÜMBÖZÜNÖ
Akak taştan salıngan
Artık eken kümbözüñ,
Kıyın eken ömürgö
Kayra kelbes münözüñ.
Mramor taştan salıngan
Mıktı eken kümbözüñ,
Tirüülükkö kelbegen
Kıyın eken münözüñ.
Birok sensiñ atake,
Sendey bolgon sonun kün,
Ölgön atıñ bolboso,
Tirüülüktöy ömürüñ.
20/HI 1946
Çolpon-Ata

ÖMÜRGÖ
Şamal aydap köldün kirgil köbügün,
Kaşka suuday mölt dey tüşkön ömürüm,
Jıl aylanıp, ötkön sayın jaştık kün
Ulam suluu, ulam ısık köründüñ
Miva baktay, jemişimen kübülböy
Östüm duulap, erteñkimen tüñülböy,
Ay balalık, asıl nerse eken go
Uçkan kuunun kanatının küüsündöy.
Kettim alıs, keñdigimen kemibey,
Keri tartkan kerbestikke jeñilbey,
Ay balalık, jırgal nerse eken go
Karlıgaçtın kanatının jelindey.
Jarım saat, kabak çıtıp kaygırbay,
Aramdıkka abiyirimdi aldırbay,
Ömür degen - sergek nerse eken go
Jazdın künü tıp-tıp tamgan jamgırday.
Küldüm açık, bir da jerdi karabay,
Dostoruma kılday kastık sanabay,
Ömür degen - dayım japjaş nerse eken
Ulam jañı jaratılgan baladay.
Bilsin bizdi, jaş muundar maktasın,
Eskirtpesin esterinde saktasın,
Aldıbızda ömür turat tügöngüs
Artıbızda ölböy turgan el kalsın.
Jerime boroon ötkörbös
Okean bolsom tolkugan,
Kartaybas bolup eç kaçan
Jaralsam ölbös otunan.
Elime ızgaar ötkörbös
Çoñ deñiz bolsom tolkugan,
Ataktuu usta men bolsom
Jan jaratıp olturgan.
Kalkıma ooru jolotpos
Kasaba bolsom kaldaygan,
Jaz künündöy jaşarsa
Ölkömdö bolboy sargaygan.
Jurtuma ölüm jolotpos
Aska zoo bolsom boy jetkis,
Lenin atam jolunda
Bul sanaaga jeterbiz.
20/XI 1946
Çolpon-Ata

LENİNDİN KÜMBÖZÜNÖ
Akak taştan salıngan
Artık eken kümbözüñ,
Kıyın eken ömürgö
Kayra kelbes münözüñ.
Mramor taştan salıngan
Mıktı eken kümbözüñ,
Tirüülükkö kelbegen
Kıyın eken münözüñ.
Birok sensiñ atake,
Sendey bolgon sonun kün,
Ölgön atıñ bolboso,
Tirüülüktöy ömürüñ.
20/HI 1946
Çolpon-Ata
KAÇKINBAY KAÇAK
Ata-enesin kubantıp,
Bir top akça-pul alıp,
Frunzeden okuym dep
Okuuga bardı Kaçkınbay.
Madaniyat üyrönüp,
Dalay jakşı el körüp,
Sonun kişi bolot dep
Kolhozunun köñülü jay.
Aradan üç ay ötkön jok,
Mınday joruk oydo jok,
Çemodanın kolgo alıp
Kaçıp keldi Kaçkınbay.
«Okuusun jakşı bilbey»...- dep,
«Ayabay jüdöp ketti» - dep,
Jılmayıp koyöt uyalbay.
Turmuşunan bölünüp,
Kolhozgo jaman körünüp,
Üyündö jüröt Kaçkınbay.
«Atam ketpey tüşümön,
Kaçıp keldim kantem» - dep,
Külüp koyöt uyalbay.
Jaş kezinde okubay,
Alga karay umtulbay,
Kaçak bolgon Kaçkınbay.
Zamandın kalıp soñunda,
Kitebi jok kolunda,
Mazak bolgon Kaçkınbay.
Çolpon-Ata

MEN KÖLÜMÖ KELGENDE
Men kelgende, toktono elek baladay,
Birok özün balalıkka sanabay,
Jatkan eken Isık-Kölüm kürpüldöp,
Tolkup algan tolkununan janalbay.
Men kelgende, albuut akın baladay,
Birok özün akınmın dep sanabay,
Jatkan eken, Isık-Kölüm şarpıldap,
Taşıp algan taşkınınan janalbay.
Büttü boroon. Ulan jeli toktodu,
Tüptü türö Santaş şamal sokpodu.
Bul mezgilde memiregen Isık-Köl
Öz elindey küçtüü, suluu okşodu.
Çolpon-Ata

ATA JURTUM
Ata jurtum, tuugan elim, Mekenim,
Jan kubatım, süygön jerim seketim.
Too-taşıñdın, turpagıñdın, suuñdun
Men körbödüm paydası jok bekerin.
Tuugan jerim ata jurtum - bir boorum,
Men özüñdün gül bagıñda töröldüm.
Zamanıñdın men ırıstuu akını,
Darbız, koon, jüzümü bar korooñdun.
Süyöm seni, süygöndügüm süttön ak,
Seni süygön tagdırıma rahmat.
Ölgöndö da senin tattuu jıtıñdı,
Jatkım kelet kökürökkö kuçaktap.
Mendegi ömür, meniki emes seniki,
Menin ırım, meniki emes, eldiki,
Ar bir demim, ar bir sokkon sekuntum Özüñdükü, alar emes jeldiki.
21/HI 1946
Çolpon-Ata

KÖLDÜN KEÇKİ KÖRÜNÜŞÜ
Köldö jürdüm, köl boyunda boylodum,
Tokson iret, körgönümö toybodum,
Kızgılt köynök kiygendigi esimde,
Uurdap alıp kündün batar boyögun.
Bilbeym nege... eñ jaroker ısıgım,
Kayrat, kubat, oyun-külkü kızıgım,
Kız baladay uyalganı esimde,
Uurdap alıp kündün batar kızılın.
Körgüm kelet, körgüm kelet miñ iret,
Aytkım kelet, süyöm kölüm, süyöm dep,
Elesimde, köl jatpasa şarpıldap,
Irlarımda anda kaysı kasiet!
28/XI 1946
Çolpon-Ata
AK KAYIÑ
Jaraşıktuu jaştayıñ,
Jadıragan jaz sayın,
Jaş künümdön teñ öskön,
Jakşınakay ak kayıñ.
Tamaşaluu jaştayıñ,
Tarmaldagan jaz sayın,
Tay künümdön teñ öskön,
Tatınakay ak kayıñ.
Men özgördüm, sen kördüñ,
Men da kördüm öngönüñ...
Jaştıgımdı kayra ber,
Surabaym andan bölögün.
Butagıña konoyun,
Kıştın jolun toroyun,
Jaştıgıñdı menden al,
Akkan suuñ boloyun.

JOGOTTUM
Keñ Frunze şaarınan
Balıkçıga kelatsam,
On beş toonun ordu jok,
Keñ Frunze şaarınan
Tyan-Şanga baratsam,
Otuz toonun ordu jok.
Aytkılaçı joldoştor,
Açık aytkan söz kalppı?
Too jogottum kim taptı?
Tüşürbödüm kolumdan,
Aldırbadım jolumdan,
Uurdatpadım janımdan,
Juldurbadım jonumdan.
Oşol toonun ordunda,
Orto tokoy kölü bar,
Karduu Boom içinen,
Jol jırgalın körüp al.
Küm jam kılıp maydalap,
Tüzgö aylanttı bizdin el,
Men jogotkon toolordu
Bilgiñ kelse maga kel.
28/XI 1946
Çolpon-Ata

BİR ÇAKA SUU
Bir çaka suu möldür kaşka tunuk suu,
Kaynar suusu, emes bul suu kuduk suu,
Kanatka okşop, bir jak kolu delbirep
Suuday taza kız kötörgön şumduk suu.
Bir çaka suu, suu ekenin baykagam,
Janım sergip, kangandıgın ayta alam,
Bizdin kündöy anın taza küçünö
Tolkun urgan korabldey çaypalam.
28/HI 1946
Çolpon-Ata

KOŞTOŞUU
Kayda jürböyt er jigittin jaş başı,
Kayda kalbayg süygön jardın köz jaşı,
Alıs sapar, keñ Masköögö jol alıp,
Koştoşorgo tolkunu jok köl jakşı.
Aman bolsun er jigittin jaş başı,
Nege kerek süygön jardın köz jaşı!
Joltoo kılıp, koş degendi uguzbay
Koştoşordo küzdün künkü jel jakşı.
Kayda jürböyt er jigittin jaş başı,
Kimge kerek ata-enenin köz jaşı.
Eger «kel!» dep ata meken çakırsa,
«Amanbı» dan «koş» dep aytkan söz jakşı.
29/XI 1946
Çolpon-Ata

AKKAN SUU
Ay, akkan suu, akkan suu,
Ar adamga jakkan suu,
Altın ayak içinde
Abiyir, ınsap tapkan suu.
Ay, akkan suu, akkan suu,
Müldö aalamga jakkan suu,
Kauhar idiş içinde
Kadır urmat tapkan suu.
Ay, akkan suu, akkan suu,
Şıldır monçok takkan suu,
Turmuşta kança tüyşüktün
Baarına jetip artkan suu.
Ay, akkan suu, akkan suu
Alıska kanat kakkan suu,
Aydalgan jerge jan berip
Apappak bolup jatkan suu.
29/XI 1946
Çolpon-Ata

SEKİTEGİ JAPIS TAM
Kelgin kuştay, ulam jazga kaytkanday,
Men da ömürgö ulam kayra kayta alam.
Birok meni, süybögöngö uyalbay,
Özüm anı süygöndügüm ayta alam.
Eç söz aytpay, jaktırbastay karaşıñ,
Jandı üşütkön küzgü tüngö barabar
Biyligi zor, süybögöndün kubatın:
Kulduk kılıp süygön gana bile alar.
Sen jaşagan sekidegi japıs tam,
Miñ katarluu altın üydön jarkırak,
Kayratı jok jüzüñdögü nuruñdan,
Korkuu bilbes baatır jürök kaltırak.
29/XI 1946
Çolpon-Ata

UÇKUÇTARDIN IRI
Meyli bolsun, kapkarañgı tün aysız,
Meyli bolsun, boroonu küç ızgar kış.
Jerde turmuş külkü menen ötköndöy,
Asmanda da külüp gana jaşaybız.
Kümüş kanat,
Bizdin kubat,
Oyun salsın jarkıldap,
Ay asmanga,
Ak bulutka,
Kötörülgün, azamat.
Kür... kür... etken bizdin kuştun dabışı,
Kündün, Jerdin bir karıştay alısı,
Ar bir motor buroosunun içinde,
Janday kımbat ata jurttun namısı.
Kümüş kanat,
Bizdin kubat,
Oyun salsın jarkıldap,
Ay asmanga,
Ak bulutka,
Kötörülgün, azamat.
Kirdebesin samolyöttun kanatı,
Ölbös kılıp seni zaman jarattı.
Oşonduktan seni menen jüröktöş,
Tınçtık kündün ar bir minut sagatı.
Kümüş kanat,
Bizdin kubat,
Oyun salsın jarkıldap,
Ay asmanga,
Ak bulutka,
Kötörülgün azamat.
29/HI 1946
Çolpon-Ata

SAGATIMA
Çık-çık etken sagatım,
Kayda şaşıp barasıñ?
Kuştan uçkul belemsiñ,
Bolboso da kanatıñ.
Çık-çık etken sagatım,
Kayda şaşıp barasıñ?
Tulpar attay aylanıp,
Ay menen kün arasın.
Çık-çık etken sagatım,
Şaşkanıñdı tanasıñ,
Çılım tartıp bolgonço
Çır aylanıp alasıñ.
Çık-çık etken sagatım
Bilem kayda barasıñ.
Jırgal jerge jür deysiñ
Sovetstan balasın.
29/HI 1946
Çolpon-Ata

JEÑEMDİN IRI
Başka jerge ketseñ da,
Baselkemdi sıylay jür,
Baselkenin baldarın,
Jamandıkka kıybay jür.
Kaysı jerde jürsöñ da,
Kolhozumdu sıylay jür,
Kolhozçunun baldarın,
Jamandıkka kıybay jür.
Aylıbız Sarı-Oy, keñ özön.
Özön boyu bay kolhoz,
Kaysı künü körsöñ da,
On beşke tolgon ayga okşoş.
29/XI 1946
Çolpon-Ata

IRLARIM
Men suradım sen sarañdık kılbadıñ,
Senden aldım sergek ömür jırgalın.
Uyatı jok uyku, ölümdön başkası
Özümdükü... özümdükü, ırlarım.
29/XI 1946
Çolpon-Ata

BALALIK
Ketti, ketti balalıgım kayrılbay,
Atkan oktoy kayrıluuga aynıbay.
Kütülbögön köp kündörgö tuş boldum,
Mayram tüşkön kolhozçunun aylınday.
29/HI 1946
Çolpon-Ata

EMGEK KÜN
Jaz, jay tınbay ter agızgan bermet kün,
Azabı jok tamaşaluu ermek kün,
Jeñem tuugan appak erkek uulday
Kolhozçuga jaratılgan emgek kün.
Tirüülüktö, adam tınbas tentek kün,
Tentek emes, ırıs, keşik bermek kün,
Jaştık kezde birinçi öpkön suluuday
Kolhozçuga süykümü bar emgek kün.
Emgek kündö çın kurbuluk, dosçuluk,
Neçen akıl, neçen tilek koşulup,
Nan emgegi kança küçtüü bolso da,
Andan küçtüü kolhoz jeñgen tokçuluk.
30/XI 1946
Çolpon-Ata

JETİM KOZU
Jetim kozu, jetim kozu,
Söz surayın toktoçu:
Kayda barasıñ?
- Otunga.
- Otundu ne kılasıñ?
- Kamır juurup nan kılam.
- Nandı ne kılasıñ?
- Meyman bolup ketsin dep,
- Üyümö sottu çakıram.
- Sottu çakırıp ne kılasıñ?
- Atam menen enemdi
Soyup jegen berendi
Sottobogon nemeni
Uyat kılıp kızartam.

KIŞKI BOROON
Kışkı boroon janıma dos, jaş boroon,
Ömürümö ıntımaktuu burganak...
Çırak jangan, bala ıylagan koroodon
Bürküt şañşıp uçarına suranat.
Alduu boroon, algır bürküt erkinen,
Jaz jaralat, oşol bala tüşündöy...
Kündör kelet, kündör kelet kepkenen,
Küzgü bışkan ak buudaydın küçündöy.
3/I 1947
Çolpon-Ata

KOŞ AYDOO
Jan sergitip, jañı ömürdü oylotot,
Kün kürküröp jark-jurk etken çagılgan.
Jazga salam, jazga urmat, suuk jok,
Jarık düynö saparınan tabılgan.
Keldi mezgil, ölbögön jan kögörör,
Jaşoo barkı, koş aydoogo uruksat.
Bıyıl körbös jüz jıl murun körgöndör
Tirüülük kün, jañı ırlarday jıttanat.
3/I 1947
Çolpon-Ata

AYRÖK
Ak iştegen, ak jürök,
Açık köñül şat jüröt.
Aramzaada kıtmırdı,
Kim kadırlap, kim süyöt?
Ay, ay, sen da kordoo sal,
Köldö jatkan köp ördök.
Ayrök,
Ayrök
Jakşı udarnik, ak niet,
Öñü jarık, şat külöt.
Jarıbagan jalkoonu
Kim kadırlap, kim süyöt?
Ay, ay, sen da kordoo sal
Köldö jatkan san ördök.
Ayrök,
Ayrök!
Keñ peyildüü keñ tilek,
Keñiri ömür ötköröt.
Keşigi jok jalkoonu
Kolhozubuz jek köröt.
Ay, ay, sen da kordoo sal
Jaraşıktuu kaz, ördök
Ayrök,
Ayrök!
3/I 1947
Çolpon-Ata

ÇOLPON-ATA
Çolpon-Ata köl jeeginde körktüü jer,
Alması köp ak kıştaktar ornogon,
Mende boldu dalay ısık süyüülör
Mınday jerge, birok aşık bolbogom.
Bir jay jürsöm, jaşım kayra janganday
Jaşarganday, jaştıgınday jürögüm,
Tagdırımdan kayra surap alganday
Uşunda öttü eñ bir tattuu kündörüm.
9/I 1947
Çolpon-Ata

MEN MASKÖÖNÜ KÖRGÖNDÖ
Mından on beş jıl murun,
Birinçi körgöm Masköönü,
Esimde kaldı Ukemdep
Meni süyüp öpkönü.
On beş jıl ötüp aradan
Kayra kördüm Masköönü.
Baştagıdan tazargan,
Başkaça eken körkömü.
Amansıñbı, balam, dep,
Meni Masköö karadı.
Şeker salgan çay berip,
Mañdayımdan sıladı.
Sınap tursam Masköönü,
Körk jasanıp alıptır
Ömür alga ötsö da,
Köp jaşarıp kalıptır.
Tandap süygön suluuday,
Ulam suluu körünöt.
Tandap tapkan baatırday
Ulam baatır körünöt.

UYDUN TİLİ
Uydun sütün içerde,
Irayım bar bizderde
Aldap-soolap çakırıp:
Ou, hou, ou, hou
Ou hou desek,
Ünübüz koñur, jumşak
Sılık çıgat degi ele.
Makul bolot antkenge
Uydun tili jalgız til:
Möö... dep gana ün bere.
Uy mayına kirerde,
Uyat da bar bizderde:
Bul bayagı targıldan,
Targıl bayagı kaşkadan,
Kaşka bayagı maladan,
Malanı miñ somgo algan.
Dep Jeti atasın büt maktaybız
Tim ele.
Uy beçara tim bolot
Aytar sözü jalgız söz:
Möö... dep gana ün bere.
Çöp salarga kelgende,
Çöpçöñdöybüz eñ ele
Çoñ kepşemin kızganıp:
Öş ay, öş, öş
Desek:
Sözübüz örttöy ötkür Degi ele.
Kapa bolot baykuş uy,
Süylör sözü jalgız söz:
Turup kalat jaldırap:
Möö... dep gana ün bere.
Uy jayuuga kelgende
Aydaybız takır jerlerge,
Bul kordukka çıdabay
Öñküldöp çurkap kalganda
Kara kıyak degenge:
Ölöt al! Ölöt al!
Aram mañka!
Dep söksök
Tilibiz zaar çıgat eñ ele.
Bilgen sözü jalgız söz,
Jürö beret til ugup:
Möö... dep gana ün bere.
Çay bergenge may bergen,
Koy bergenge tay bergen,
Dep kubanta süylögön
Bizdin kırgız mart ele;
Jarıktık uy kanetsin,
Jakşı sözdön kem bele?
Uşul kıyal, uşul sır
Kırsık bolup peyilge Tarmak jayıp jürbösün,
Tamır salıp tereñge.
1/H 1948
Çolpon-Ata

TARANÇI
Bışıkçılık sonun ay,
Kolhozçular sagınıp,
Kün sanoodon erinbeyt,
Dan kıyarıp kalganda:
- Bışsın, bışsın,
Bışa tüşsün egin deyt.
Oşondo uşul tarançı,
Kudaydan murda uurdap jeyt.
Janın jegen jelmoguz:
Çırk, çırk, çırk, çırk
Deyt da jebireyt.
Koon bışa kalganda
Çirigenin jek köröt.
Jıttap turup eñ murda
Şirininen jep köröt.
Darbız bışa kalganda
Ak ettüüsün jek köröt.
Çertip, çertip eñ murda
Bışkanınan jep köröt.
Alma bışa kalganda
Kurt tüşkönün jek köröt.
Kono kalıp ırgıştap
Kızılınan jep köröt.
Teñine albay örüktü
Teep ötöt çırtıldap.
Tüşkönünö kubanıp
Külüp kalat kıtıldap.
Jatıp alıp jüzüm jeyt,
Salaalangan şagınan.
Şirininen, balınan,
Tattuusunan, agınan.
Munu körüp kolhozçu
Jürögü oorup zırpıldayt.
Bul kezekte tarançı
Suuga tüşüp çırkıldayt.
Uşul köpkön şaytanga
Kanday ayla kılabız?
Kolhozçunun doosuna
Kanday kılıp jıgabız?
Çının aytsam, al bizdi:
Özünö ança teñsinbeyt.
Kıyın bolso atası:
Balasına bışırgan May tokoçton bersin deyt.
Antkeni emey emne,
Menin eşik aldımda,
Boorsok surap, kant surap
Çırk, çırk, çırk, çırk
Çırk, çırk
Deyt da bezildeyt.
1/H 1948
Çolpon-Ata

JAZIMA
Koş bol jazım,
Kök köpölök, ak kazım,
Ir jaza albay, mendey jüdöp - azbasım.
Antsem meyli, birok özüñ ayta jür:
Azgın köñül, tilegimdin tazasın.
Koş bol jazım, seni alıska uzatam,
Senden kımbat kalk içinde men kalam.
Kıyın joldo - kança jabır körsöm da,
Öz dooruma aktıgıma maktanam!
Koş bol jazım, sen ketseñ da biz aman,
Bizdin baldar, bizdey bolsun bilarman.
Jer üstündö - ırazılık künümdü,
Jerdin jeti
tüpkürünön dey alam!
Koş bol jazım,
Kök kögüçkön, ak kazım,
Kenen sayda dayım tolo akpasım,
Köz açkandan ınak bolgon janıma
Kartaybagan kulun jaştuu jaştaşım.
12/H 1948
Çolpon-Ata

MENİN KÜNÜM
Menin künüm kirgen suuday kürüldöyt,
Küzün kütüp mömösünön kübülböyt.
Iza kılıp jarıkçılık düynönü
Karıganda jaş ulanday bir güldöyt.
Menin künüm, ölbösünö tüñülböyt,
Tolkun ursa, tayızına sürülböyt:
Tirüülüktö joktuguna jol berbey
Jer tübündö çirise da bir güldöyt.
Bar bololu, tügönböylü kurdaştar,
Uzak, uzak, uzak bolsun bul sapar,
Kılım bütüp, düynödön jok bolsok da
Kayra kaytıp joluguşçuu joldor bar.
13/H 1948
Çolpon-Ata

BİZGE TÜNÖY KET
Köñülüm kapa, başım tuman keñgirep
Üç kün boldu bizge meyman kele elek.
Jolooçunun bul kandayça şıldıñı,
Daamı joktoy,
Jegen tokoç, jegen et,
Sıylap berer, belen kırgız daamı bar,
Ey, joldoş,
Bizdikine kono ket.
Meyman. kelbeyt, kelbegeni jaman kep,
Üyüm kapa, emne bolup ketti dep.
Uuru bolsoñ, tor atımdı uurdap al,
Kasım bolsoñ kargap ötkün, tamak jep.
Çaalıkkanga soopçuluk daamım bar,
Ey, joldoş,
Bizdikine tünöy ket!
Bizdin üydö köptön jürgön jalgız şert:
Kımbat aştı meyman beker jese dep,
Aç köz bolsoñ öz başımdı surap al
Kegiñ bolso: sabap ötkün, tamak jep.
Jolooçuga neçen türkün daamım bar,
Ey, joldoş,
Bizdikine tünöy ket!
13/H 1948
Çolpon-Ata

BAYKA, JİGİTTER
Kalk mülkünö karışkırday kol salgan,
Jüz tarmaktuu kargaşaluu jol salgan,
Möörün basıp aktı menen tolturgan
On çöntögü onu birdey büt jalgan;
Emki kuunu
Jakşı taanı,
Bayka, jigitter!
Jorgo mingen Şermat kelet
Kara jigitter!
Moynu kalıñ kaşkulaktay burjuygan,
Terdep tapkan bir künü jok bir urgan.
Oşentse da arak körsö arsañdap,
Altın somdun jüz somdugun suurgan:
Jat adamdı
Jakşı taanı,
Bayka, jigitter?
Külük mingen Şermat kelet
Kara jigitter!
Aramdıkka mas bolgondoy entelep,
Men kelatsam akırayıp jalt karap,
Irktı buzgan mına mobul «jazgıç» dep,
Ütüröñdöp «bir çapsam ee» dep alat.
Buzukunu
Jakşı taanı,
Bayka, jigitter!
Anın biri uşul Şermat
Ana jigitter!
14/H 1948
Çolpon-Ata

KÖÑÜL AYTALIK
Ketmençinin ak emgegin azaytkan,
Kesepettüü Naamat degen bir şaytan,
Momundu aldap, eldi jazgap, ebin taap,
«İçiş kerek, jeş kerek!» - dep köp aytkan
Bügün öldü.
Barıp köñül aytalık,
Jılaan salıp mürzösünö,
Iylap kaytalık!
Jurttan tapkan kün körbögön mülkü bar,
Biröö barsa kaşık suuga içi tar,
Algıç, jegiç, azgan-tozgon uurular,
Buga kurdaş, buga joldoş, buga jar.
Naamat öldü,
Jürgülö köñül aytalık,
Mürzösünö baka ırgıtıp,
Iylap kaytalık!
Ajal küçtüü, kimder andan talaşat,
Jolu tuura, kantip anan adaşat?
Uşakçının, kıtmır aram nemenin
Bul düynödön jok bolgonu jaraşat!
Naamat öldü,
Jürgülö köñül aytalık,
Taş ırgıtıp mürzösünö,
Iylap kaytalık!
14/H 1948
Çolpon-Ata

BUL KANDAYÇA
Baarı özgöröt, baarı öçöt deyt turmuşta,
Men özgörböy, öçpöy koysom ne bolot!
Öçör künüm üygö bara jatkanda,
Tokmok jaktan kelbey koysom ne bolot?
Tokmok jönöym,
Tattuu koonun tandap jeym.
Miñ jıl boyu,
Kayra üyümö bir kelbeym.
Ayt, kimdin karzı bar?
Baarı agat deyt, baarı ötöt deyt ömürdön,
Men elge okşop ötpöy koysom ne bolot?
Baratkanda taanıy koyup öñünön,
Aksuu jaktan kelbey koysom ne bolot?
Aksuu jönöym,
Jüzümünön üzüp jeym.
Miñ jıl boyu,
Kayra üyümö bir kelbeym.
Ayt, kimdin karzı bar?
Baarı sınat, baarı ölöt deyt turmuşta,
Men til albay ölböy koysom ne bolot?
Başka koyup, tumşukka teep, uruşsa,
Narın jakka kaçıp ketsem ne bolot?
Narın jönöym!
Ayran içip, mayın jeym.
Miñ jıl boyu,
Kayra üyümö bir kelbeym.
Ayt, kimdin karzı bar.
15/H 1948
Çolpon-Ata

MEN KIRGIZDIN AKINI
Kim berse da jakşı bergen baktımdı,
Kim koyso da jaman koygon atımdı,
Uşakçıdan: ne kılam dep surasam,
Beş tıyınga maga sat deyt dañkıñdı!
Satam!
Alsın!
Kaydan bilsin barkımı?
Çayga salıp jutar kezde:
Zaar tilin kuykalaçuu
Men kırgızdın akını!
Karluu künü berse kerek baktımdı,
Ayaz künü koyso kerek atımdı.
İçi aramdan: ne kılam dep surasam,
Bir tıyınga maga sat deyt dañkıñdı!
Satam!
Alsın!
Kaydan bilsin barkımı?
Kantka salıp jutar kezde:
Kara köñlün kuykalaçuu,
Men kırgızdın akını!
Taş idişke kuysa kerek baktımdı,
Tattı idişke kuysa kerek atımdı,
Karoolçudan: ne kılam dep surasam,
Balam alsın, beker ber deyt dañkıñdı.
Berem,
Alsın!
Satpaym, kadır-barkımdı,
Uyçu, koyçu,
Ketmençinin
Menmin kımbat akını.
15/H 1948
Çolpon-Ata

KÖZÜM ÖTKÜR
Közüm ötkür, örttü öçürö karagan,
Öz janımdın jamandıgın körö alam.
Kolum açık jurtka maalım marttıgım,
Bir çını uudan,
Bir çaka bal bölö alam.
Köñülüm jarık; muzda köktöp önö alam,
Öz janımdın aramdıgın körö alam.
Peylim taza, çakkın desem çaga albayt,
Jılañ kızın koldon karmap öbö alam.
Sırdaş bolsoñ açık sözgö kele alam,
Men özümdün tardıgımdı jeñe alam.
Kerek bolso; çeberdigim jetişet,
Döñgöçkö jan, balıkka til bere alam.
15/H 1948
Çolpon-Ata
TÖÖÑDÜ BER
Ey, Tölögön, tööñdü ber,
Tömön tüşüp barayın,
Bıyıl emgek mol tiydi,
Tügöl taşıp alayın.
Ey, Ismayıl, tööñdü ber,
Ildıy tüşüp barayın,
Bıyıl emgek köp tiydi,
Baarın taşıp alayın.
Baybiçem sınçıl kişi ele,
Sınına bir jarayın,
Baybiçem katuu kişi ele,
Kabagına karayın.
Sınına tolso kılganım,
Muştap ötöt janıman.
Uzarar bolso urmatım,
Çımçıp ötöt dalıman.
Mal kıştan tügöl çıkçu ele,
Muştap, muştap alganda,
Irıskım koldon akçu ele,
Çımçıp, çımçıp alganda.
16/H 1948
Çolpon-Ata

MEN KEME
Men keme, kelçüü jerge erte jetken,
Kebelbey eki jagım kıçır etken,
Köz jetkis bul deñizdin arkı uçuna,
Jıñaylak jaştıgımdı taştap ketkem.
Men bir kuş, uçar jerge uçup jetken,
Jem algan jalama zoo jaydak betten,
Kaydadır biyik toolor arasına,
Taarınçak jaştıgımdı taştap ketkem.
Al kezdin altındıgın esime albay,
Jaştıktın ar jagında jaştık barday,
Iylatıp urup-sabap kete bergem,
Bir öppöy, mañdayınan bir sılabay.
Kartayıp azaytuuga kezek kelet,
Bir jürgön jakşı kündö jakşı el elek.
Birok da, oşol toolor arasında,
Jaştıgım oynop-külüp jürö beret.
17/X 1948
Çolpon-Ata
***
Jakşı ır jazsam:
Butunan ööp jönötöm,
Jaza albasam: köz jaşımdı köldötöm,
Ir jaratkan, şam çıraktın aldında
Baktıluu men,
Baktıluu menin kölököm.
17/X 1948
Çolpon-Ata

DAGI AYaL JÖNÜNDÖ
Ayal süydüm, birok içten kektedim,
Aram oylop, aramdıktan ketpedim,
Jamanınan köñüldü ezgen ooru alıp,
Jakşısının kadırına jetpedim.
Antken menen:
Kolum açık, men kenen,
Jüz kaytalap dagı ayalga baa berem:
Ayal degen:
Çaalıkkan kösöm Saydırgan beren Baktıdan taygan jigitke,
Kemibegen, kebelbegen bir meken!
21/H 1948
Çolpon-Ata

SÖZÜ BAR
Tük kaygırbaym, alsız-çabal türümö,
Uu tamsa m, altın sabak bürümö,
Tirüü kezde mınday elek dep aytıp...
Süylöşüügö jer tabılbas künümö...
Men ketsem da: tirüülüktün közü bar,
Men bütsöm da: tirüülüktün özü bar,
Birok maga tabılbaçuu eç kaçan,
Tirüülüktün:
Eñ bir, eñ bir
Jandı ısıtkan sözü bar.
2/H 1948
Çolpon-Ata

ENE TİLİ
Til üyrönüü:
Jakşı körmök - süymöktön,
Enem tilin jakşı körüp üyrötkön,
Oyrotto jok, oñoy til beym, bizdin til,
Bir jaşımda:
Ata, apa,
at, et degendi süylötkön.
Til kadırloo:
Çın köñüldön süymöktön,
Atam tilin: süygöndüktön süylötkön.
Erdik önör bilim menen süylöşüp Bir jürsün dep bir jaşımda üyrötkön.
Birge jüröm, ene tilin kadırlaym,
Bul til menen: işteym, süylöym, ır ırdaym,
Başka tildi janday jakşı körsöm da:
Ene tilin süygönümdön jañılbaym.
17/X 1948
Çolpon-Ata

KUBANAM
Silerge okşop, men da külöm, kubanam,
Oroy süylöym, arak içem, buulanam...
Kalk başına kaygı tüşsö, kaygırıp,
Kalkım üçün taştay katuu tura alam.
Silerge okşop men da güldöym, ulanam,
Künööm bolso keçirgin dep suranam.
Sokur baykuş közdüü bala törösö:
Çın peylimden uşunda bir kubanam.
Silerge okşop menin da bir ubadam,
Men da ayaym, men da korkom ubaldan.
Duduk uulu süylöp tursa janımda,
Çın peylimden uşunda bir kubanam.
Silerge okşop, men da jüdöym, kubaram,
Men da jırgaym, men da tütöym, kuralam.
Irımdı ukpay, jazganımdı körbösö:
Iylabasam, emnesine kubanam?
17/X 1948
Çolpon-Ata

JAKTIRDIM
Kaydan taptım, bilbeym mınday münözdü?
Dos, tuugandar künökör dep külböspü?
Tirüülükkö iregeleş salıngan Jaman köröm, kalıñ mürzö - kümbözdü.
Birok süydüm, bir kümbözdü jaktırdım,
Kubangandan külüp iydim, katkırdım.
Körgön kezde koyçu Japar kümbözün
Jarık kündön, kaytkan al bir asıldın.
Kımbat ele koy kaytargan ubagı.
Jakşı adamdın jakşısı ele bul dagı.
Kümbözünün kün jagında kerilip,
Uktap jatat tört kara ala ulagı.
Munu körüp eske tüşöt ak tilek,
Koldon karmap, aytpasa da asıl kep,
Külö karap men barmın dep turganday
Bayagı ele tirüüsündöy sezilet.
Meyli tündö, meyli beşim, küügümdö,
Japar künü başka tüşkön künümdö,
Men özümçö - ölbös kün dep esepteym
Bir tirüü jan tepsep tursa üstümdö.
17/X 1948
Çolpon-Ata

BUL TURMUŞTA
Bul turmuşta neçen sonun izder bar
Boroon urup, kar jaasa da ketpegen.
Ne bir ukmuş, çeber - usta adamdar Miñ tepkiçtüü şatı koyup jetpegen.
Bul turmuşta neçen bekem izder bar,
Dobul urup, sel jürsö da ketpegen.
Ne bir çeçen, ne bir estüü adamdar
Dayradan keñ akıl menen jetpegen.
Bul turmuşta neçen çoñ-çoñ izder bar,
Örttöymün dep, kün sınsa da ketpegen.
Ne bir baatır, ne bir kankor adamdar
Balta ursa da, ordunan bılk etpegen.
Men da adammın, men dagı bir akınmın,
Bilinbegen köp maydanın birindey.
Bul turmuşka men da izimdi kaltırdım,
Kiçinekey, kudum şaytan 1 izindey.
17/X 1948
Çolpon-Ata

PRAGADA
Pragada uşul ötkön maydanda
Bir azamat çeksiz erdik kılgan deyt.

Öçpöy turgan eñ kiçinekey iz degen maanide.
Joonu kırıp, aldan çarçap tayganda,
Tanka astına jata kalıp tıngan deyt.
Bul düynögö bir kelgeni çın bolçu,
Birok üygö daynın jazgan katı jok.
El jıynalıp at bergeni çın bolçu,
Atagı bar, mürzösünün atı jok.
Şol mürzögö barar elem jöö basıp,
Turpagınan bir uuç alıp kelüügö.
Arstandın jürök kanın kanatıp,
Aga koşup baldarıma berüügö.
18/H 1948
Çolpon-Ata

FRUNZENİN TÜNÜ
Bir men emes, çın süyörüñ baarıñdın:
Tündörü altın... Tündörü altın, şaardın.
Anda kalgan: küzgü sonun tündördü
Meni öltürbös emgegimdey sagındım.
Jılt jılt etip, jıldız kölü akkanday,
Kuttuu bülö kubançına batkanday,
Kök munarık, jaşıl şookum içinde:
Irıs kölböp, fontan bolup atkanday.
Ugulsa eken, tünkü böbök külgönü,
Kubansa eken, jaş böböktün jürögü...
Nege deseñ:
Kolun jaygan, kolun katkan booruna,
Menin şaarım, akılmandar tünögü.
23/H 1948
Çolpon-Ata

JAÑILUU
Köl boyunda, bizdin kolhoz janında,
Jakşı tamduu bir top orus kalkı bar.
Tıñşap tursañ kün keç kirer maalında,
Uylarının ne bir sonun atı bar.
Köñülü jılıp uşul jakşı adatka,
Kiyizbay da başın çaykap, jaktırat.
Eldi tuurap, uy padadan kaytkanda,
Döñgö çıgıp:
Zoya! Zoya!
Zoinkalap çakırat.
Munu ukkanda kıt-kıt külöt kelinder,
Kızdar, çalga, tañ kalganday jalt karap,
Kart orustar, köptön sırın bilgender,
Ay Kiyizbay, Ay Kiyizbay dep kalat.
Aga bolboyt, döñdön turup Kiyizbay:
Zoya, Zoya,
Zoinkalap çakırat.
Ay aksakal, adattan ters bul kanday?
Jigit atın koygun deşip katkırat.
Kabıl körböy jogoruday söz oñun,
Bizdin ata, öz kılganın jaktırat:
Döñdön turup, erkek kaşka torpogun:
Zoya! Zoya!
Zoinkalap çakırat.
23/H 1948
Çolpon-Ata
KIZIL JÜK
Dan berebiz, bergen dandı el alat,
Algan eldin ömürünö salamat:
Bergen belek jokko siñip ketpesten
Kayra ayılga ırıs bolup taralat.
Bat jönösün kızıl jük,
Bol, jigitter, ıldamdat.
Atadan kalgan nasaat bar:
Bergen mart emes,
Algan mart!
Bol, jigitter, ıldamdat.
Egin tökmök özünçö bir saltanat,
Emgek menen kötörülmök bizdin dañk,
Bergen belek döölötünön kemibey
Kayra ayılga baylık bolup taralat.
Bat jönösün kızıl jük,
Maşinanı beri tart!
Aşık bütsün plandan,
Bergen mart emes
Algan mart!
Bol, tuugandar, ıldamdat!
Egin bermek bizdin urmat, bizdin bak,
Sıyloo kerek ata jurttu kadırlap.
Uşul buuday kalk sanaasın tındırıp,
Kayra ayılga tınçtık bolup taralat.
Bat jönösün kızıl jük,
Bol, tuugandar, ıldamdat!
Bergeniñe kubangın,
Bergen mart emes,
Algan mart!
Bol, tuugandar, ıldamdat!
24/H 1948
Çolpon-Ata

DAN JOMOGU
-Uşul buuday, uşul dan,
Bizdin ömür, bizdin jan.
Koldo kubat, belde küç
Jüröktögü jıluu kan.
Sonun şaar, suluu tam,
Kökkö karay julungan,
Zavod, fabrik, şahtılar
Baarı, baarı uşundan.
Parohoddor köldögü,
Parovozdor çöldögü,
San jetpegen maşina
Baarı nandın böbögü.
Dür-dünüyö, ak, sarı,
Köz taygıltkan tıştarı,
Altın, kümüş, jakuttar
Baarı nandın kızdarı.
Tanke menen zambirek,
Köp türlörün kim bilet?
Bolot kanat samolet
Oyun salgan kök jirep.
Aalamdı jargan ardagı,
Kılımdı buzgan salmagı,
Önörpoz, çeber, kösömdör Baarı nandın ardagı.
Kolhozçu ekken uşul dan Bizdin ömür, bizdin jan.
Komunizm baylıgı: Uşul buuday, uşul nan.
24/H 1948
Çolpon-Ata
ATA-JURT
Jıluu kiyin, jolun kıyın üşürsüñ,
Kış da katuu... boroon ulup, kar urup...
Suugundu öz moynuma alayın,
Jol karayın, toktoy turçu Ata-Jurt!
Tündör jaman... kırsık salıp ketpesin,
Naalat kelip at tizginin şart burup...
Azabıñdı öz moynuma alayın,
İz karayın, toktoy turçu Ata-Jurt!
Jazda başka... Jel tiybesin abayla,
Köpkö turbas, mobul turgan sur bulut.
Büt dartıñdı öz moynuma alayın,
Sen ooruba, men ooruyun Ata-Jurt!
24/H 1948
Çolpon-Ata

EMGEGİÑ
Sentyabr , koon jıttuu sonun ay,
Bışıkçılık... Barlık eldin köñülü jay.
Emgek küngö jañı buuday bölünüp
Jakşı iştegen udarniktin baarı bay.
Dal uşul ay, üstüdögü sonun ay,
Mobul buuday senin ençiñ
Beri kel oy, Kurmanbay!
Oktyabr ay, jiyde jıttuu sonun ay,
Jakşı iştegen kolhozçunun baarı bay.
Ene emizgen sütünön ak meenetiñ,
Baylıgıña tuura kara uyalbay.
Dal uşul ay oşol aytkan sonun ay,
Otuz tsentner senin ençiñ
Kötör, kötör, Kurmanbay!
Kıyın kündün kıyınına karjalbay,
Ak iştediñ, ala jürgön balbanday.
Adaldıgıñ, adal ene sütündöy,
Öz baktıña tuura kara jaltanbay.
Bügünkü ay, emgek bölgön sonun ay,
Kırk beş tsentner senin ençiñ
Kötör, kötör, Kurmanbay!
25/H 1948
Çolpon-Ata
TAŞÇILAR
Koldoruna mayışpagan lom alıp,
Taş omkorup, arabaga taş salıp,
Arañ tartkan koş ögüzgö dem berip:
Sop, sop,
Sop! dep, aydap baratıp;
Taş kazgandar kep kılışat öz ara:
Mobul akın öz özünçö ubara,
Oyloyt, basat, birdeme aytıp küñgüröyt,
Kıyın eken... kıyın eken bularga. .
Anday emes, kıyın emes abalar,
Siler antip ayöo körböy karañar,
Kee bir künüm:
Sop, sop deseñ, basa albagan
Koş ögüzdün jamanına barabar.
Kee bir künüm: köktö sızgan tulpar at!
26/H 1948
Çolpon-Ata
MENİN ÜYÜM
Üyüm sonun, oydogumday keñ turam,
Irıskımdan ıraazılık söz ugam...
Tün jarmında iz jaşırgan uuruday
Kim oy bul?
Terezemdi: tırs, tırs urgan,
Tırs urgan?
Jakırçılık sen belemsiñ?
Men bir ubak kolomtoñdo jılıngam:
Boldu emi jetet, arı ket,
Kirgizbeyt seni,
Eşigimde döbötüm bar julungan.
Ket arı, ket arı,
Ket arı menden ant urgan!
Üyüm taza, mıktı jaşaym, bay turam,
Dostoruman jıluu, sılık söz ugam.
Tün jarmında meni uykumdan çoçutup
K-i-m oy bul?
Terezemdi tırs, tırs urgan,
Tırs urgan?
Uçuk ooru sen belemsiñ?
Men bir ubak oçoguñda jılıngam.
Boldu emi jetet, arı ket!
Kirgizbeym" seni
Eşigimde döbötüm bar julungan.
Ket arı, ket arı,
Ket arı menden ant urgan!
Ookatım mol, meyman kütöm, mart turam,
Tilegim ak, uu sunganga: bal sunam.
Tün jarmında, süttüü uykuman çoçutup,
Kim oy bul?
Terezemdi tırs, tırs urgan,
Tırs urgan?
Tınçtık ömür sen belemsiñ?
Men ar ubak suuñdu içip kulpurgam!
Kel beri,
Men jalgız: ayal, balasız,
Ayal menen ırkım kelbes, men urgan!
Meyli sokur, dödöy bala tuusañ da,
Antım uşul; ölgönümçö seni menen bir turam...
26/H 1948
Çolpon-Ata

ISIK-KÖL
Isık-Köl, seni süydüm, seni ırdadım.
Irıma özüñ bolduñ bel kılganım.
Künümdün içken suuday berekesi
Özüñdün bir köykölüp ırgalganıñ.
Isık-Köl, sen ırıskım, sen jırgalım,
Irıma özüñ bolduñ dem kılganım.
Özünçö urmattuu bir salt eken go,
Kürpüldöp köbük çaçıp turgan maalıñ.
Isık-Köl, özüñ barda, menda barmın,
Sen jarım, keregi emne başka jardın...
Tagdırdın marttıgına men ıraazı,
Bar tura, kubanarım, maktanarım...
Ey, kölüm, tunugunday tunup tursañ,
Birok da tunuk akıl uul tuusañ...
Kubatsız mendey naçar akındardı
Şarpıldap tolkup turup, jeekke ursañ.
26/X 1948
Çolpon-Ata

KAZAKBAY
Jakşı aydabay, kartöşkönü jaratpay, •
Maydan salıp biröönö bir kadaktay,
Kartoşkanı aldap jeysiñ oşentip,
Ay kuusuñ da...
Ay kuusuñ da Kazakbay.
Küz bolgondo jüz pud egin tabasıñ,
Otuz somdon pudun satıp salasıñ.
Jaz bolgondo oşol ele egindi,
Üç jüz somdon arañ satıp alasıñ.
Alda senin soodagerlik kaadañ ay,
Kup satkıçsıñ... kup algıçsıñ Kazakbay.
Keçee kelgen tuugan elder bir dalay
Meymançılap kelgenine karabay,
Bakça aydadı, zañgıragan üy saldı,
Çarbası da senden mıktı, senden bay...
Alda senin epçil öskön kaadañ ay,
Jırtık tamıñ jırtık boydon Kazakbay
Tapkan akçañ üç miñ somdon ar bir ay,
Öz sırımdı aytkım kelet uyalbay,
Üy-jayım jok, çay içerge çınım jok,
Töşögüm jok, meyman kelse salarday;
Mına uşunday senin iniñ kayran ay,
Jaşagandı menden üyrön Kazakbay,
Aytar sözdü aytuu kerek kalp aytpay,
Elder jaman,
Je biz jamanbız
Kazakbay!
26/X 1948
Çolpon-Ata

KAR JAADI
Jaagan bul kar, bayagı kar,.. kar ele...
Zergek, çıyrak sezim bergen denege,
Kur olturbay kup kamınıp alganbız,
Bul ak kelin bizdin üygö kelerde.
Süt emem dep kış emçegin saaganga,
Bul jaagan kar, bayagı ele jaagan kar...
Butka muştaar, betten çımçır kelindi,
Közünö ilbey oynop jüröt jaş baldar...
Oynop jüröt, ot bolgon soñ denede,
Baldar emne, bir-birinen kem bele...
Mıltık atmay, bombu ırgıtmay, sayışmay.
Oyundarı korkunuçtuu eñ ele...
Bıyılkı kış şaşıp tüştü eñ erte,
Ala-karga erte kondu terekke.
Karap turup uşul baldar oyunun,
Iylaym... Iylaym... Eç kimge aytpa eneke.
Men bar bolsom, jararım çın kerekke,
Tilegim bar, sebep bolor sebepke.
Bul oyundu jakşılıkka joruylu,
İçikiy suuk...
Eşikti jap, eneke.

KÜZ
Kalkka bergen karızdarın kıya albay
Mülkün çaçkan şok baldarın tıya albay,
Kabın alıp aylıbızga küz keldi
Jazgı aydagan kartoşkasın jıya albay.
Elge bergen öz ençisin kıya albay,
Ee-jaa berbes şok baldarın tıya albay,
Kabın alıp aylıbızga küz keldi,
Jakşı çıkkan kapustasın jıya albay:
Bul küz özü, köptön beri köpkölöñ,
Meres bolsom degen oyun köp köröm.
Jüzüm kızı katuu oorup jatkanda
Kadır ulap, booru jumşap öppögön.
Bul küz özü köptön beri köpkölöñ
Taş boor bolsom degen oyun köp köröm.
Örük uulu bıyıl kaza tapkanda
Booru jumşap bir tamçı jaş tökpögön.
Ay, ay baldar atka minip çapkıla,
Küz kayda eken barıp izdep tapkıla!
Közün açsın, kolhoz degen kıyın jurt
Jakasınan katuu silkip tartkıla.
Ursañar da, al ak köñül taarınbayt
Katuu sınıp kapalıkka bagınbayt,
Erki jetpeyt bizdi taştap ketüügö,
Kaçam dese: kaçar jagı tabılbayt.
Aldı jakta jaydak atçan jay mırza,
Artkı jakta aç kıykırık kış mırza.
27/H 1948
Çolpon-Ata
MEN JÜRGÜNÇÜ
Men jürgünçü köz açkandan jöö baskan
Jöö basuudan köñülüm tük jüdöböyt.
Algan sapar alıs eken karasam,
Basa berem, basa berem,
Basa berem... tügönböyt.
Men jolooçu es tartkandan jöö baskan,
Meenet tartıp jöö baskan jol tük ölböyt.
Algan sapar arbıbaptır karasam,
Basa berem, basa berem,
Basar jolum tügönböyt.
Kırdan turup, art jagıman karasañ:
Men atkan ok, toktoosu jok uçkan şır...
Tüzgö çıgıp karşı aldıman karasañ,
Men aybattuu, too kötörgön bir baatır.
27/H 1948
Çolpon-Ata

DEN SOOLUK
Jaş keziñden jarkıldap,
Jakşı bolso den sooluk,
Kor bolboysuñ, ösköndö:
Birde jatıp, birde oorup.
Bala kezden jarkıldap
Bekem bolso Den sooluk.
Kem bolboysuñ ösköndö:
Keede jatıp, keede oorup.
Okup bilim alarda,
Teñtuşuña teñ bolup,
Kerek eken oşondo,
Temirdey bekem den sooluk.
El korgoogo bararda,
Er kökürök keñ bolup,
Kerek eken oşondo,
Eñ birinçi den sooluk.
Toodon şahtı kazarda,
Toodoy taştı omkorup,
Kerek eken anda da,
Eñ birinçi den sooluk
Joldoşuñdun janında,
Jolborstoy kıraan şer bolup,
Teñele basıp teñ jürüp,
Maktanarıñ den sooluk.
İlimpoz bolsoñ ösköndö,
Eldin kamın oylonup,
Talıktırbas eç kaçan,
Jan joldoşuñ den sooluk.
Süygönüñdün janında
Sürüñ kayrat dem bolup,
Süttöy köñlüñ agarıp,
Süyünörüñ den sooluk.
Alsız bolup arbayıp,
Altı kündö bir oorup,
Arman aytıp zar ıylap
Jalınsañ kelbeyt den sooluk.
Jaşoo kerek jadırap,
Zamanıña bel bolup.
Bakıt-ırıs taalayıñ,
Uşul ele den sooluk.
Tügönbögön adamzat,
Kebelbegen kem bolup,
Tukumdan-tukum kaltırçuu
Murası uşul den sooluk.
28/H 1948
Çolpon-Ata

MUZIKA
Men suu içpeym, tañday katıp turganda,
Men nan jebeym aldan tayıp kurganda,
Muzıkaday maga tattuu suusun jok,
Berçi maga,
Berçi maga
Jarım kaşık muzıka!
Men ıylabaym, kapa tartıp turganda,
Men kubanbaym, bak döölötkö tunganda.
Darım uşul, kaygı jana şattıkka,
Berçi maga,
Berçi maga,
Jarım uurtam muzıka!
Emneler jok, bul düynödö - jarıkta,
Ne bir sonun... ne bir kımbat asıl baa...
Men keterde, oşonçonun içinen
Sagınarım,
Eñ ayarım
Eñ kımbatım - muzıka!
28/H - 1948
Çolpon-Ata

JÜZÜM AYI
Oydogu oyum çıkkan menen oñunan,
Az keçiktim ubakıttın jogunan,
Jıldagıday emi ayılga jönöördö,
Jüzüm ayı karmap kaldı koluman.
İçte sanaam çıkkan menen oyunan,
Az keçiktim dayardıktın jogunan,
Maşinaga emi olturup jönöördö
Jüzüm ayı tosup kaldı joluman.
Mına oşentip men ayılga bararda,
Kımız içip çın suusunum kanarda,
Jüzüm ayı bir öpkön soñ kuçaktap,
Janım jırgap kalıp kaldım kalaada.
Men jüzümdü kapa kılıp ar dayım,
Jalgız taştap, ketip jürgöm jıl sayın.
Sagınıpmın kelçi jakın janıma,
Janım ayım, şirin ayım, bal ayım.
28/H - 1948
Çolpon-Ata

ÖZÜMDÜ ÖZÜM
Men özümdü üy sırtınan tıñşasam,
Kürs, kürs etken oor jötöl ün çıgat...
Bütkön eken kayran ömür, kayran jan...
Dep jaloorup, köñülüm şondo bir sınat.
Men özümdü bir köçödön karasam,
Baskan öñdüü alsız, arık sölököt...
Albuut bala, emi bolup arañ jan
Ayıkbas dart bolgon öñdüü önököt.
Men özümdü uktaganda karasam,
Jatkan öñdüü bir ölük jan, kanı jok.
Jürök küçün tamırınan sanasam,
Çarçaganday arañ sogot alı jok.
,
Men özümdü ölgön kezde karasam,
Külümsüröp kerilgen bir şer jatat.
Bul akıykat jazmışına jaraşkan
Tagdırına rakmat aytkan azamat.
Bilgen biler, bilbegenge ne çara,
Mensingen jaş, munu kimden kem köröt?
Keñ peyildüü, açık kolduu beçara
Kıyın jaşap, jakşı jazgan öñdönöt.
Men özümdü bir kılımdan karasam,
Tee alısta çañ ızgıtkan şañ çıgat.
Ölböstüktün öjör erkin talaşkan
Erdiginen neçen tirüü jan çıgat.
28/H - 1948
Çolpon-Ata

JAZ
Jazdın tattuu...
Erteñkisi, küügümü,
Jazday süysöm bardık jaşaar künümü
Taşka tiyip sıngan bolot ünündöy,
Kulagımda şıñgır etken bir ünü.
Jazdın altın...
Erteñkisi, küügümü,
Jazday süysöm, barlık körör künümü!
Çöntögümdön suuga tüşkön düynömdöy
Kulagımda şıldırt etken bir ünü...
Til albassıñ, jakşılıkka joldoso,
Oñolbossuñ, kemtigiñdi oñdoso...
Ay, janım jaz, kımbattıgıñ emnede?
Jogolgonuñ, sıngandıgıñ bolboso?..
28/H - 1948
Çolpon-Ata
Bilbeym kanday,
Emne oydo eken katarım?..
Men özümdün tagdırıma kapamın.
Zamanımdın keregine jarabay,
Erte kurgap, muzdap bara jatamın.
Bilbeym kanday,
Kaysı oydo eken katarım?..
Men özümdün jazmışıma kapamın.
Kıyın kündün paydasına jarabay,
Kıygan talday sınıp bara jatamın.
Men jaşadım öz künümö taarınbay,
Kara tilek, jaman oygo bagınbay,
Tük bilinbey ötüp ketet okşoymun,
Bir keçenin jaap ketken karınday.
Taza jürdüm kastık işke kamınbay,
Adal jürdüm aramdıkka malınbay,
Dostoruma appak boldu maksatım:
Bir keçenin appak jaagan karınday.
29/H 1948
Çolpon-Ata

SUU KELATAT
Suu kelatat,
Suu kelatat bir kulak,
Momun suunu maktap alçuu jakşı ubak,
Uraa, dostor! Arık tolo akkan suu
Kolhozçuga tabılbagan kadır-bark.
Jer atası, el atası mına uşul,
Öz kolunan bere turgan beker dañk.
Ak, ak,
Suum, ak,
Eginime balday jak!
Suu kelatat,
Suu kelatat bir kulak,
Arzan suunu kımbat alçuu bul ubak,
Körüşö elek tuuganımday süyünttü
Turgan kezde, kızılça önböy, ,jer kurgap,
Uraa, dostor! Suuga kulduk kılalı,
Mına döölöt, mına şeker, mına kant!
Ak, ak,
Şaşpay ak,
Tüşkön emdey jakşı jak.
Ak, ak,
Aylanayın, suum, ak!
Ejem menen körüşköndöy köñülüm şat.
Arpa, buuday, jüzüm, koon, darbızga
Bir tuuganday kenen uktap, kono jat.
Tiriçilikke senden kıyın tabıp jok
Tamırın bil, ketsin ooru, ketsin dart!
Ak, ak,
Suum, ak,
Kalktı sıyla, kalktı bak.
Şaşpa, janım, jayıla tüş keñ tarap,
Kalk ekkendin keregine teñ jarap,
Jara tüşör bizdin jarık ömürgö,
Bek turbasañ, tak tekşerip, tak karap,
Uraa, dostor! Keçegi içip mas bolgon
Mına - bozo,
Mına - vino, mına - arak!
Jok vino emes, bizdin düynö - bizdin mülk,
Bizdin abiyir,
Bizdin sıymık, bizdin dañk!
Ak, ak, ak,
Kenen ak,
Eldi sıyla, eldi bak!
Bat, bat,
Şaşpay ak,
Jerdi sıyla, bizdi bak,
Ak, ak,
Erkin ak,
Eldi sıyla, eldi bak.
29/X 1948
Çolpon-Ata
***
Katuu jatıp, jumşak oygonup,
Köñülüm sergip kenen dem aldım.
Ömürdö dart tagın jogotup,
Öz ençime jañı jaş aldım.
Jumşak jatıp, tattuu oygonup
Köktö turgan kündü karadım.
Kayra çıyrak, kayra bek bolup,
Koynum tolo ırıs sanadım.
Tıñşap, tıñşap boyum balkıdı,
Men ukpagan ömür küülörün.
Jan jırgatar jırgal salkını,
Eh, zaman... senin kündörüñ!
29/H 1948
Çolpon-Ata

ŞAARIM - ASIL FRUNZAM
Erte turup terezemen karasam,
Süttön bütkön taza kalaa körünöt.
Jarışa akkan jaştık menen suluuluk
Uşul jerden eki ayrıkka bölünöt,
Kubanıçtuu tunuk ündüü ün kakkan:
Şaarım, şaarım,
Asıl şaarım - Frunzam.
Keñ açılgan kaalgamdan karasam,
Kanttan bütkön tattuu kalaa körünöt.
Eñ bir kımbat dostuk menen ıntımak
Uşul jerden bir dayraga çömülöt.
Jüzü jarık,
Mobul ötüp baratkan.
Şaarım, şaarım,
Asıl şaarım - Frunzam.
Sırtka çıgıp üy aldınan karasam,
Jön turbagan bir şok kalaa körünöt.
Taza tukum, esençilik, tokçuluk:
Uşul jerden miñ tabakka bölünöt.
Öskönünö,
Körkömünö tañ kaltkan:
Şaarım, şaarım,
Asıl şaarım - Frunzam.
30/H 1948
Çolpon-Ata

KOONÇU
Kana jesem, sen aydagan koondon,
Kanım sergip kubattanam, oñolom.
Kabak açar kolhozçunun baylıgı
Kalıñ çıkkan şeker kökçöñ, tordomoñ.
Men kayrıldım, eñsep seni, çoñ joldon,
Uşul joldo on beş jılday jogolgom.
Daam jesem koon üzgön koluñan
Oorusu jok on beşimdey oñolom.
Men bul joldo jıyırma jılday jogolgom
Seni sıylap bir kün kalıp konbogom.
Koon jesem senin karı kolunan
Kaygısı jok on beşimdey oñolom.
Altın baktım kaytsın üçün jogolgon
Sabagıñan koonuñdu üzüp oñolom.
Ter jıttangan alaçıgıñ içinde
Senin terçil çapanıña oronom.
Senin terçil çapanıña oronom,
Oorusu jok on beşimdey torolom,
Jeldetke okşop koon başın şart alıp,
Meerimi keñ kalıs joldo oñolom.
31/H 1948
Çolpon-Ata
BÖK, BÖK BÖDÖNÖM
Bök, bök, bök
Bödönöm, bödönöm, bödönöm,
Turumtaym körögön.
Beker jatıp, beker jep,
Beş puluñ jok tölögön.
Taruu añızdan taruu jep,
Bede añızdan bede jep,
Arpa menen buudaydı
Köñülü öç terip jep.
Toktuk seni mas kılıp,
Mastıgıñan ır çıgıp:
Bıt, bıt, bıtpıldık,
Bıtpıldık, bıtpıldık!
Bök, bök, bök
Bödönöm, bödönöm, bödönöm,
Jagalmayım körögön.
Jatıp içip, jatıp jep,
Bir puluñ jok tölögön.
Seni toorup basayın,
Semizdigiñ baykayın,
Pırr... dep uçup keterde
Topum menen basayın.
Bastırbaysıñ balaket
Sende kuuluk, köp kılık...
Keñiri aydap, ken jegen
Kolhozçuluk mas kılıp,
Mastıgıña çıdabay
Bıt, bıt, bıtpıldık,
Bıtpıldık, bıtpıldık,
Bıtpıldıktan ır çıgıp.
Berekelüü bizdin el,
Bereşen kol bizdin jer,
Emgek aldı kolhozçu
On kününö bir tsentner,
Baygerçilik kün berdi
Ketken meenet, akkan ter
Bizdin kolhoz toyuna
Özüñ basıp, özüñ kel,
Eger koluñ tiybese,
Berekenin içinde:
Oynop külüp jürö ber.
Kenençilik mas kılıp,
Mastıgıñan ır çıgıp,
Kubanganıñ saltanat,
Ölöñüñdü ayta ber:
Bıt, bıt bıtpıldık,
Bıtpıldık, bıtpıldık,
Bök, bök, bök
Bödönöm, bödönöm,
Kırgiegim körögön.
Emi kaçar aylañ jok,
Karmap alar öndönöm.
Mende sonun kapas bar,
Irıs menen jölögön.
Bir jılına beş jolu
Tınçtık ömür törögön.
Kalk jaşasın tınç kündö,
Katuu işten, tınıgıp,
Sen, bödönöm, sayray ber
Tınçtık kündü ır kılıp.
Bıtpıldık, bıtpıldık,
Seni toorup basayın
Bök, bök, bödönöm,
Bödönöm, bödönöm.
31/H 1948
Çolpon-Ata

KOMMUNİZM KOLHOZU
Bereke taptı tügöngüs,
«Kommunizm» kolhozu Uşul beş jıl içinde,
Alma bolup joldoşu.
Bayıp aldı dürküröp,
«Kommunizm» kolhozu.
Kiyinki üç jıl içinde
Jüzüm bolup joldoşu.
Atçan ötüp baratsañ,
Almanın jıtı bur etet,
Salaalagan ak jüzüm,
Köñülüñdü jeldetet.
Şarap bolçu bir türü,
Meyiz bolçu bir türü,
Den soolukka bekem küç,
Ar bir sabak bütünü.
Piyazdarı bir katar,
Sabizderi bir katar,
Murda kolhoz bilbegen.
Neçen kımbat uruktar.
Kazandagı mayluu et,
Kılımdar jaşap kelatat,
Oroylugu bolboso,
Emnesine tañ kalat?
Tabaktagı tattuu et,
Zamandar jaşap kelatat,
Jalkoolugu-bolboso,
Emnesine tañ kaltat?
Jebe debeym etiñdi,
Jey ber on beş kadaktan.
Türlöndürüp jibersek,
Çıyrak tukum jaratat.
Oşonduktan Bilaalı,
Akıl menen aydatkan.
Berekelüü aylına: Beldüü tukum jaynatkan.
Anı bilip Bilaalı,
Ak oy menen aydatkan
Suluu, balban baldardı
Kolhozuna jaynatkan.
Kommunizm kolhozun
Ulandırgan Bilaalı,
Iyık plan jagınan
Büt kolhozdun iri aldı.
Munu süyüp kolhozçu,
Başkarmaga şaylagan.
«Kommunizm» atangan
Kolhozuñan aylanam.
Mıktı işteyt dep kolhozçu,
Başkarmaga şaylagan:
Bütkön boyu büt akıl
Başkarmañan aylanam.
Z1/H 1948
Çolpon-Ata

PAMİDOR
Men kelgende bul jerge
Koñşu turgan koroolor,
Ayda dedi Alıkul:
Pamidor,
Pamidor!
Çın peyilden oşentip,
Körsötkön soñ jakşı jol,
Kırka, kırka sap kılıp
Aydap aldım:
Pamidor,
Pamidor!
Kezek kütpöy suu jıgıp,
Kıyalım bar oroñdor,
Anan maga koñşular:
Bizde dagı:
Pamidor,
Pamidor!
Jakşı aytkanga, ters aytıp,
Kıyalım bar koroñdor,
Anda berki koñşular:
-Bizde dagı:
Pamidor,
Pamidor!
Uruşçuday terigip:
Bul emneñ deym, joldoştor!
Anda berki koñşular:
Keede tayak jegizet,
Pamidor,
Pamidor!
Men jaş kezden turmuşka
Katuu bışkam joldoştor!
Suu tarttırgan teñime:
Çabal belem
Pamidor,
Pamidor!
1/HI 1948
Çolpon-Ata

VİNO
İçem vino, içem - içkim kelgende,
Adaldıktı aramdıgım jeñgende!
Men jogorton başka ırım da aytkanday:
Eköönün teñ tamırları tereñde,
Birok:
|
Aramdıkı bir,
Adaldıkı miñ!
İçem vino, birok içkim kelgende,
Uulandırıp uşak meni jeñgende!
Kalk aytkanday çagım menen maktoonun
Tamırları eñ bir tereñ, tereñde.
Birok:
Çagımdıkı bir,
Maktoonuku miñ!
Vino kuyup kurbalıma, teñime,
Kursant bolup kurbuluktun demine,
Öz janıma bardıgımdı dem kılıp,
Urmatıma içpegende emne? •
Turar künüm bir,
Kalar künüm miñ!
1/HI 1948
Çolpon-Ata

JUMUŞÇUNUN MÜNÖZÜ
Körüü kerek, amançılık bar çakta
Kim kızıksa: suluulukka, gul-bakka.
Tañ kaldırıp çıgışka akkan suuları
Jumuşçu attuu bir düynö bar biz jakta.
Koldoru alduu, ayaktarı basarman,
Jürgön jeri jamandıktan tazargan.
Sakalduusu: Vanya, Sergey, atalıp,
Karı ömürlör uşul jakta jaşargan.
Barga taşıp, jokko moyun berbegen,
Adöölöttük tarazasın tezdegen.
Birin biri: kızdar, baldar ataşıp,
Karılıktın aylına bir kelbegen.
Aram baylık, söölöt jıybay tamına,
Kayrat kılıp özünün küç-alına.
Kuştar bolup şol düynögö 1 bargandı
«Sen» dep süylöp ısık kılgan janına.
Soolur kezde, meni öndürdü, turguzdu,
Kımbat jasap, arzan berdi turmuştu.
Oşonduktan: akın atım bolboso Turmuşumda men da kara jumuşçu.
3/HI 1948
Çolpon-Ata

1. Jumuşçunun düynösü.
KÜNGÖ
Sen adamga jaşoo künün tarattıñ,
Kızıktırdıñ, tañgaldırdıñ, karattıñ.
Töröötüñdö ölüp kayra tirilgen
Enege okşop bul düynönü jarattıñ.
Alıs sapar ketkenine süyünö,
Dalay jıldar kelbey koyup üyünö...
Ata kurgur oorup kalar beken dep,
Korkkon öñdüü... korkkonuñ bul dünüyö
Birok, düynö andayıña karabay,
Bul dartıñdı bir uguuga jarabay,
Şoktuk kılıp çañ saluuda erkinçe,
Ata-enege taş boor öskön baladay.
1/HI 1948
Çolpon-Ata

BİZDİN KIZILÇA
Belorusstu aylanıp,
Tügöl kıdırsa:
Tabılbas deym dostor,
Mınday kızılça.
Sonun kızılça,
Jolu orusça da Tili kırgızça,
Oy, bizdin kızılça.
Ukraindı aylanıp,
Tügöl kıdırsa:
Tabılbas deym baldar,
Mınday kızılça.
Sonun kızılça,
Tili orusça da Kiymi kırgızça,
Oy, bizdin kızılça.
Kazak jerin aylanıp,
Tügöl kıdırsa:
Tabılbas deym dostor,
Mınday kızılça.
Sonun kızılça,
Janı orusça da Kanı kırgızça,
Oy, bizdin kızılça.
Jer düynönü aylanıp,
Tügöl kıdırsa:
Tabılbas deym baldar,
Mınday kızılça.
Tattuu kızılça,
Tattuusunun sebebi:
Daamı kırgızça.
2/H1 1948
Çolpon-Ata

KEÇKİ UBAK
Kündögüdön üylörünö keç çubap,
Kolhozçular kaytkan kezde keçki ubak.
Körköm suluu, tiriçiliktin ölçömü,
Kız kiymindey jaraşıktuu, eñ bir çak.
Mına mobul keç maal üygö kaytkandar,
Aga, jeñe, tögörök bet jaş baldar.
Irakattay ısık süyüp çarçoosun
Tagdırına, kagılayın aytkandar.
Mına mobul keç mal üygö kelgender,
Çımır ava, buuday jüzdüü jeñemder.
Keede az içip, keede basıp jıñaylak Öskön jerim, altın jerim degender.
Kaytkan kalktın es alganı tuyulat,
Kemegede jangan ottor suyulat.
Keñ kazandan, berekelüü suzgudan,
Tabak tolo tattuu tamak kuyulat.
2/HI 1948
Çolpon-Ata

FZOdogu İNİME
Bilem inim, meni jakşı körösüñ
Agañ anı jakşı ır menen tölösün.
Es tartkanda köñülüñ kalar menden da,
Sebebi sen: menden arı önösüñ.
Jakşı körsöñ, agañ anı tıyabı?
Jakşılıktı: jamandıkka kıyabı?
Ekööbüzdü teñdep ölçöp karasañ,
Jumuşçunun kenenireek kıyalı.
Saga jakşı, bul turmuştun alısı,
Öz koluñda: urmat, dañkı namısı.
Ekööbüzdü birdey ölçöp karasañ:
Jumuşçunun bekemireek dalısı.
Mendey emes, anın jarık köñülü,
Menden joomart, menden sıyluu köründü.
Tarazaga teñdep ölçöp karasañ,
Jumuşçunun uzagıraak ömürü.
Meni çanba, taamay karap baykap al,
Jakşımdı alıp, jamanımdı bölüp sal,
Atak süybös, kötörülbös jagımdı:
Jumuşçuluk sıpatımdı saktap kal.
3/HI 1948
Çolpon-Ata

MALYaR
Malyar keldi, bir çoñ üydü mayladı,
Kabak tüygön kapalıktı aydadı.
Uşul adam, uşul sırduu kiyimçen.
Bul düynönün üstündögü kaymagı.
Ketti, ketti, ketti çoñ üy kapası,
Ketkenine kubandı uul atası.
Uşul adam, uşul eski kiyimçen,
Bul düynönün üstündögü tazası.
Üy tazardı, jark dep kabak açıldı,
Ömürgö kas, uçkan çañdar basıldı.
Sözdörü oroy, çala kızuu bul adam,
Bul düynönün asılının asılı.
Eñ keç jatıp, elden erte tura algan,
Oylogonun oydoguday kura algan.
Kasiettüü mınday kımbat kesipten,
Menin atam, bilbeym nege kur kalgan?
3/HI 1948
Çolpon-Ata
JUMUŞÇU
Jumuşçu kalk: dal özümdöy jönököy,
Anda karuu, mende tattuu kömököy.
Bizsiz: ırsız jana emgeksiz
Bul turmuştun bir minutu jön ötpöy.
Neçen dayra neçen suular baylanıp
Ölköbüzgö neçen şaar jaylanıp
Jumuşçu kalk, kana sorup çılımın,
Men üstündö ak kuş bolup aylanıp.
Jumuş küçöp, jıl artınan jıl kuup,
Oñdop, bütöp ulam biyik, keñ kurup,
Jumuşçu kalk çayın içip üyündö
Men üstündö altın kanat ır tuup.
Bakıt jasap kur temirden çapkılap
Tınçtık jasap, ottu arıga tartkılap
Bul jaşoonun janı bizde ekenin
Men jar salam, kanatımdı kakkılap.
3/HI 1948
Çolpon-Ata

DUBALÇI
Ey, dubalçı, biyik ketti dubalıñ,
Kızıl, kızıl kıştarıña kubandım.
Köñül üçün kol tezdigin maga ber,
Sen berbeseñ, kimge menin ubalım?
Bügün başka, keçeki men karagan,
Tüzdügünö, bektigine tañ kalam.
Çık, çık urgan çıñ ünüñdü maga ber,
Sen berbeseñ, kimge kadır sala alam?
Uşul ak şert, keçee eliñe bergen şert:
Menin şaarım andan jañı, andan bek.
Sınık ölköm kurç bolotko kuyulup,
Şıldıñ boldu soguş degen kara bet.
Bargan üygö, dagı on iret baramın,
Bilbegenge, köñülüm tüşüp kararmın.
Açık kıyal, marttıgıñdı alganday
Munu dagı beker surap alarmın.
3/HI 1948
Çolpon-Ata

ZAVOD KÖRDÜM
Kurdaştar zavod kördüm, önör kördüm,
Örttöy kurç ömürünö tüştü köñlüm.
Çıdamkay özündöy keñ boluş üçün,
Uşunun keşigin jep ösüp öndüm.
Men munu jan boorumday jakın kördüm,
Saltına, adatına jakşı köndüm.
Özündöy kıraan, balban boluş üçün,
Nanın jep, tuzun içip ösüp öndüm.
Men mından neçen iret sabak aldım,
Mına bul oşol menin algandarım:
Elimdin bir işine jarasın dep,
Janımdı tartuu kılıp berip saldım.
Tapkan mülk, baylıgımdı kalkka saldım,
Kalk üçün kanatımdı kanga maldım.
Ölkömö tıyınçalık zıyan kılbay,
Bir somgo bir kün berip iştep aldım.
Zamanam kayda eerçitse, erçip bardım,
Atamday nasaatına kulak saldım.
Bir minut oorup, çarçap kalganımdı
Ölümdöy ömürümö uyat aldım.
Dal uşul zavodduku - turgan şaarım,
Dal uşul zavod kızı - süygön jarım.
Jatkan üy, salgan töşök uşunuku
İçken suu. Jana başka, dagılarım.
Z/HI 1948
Çolpon-Ata
PRJEVALSKİYGE
Jön gana:
«Jolum uluu-kiçüü» deşpey,
Esen soo sen jerimde jürgön kezdey,
Ozunup menden murda süygön Köldö,
Sen menen turgum keldi, mañday teskey.
Köl boyu kanday suluu, kanday kızık,
Üstündö kün ötkörsöñ kuştay sızıp...
Al bir kep... Tolkunu küç tündörü asıl,
Sen menen süylöşüügö kıykırışıp.
Süylör söz: önör kuugan sayakatıñ,
Uzartkan saparıñdı, ölbös baktıñ.
Dal oşol baktıñ turgan köl boyunda
Bir tursa kiçinekey menin atım.
Izattap mramor taşka tamga baskan,
Estüü jurt arbagıñdı kadırlaşkan.
Saga okşop köl boyunda atım tursa,
Emne arman?.. Muştumday bir kara taştan.
Köl sonun... Aldan taybayt kışta toñup,
Bul köldö bir uçalı, birge konup.
Üstündö senin janıñ bürküt bolso,
Üstümdö menin janım jıldız bolup.
4/HI 1948
Çolpon-Ata
PLOTNİK
Bul ustalar kayda bar da, kayda jok,
Bular menen koñşu tursam köñlüm tok.
Çeberdikten teñirge teñ neme eken.
Koluñdagı jöp jönököy fuganok 1 .
Bular jön el: oynoyt, külöt, şoktonot,
Irdayt, işteyt, toktoor jerge toktolot.
Küçöyt, ösöt. Koldon köörü tögülgön,
Oljosu mol kuyuşkanduu jurt bolot.
Men ırlarda mından alam ünümdü,
Men jazarda mından alam küümdü,
Tüz jolunda ep kelişken jakşı ırday,
Maga kımbat, ar bir sürgön süründü.
Maga kımbat, ar bir kakkan bolot mık,
Ar jagınan jañı kubat, küç çıgıp,
Turmuş közün, büt müçösün jasagan,
Maga kımbat uşul önör, uşul şık.
4/XI 1948
Çolpon-Ata
USTANIN SÖZÜ
Emgektüü jaz alıs emes baldarım,
Beker jatıp erikpeyli bol kamın
Küçü menen, kürs-kürs urgan balkanın,
Şıgın töksün şırkıragan kek jalın,
Traktorga burama,
Kemtigine kurama,
Sınıgına ulama,
On tiş soko şay bolsun,
Katar-katar çubama.
İş zarılın kütmök jok,
Sok! Sok! Sok!
Namısı bar azamattar, bolgula!
Kasiettüü kalk tagdırı kolunda.
Kızuusunda aldagını beri tart,
Kıya çapçuu kıyın usta oñunda.
Sokolorgo burama,
Sınıgına kurama,
Kemtigine ulama,

1. Jıgaç sürüüçü aspap.
Kırk tiş mala şay bolsun
Kırka, kırka çubama.
İş zarılın kütmök jok,
Sok! Sok! Sok!
Küçüm sendik, karuu ketip talgança,
Karılık dart katuu biylik algança,
Jerde kalar jerge kirgen uşul kol,
Elde kalsın jerde çirip kalgança.
Kemtigiñe kurama,
Tetigiñe burama.
Sınıgıña ulama,
Jasap beret uşul kol
Üyrönüp kal jaş bala;
Tukum sepkiç şay bolsun
Katar-katar çubama.
İş zarılın kütmök jok,
Sok! Sok! Sok!
5/HI 1948
Çolpon-Ata

KARABEK
Bul Karabek kırgızımdın eñ tunu,
Mıktı işteyt dep kadırluu ugam men munu,
Zavodumdun uuz sütün kana içken,
Zavodumdun duldul kanat kulunu.
Baatır bolot, balban çoyun agası,
Jigit temir, baatır balka babası.
Bizdin üydö tuulganı bolboso,
Al akılduu Stanoktun balası.
Bul: zavoddun janı küygön jarıgı,
Bul: zavoddun jañı tüşkön jalını.
Zor denege kubattuu jaş kan berip
Jürögünün jürüp turgan tamırı.
Köptön berki mende jürgön bir tilek,
Uulum bolup uşunday bir Karabek,
Çiyki bolup mende öskönçö erkelep,
Çoñoyso eken Karabekten kakkı jep.
5/XI 1948
Çolpon-Ata
MARJANKÜL
Tañkı urulgan gudok menen teñ turgan,
Zavod menen bagı açılıp kulpurgan.
Bizdin emki öspürümdün körkömü
Ay Marjankül,
Ay Nurjankül
Bir tuugan.
Ak emgektin ızatına kol juugan
Jumuşçudan bagı açılıp kulpurgan.
Bizdin emki suluulardın tunugu,
Ay Marjankül,
Ay Nurjankül
Bir tuugan.
Udarniktin dañkı menen kol juugan,
Kaynagan ot, kurç içinde kulpurgan.
Bizdin emki tukumdardın asılı,
Ay Marjankül,
Ay Nurjankül
Bir tuugan.
5/HI 1948
Çolpon-Ata

TURSUN SAKÇI
Tursun apa, bay kolhozdun sakçısı,
San baylıktın uşunda altın açkıçı:
Kampa içinde çıçkan izi şırp etse,
Bul uurunun kolu,
Bul çıçkandın jolu,
Oy bul şırp etkizgen kim boldu?
Dep, kıraakı ayla tapçısı.
Tursun sakçı, kolhozçu eldin sakçısı,
Kalktın danın öz danınday bakçusu.
Tün jarmında kübür, şıbır ün çıksa
Ya koydogu bala,
Ya uydagı bala,
Ya jılkıdagı uul
Dep, mında da amal tapçusu!
Tursun sakçı, bay kolhozdun sakçısı,
On segiz jıl kolunda altın açkıçı.
Miñ tsentnerdin bir kadagı kemise:
Uurunu közünön taanıp,
Algandı jüzünön taanıp,
(Özü sottop, özü kaarıp)
Jazdım kılbay tapçusu.
Oşonduktan Tursun apa dayım şat,
Adal işin kolhozçular jaktaşat.
Urmat kılıp törgö ötközüp ar bir üy,
Özün emes uulun koşo maktaşat.
Tursun apa koyuu çaydan kana içip:
Jırgal tabat ak emgekte miñ jaşap.
6/HI 1948
Çolpon-Ata
PAROVOZ
Taza kiygen appaktan,
Taşken menen abam dos.
Taşkenimdi sagındım,
Tayakeme taarındım.
Alıp ket meni
Paravoz, paravoz!
Tabagınan may tamgan,
Baku menen baykem dos.
Baku şaarın sagındım.
Ejekeme taarındım,
Alıp ket meni Paravoz, paravoz!
Bileginen küç tamgan,
Masköö menen balam dos,
Oy Maskönü sagındım
Sanaasınday janımdın,
Menin balam taarınçak,
Taarınçaktı taştap ket,
Parovoz, parovoz!
7/HI 1948
Çolpon-Ata

JOGOLGON DEPTER
Men kazınamdı Açık koldo karmagam,
Az-köptügün kaparıma albagam,
İç küygüzgön: taza müçö, körktüü kez:
Kırk bölünüp kayda sınıp kalbagan!..
Men ençimdi erkin koldo karmagam,
Sarañ tartıp, san-esebin albagam,
Közgö tolup küyüp turgan sooluk kez:
Miñ bırkırap kayda sınıp kalbagan?
Birok oşol, sıngandardın içinen
Jokko ketip, jogolgondun izinen,
Kayra tiydi eski çöntök depterim
Tabılganday: jaştık kezim, kiçinem.
Açıp körsöm: jazuular köp çetinde,
Bügünküdöy baskan izder esimde,
Bul kündögü: karı jüzdüü Nurjamal
Şol künündöy taza turat betinde.
Okup körsöm: ne jazuu jok çetinde,
Al balalık bügünküdöy esimde,
Alda kaçan kaza tartkan Ayjamal
Şol künündöy aman turat betinde.
Oy neler jok, öçör-öçpös izinde...
Ökünüç kün köp eken go kişide
Kee bir ooru, kee bir alsız kurdaştar,
Şol künündöy sopsoo turat içinde.
Ketse ketsin, keregi emne al kezdin?
Dostor emi küçtüü kündö kezdeşsin.
Kanda kaldı, birok oşol depterden
Ölüp kayra tirilgendey bir sezim.
7/HI 1948
Çolpon-Ata

KELİP KETKEN MEYMANGA
L. P. ga
Üyübüzdö şirin uktap, tınç jatıp
Özüñ süygön kündö erteñki tañ atıp,
Jaşıl kalaa, alma jıttuu köçömdö
Meyman bolup baskan iziñ bir bakıt.
Jarık köñül, adamdıgıñ bal tatıp,
Üyübüzdö bir külgönüñ - bir bakıt.
Uzak turbay kayra ketken elesiñ:
Sanaarkatıp, köönümdü sızdatıp.
Bul jerlerden kim ötpögön bir konboy
Kurbuluk kez mezgil tura oşondoy.
Irıskını kança alsak da bilinbey,
Jarık düynö bir jerinen koroboy.
Bügün keldim, erteñ ketem delinbey,
Jaşayt tura dostuk kezdey erinbey.
Bul düynödön kança bakıt alsak da,
Sıngan bir tal butagınan kemibey.
Biz alıstap baskan sayın bir kadam,
Neçen jarık jıldar uçkan aradan.
Biz bilinbey, azaygandı bilgizbey
Artıbızda köktöp turgan jañıdan.
Elder asıl, jerler jakşı sen ketken
Estüü, sonun jañı öspürüm kelse eken!
Kommunizm tünündö uçkan jıldızdar
Keçekinin jıldızıbız dese eken.
4/VII 1949
Çolpon-Ata
SAGINUU
Kadır sıylap kalk tapşırgan iş uluu
El işinde jaştık össün jalınduu...
Kay jaktadır ken kaskandın toosunda,
Kanday jakşı süygön şaarın sagınuu.
Anda kalıp oynop-külgön dostoru,
Balalıktın eñ bir ısık, bir dooru,
Jarıgı jok ayı eskirgen tündördö,
Toodo jangan kömürçünün ottoru...
Sagınıçtuu şaarın körsö altın baş
Jaşarganga teñ boloru ıpıras!
Kanday kımbat, kanday tattuu kurdaştar
Oşondogu bir tamçı jaş... tamçı jaş.
4/VII 1949
Çolpon-Ata
ARIK SUUSU
Dayım akpayt arık suusu,
Köp sagıntıp bir agat.
Akkanı üçün jaş almaga,
Miñ akkanday maktanat.
Dayım akpayt kiçine suu.
Keede gana bir agat.
Jaş arıkta akkanı üçün
Miñ jaşarıp maktanat.
Bul akkan suu jeegi jakşı,
Jaydın künü es alsa.
Keyiş bütüp, kele kalat
Tattuu ırakat bir pasta.
Kenen jayıp ırıskısın
Jaş baladay buldurayt,
Kiçine suu küçtüüsün kör,
Süylögön sözü ugulbayt.
Jüzüm, alma, bakçalarga,
Ömür berip dandarga.
Rayımduu suu tunuk agat,
Rayımduu kün aldında.
6/VII 1949
Çolpon-Ata
JARALDIM
Jaraldım sıylaş üçün tuugan jerdi,
Bir baştan ötkörmökkö neçenderdi.
Jaştıgım bul saparda teñ kele albay,
Kaydadır too artında kala berdi.
Ömürdö kündör öttü ne bir sonun,
Jakşı östüm taap alıp joldun oñun.
Bir gana jarık ümüt künümö emes,
Irakmat, ımduu kara boroşonum.
Keçe ele el içinde biz jañı elek,
Bizge da rakmat aytıp ketmek kerek.
Şontsem da, oşol "toolor arasında,
Jaştıgım aman-esen jürö beret.
6/VII 1949
Çolpon-Ata

VASİLİYDİN SARI TORU AT
Keede kömür, keede çoyun taş tartat,
Jaralgandan oor kızmat atkarat.
Elpek, jooş ırayımı janga ısık,
Vasenka attuu Vasiliydin sarı toru at.
Oor jüktün oordugun kenebey,
Çımırkanat namıstangan nemedey.
Meenetinin tazalıgın körgöndö,
Çettegi adam: jarıktık ay degendey.
Mınday adat ak jaşoonun tatıgı,
Mına jigit, azamattın artıgı,
Sar toru attın kıyalınan belgilüü:
At eesinin nietinin aktıgı.
7/VII 1949
Çolpon-Ata

SUGAT MAALI
Jamgır jaabay köktö bulut aylanıp,
Kündüz bürköö, tündö kayra ay jarık,
Uşul maalda murap Karmış kaarduu,
Kanjıgaga kaşkar ketmen baylanıp.
Tün uykusuz öydö çabat soroktop
Jeti kulak suum bar dep köñülü tok.
Baylamtanın baş jagınan karasa:
Jañı uurdalgan eki kulak suusu jok.
Kaydan tapsın, kantip bilsin uuru izin,
Udarniktin uuru desin kimisin...
Süttöy taza, köñlü jarık, booruker
On beş jaşar kız uurusun kim bilsin?
Aksın aba, suunu jön koy bir sagat,
Jaratılış jaş ömürdön küç alat,
Uuz .kolduu kız jıtına mas bolup
Ak buudaylar termeliñki tınç jatat.
7/VII 1949
Çolpon-Ata

***
Keede jımjırt süzülüñkü tartkanıñ,
Keede sürdüü, küçtüü tolkup jatkanıñ.
Baarı sonun, sensiñ menin kanatım,
Sensiñ bakıt, küç-kayratım, kubatım.
Süyöm seni ömür künün süyüntüp,
Sanar-kabay neçen sansız jıl kütüp,
Bala süyüü, ene süyüü, jar süyüü
Seni çındap süygönümö bir kündük.
10/VII 1949
Çolpon-Ata
***
Aylık sapar ketseñ dagı agılıp,
Jüz körüşör ırıstuu kün tabılıp,
Jıl aylanbay kayra kelem kayrılıp,
Isık-Köldü jan boorumday sagınıp.
Bir az jürüp, köñül tınçıp degdegen,
Peyli kenen kenç emespi el degen...
Çañ ızgıtıp kayra jönöö eñ kızık,
Akılduular jaraluuçu jer menen.
10/VII 1949
Çolpon-Ata
***
Köñülüm sergek ulam köktön turganday,
Jıldagıday kolhozdomun uşul jay.
Bir başkaça kooz kıldı tünümdü,
Köl betine nurun tökkön tolgon ay.
Kayda ketti keçee baştan ötköndör?..
Bügünkümdü bir kayrılıp karap kör...
Bütpöçüdöy kımbat baa sezimi,
Nege suluu, nege mınça jarooker?
Köz irmebey, tañ atkança uktabay,
Irdap, külüp, kubanayın bir dalay,
Külüp turup emi gana ıylagan Teñtuşuna kıt-kıt külgön baladay.
10/VII 1949
Çolpon-Ata

SÜYÜNÜÜ
Süyünüüdö meenet daamın bilbese,
Süyünüünün kasieti bir ese.
Tattuulugu bizdikinen başkaça,
Kolhozçuda süyünüü bar bir neçe.
Jayda körktüü oy-talaalar jaşıl-kök,
Jal-jal bolup jakşı brigad üygön çöp.
Kolhozçu aba: ak özöndün buudayı,
Emi on kündö orulat dep süyünöt.
Bul süyünüü ümüt bergen diline,
Ömürdögü ırıskının miñine ee.
Bışıkçılık bizge süyünç jetkiret,
Okşobogon ar jılda bir birine.
10/VII 1949
Çolpon-Ata

KETMENİM
Köktösün dep meenet menen ekkenim,
Ter agızıp tereñ aydap sepkenim.
Tegiz bölüp kolhoz danın sugargan,
Teñ emgekten teñtuşumsuñ, ketmenim.
Kimder bilbeyt kubanıçım ekenin
Çımga tiyip senin bir jark etkeniñ!
Kün ısıkta birge kulak baylaşkan,
Teñ kubattaş kurdaşımsıñ, ketmenim.
Bilbeym seni kim ketiltip ketkenin,
Tegiz çıñdap kemtigiñdi eptedim.
Taşın buzup, jañı arıktı kazışkan
Ak tilekteş artıgımsıñ, ketmenim.
Tüzöp, oñdop kıñırt jerdin betterin,
Sensiñ menin janga tirek etkenim.
Bizge tiygen tattuu bakıt içinde:
Seni menen men eköömün, ketmenim.
11 /VII 1949
Çolpon-Ata

KOLHOZDOGU TÜN
Kolhozdo küz jılda kelçü bir mayram,
Buuday orgon, kırman baskan keñ sayran.
Bul bir altın esten ketkis mezgilder,
Külay suluu tündö kombay 1 aydagan.
Mında dostuk, ızaattuuluk, kurbuluk,
Peyli toyup, tokçuluktun jıtı urup.
Bir gektardan bir jüz seksen pud degen,
Mart koldordon jañı sözdör tuulup.
Dan tüşümün bıltırkıdan mol alıp,
Keñip, köktöp, ulam eski jol kalıp,
Jüz seksen pud degen jañı söz menen:
Men kolhozdo dagı bir jıl jaşarıp.
Tündör jakşı... tündör jakşı kolhozdo,
Dagı erteñki kemçilikti oñdoogo.
Ay jarıgı tiybes ele mınçalık,
Kombaynçı Külay suluu bolboso.
11 /VII 1949
Çolpon-Ata
***
Kıyratam dep meyli kıyan sel aksa,
Öçüröm dep karañgı tün bassa da,

1. Kombay - Kolhozçular kombayndı erkeletip atagan atı.
Bir kıyadan - ar jagınan alardın
Çıga kelet ırakat kün bir pasta.
Ömür jolu keede biyik, keede tar,
Tardıgı emne küç bolgon soñ karmaşar.
Köñüldü ezip, jan keyitken kaygının Ar jagında tügönbögön şattık bar.
Keñ saparda uçkan mezgil zuuldap,
Kanduu agın tosmolorgo urunat,
Jetişpestik, kemçiliktin içinen Namısı küç ırıs degen tuulat.
Men turmuştan köptü üyröndüm köp körüp,
Bek çıdamkay jigit boldum özgörüp...
Adam künü - ölüm menen bütüünün
Adatımda çındıgı jok öñdönüp.
12/VII 1949
Çolpon-Ata

RAYKOMDUN SEKRETARI
Alalık jok keñ oyunda kenedey,
Kalk da özündöy adal össün degendey.
Aylıbızga raykom keldi degen söz:
Jer köktötör bir kasiet nemedey.
Dayım sergek, dayım taza, jaş bolup,
Jırgatsam dep köptün kamın oylonup.
Sekretar kelip ketti degen söz:
Bir jark etip tiyip ötkön kün bolup.
Tarçılıkta jol tapkanga battıgı,
Jokçulukka ırıs tögör marttıgı,
Kolhozçu elde jemiş bolup mömölöp
Tuuralıgı-kalıstıgı, aktıgı.
Jaltak, boşoñ, jaşıktıkka könbögön,
Mokop, çarçap, kemip, öçüp sönbögön:
Anın sınbas, solboy turgan sebebi:
Kremldin jamgırında kögörgön.
Baarı azamat, baarı ak köñül, baarı keñ
Münözü okşop, akıl ooşkon İliçten,
Tuuralıktın tuzun tatıp kolunan
Bul zamandın "bulagınan suu içken.
Oşonduktan işi taza, jolu uluu,
Urmat kütüp kadırlaybız biz munu.
Ömür bolup ötüp jatat kolhozdo
Ar kününün toodoy bolup çoñdugu.
13/VII 1949
Çolpon-Ata

JAMGIR JAADI
Jamgır jaap
jakşırtkanı düynönü,
Jaş jaşardı bizdin japıs üydögü.
Birinçi iret Beken kozu kaytarıp,
Tarmal kozu birinçi ottu 1 üyröndü.
Közü da okşoş, kaşı da ene kaştanıp,
Tilge könbös tentektikke baştanıp.
Tak sekirip oynop turgan ulaktın
Jaşoo künü emi gana baştalıp.
Jamgır jaadı, jaaganına ırakmat.
Çöp öngöndöy dür dey tüştü ırakat.
Beken jaygan kozu ulaktın üyünün Eşiginde kütkön kızık kün jatat.
Jaasın jamgır, kolhoz danı kögörsün
El kubansın bereke aksın, köldösün.
Jakşı ır menen jakşı kündör tuulup,
Bagı açılıp jaş baldardın köñülü össün!
14/VII 1949
Çolpon-Ata

BALALIK
Jarık körüp köz açkanı oygonup,
Biz turmuştun taş joldorun boyloduk.
Çarçoo tartıp, az es ala kalganda:
Sagınıçtuu jıluu sezim oygonup.
Erke jeldey betten sılap jelp etken .
Al kez kalıp, toktoo, toluk jaş jetken,
Estüü bolup bügünküdön erteñi,
Keçekige uyalışkan kez ketken.
Tarçılıkka-martçılıkka könügüp,
Jokçulukta - aşıp, taşıp önügüp,
Japıs bolup keçee körgön biyikter,
Iraaktıktın baarı jakın körünüp.

1. Çöp ottogondu.
16/VII 1949
Çolpon-Ata

ORUS ELİ
Ketti bir kez, altın elge bolgon jat,
Orus dese kire kaçkan japan çak!
Bul el bizge bir boor boldu janga ısık
Akılı köp adaldıgı süttön ak.
Bizdin ömür jer kırına toktolup Ar-jagına çur dey tüşör okşoduk,
Neçen kılım agıp kelip azayıp,
Dayra suuday kurgar kezde jok bolup:
Koldon alıp, koldop kaldı uşul el
Dedi bizge güldöp, jaynap jaşay ber!
Meken boldu ölör eldin özünö,
Bala östürüp, baba kömgön eesiz jer.
Açıktıgı tünt kıyaldan tazarttı,
Kalıstıgı ırıskı açıp jaşarttı.
Kıtmır, sarañ, aramzasız salttarı
Kırgız elin kayra jasap jaşarttı.
Üyröngöngö zergek eken bizdin kalk,
Jarık jolgo jetip keldik jakındap.
Bizdi üyrötkön uluu jurtka tüz karap,
Kremlde söz süylödük şakıldap.
Jaltak elek ötkür kıldı keñdigi
Çorkok elek estüü kıldı teñdigi.
İşmer kılıp kanıktırdı ilimge
Neeti taza, uluu kalıs eldigi.
Men bir akın talabı kurç, erki artık,
Kürdölümö kürpüldögön köl çalkıp,
Öz elimdin körbögönün köröt dep,
Orus elin tayanç kılgan jan tartıp.
7/VII 1949
Çolpon-Ata

JILDIZ KALAA
Men aylımdı köp sagınam, köp baram,
Tattuu akkan suularına es alam.
Koylor çuulap, uylar kaytar mezgilde
Kırdan turup keñ kalaama köz salam.
Jaşıl tüzü köz uçuna ilinbey,
Boy talaşkan baktar gana birindey,
Çañda çıkpay japıs tartıp dünüyö
Eesi joktoy jürgön dabış bilinbey.
Alsız tartıp körk jogolup, tür jüdöp Bir az jatıp jılt dey tüşüp tün külöt,
Eesiz tınçtık jıldız tagıp boyuna,
Kökkö karay agım alat küldürlöp.
Uşul oydu, uşul kırdı bilgender
Özü körgön keremetke baa berer.
Jılt-jılt etip kün ömürün güldötkön
Jıldız kalaa bizdin şaar, bizdin jer.
18/ VII 1949
Çolpon-Ata

TÜÑKÜ KEÑEŞ
Bügün een, bakçaçı jok koruuçu,
Karı üyündö meymandar bar konuuçu!
Muzoo kirgen çetki arıktın boyunda
Sarı koon bışıp kalgan boluçu:
Asman taza, bügünkü tün ay jarık,
Jürgülö baldar, Karının koonun
uurdaylık!
Karı üyündö jolooçu bar konuuçu,
Çolosu jok, anan kantip koruuçu?.. ,
Bödönö uçkan bede añızdın çetinde,
Kara darbız bışkan öñdüü boluçu.
Kök da tunuk, bügünkü tün ay jarık,
Jürgülö baldar, darbızınan uurdaylık!
Jeter kezde torgoy bolup çuldurlap,
Çımçık bolup kökkö çıga kaçalık!
Asman tunuk, bügünkü tün ay jarık,
Jürgülö baldar, jüzümünön uurdaylık!
Uşul kezde berki tuştan it üröt,
Çalgın salıp Ayşa apa sak jüröt.
Seze koyup, çöp alaçık içinen
Ay,-ay, kim! dep
Karı kalptan jötküröt.
Eleñ etet, turgan baldar kol kurap,
Miñ kayrılıp keler bele bul ubak?..
Darbızdardın karalası kaşkanıp,
Koondordun jıtı çıgıp burkurap.
Kantet anan, jürök degdep iç küyöt
- Ay, ay kim! dep
Karı kalptan jötküröt.
19/VII 1949
Çolpon-Ata

ERİKKENDE
Erikkendin ır ermegi, al ıras,
Ir kubatı: çıkkan külkü, çıkkan jaş.
Ir küülörü kançalık köp botso da,
Men ırdooçu este kalgan küülör az.
Jakşı künün jakşı ır menen belgilep
Kantsin köñül, esteyt anı eriget...
Bir süylömü bir gana ırdın bir küüsü Bir doordu tügöl eske keltiret.
19/VII 1949
Çolpon-Ata

JEÑİŞKANDIN ATASI
Irıs berip ıraattuu iştin arkası,
Taş maydalap astında attın takası,
Aysız tündö üzöngüsü jarkıldap,
Tizgin kakkan Jeñişkandın atası.
Atak berip kılgan iştin tazası,
Ot çıgarıp, mingen attın takası.
Karañgıda oozdugu şaldırlap,
Attan tüşkön Jeñişkandın atası.
Üy içinde alsız küyüp may çırak,
Söz süylönböy ünsüz bolup bir ubak...
Baatır degen naamdı aldı degende,
Mañdayınan jıldız uçup jıltıldap.
Nur tögülüp, jarık basıp üy için,
Mındagılar kana karap bir-birin.
Çokoyu da altın bolup körünüp
Jakşı körüp ökmöt süygön kişinin.
Tekke kelbey uşul urmat, ataktar
Öz işinde erdik kılgan bir katar.
Momun koylor adal jolun keñ kılıp,
Bagın açıp til bilbegen ulaktar.
Baatır oyluu, sıymık kölböp, sıy tolkup
Darajasın boo jetpes zoo okşotup.
Jürök jarar köküröktö taşkının
Balday şirin bala jıtı toktotup.
Kolhoz küçtüü, danga toluk, malga bay
Üylörü appak süt bulaktın şaarınday,
Jeñişkandın atasınday bir baatır —
Kerek bolçu közgö sürtör darıday.
25/VII 1949
Çolpon-Ata

KOŞTOŞUU
Çımır ösüp, kubat alıp zavoddon,
Körkü çıgıp, öñü özgörüp oñolgon,
Ketti Asankul, el korgoonun mildeti
Jigittiktin ak mildeti bolgon soñ.
Ene kütöt: kelet go dep jönör kün,
Andan jakşı zavod eelep jürögün.
Üç kayrılıp kayrıla albay dep anan:
Koş sadaga, koş janımday süygönüm.
Zamandı eelep jıl jañırtkan muundar,
Kalktı eñsetken tınçtık eesi uşular,
Bir ok bolso - eger adam ajalı,
Eki okko da bılk etpööçüü tukumdar.
25/VII 1949
Çolpon-Ata

MOSKVA
Tunuk ümüt, ketpey uuz köñüldön,
Sanaarkatıp meni azdırıp öñümdön.
Moskva şaarı suu başına kongondoy
Men eç kaçan jetpes jerdey körüngön,
Öttü kündör, zaman ozdu zuuladı,
Keldi kündün jamgırluu jaz ubagı.
Sagındırdı baktıluu jaş künümdü
O al jaktın çıgışka akkan suuları!
Köz açkandan tük körö elek jer kanday..
Baarın kaalap, baarın süyöt tandabay
Oñumdabı, solumdabı Moskva dep
Bir kün, bir tün karap bargam uktabay.
Köptü bilip, köptü üyrönüp, köp jürüp,
Oroyluktu sılıktıkka köndürüp,
Moskva maga birinçi aziz süyüüdöy
Ulam suluu, ulam jakşı körünüp.
Öñdö şattık, köküröktö jañı oy,
Akıl keñip, asıldanıp bütkön boy,
Jakşı koldon tülök algan kuş öñdüü
Kayra kaytkam murunkuma okşoboy.
Kara mürtös antkor bolsom men murun,
Emi adildik, köñülü appaktın dosumun.
Keñdik, marttık adöölöttük sıpattı,
Oşol jaktan ala kelgen bolçumun.
Mendegi jok jana uşunday dalaydı
Al bergenin aytpaganım jaraybı...
Kim bir iret Moskva şaarın körbösö,
Men özümdön japıs sanaym andaydı.
Unutulgus bir eles bar estetken...
Tün Moskvanı tañkı uykuga termetken...
L1avzoleyde almaşılgan çasovoy
Teñ kadamduu but dabışı jark etken...
Jarık bolup batkan kündön özgösü,
Sokur bolup karay albayt tün közü,
Oşonduktan Moskvanın tünkü atı:
Jıldız şaarı,
Jıldızstan ölkösü.
28/ V I I 1949
Çolpon-Ata

PUŞKİNGE
Kuyun öñdüü boz aylantkan alıstan
Men jıñaylak baktım menen jarışkam
On üçümdö ır kölünön suu içip,
On beşimde seni menen taanışkam.
Kıyalı ters bir kez ele al künüm,
Anda küçtüü özümçül kurç bütümüm.
Ar bir kıyın, ar bir uluu akından
Köñülüm kalıp muzdagandı süyçümün.
Oşol öñdüü kez kelişip özüñö,
Küç jetpeske üstöm kılgan künümdö.
Men özüñdü çöktürüünü oylogom
Jarım kaşık darıyamdın tübünö.
Birok, çökpöy, sen küçümdü kenebey,
Kantseñ dagı kalkıp çıgam degendey,
Oşondo ele ızat kılıp baş iygem
Büt ömürümö zor jaralgan nemedey.
Oşonduktan akındıktın jolu uluu
İlimdüülör baarI özüñdön okudu,
Nege deseñ akın tüzöt emespi:
Universitet,
Akademiya, dokturdu.
30/ V I I 1949
Çolpon-Ata

KOLHOZÇUGA
Suu başında kolhozçu el,
Suusun içken tazarsın,
Jüzü jarık, deni sak
Kolhozçular jaşasın.
Too aldında kalıñ bak,
Bakka bargan tazarsın.
Peyli kenen, kolu mart
Kolhozçular jaşasın.
Bak içinde ak kıştak,
Kıştak körgön jaşarsın.
Janım, boorum, altınım,
Kolhozçular jaşasın.
Jay tolugu, kün ısık
Almaga bur suu başın!
Alma terip, jüzüm jep
Kolhozçular jaşasın.
Saratan ay künü ısık,
Koongo bur suu başın.
Koon jegen kalk güldöp
Kolhozçular jaşasın.
Keldi küzdün altın kün
Orsun buuday, arpasın.
Aylanayın kolhozçu el
Miñ mertebe jaşasın.
8 / V I I I 1949
Çolpon-Ata

KÜLJAMAL
Bizdin joldon ötköndör,
Bizge kele ketkile!
Üydögü oynok Güljamal
Bıyıl tuura jetide.
Bizdin üygö kelgender
Baarı birden kötöröt.
Güljamaldı kuçaktap
Baarı süyöt, baarı öböt.
Nege deseñ enesi:
Ak işinen dañk algan.
Kadır kılıp urmattap,
Ökmöt süygön jakşı adam.
Bizge dagı uşul salt
Pars eken go oylosok.
Ökmöt süygön süyüüdön
Aşıp tüşkön süyüü jok.
9 / V I I I 1949
Çolpon-Ata

BALDAR ÜÇÜN
TÜLKÜ MENEN KAZDAR
Tülkü:
Kaa, kaa kalıñ kaz,
Kaça albaysıñ, alıñ az.
Kazdar:
Oy, oy, kuu tülkü,
Kuuluk kılbay oozuñ bas.
Tülkü:
Kaa, kaa kalıñ kaz,
Karmap jeymin kardım aç.
Kazdar:
Ay, ay aç tülkü
Anday debe balam jaş.
Tülkü
:
May, may, maypañdap,
Maypañdabay beri bas!
Kazdar:
Koy, koy şum tülkü,
Kiçüü balam jılañbaş.
Tülkü:
Boy, boy boytoñdop,
Boytoñdoşuñ eñ ıras.
Kazdar:
Ey, ey kuu tülkü,
Eki balam jılañbaş.
Tülkü:
Ukpaymın sözüñdü,
Karmap jeymin, kana kaç!
(kazdar kaçışat, tülkü kubalayt, añgıça küçük çıga kalat).
Au, au, aç tülkü,
Kazdı küçük aldırbas.
Tülkü:
Bors, bors borsuldak,
Kaydan çıktıñ korsuldap?
Küçük:
Şıp, şıp şıpıldak,
Şıpıldagan kuu çunak.
Tülkü:
Maga ürüügö
Senin başıñ jaş.
Küçük:
Au, au aç tülkü,
Baatır bolsoñ kel karmaş.
(tülkü kaçat, küçük kubalayt).
Kazdar:
Ka, ka, ka, ka,
Neeti jaman aç tülkü,
Bizdi jebey jegin taş,
Ka, ka, ka, ka,
Bizdi jebey jegin taş.
(Tülkü kaçıp ketet, küçük kazdardı kaytarıp kalat).
3/II 1945
Koysarı

BAT AYTMA
( Jañıltmaç )
Köpkök
Kögüçkön,
Kögültür
Körkkö
Kömülgön.
Kördüñbü
Köykölüp
Körüngön,
Kök tüstüü
Köldü ööp
Kölbürgön.
Köpköp
Köpölök,
Köp bolup
Kökölöp,
Körgün dep,
Köksötüp
Köñüldü
Kötöröt.
Köñüldü
Kötörüp,
Kök, kızıl
Köynögün
Köp kızga
Körsötöt.
Appak
Ak ırgay,
Ak ırgay
Agın ay.
Alsam deym,
Akıytat,
Aska taş,
Aldırbay.
Aska taş
Akıytat,
Atanı
Arman ay.
Azabı
Az emes,
Ar iştin
Ar kanday.
Bek too,
Bekem too,
Ber jagı
Bermet zoo,
Bermet zoo
Bermetin
Bereri
Beker go.
Belgisiz
Bir beybaş,
Bey jayluu
Bek zoogo,
Bermet dep,
Bekerge
Bek attı
Bergen go.
Baldar,
Baarıñar,
Bul ırdı
Başınan,
Baykap,
Barıñar,
«B» nı
Bat «b» lap,
Bat okup
Bagıñar.
Babır,
Babırar,
«Ba-ba» lap
Baldırar,
«Bay-bay»
«Bay, baylap»
Baş çaykar,
Babırlar.
3/II 1945
Koysarı
JAŞ JETKİNÇİKTER
Kayrılıp art jagıñdı karagança,
Kança dep jıl esebin sanagança,
Jark etet köz aldıñda jañı öspürüm
Okşogon tunuk mömö, bışkan alça.
Alardın baarı taanış, baarı jakın,
Birok da bardıgının bilbeym atın;
Sılagam akındıktın kolu menen
Kata elek altın sañoo ak kanatın.
Kee birin koluma alıp kötörgömün,
Kötörsöm kötörülgön köktöp köñülüm,
Kelişken keñ dalıluu ulan bolgon
Keçegi ketik tiştüü jaş böbögüm.
Köz sarañ, kökürök arsız, ümüt tereñ,
Ötkön jaş, öçkön künün bildirbegen;
Til alsa, eger ömür kastık kılbay
Köp kündü kayra jaşap keler elem.
Koy bolbos, karttık degen jakşı kaada,
Jetüügö kartçılıktın zamanına
Sak dene, sansız ırıs, bakıt kerek,
Tilegim: jüzgö jetip karıgıla.
Kel, inim, kel, böbögüm, joluñ açık,
Zamandın kızmatına bizdey maşık.
Ölkönü öz körkünö keltireli
Sıngan taş, kirpiçterin kayra taşıp.
9/II 1945
Koysarı

KOLYa
El es alçu, jay menen küz ayında,
Koysarı attuu, bir jayda, köl boyunda,
At bakkıçtın süyüktüü tun balası,
Janday körgön dosum bar atı Kolya.
Külöm, jırgaym eñ şirin tilderine,
Kıyalının bardıgı ali esimde,
Jaşı kança, köp emes, «a» nı taanıyt,
Emki jılkı birinçi sentyabrde.
Uzun kayış kamçını koluna alıp,
At saraydın artına daldalanıp,
Koş at çekken arabaga ırgıp tüşöt,
Atasının jogunan paydalanıp.
Aydap ketet jigittey jumşak burup,
Kadimkidey aketay sabap-urup.
Bir katkırat kumarı jazılganday,
Ayrañ azır tañ kalam karap turup.
Kolya dosum kim bolot, turmuş sınaar,
Tankist bolor, a, balkim, uçkuç çıgar,
Birok anın, ata işin süygöndügü,
Ar emgektin özünçö jırgalı bar.
6/II 1945
Koysarı

ÇIMIN-ÇİRKEY IRLARI
1. Ç ı m ı n
Çımın, çımın çımıldak,
Çıga kalat dıñıldap.
Jumuş kılıp jatkansıp,
Murdunan ırdap kıñıldap.
Abiyri jok balitbay,
Aş-tamaktı büt bulgap.
Baldar munu jolotpo,
Üyüñön ayda, ıraaktat.
2. Ç i r k e y
Çirkey, çirkey çekçegey,
Aştık jıynap ekçebey,
Küzgü mezgil bolgondo,
Erte debey, keç debey.
Şişitip ketet etiñdi
Köynögüñdü çeç debey.
Bezgek degen zaarı bar,
Baldar,
Munu koybogula estebey.
3. İynelik
İynelik, iynelik,
İş kıluudan iymenip.
Kış bolgondo kardı açıp,.
Jatıp kalat iymeyip.
Sen jalkoosuñ, iynelik,
Seni menen dos bolboym,
Tamagıñdı içpedik,
Köynögüñdü kiybedik.
Kumurska
Kumurska, kumurska,
Kıyın eken jumuşka.
Talıkpagan meenetkeç,
Tatınakay turmuşta.
Açuuñdu koy ake,
Jer talaşıp uruşpa.
Aarı
Aarı, aarı arbagay,
Ayagı bar tarbagay.
Adaşıp ketip kokustan
Aarı aylına barba ay.
Çaçıp alsa açuusu-ay,
Ak balının tattuusu-an.
Kögön
Kögöön, kögöön dööpörös,
Mañdayında jalgız köz,
Saygak menen sanaalaş,
Tiygen jeri kızıl köş.
Mından öjör neme jok,
Sebep bolbos aytkan söz.
Jaaçı.
Jaaçı baatır tük korkpos,
Kök aybanga saal okşoş,
Boorukerlüü jayı bar
Karlıgaçka jan joldoş.
Jılaandı körsö közgö urup,
Bir ordunan kozgoltpos,
Bala kezde jaa menen
Dalay künü bolgom dos.
8. Ç e g i r t k e :
Çegirtke, çegirtke,
Sekirip ketet elikçe, '
Irday beret çırıldap,
Kardı toyup erikse.
Emgekke algan danı jok,
Bir malı jok kerişte.
Mından ötkön jalkoo jok,
Mından ötkön añkoo jok.
17/II 1945
Koysarı

JAMGIR IRI
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Jumşart egin tamırın.
Kara kösöö köz açpay,
Ölsün karan kalgırıñ.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Kızılçanı kandırgın.
Jaştayınan tüyültüp,
Janga kubat aldırgın.
Jaa, Jaa
Jamgırım, jamgırım,
Güldöt şaktın bardıgın,
Alma, örüktü bürdötüp,
Tekşi mömö aldırgın.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Jırgat jerdin jandıgın.
Karlıgaçtı çakırıp,
Koroomo üy saldırgın.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Jırgat eldin bardıgın,
Kolu tardı mart kılıp,
Sandıktan nan aldırgın.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Semirt maldın arıgın.
Kayın enem katuu baş,
Karın mayın jardırgın.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Kögört toonun oy, kırın,
Koñşubuzdun sür etin
Kazanına saldırgın.
Jaa, jaa
Jamgırım, jamgırım,
Kütpö kündün sabırın,
Eki betin iylep öt,
Isık degen babırdın.
Çegirtkeni çertip öt,
Taşbakanı taptap öt,
Udarnikti maktap öt,
Jalkoolordu kaptap öt.
5/XII 1945
Koysarı

KARA ÇIYIRÇIK
Kara çıyırçık körsöñör,
Urbagıla taş menen.
Jıgaçtan uya salgıla,
Ala şalbırt jaz menen.
Kara çıyırçık körsöñör,
Atpagıla jaa menen.
Tal başına koozdop
Üy salgıla kepkenen.
Eginge zıyan keltirgen,
Çegirtke menen karmaşat.
Jazmıştın öjör kolunan,
Adamdın bagın talaşat.
Çoñgo aylanat akırı,
Turmuşta mayda kırsıktar,
Maydanın, mayda baatırı,
Bizdin kara çıyırçıktar.
10/XII 1945
Koysarı

BALDAR MENEN TURNALAR
Ey, ey, karkıra, turna,
Kaydan kele jatasıñ?
Altın saamay kız alıp,
Kıştan kele jatamın.
Ey, ey, karkıra, turna,
Emi kayda barasıñ?
Kümüş kökül bala alıp,
Künös jerge baramın.
Ey, ey karkıra, turna,
Künös jerde emneñ bar?
Jakşı okugan baykem bar,
Taza jürgön ejem bar,
Ey, ey, karkıra, turna,
Bizden taza, ak beken?
Silerdey emes ejekem,
Mektebinen keçikken.
Ey, ey karkıra, turna,
Kana dagı birdeme ayt.
Koñguroolor şıñgırayt,
Bizge erçibey kayra kayt.
10/XII 1945
Koysarı

SAMOLYöT IRI
Samolyöt, samolyöt,
Kayda şaşıp barasıñ?
Çöntögüñö sala ket,
Komandirdin balasın.
Samolyöt, samolyöt,
Kayda şaşıp barasıñ?
Kanatıña kata ket,
Udarniktin balasın.
Samolyöt, samolyöt,
Kremlge bara ket!
Kremlde ataga
Bizden salam ayta ket!
10/XII 1945
Koysarı

NÜRGÜL
Isık-Köldö Koysarı,
Koysarıda bir kız bar.
Köktögüdön suluurak
Nurgül degen jıldız bar.
Kunduzday kara çaçı bar,
Segizge kelgen jaşı bar.
Jürögü bar dikildek
Mektep dese aşıgar.
Oñoy menen keç kirbeyt,
Oñoy menen tañ atpayt,
Eki törtüñ segiz dep
Jadıbaldı bat jattayt.
Öz üyü sonun bolso da,
Mektebi andan jakşırak.
Apası tamak iç dese,
Partasına jaşınat.
Aripti tügöl üyrönüp,
Kalem uçun kolgo alıp,
Enekem dep jazat da
Külüp kalat kubanıp.
11/XII 1945
Koysarı

«2» MENEN EMİLBEK
Emilbek, Emilbek,
Ebelektey jeñilbek,
Bizdin bergen suroogo
Joop beret mınday dep.
Kırk altınçı jıl ketti,
Kırk jetinçi jıl jetti,
Jarım jıldık belgiñiz,
Kanday eken bileli.
«2»iñ kança?
jeti!
«4» üñçü?
Eki.
«3» üñ kança?
«3» ümbü...
Üçüm...
Tañ...
Esimen çıgıp ketti,
Aytor
Törtpü... Beşpi...
Tartibiñçi?
Tartibimbi...
Tartipten:
«1» jok,
Emese «1» beret elek deşti:
Andıktan,
Andan da «2».
«5» iñ kança?
«5» im...
Tigi... tigi...
(Başın tırmap)
«J» nı
«Ş» kılıp
(Murdun tartıp)
«5» im «Şok» dedi.
5/HI 1946
Çolpon-Ata

KALPIÇI KANIMKÜL
Kanımkül bıyıl jetide
Jañı kirgen mektepke,
Tili kelbeyt erke öskön
«y» dep süylöyt «R» dese.
Keçee nege kelbediñ?
Butum ooyup...
Beyşembideçi?
Muydum ooyup...
Beşindeçi?
Mısıgım ooyup.
Onundaçı?
Küçügüm ooyup.
Üçündöçü?
Bassım ooyup.
Aytkıla baldar Kanımkülgö
Jakşı okusun,
Kalp oorup,
Kalp aytkanın koyup.
6/HI 1946
Çolpon-Ata

TAY KÜLÜK
Borbuy baylap borsoyup,
Torgoydoy uçup torsoyup,
Tay-taydan murda talpınıp,
Kaz-kazdan ötüp kaz turup
Basat eken, Akentay,
Şaşat eken, Akentay.
Bir koluña may berem,
Bir koluña et berem.
Kel, kelegoy jütürüp
Tay külük,
Tay külük!
Tay külük,
Tay külük!
Sen jetige kelgende,
Çaynap taruu jegende,
Mektebiñe jiberem
Jeteletip ejeñe.
Basat eken, Akentay,
Şaşat eken, Akentay,
Bir koluña kat berem
Bir koluña .kant berem
Alıs emes jeti jıl,
Kel, kelegoy jügürüp
Tay külük,
Tay külük!
Tay külük,
Tay külük!
Sen on beşke çıkkanda,
On beş köynök jırtkanda,
İş kadırın bilsin dep,
İşke salam kırmanga.
Bir koluña at berem,
Bir koluña dan berem,—
Alıs emes on beş jıl,
Basat eken, Akentay,
Şaşat eken, Akentay,
Kel, kelegoy, jügürüp
Tay külük,
Tay külük!
Tay külük,
Tay külük!
On jetiden aşkanda,
Okup kumar jazganda,
Uçkuçtukka jazdıram
Oynop jürgön asmanda.
Bir koluña ant berem,
Bir koluña dañk berem,—
Alıs emes on jeti.
Basat eken, Akentay,
Şaşat eken, Akentay
Kel, kelegoy, jügürüp
Tay külük,
Tay külük!
Tay külük,
Tay külük!
6/HI 1946
Çolpon-Ata
KULOY, KULOY, TORPOGUM
Kaşka muzoo kaşka uydan,
Jakşı muzoo jakşı uydan, Urgaaçı belem jarıktık,
Süyünçü, apa, süyünçü,
Suzguga uuz süt kuysañ!
Suzgudan uuz süt içip,
Kuloyloyun momintip:
Kuloy, kuloy, torpogum,
Karışkırdan alıs jür!
Uurulardan oolak jür!
Buuday uurdap jebey jür,
Koonumdan albay jür,
Kartöşkömdü açpay jür
Bakçalarga baspay jür,
Kök mee körböy ketsin,
Aylanpaş attap ketsin,
Kuloy, kuloy torpogum,
Kuloy, kuloy torpogum!
Jorgo bolsun torpogum,
Sorgok bolsun torpogum,
Kuloy, kuloy, torpogum,
Kuloy, kuloy, torpogum!
7/HI 1946
Çolpon-Ata

FİZKULTURA
Kışında kuştay sızıp lıjañdı oyno,
Konyök tep, konyöguñdu teppey koybo.
Atka min, at önörün jakşı üyröngün,
Sekirtip sur koyöndoy kırdan oygo.
Jazında, jayında, jıluulukta,
Kölgö tüş, küngö kaktan, jatkın kumga.
Unutpa, esiñe tut, barlık baylık:
Baatırlık, suluuluk da, mına uşunda.
Futbol tep, şahmattı bil, çeber jürüp,
Jeñip çık jigitterdi çetke sürüp,
Jarışkın, sekirişkin, diska kötör,
Antpeseñ teñtuştarıñ jürör külüp.
Jaraşpayt jabık jürüü jaş muunga,
Açık bol, önör üyrön beker turba.
Oorunu soolor süyböyt, ooru jaman,
Sooluktun atası. kim? -fizkultura!
7/HI 1946
Çolpon-Ata

BALA TİLİ
Biz balapan kezderde,
«Apaga» til kelgende,
«Apa», «Ata» deçü elek.
Azırkı baldar başkaça,
Apa, atasın çakırsa:
«Papa», «Mama» kel deşet.
Meyli dese, - dey bersin,
«Ata» menen «papa» nın,
Ugulmagı bir eken.
«Apa» menen «mama» nın
Uykaştıgı bir eken.
Ata menen papanın
Apa menen mamanın
Koroo jayı bir eken,
Azırkı jañı böböktün,
Antişi jakşı kep eken.
7/HI 1946
Çolpon-Ata
TORU TAY
Ay, toru tay, toru tay,
Jorgosu bar sonun tay.
Kunan bolsun ösköndö
Kılar işiñ momunday.
Mektep menen ayıldın
Arası on beş çakırım,
Kitep kabım asınıp,
Men baramın akırın.
Bıştı bolup ösköndö,
Jigit bolup ölködö,
Çek arada turabız
Jol berbey jolbun ötköngö.
Ekööbüz birdey er bolup,
Köküröktör keñ bolup,
Koyöndon japıs sen bolup,
Kuştan ilgiç men bolup.

TELİBAY TENTEK
İlgerki ötkön zamanda,
Telibay tentek boluptur,
Azırkı bizdin Temirbek,
Oşol atka konuptur.
Çekten çıkkan tentekti,
Telibay deyt bizdin el,
Temirbek jayın aytayın
Ugam deseñ beri kel.
Özünün atı Temirbek,
El koygon at Telibay,
Tentektigin surasañ,
Tentektigi momunday:
Esep okuu bolgondo,
Eçki bolup bışkırat.
Mugalim aytkan sözdü ukpay
Ular bolup ışkırat.
«Ene tili» bolgondo.
Karga bolup kakıldayt.
Mugalim eje koy dese,
Kulakka ilbeyt, til albayt.
«Fizkultura» bolgondo,
Baka bolup bakıldayt.
«Ir üyrönüü» bolgondo
Sagızgan bolup şakıldayt..
Dem aluu mezgil bolgondo
Partalarga sekiret.
Mugalim agay koy dese,
Abiyrin takır ketiret.
Bizdin jakşı mektepte,
Tentek boluu jarabayt.
Bul adatın taştasın,
Temirbek degen balaga ayt.
Katuu aytıp, jakşı aytıp,
Tıyalbayt beken atası?
Balasın jaman östürgön,
Uyalbayt beken apası?
12/HI 1946
Çolpon-Ata

EKİ METR ESENKUL
Partasına oltursa,
Başı çıgat Esenkul,
Bardıgınan bölünüp,
Çaçı çıgat Esenkul.
Katar sapka turganda,
Moynu çıgat Esenkul,
Başkalardan korjoyup,
Boyu çıgat Esenkul.
Bizdin baldar aytkanday:
Eki metr Esenkul.
Mınday şıldıñ boluunun,
Sebepteri mına bul:
Ata-enesi eerçitip,
Okuuga alıp kelgende,
Birinçige ötköndö,
Bilbey kalgan Esenkul.
Ekinçige kelgende,
Eki jıl kalgan Esenkul,
Üçünçügö çıkkanda,
Üç jıl kalgan Esenkul.
Saya ketip dalay jıl,
Ildıy bolgon Esenkul,
Okuusu öspöy, moynu ösüp,
Şırgıy bolgon Esenkul.
Katuu ayttım tüşünsöñ,
Meni keçir Esenkul,
Okuusu öspöy, moynu öskön
Eki metr Esenkul.
12/HI 1946
Çolpon-Ata

UÇKAYaK BOLGON BALAPAN
Uçkayak bolgon balapan
Uçup keldi janıma.
İçine depter katılgan
Kitep kap koydu aldıma.
Birden alıp okusam,
Çoturbaydın kolu eken,
Tayrañ-tuyrañ etkizip
Şaşıp jazgan jolu eken.
Belgilerin sanasam,
Jalañ «2» «3» eken,
Orus tilden katası
Kalp aytpayın, jüz eken.
Başımdı çaykap: «ay, aylap»,
Oturup kaldım şol jerde,
Uyat,
Uyat,
Uyat dep,
Balapan uçtu mektepke.
12/XI 1946
Çolpon-Ata

KİTEPTİN DUŞMANI
Kim kitepti kirdetse,
Kitep barkın bilbese,
Julup alıp baragın
Oroy koyso bir nerse:
Al kiteptin duşmanı.
Kim kitepti süybösö,
Kadırına küybösö,
Çılım orop şart ayrıp,
Kaljıñ-kuljuñ süylösö:
Al kiteptin duşmanı.
Kim kitepti kordoso,
Irayımı bolboso,
Süröttörün uurdasa,
Uurdap köngön koldorço:
Al kiteptin duşmanı.
Bardıgınan kim jaman?
Kitep jırtkan şum jaman,
Kitepti süygön baldardan
Naalat alsın al adam,
Kim kiteptin duşmanı?
20/HI 1946
Çolpon-Ata

BİRİNÇİ SENTYaBR
Külö karap barlık jak
Kelgen kenje bilimge,
Salam aytat kuttuktap,
Sentyabrdin birine.
Karı bilim jol açat,
Kiçinekey bilimge.
Mektepterdin baarı appak,
Sentyabrdin birinde
Tak kele elek til menen
Tattuu bilim alganı.
Birinçi keldi mektepke,
Birinçi klass baldarı.
Akıl menen okutkan
Kulak salıp apaga,
Jeti jaşar Jeñişkan
Jakşı olturat partada.
19/XI 1948
Çolpon-Ata

KİTEPTİ SÜY
Kitepti süy, barkın bil,
Kiteptin köp akılı.
Kim kitepke dos bolso,
Al oşonun jakını.
Süttöy taza tilegi,
Deñizdey keñ talabı.
Köktöy tunuk akıykat
Anın ar bir baragı.
Taalaydın jolun körsötüp,
Çakırıp turat kelçi dep.
Aramdıktan tazalap,
Jakşılıkka erçitet.
Oşonduktan barkın bil,
Kirdebesin bir çeti.
Sıya tögüp bulgabay
Jakşı sakta kitepti.
19/XI 1948
Çolpon - Ata

KUŞTAR KETTİ
Çabalekey jakşı ele
Jarışıp çurkap oynosok,
Bügün kelip karasak,
Uyası turat özü jok.
Kara çıyırçık jakşı ele,
Jarışıp külüp oynosok.
Kayda ketken baldarı
Uyası kalgan özü jok.
Küz kelgende barlıgı,
Otor ketken alıska.
Kışkı kiymi jok eken,
Bolboyt eken kalışka.
Sasık üpüp, kükük jok,
Jakşı ele mında jürgönü.
Kırk-kırk etken asmañda
Ketken turna ündörü.
Bizden ketken kelgin kuş,
Jakşı jerge konso eken.
Kayra bizge kelgençe,
Aman-esen bolso eken.
19/XI 1948
Çolpon-Ata

BAK TİGELİ
Bak tigeli jürgülö,
Bizdin mektep aldına,
Keñ kazalı arıgın,
Birden kürök algıla.
Alma, örüktüü bak össö,
Bizdin mektep aldına,Kubantar jazgı güldörü:
Kızıl-tazıl agına.
Arça, kayıñ tal össö,
Bizdin mektep bagına,
Tazalık menen suluuluk,
Özü keler janına.
Sergip turar köñülüñ.
Jaşıl tartsa barlık jak.
Jaraşık kirer jaştıkka,
Jaykalıp tursa jaşıl bak.
Kıyanat kılıp sındırbay,
Jakşı baksak kadırlap,
Bereke berer ömürgö,
Bizdin koldon öngön bak.
19/HI 1948
Çolpon-Ata

MUGALİM
Bilim menen kögörtüp,
Estüü bolsun dep tilep:
Zamanına jaraşkan,
Jakşı baldar bolsun dep
Tarbiya berip tazartıp,
Irıstuu bolsun dep tilep,
Ölkösünö jaraşkan,
Ötkür baldar bolsun dep,
Jazgı sonun güldördöy,
Koozdontup güldötüp,
Uuz talday buraltıp,
Ak kayıñday bürdötüp.
Mañdayınan nur tögüp,
Külö karap turgan kim?
Al Emgegi köp uşunday,
Bizdin asıl mugalim.
Bizge tirek küç bolup,
Aldıbızda turgan kim?
Al Meeneti köp uşunday,
Bizdin altın mugalim.
20/HI 1948
Çolpon-Ata

PİONER KİM
Jaş jetkinçek pioner Komsomoldun böbögü.
Kiçi peyil, tartiptüü,
Tazalıktın örnögü.
Jaş öspürüm pioner,
Komsomoldun böbögü.
Sılık münöz adeptüü,
Jakşılıktın örnögü.
Jaman okup mektepte,
Ene tilden «2» albayt.
Joop ayta albay jer karap,
Enesinen uyalbayt.
Köñül koyboy sabakka
Jat jazuudan «2» albayt.
Joop ayta albay jer karap
Atasınan uyalbayt.
Jok pioner «2» albayt,
Pioner dep uşunu ayt.
Aça salsañ depterin:
Jalañ «4», «5» jarkırayt.
Oşonduktan pioner,
Komsomoldun böbögü,
Kaysı jerde bolbosun,
Barlık iştin örnögü.
20/XI 1948
Çolpon-Ata

PİONER IRI
Ottoy küygön jalındap,
Biz:
Baatır eldin pionerleri!
Lenin jolun kirdetpes,
Biz,
Keleçektin eeleri!
Suuday akkan şarıldap,
Biz
Erkin eldin pionerleri!
Lenin jolun kirdetpes,
Biz
Boloçoktun eeleri!
Atkan oktoy jaltanbas,
Biz:
Bolşeviktin er baldarı!
Aga jogun joktotpos,
Biz
Boloçoktun soldatı.
Kubanıçka kulpungan,
Biz
Sonun eldin pionerleri!
Kommunizm kuruuçu
Biz
Kommunizm eeleri!
20/XI 1948
Çolpon-Ata
ANEGDOTTOR, LEGENDALAR
KAYGI
(İlgerki bir mergençiden)
Bir kedey tuura elüü jaştı bastı,
Oşondo Çolpon degen uul taptı,
Bulbulday tattuu tili çıgar kezde,
Baykuştun jalgız uulu kaza tarttı.
Sargayttı sarı ubayım öñdön ketti,
Kamalıp jalgız üydö sanaa çekti,
Oydolop tün uykusuz oylop çıgat
Aldına bala oynogon kızık kezdi.
Ötkörgön jaştık doorun zamandaşı
Teñ-tuşu bala kündön çın sırdaşı,
Jür dedi sergip kapa ketireli,
Biz üçün köl boldu go közdün jaşı.
Zamandaş dosu anın mergençi ele,
Ak barañ boş ketçü emes meelegende.
Özünün kündük gana ookatı üçün
Zıpıldap jeldey uçkan jerden jerge.
Eki dos, eki at minip jolgo attandı,
Mergençi dalıga askan ak barañdı.
Uulu üçün jürögü oorup ubay çekken
Dosuna düynö küñürt, jer karañgı.
Aralap kalıñ tokoy keçke jürdü,
Tıñşaştı neçen mukam türkün ündü,
O, düynö ay, jerdin beti ıy eken go,
Dep dosu jaralanıp ıylay jürdü.
Bir jerden karap tursa koyön kaçat,
Baykuş ay jan talaşıp kanday şaşat.
Şorduuga jerde korduk az kelgensip,
Asmandan kuştar kelip tırmaktaşat.
Kaygıluu dosu köröt jer zorlorun,
Kuçsüzdör küçtüülörgö kor bolgonun.
O, düynö ay, bizge dagı kün berseñçi,
Mınçalık taş boor bolup emne bolduñ.
Jürüştü keçke çeyin toodo añ uulap,
Kelişse bir jayıkka kaman turat,
Mergençi ak barañdı sunar kezde
Asmandan kürkürögön ün ugulat.
Mergençi ak barañdı çetke ırgıttı,
Jürgün dep dosu menen mınday çıktı,
Karap tur öz közüñö körsötöyün
Jan dostum sen körö elek bir kızıktı.
Kürkürök asmandagı eköö boldu,
Eköönün kaman eken torogonu.
Enesi jar başında karap turat,
Balası tüz atılıp sundu koldu.
Bar eken bala bürküt balalıgı,
Kamandı aluuga küç çalalıgı,
Bir butu jongo tiyip, biri kalıp
Kamandın ıgı ketip jara kıldı.
Kıraanga kızıgı jok tim turuştun
Çapçıdı bala bürküt bir çoñ ustun,
Jeterlik duşmandın da küçü bar go
Jonuna julup ketti bir jak butun.
Tırmagı dalay jerge batıp kaldı,
Kamandın jonunan kan atıp kaldı.
Karuusu jaş bürküttün azdık kılıp,
Talaada jan talaşıp jatıp kaldı.
Asmandan zuuldap dooş şukşuruldu,
Küç toptop eki kanat kuuşuruldu,
Kamandı asmanga lıp ilip ketip,
Biyikten üydöy taşka meelep urdu.
Azdan soñ bürküt kelip taşka kondu,
Çirkindin bar go şumduk oylogonu.
Kanduu jaş, balasına aza tartıp,
Çuv etip kayra uçtu tik jogoru.
Asmandan atkan oktoy şukşuruldu,
Izaluu eki kanat kuuşuruldu.
Kaygıluu bul düynödö jaşoo beker,
Degendey taşka kelip özün urdu.
O, düynö dosum sözün çın turbaybı,
Mınçalık nege azap tırmak jaydı.
Bala dep öldü bürküt sen janımda
O, dosum tegeregim tereñ kaygı.
Mergençi jan dosuñdun uşul aybı,
Turmuştun agılışı uşundaybı?
Uuluu ogu ak barañdın ookat üçün,
O, dosum kızık emes, kaygı, kaygı.
16/IV 1937
Jeti-Ögüz

MÜNÖZ OYNU
Siler jok, bizder tentek bala çakta
Kök oroy jaşıl ırañ Költör jakta,
Kadimki Kula mergen özü süylöyt,
Bolgonun tömönküdöy bir okuya.
Keñ meykin, üstü zooka, aldı tokoy,
Çirkin jer, suluu kızday aybı joktoy,
Azuuluu, tırmaktuular oyun kurup,
Arkırap, kürkürögön çooçup korkpoy.
Bir künü jata-jata zerikti da,
Jaş emes ömürü uluu tokson jaşta,
Eerçitip jalgız uulun Kula mergen
Añ uulap mında keldi jaasın tarta.
Mergendin bir oyu bar tömönküdöy,
Erke uulu, kalbasın dep önör bilbey,
Üyrötüp mergendigin kaltırsam deyt,
Küügümdöy öçör kezde, batar kündöy.
Uulum deyt Kula mergen uşunday tur„
Sen emi bala emessiñ erdikke umtul,
Arkar köp, teke da köp, kulja da köp,
Sen atkın, men aydayın sonun uçur.
Dedi da jer tayanbay jeldey sızıp,
Unutup karılıgın, jaştay kızıp,
Jok boldu Kula mergen, şumduk mergen,
Zookadan, askalardan attap zıp-zıp.
Oşol kün, oşol mezgil bir uçurda,
Azuusu albarstan kurç, çın kıl kıyma,
Er kaman toropoyun baştap çıktı,
Önörün üyrötmökkö oylop bu da.
Ar jaktan kalıñ kamış arasınan,
Jonunan çaar jünü jarkıragan,
Kürküröp jaş, kart jolbors kele jattı,
İrmelbes közdörü bar kantalagan.
Añgıça zoo jañırıp dür-dür etet,
Keñ asman teñ jarılıp gür-gür etet.
Kaldayıp balasına jandap alıp,
Çabıttap bir oljo izdep bürküt kelet.
Ar jandın, ar aybandın balası bar,
Baarının bul ömürdön talaşı bar,
Egerde kolu jetip kubat kelse,
Düynönü jalgız eeler çaması bar.
Emese bul aytkanım adil bolsun,
Jaştarga maani berer tamsil bolsun,
Köykölgön köp sırga bay Költör beti,
Uşul jer bardıgına dalil bolsun.
Birinçi sözdü ulaylı azamattan,
Jaş bala bugup jatkan janagı aytkan,
Kors etip, bala kaman seze koyup,
Çalmakka jönöp kaldı arka jaktan.
Bilbeymin atayıbı, je tekkebi,
Kart jolbors, jaş jolborsko belgi berdi,
Balanı kaman emi çalar kezde
Jaş jolbors şıp dey tüşüp serpip ketti.
Jolborston şontip kaman ölüm taptı,
Jaş mergen arka jagın karay kaldı,
Karasa er kökürök jaş şer turat,
Mañdayga meelep turup atıp saldı.
Kart jolbors bul jorukka jini kelip,
Aykırıp jerdi çapçıp epkindenip,
Künöösüz balasının küyütü üçün,
Balanı jarıp ketti eki bölüp.
Añgıça şek alganday aykırıktan,
Kulja aydap Kula mergen kelip kalgan,
Tüş kurduu, köz aldında ukmuştuu iş,
Bala ölgön, al jer da kan, bul jer da kan.
Çal ıylayt tuş-tuş jagın şaşıp karap,
Bet boylop, jolbors kaçıp bara jatat,
Attı ele tiybey kaldı, birok jolbors
Askadan uçup öldü boyun taştap.
Al uçtu balasının azası üçün,
Taanıtıp çın örnögün erktin, küçtün,
Armanduu Kula mergen özünçö añ-tañ,
Turmuşta jaza atkanı birinçi kün.
Janagı kıl kıyma tiş kara kaman,
Bayatan baarın bilip baykap turgan,
Mergenden kun aluuga çurkap kaldı,
Dugduñdap, tüz kaçırıp tuura jaktan.
Kim bilsin ayadıbı azamattı,
El aytat, özüñ talda, çınbı kalppı,
Mergenge boluşkanday kür dey tüşüp,
Kamanga bala bürküt tırmak saldı.
Bir kolu bata tüştü kalıñ jondop,
Karmadı bir tüp taldı da bir koldop,
Kart kaman küçtüü emespi, julup ketti,
Jonuna bala bürküt bir kolu ornop.
Eñ ıldam, bir degençe ubak ötpöy,
Kiçirip, kuuşurulup dal köökördöy,
Kamandı ata bürküt ilip alıp,
Jönödü kötörülüp köktü közdöy.
Ulamdan-ulam biyik-biyik uçup,
Kün ıylap, boroon bozdop, ulup-uñşup,
Kamandı tırmagınan koyö berdi,
Taamaylap, zooka taşka boljop turup.
Antti da kayra ıldıylap jerge kondu,
Kamandan kek alganga köñülü toldu,
Birok da balası üçün kayra atılıp,
Bir tiyip zooka taşka küm-jam boldu.
Ayrılıp Kula mergen balasınan,
Koş jolbors, koş kamandı oljo kılgan,
Bat ele bala zarı unutuldu,
Birok da jaza atkanga dayım añ-tañ.
27/XI 1944

ISIK-KÖL
Bul jerdi amanında kimder körgön?
Körgöndör kör erkine nebak köngön.
El aytat: miñ darbaza, kırk kapkaluu Kalmaktın şaarı ele deyt, körkömdölgön.
Biylikte kan suragı kalıs bolboy,
Kañtarıp kalk ırısın takır koyboy,
Sorup jep, jegeni üçün çıgım salıp,
Jazalap künöösüzdü oylogondoy.
Oşondo kalk içinen bir Karı adam,
Alsızga rayım surap hanga bargan:
«Az jumşap, el soobuna kara» dese,
Han anın bir jak közün oyup algan.
Al Karı açuulanıp üygö kelgen,
Mınday dep, kempirine buyruk bergen:
«Toktoosuz baldardı alıp too tayangın
Körünböy aysız kündün tünü menen».
Munu aytıp, jerde jatkan ketmendi algan
(Şamdagay, jatkan ayar, jatkan balban)
Suu bergen büt şaarga jalgız kuduk,
Janına şol kuduktun basıp bargan.
«Ayrılgıs miskin şoru-şor bolgon soñ
Adilsiz han amiri zor bolgon soñ,
Jokçuluk, açkalıkta örttöngönçö,
Şaardın jer üstünön jok bolgonu oñ».
Dep Karı şatı salıp tüşüp kelgen,
(Kaçuuga şüdüñkütün belendegen)
Kuduktun kakanagın jara koyup,
Sel jasap toogo karay çıga bergen.
Kür etip kuduk suusu birden kaptap,
Alaamat selge batıp barlık jan-jak...
Ertesi kürpüldögön Kölgö aylangan
Tolkusa buurul tolkun, köbügü appak.
8/HI 1948
Çolpon-Ata

KUU KUMPAY
Azuulunun arstanına aldırbas,
Aytkılaçı er itelgi kimden pas?
Salışkanda salmagı öydö bolgon soñ:
Bürküt baatır itelgige katuu kas.
Bir zamanda.:. Uşul Arpa talaası,
Boz tüşköndöy asman-jerdin arası,
Boz tüşköndöy bozorso eger abası,
Boljogondo küz mezgil go çaması.
Bolgon öñdüü balbandardın soguşu,
Zobolu zor zordukçunun zoru uşu...
Bargan sayın ayanıçtuu ugulat
İtelginin barkıldagan dobuşu.
Al aylanat, asmandı çark aylanat,
Bir nersege erdik erki baylanat.
Iylayt baatır, birok kulça jalınbayt,
Jalınbasa, köñlü kantip jaylanat?..
Aylanganın eç kim oygo albagan,
Kaldañ etip kötörüldü bir karaan,
Al er bürküt... albarstay kurç tumşugun
İtelginin baldarına kandagan.
Uçat, sızat, kekke kanıp şattanat,
Kek kanının tattuusuna maktanat.
Jerdegi adam, köktö teñri aldında
Bul kılganım baatırlık dep aktanat.
Buga itelgi içirkengen okşodu,
Köktü aylanıp şañşıganı toktoldu.
Baldarına aza kütüp bolgon soñ
Kay jakkadır karaan üzüp jok boldu.
Ketse keler, kezmegi bar bul turmuş
Kemtik düynö keñdigine bolor tuş.
Çay kaynamday mezgil ötör-ötpöstö,
Payda boldu köktü jargan bir dobuş.
Kürkürögü jerdi ordunan kozgodu,
Kütkön öñdüü küç biyligi oşonu,
Er bürküttü muştumday boz bir nerse,
Şuu dey tüşüp serpip ketken okşodu.
Bürküt jattı, kara jerde kaldayıp,
Kak bölünüp kanattarı daldayıp,
Bir tebüüdön teñ bölünüp çalgını
Kolu sınıp janı ketip şaldayıp.
Erler-erdi karan tüngö uruntpay,
Koldoyt tura, kereginde, unutpay...
Karap turup kürkürök ün öçküçö
Karıyalar: «Uşul deşti Kuu Kumpay».
8/HI 1948
Çolpon-Ata

BALTA JUTAR (TAZ JORU)
Taz jorunun jumurtkası zookada,
Uya salat miñ jıl jatkan muzdarga,
Kay jakadır kañgıp uçup ketet deyt,
Boljol kılıp, kayra barar bir maalga.
Balapanga jan kirgençe kıbırap,
Bögöt bolup üç kün jatat jıltırap,
Adam körböy al şartınan ötköndö:
Üç kün jatat küçük bolup kıñşılap.
Adamzatka kez kelişse bul dooru,
Oylogondoy tabar ele oljonu...
Közgö tüşpöy, altı kündön ötkön soñ:
Balta jutar bayagı ele taz joru.
8/HI 1948
Çolpon-Ata

DOMONUN KIZI
Teñ karap, ayginelep aktay agın,
Daanalap katka salıp agın anın,
Aytılgan ulamış söz bolso dagı,
Ugalı kuşka tilmer Kız bayanın.
I
Kezinde kızı da ötkön, Domo da ötkön,
Sermese kolgo tüşpöy erk köksötkön.
Kün bütüp, Domo karıp kalgan kezde,
Kalkına mına mınday söz körsötkön:
Asmanda bürküt şañşıp üydü aylanat,
Dobuşun Domo jerden baykay kalat:
«E baldar bul bayagı Sareji eken»
Dep anan kaldırkanın urat, kagat...»
Kete albay köktö bürküt bul belgiden
Erçitip balapanın tüşüp kelgen,
Karasa: tuura otuz jıl salıp jürüp
Domo çal azat kılgan Sareji eken.
Ömürlük ayrılışıp asıl koldon,
Sareji ketkenine tört jıl bolgon.
«Karıdıñ, janıbarım, koş» degen soñ
Soñku iret ötsöm degen uşul joldon.
II
Domodon erkek bolboy, bir kız kalat,
Ne çara? Kız bolso da bolor kanat.
Özünün közü tirüü bar çagında,
Ookattuu jerge berip kanaattanat.
Kız erkin jazmış otu ısıtpagan,
Erçitip, elirketip kızıtpagan.
Bargan jer, döölötkö şay bolgon menen,
Kuş saluu söölötünö kızıkpagan.
Oşentip jıl artınan jıldar ötöt
Adattay: saylar kurgap, kırlar köktöp.
Domonun ıraaktagı kızı üstünön:
Armanduu kündör uçat, neçen köp-köp...
Bir künü bir sebepten işi kılıp,
Akesi kelinine köñülü jılıp: .
«Ya balam, kimdi körüp itter üröt?
Degen soñ: «Karap körçü sırtka çıgıp».
Kelini kayra kirip joop beret:
«Karadım. Üç bürkütçü bizge kelet,
Biri şat, birinde çoñ ökünüç bar,
Birinde küçtüü küyüt tereñdenet».
Akesi: «Tuyuntup ayt, balam magan»,
«Bürkütü süyüngöndün kaltar algan,
Bürkütü öküngöndün jazıp kalgan,
Bürkütü küyüngöndün kur kaltırgan...»
Üçöönü attan alıp, eşik açıp,
Koldogu sıy tamaktı tögüp, çaçıp,
Çeçilip sır sırdaşıp olturganda
Okuya jogorkuday bolgonu açık.
Ertesi bürkütçülör attanarda:
«Akebay, aytkanımdı jaman alba,
Bürküttün üçünçüsün satıp bergin,
Dal oşol jamanı üçün meni karga».
Akesi bul buyrukka kantip barbayt?
«Sat baatır, munuñdu» dep, jakın jandayt,
Bagjañdap ökünüçtüü bürküt eesi:
- Beker al! Beker al! dep janı kalbayt.
«Jok ake - deyt kelini, antken bolbos,
Izatka kaçan bolsun ubal joldoş.
Eñ kemi: aygır üyür jılkı bergin,
Bürküttün oşondo da kunu tolbos».
Eesine aytkanınday jılkı aydattı,
Ee berbey bürkütçünü ay-kaylattı,
Eñ murda: «Şıldıñ kılıp jürbösün» dep,
Andan soñ köñülü kanıp köz jaynattı:
Akesi: «Bul bürküttün önörü emne?»
Degende bergen joobu mınday ele:
Bul bürküt, birinçi iret men bürküt dep,
Ümütün birinçi iret sermegende:
Tüz tiyip, taamay mıkçıp kaman algan,
Kamanga kaardanıp tırmak salgan.
Oşondo jalın bütkül jutup iyip,
Oşol jal koyö bolup katıp kalgan.
Ertelep ak boz beeni soyuu kerek,
Kazısın bölüü kerek üçkö teñep:
Tabaktay, ayaktaydan, çınıdaydan,
Suguntup, koyö tüşör küngö çenep.
Tüşkön soñ köküröktön kaman jalı,
Bürküttün başkaça ele karanganı,
Deyt anda Domo kızı: Bul bürküttü,
«Töö komdot» dep ataybız mından arı.
«Töö komdot» dep ataybız degen sebep:
Bul bürküt körgönün büt terip beret,
Jayılıp çalgın salıp uçkan jakka,
Türülö töönü komdop barış kerek.
Kün sanap arbıy bersin eldin sanı,
Koşulup jañı sanga ulam jañı,
Antkeni - el kançalık arbın bolso:
Bürküttün oşogon teñ keler tabı.
Ertesi, aytkan şarttı köñülgö ala,
Çer jazıp kanmak üçün bir sanaaga,
Tandalgan kırk jigitti janına alıp,
Jayılıp küyöö çıktı keñ talaaga.
Sayrandın uşul bolup jan ermegi,
«Töö komdot» albagan jok emnelerdi...
Karışkır, tülkü, kulja, tekelerdi
Ar jüzdön, jüz aşırıp bere berdi.
«Töö komdot» ilbirs aldı, kablan aldı,
Umtulup mırza küyöö salgandı aldı.
Jarkıldap at tuyagı kalgan jerde:
Küyöögö: urmat, sıylık, atak kaldı.
Bir künü... oy jorubay eç şumdukka,
Bak - döölöt jete tiyip ak bulutka...
Baykoosuz Domo kızı karap tursa,
«Töö komdot» kono kaldı tuurdukka.
«Aketay, bolor bir iş bolgon eken»,
Dep alıp, anan surap akesinen:
- «Ketken el, bügün ake arbın bele?»
- «Jok balam! Balam menen beşöö ketken!».
- «Kuduret küyütüü kün salgan tura,
Saltanat sayran künü jalgan tura,
Çabıtta erdik antı kanbagan soñ,
«Töö komdot» beşöön birdey algan tura.
Dep anan, baş tarta albay erdik anttan,
Kaygırıp içten küyüp, kıyal tartkan.
Bürküttü karmap turup, balta menen Kolunun ortoñkusun kıya çapkan.
Koş endi bir bolor iş bolgon eken,
Kir künöö senden ketpey, ketti menden.
Şertiñ ak, janıbarım aman bol dep,
Bürküttü azattıkka koyö bergen.
9/HI 1948
Çolpon-Ata

KALP AYTUU
Şodokondoy közü açık jok tubasa,
Şokeñ emes, jalgan sözgö kunasa.
«Keçe künü bürkütüñüz emne aldı?»
Dep atayı teñtuştarı surasa:
«Sarı jondon tülkü kördü tik saldı,
Şaşpay turup oñ koluna birdi aldı.
Boz kıyadan kayıp ötö bererde,
Bir tülkünü sol koluna karmadı.
Kök kaykıdan da bir tülkü kızardı,
Anı jakeñ tumşuguna kıstardı.
Ak tüzöñdön körö koyup da birin,
Kıbıñ-kıbıñ eki közün kısarbı»...
10/XI 1948
Çolpon-Ata

ALDAR
«Aldar!» - dedi Kösöögö bir jay adam:
«Saga aldatkan esi jok kanday naadan?
Kıyın bolsoñ aldaçı kana meni?
Eldi aldagan aldoonu körsöt magan!»
«Attiñ!» dedi Kösökeñ anda agan:
«Menin aldar baştıgım üydö kalgan»,
«Anday bolso, alıp kel sen, baştıgıñdı»
Mingen atın Kösöögö bere salgan.
Aldar atka şap ırgıp minip algan,
Aldar degen atının nesi jalgan?
«Aldayt degen tuuganım uşul bolot»
Dep atına kamçı urup ketip kalgan.
11/XI 1948
Çolpon-Ata

MARTÇILIK
Joomarttan-joomart çıkpas Atantayday,
Akındar maktoogo algan sayray, sayray,
Jaşı ösüp er jetkende ne boldu eken?
Aytışat ulamışta anı ar kanday.
Jatkanda beşiginde ee-jaa berbey,
Kayda ali ımırkay kez, birge kelbey,
Tili jok aytam dese, kanday kılsın?
Elirkep ıylay bergen emçek embey.
Biröönün bir jetimin taap kelip,
Enenin bir mamasın aga berip,
Eköönü birdey alıp emizgende
Atantay jırgay tüşkön, erip, keñip.
11/XI 1948
Çolpon-Ata

ŞUMKARDIN TUULUŞU
Balası itelginin-Şumkar delet,
Asmanda özümsünöt algır men dep.
Alıskı suuk jakka jazda ketip,
Şuuldap küzgü üşüktö kayra kelet.
Jaşoodo ömür jolun kanga maştap,
Tukumun tuura östürüp, tuura baştap.
Jol kezet, zarlap tapkan jumurtkasın
Karoosuz kışkı ayazga uç ay taştap.
Köñülüñdö esep kılıp ay esebip
(Askada bir merzenti bar ekenin)
Özündöy şumkar kılıp alıp ketet
Kim bilsin jüz jıl da anan bir kelerin/
11/XI 1948
Çolpon-Ata

UURULUK
İlgeri atıkkan bir uuru çıkkan
Umtulsa umtulganın alıp çıkkan.
Kalsın dep bul önörüm öz uuluma,
Dep oylop: özümdöy bir bolsun sırttan:
- E, balam er jigitke önör kerek,
Al önör men bolbosom kimden kelet!
Uuruluk - önör aldı, bilgen erge,
Sen ali balapansıñ jetile elek.
- Emese üyrönüp kal, meni kara,
Baktagı uya baskan sagızganga
Atakeñ şırp degizbey çıgıp barıp,
Baykap tur jumurtkasın uurdaganda.
Aytkanday bakka atası çıgıp bardı,
Çoçutpay uyadagı sagızgandı,
Bilgizbey, basıp jatkan jumurtkasın
Atası oşol zamat uurdap aldı.
- Tos balam kalpagıñdı - degen kezde
Deyt, uulu: - ay, atake, özüñdü este!
Karasa kiyip turgan dambalı jok,
Bolobu anın uulun uuru deşke?
11/XI 1948
Çolpon-Ata

JAMAN KÖZ
İlgeri
Irım bolgon kırgızda
Baldarın
Jaman közgö körgözbös.
Ötkön eken bir kezde,
Kırgızdan
Tuyakbay degen jaman köz.
Tuyakbaydı bizdin el,
Jan algıçtay jek körgön.
Jek körüünün sebebi,
Anın
Karaganı mürt ölgön.
Erkeletip jaman köz,
Karap koyso bala ölgön,
«Jakşı eken - dep, - janıbar» Tiktep koyso jaman köz,
Neçen külük at ölgön.
Körünö kalsa karaanı:
«Tuyakbay kele jatat» - dep,
Baldarın bekem jaşırgan.
Közü tiyip kalbasın.
Öndüü-tüstüü ele dep,
Kelinderin kaçırgan.
Al emes bir top dubalçı,
Dubalın jañı bütkörüp,
Anın sonun körkünö Neçen-neçen küç ketip.
Köñül toyup işine,
Karap tursa baykoosuz
Tuyakbay ötüp baratıp;
«Jakşı eken go» - dep koyso,
Dubalı
Kulap ketken kür etip.
Oşonduktan Tuyakbay,
Tura kalıp tañ zaardan,
Tört saat közün irmebey,
Kara taştı karagan.
Taşka küçün ketirip,
Çooçun katın-baladan,
Emi tuura bolor dep,
Atka minip kalk için Anan,
Araloogo jaragan.
13/XI 1948
Çolpon-Ata

JER ALBAGIR
Ar adamga neeti jat,
Kesibi uuru, sözü uşak
Sözü uşak,
Buzuku, aram kişini,
Köptü bilgen karılar:
«Jer albayt» dep söz kılat.
Anday adam ölgöndö,
Ajalına kelip dart:
Kömölü dep kör kazsa,
Kagıragan taş çıgat.
İlgeri bir zamanda,
Alaköz degen bar eken.
Kılgan işi kıyanat,
Oylogonu kara eken.
Baykuşka kılıp zordugun,
Akısın jep momundun,
Uşak aytıp, kalp süylöp,
Malın uurdap şorduunun,
Ak sanabay bir janga,
Körkanaçtay kürküröp,
Jamandık jagın kınaday,
Bay jaşagan dürküröp.
Ajal jetip, kün bütüp,
Kiyin oşol ölgöndö,
Ak tilegin pars kılıp
Kalk jıyılgan kömgöngö,
Kazgan jerden taş tosup,
Ketmen, kürök sınat deyt,
Je bolboso suu orgup,
Baka, jılaan çıgat deyt.
Neçen türlüü ayla izdep,
Amaldan amal talaşa,
Eptep koyup ertesi,
Körün kelip karasa:
Jiyirkenip kömgöngö,
Körün türtüp salıptır,
Alaközdü jer albay,
Alıs bürküp salıptır.
Kayra körün jañırtsa.
Kara söögün ırgıtkan,
Eki joldun koşkongo,
Irım kılıp mal soyup,
Iylagan soñ kalıñ jurt,
Jer açuusun tınçıtkan.
13/HI 1948
Çolpon-Ata

KIDIR, BAKIT
Ar adamdın başına
Aylanıp kıdır üç kelet.
Dubana, kasıñ, jolooçu
Uuru bolup kubulup,
Bilgenindey türdönöt.
Üygö kelgen kim bolsun,
Irayım kılsañ köz karap,
Kızır daarıp özüñdü,
Irıska tolot ar tarap.
Bakıttın öñü jılanday,
Birok, takır karabayt.
Kılçayıp koyso kokustan,
Bakıtka batkan jırgaldı ayt.
13/XI 1948
Çolpon-Ata

KAŞABAÑ
Arstan aytat «men er» dep,
Anda:
Kabılan çıgat bakırıp,
Anda da emes, mında emes,
Çınında:
Karışkırda baatırlık.
Kaçırganın kaysagan
Munun:
Kulk-münözü jakşı emes,
Jalgız-jarım adamga
Kaşabañ:
Kol saluudan karşı emes.
Kapkanga tüşsö jañılıp,
Al:
Ün çıgarbayt kañkıldap,
Çabılıp kalgan tarabın
Kemirip jep alat da,
Boşonup
Kete beret zañkıldap.
Karışkırdın tukumu az,
Sebebi:
Ömüründö bir tubat.
Tuugan kezde jatının
Kayra özü Jep alat deyt bu çunak.
Kolgo tüşsö kokustan,
Adamzat:
Kanday korduk iştetbeyt!
Kapaska salıp tirüülöy, Terisin tetir sıyırsa:
Oşondo:
Kanın tartıp bülk etbeyt,
Terisin sıyrıp tirüülöy,
Anan Jılañaç koyö bergende:
Çurkap barıp köp jerge
Oşondo da jıgılbay
Çoçoyup,
Olturup ölöt er neme!
Taybas, ilbirs degen bar,
Bayanjabır beren bar,
Kimisi:
«Men baatır» dep maktanbayt!
Baarı kelip çınında
Çın baatırlık jagınan:
Kaşabaña jete albayt.
13/XI 1948
Çolpon-Ata

JIL TALAŞUU
Adamzattın ömürün
Jazmış koygon eseptep,
Oşonduktan ölçölüü
Birinçi iret jıl kelet.
Birinçi iret jarıkka,
Jakın basıp jıl jılat,
«Men jıl başı bolom» dep,
Aybanattar söz kılat.
Jarmı kara, jarmı appak,
Küngö minip jıl jılat,
Murda körsök kimibiz,
Oşol bolsun jıl başı,
Dep aybandar söz kılat.
Mına oşentip öz ara,
Jıl talaşıp çırlaştı,
«Menden kim çoñ» degendey,
Köp kenebey töö bastı...
Kirip algan kapkaçan
Kulagının içine,
Körö koyup birinçi
Çıçkan boldu jıl başı.
13/HI 1948
Çolpon-Ata

ÇİLDE
Jerdin jarık betine,
Birinçi çilde kelgende,
Baarıdan murda jolugup:
Uy, koy, jılkı jana töö
Törtöö körüp kalıptır
- Jogotuu kerek çildeni
Munun katuu kirgeni,
Jaman eken bilgeni,
Deşip akıl salıptır.
- Kana munu kim basat?
Dep masılat kılganda:
- Men basayın kurdaştar,
Dep ötünöt jılkı anda!
- Jok, seniki tuura emes,
Uy baarıdan aksakal,
Birinçi jol uyduku,
- Bar çildeni basıp kal!
Uyga buyruk bergen soñ
Mına uşunday dep çeçip:
Maktangansıp uy mırza
Jer üstünön çildeni
Jogotomgo degensip,
Jügürüp kelip alıstan
Baskan kezde, Çilde akeñ
Tiliginen tuyaktın
Çıga kaçtı burt etip.
- Kap, men bassam çildeni,
Jerdin jetken tübünö Jitkire basat elem dep,
Jılkı ıylap alıptır,
Uydan ketip çalalık
Oşol kündön uşul kün
Çilde Jer üstündö kalıptır.
13/XI 1948
Çolpon-Ata
***
Balanın ene öbögü,
Enenin bala jölögü.
Jigittikke jetkiçe,
Balası Eneden japa körbödü,
Karıp ketti enesi,
Erinin Köp bolso kerek ölgönü,
«Uşunday kılsam enekem
Keçer beken ak sütün»
Dep balası, enesin Mekege Jöö kötörüp jönödü.
Bara jattı şartıldap,
Keede Çapkan atka teñele:
Joluga kalıp bir adam,
Kalaadan çıga bergende:
E çıragım, bul emneñ?
Enem bolsun, öz enem?
Jol bolsun?
Keçebi dep ak sütün,
Mekege jete barmakka
Üydön çıga jöö kelem.
O akılı jok, kem neme
Sen bala ekensiñ dagı ele,
Arılam deseñ künöödön:
Kadır biler emgekteş
Er taap ber eneñe!
Balası,
Enesin ırgıtıp ie jazdadı:
Enesi:
A...a... aylanayın
Anı bilçü uul kayda?
Degende.
17/XI 1948
Çolpon-Ata
***
Sebep bolor beken dep,
Ooru degen betbakka,
Kara ulaktın öpkösün,
Sadaga kılıp çapmakka,
Beyşembay menen Düyşömbay,
Ulak soyup jatıştı.
Bakaloorgo kol salıp,
Terisin sıyrıp, tartıştı.
Kolun salgan Düyşömbay
Özü şaşma er eken,
Urunbay koyso öpkösü:
- Ee, aylanayın, Beyşembay,
Kuday ursun kalp aytsam,
Bul ulak:
Öpkösü jok neme eken!
17/HI 1948
Çolpon-Ata
***
Ayalına küyöösü,
Açuulana kalganda,
Kayaşa aytçu ayalı:
Aktıgıma antım bir Ok attaymın, tap, kana!
İşendirçü küyöösün,
Tattuu süylöp ebirep.
Kargana koyçuu, jañılsam -«Atam erim bolsun» dep.
Aytkanına işenip,
Çınında appak oy menen,
Bir künü kelip küyöösüAyalın tuştan şaştırat.
-Bol sırtka çık, iş jaman
Tigi ayılda:
Biröö ok attoogo çakırat.
Çurkap çıgıp ayalı,
Küyöösünö uçkaşat,
Çın peyilden küyöösü:
Tez jeteli dep şaşat.
Mingeni jorgo at bolup,
Orto jolgo kelgende,
Bir keçmeden jañı ele
Şartıldap ötö bergende:
Ayalı aytat erine:
- Ya, berekem!
Ok attay turgan ayal:
Bir jañılıp koyso,
Eçteke bolboyt deşet ee...
-Eçteke bolboyt dep eri,
Çu! - deyt atın temine.
Jayılgan maldar körünüp,
Ayılga kirip kelgende:
Orto suudan şartıldap
Emi keçe bergende:
Ayalı aytat erine:
-Ya, berekem!
Oşol ok attay turgan ayal:
Eki ele janılıp koyso,
Eçteme bolboyt deyt ee...
-Ooba, - deyt da küyöösü,
Çu! - deyt atın temine.
Ok attay turgan ayılga,
Jete kirip kelgende:
Çoñ keçmeden şartıldap
Keçip ötö bergende,
Ayalı aytat erine:
-Ya, berekem!
Tigi, ok attay turgan ayal deym,
Üç ele jañılıp koyso,
Eçteme bolboyt deyt ee...
Belgilüü go andan soñ,
Erinin berer joobu emine?...
17/HI 1948
Çolpon-Ata
***
Öñgö jalgan, ölüm ak,
Ölümdün adil biyligi,
Ayabayt asıl janıñdı,
Karabayt altın kiymiñdi.
Baktıluu barat baş iyip,
Mansapkor barat üşkürüp,
Arakeç barat temteñdep,
Asmayçı barat çüçkürüp.
Oşondo:
Jaakka çuu dedire bir koyup
Üñkür-nakir jarakun 1
Suragına alganda,
-Ey, künökör, oygon dep
Kürsü menen salganda.
Asmayçı:
Tura kalat selt etip,
Sezilbey,
Kelgen ölüm, jatkan kör,
-Men çatagıñdı bilbeymin,
Kele,
Bir atım asmay bere kör.
17/XI 1948
Çolpon-Ata

1. Jarakun perişte.
***
Bul aytıluuçu kep,
Şarşenbay kebi,
Ar nersege anın sonun ebi.
Bir jakka sapar baratıp,
Atı jürböy kalganda
Arılbay ali joldun teñi.
Atınan tüşüp
Eer tokumun alıp,
Çogultup tañıp,
Anan anı dalıga salıp,
Özü kötörüp alıp,
Atına jaydak minip,
Kayra kete berdi,
Biröö joldon çıgıp,
-E, Şake, munuñ kanday - dese;
-Atım baspagan soñ
Eer tokumun kötörüp aldım dedi!
17/XI 1948
Çolpon-Ata
TÜŞÜNÜKTÖR
«Bizdin jer», «Temir jol», «Tanda», «Mende» - «Tañdagı ırlar», (1935), kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» (1954) jıynaktarında basılıp çıkkan.
«Jeñiş nuru» - «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
Kiyinki jıynaktarga kirgen emes.
«Emgek jazı» - Birinçi jolu «Leninçil jaş» gazetasının 1932- jıl, 17apreldegi sanında jarıyalangan. Kiyinki jıynaktarına kirgizilgen emes.
Mında gazeta boyunça berildi.
«Şamalga» - «Tandalgan ırlar» jıynagına, kiyin «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynaktarına kirgizilgen. Mında akırkı jıynak boyunça alındı.
«Erkin kız», «Tündögü ün» - «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Kızıl uçkuçtar» - Bul ır «Kızıl Kırgızstan» gazetasının 1933-jılı 16oktyabrdagı sanında jarıyalangan. Kiyin «Tañdagı ırlar» jıynagında da
berilgen.
«Jür, joldoştor» - Birinçi jolu «Kızıl Kırgızstan» gazetasının 1933jılı 16-avgusttagı sanına jarıyalangan. Kiyin «Tañdagı ırlar» jıynagına
basılat. Mında akırkı basılışı boyunça berildi.
«Tap korgooçu bolobuz» - Birinçi jolu «Kızıl Kırgızstan» gazetasına (1933j, 29-oktyabrdagı sanında) jarıyalangan. Buga gazeta boyunça kirgizildi.
«Jañı uul» - Bul ır «Tap korgooçu bolobuz» degen ırdın ulandısı. «Kızıl
Kırgızstan» gazetasına (1933-j, 19-noyabrdagı sanında) jarıyalangan.
«Akın Joomartka» - «Tañdagı ırlar» jıynagına çıkkan. «Milliondor»Birinçi jolu «Kızıl Kırgızstan» gazetasına (1934-jılı 5-sentyabrdagı
sanında) «Milliondor jok deşti» degen at menen jarıyalangan. Kiyin
«Tañdagı ırlar» jıynagına «Milliondor» degen at menen basılat. Mında
akırkı basılışı berildi.
«Biyik jerim», «Joldoştorum menen», «Joldo», «Çayhanada», «Pravda», «Saga»,
«Jaşçılık», «Keleçekte», - «Tañdagı ırlar» jıynagında çıkkan.
«Altımış beş»- Bul ır 1934-jılı küz aylarında kırgız elinin turmuşunda
birinçi jolu Ayıl çarba institutun bütürüp çıgışkan altımış beş jaş
adiske arnalgan. «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan. Mında uşul jıynak
boyunça berildi.
«Çapaev» - Kırgızstanda birinçi jolu uyuşulgan kırgız polkuna (Kirkav
polkuna) arnalgan. «Tañdagı ırlar» jıynagında çıkkan.
«Partbilet», «Kurbularıma» - «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Jañı teskey» - «Jıldızduu jaştık» ırlar jıynagında çıkkan.
«Tüştüktön suluu tañ attı», «Pahta talaası», «Teñtuştarıma» - «Tañdagı
ırlar» jıynagında basılgan .
«Tañşır bulbul», «Frunze», «Bügün» - «Tañdagı ırlar» jıynagına çıkkan.
«Çoñ küyüt» - Bul ır 1935-jılı sovet elinin belgilüü mamlekettik işmeri V.
V. Kuybışevdin düynödön kaytkandıgına baylanıştuu jazılgan. «Tañdagı
ırlar» jıynagına jarıyalangan.
«Biz Leninsiz», «Gülümö», «Uktarımda», «Bir tünü», «Özüm» - Bul ırlar
«Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Joldoş Kirov» - Bul ır 1935-jılı Sovet elinin körünüktüü işmer uulu S. M.
Kirovdun duşmandardın kolunan mert boluşuna baylanıştuu jazılgan.
«Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Oygonordo» - «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Kubanam, birok aybım bar» - Bul ırdı akın 1935-jılı Frunzedegi
Pedagogikalık tehnikumdu bütürüp çıkkan zamandaştarına arnap jazgan.
«Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Men öz jürögüm menen», «Jaşçılık, koş», «Komandir kırgız», «Açuuma»,
«Jakında», «Kagazıma», «Sıyama», «Kalamıma», «Süyüü», «Emi bir kelgençe»,
«Uçkan bulbulga» - «Tañdagı ırlar» jıynagında basılgan.
«Okuu maga», «Tört jıldan kiyin» - Bul ırlar akın şaarda okup jürüp, bir neçe
jıldan kiyin eline uçuraşuuga bargan mezgilde jazılgan «Jıldızduu
jaştık» ırlar jıynagında basılgan.
«Mayakovskiyge», «Bir joldoşuma», «Oy, jer ay!» - Bul ırlar «Jıldızduu
jaştık» ırlar jıynagında basılgan.
«Şumkarga» - «Çolponstan» ırlar jıynagında çıkkan. Kiyin «Tandalmaluu
ırlar jana poemalar» jıynagına basılgan. Bul basılışında jazgan jılı
1940-jıl dep tüzüüçü Ş. Ümötaliev tarabınan tuura emes körsötülgön. Avtordun
özü barda çıkkan «Çolponstan» jıynagı boyunça 1936-jıl bolgonduktan, 1936jılkı ırlarına kirgizildi.
«Gül menen kuş», «Kurbularga» - «Jıldızduu jaştık» ırlar jıynagında
basılgan.
«Jaz kelet miñ bir kulpura», «Sen jana men», «Muzıka», «Akırkı balalıkka»,
«Süyüktüü tün», «Tañ atarda köl beti», «Tünkü kayık» - Bul ırlar akındın
«Çolponstan» jıynagında basılgan.
«Boz üy» - «Çolponstan» ırlar jıynagında «Boz üy» degen at menen basılgan.
«Kızıl Kırgızstan» gazetasının 1937-jılı 15-oktyabrdegi sanında ırdın
108-sapka çeyinki teksti «Mürzödö» degen at menen jarıyalanat. Mında
«Çolponstan» jıynagındagı tekst saktaldı.
«Bilinbegen üç mezgilge», «Düynögö köz karoo», «Portretke», «Suluulukka»,
«Sezçi suluu», «Çın süygöndün suluusu», «Beşik ırı», «Bulbuldun birinçi ünü»
- «Çolponstan» jıynagında basılgan.
«Jolum» - Bul ır «Leninçil jaş» gazetasının 1937-jılı 27-marttagı sanına
jarıyalangan. Mında uşul basılışı boyunça alındı.
«Kündör jönündö lirika» - «Leninçil jaş» gazetasında (1937-jıl 18-oktyabr)
jarıyalangan. Kiyinki jıynaktarga kirgizilgen emes. Mında gazetaga basılgan
teksti berildi.
«Men özüñdü süygönümö kaygıram», «Jumuşçu degen kim», «Kelsem turat men
tuulgan jer tamım», «Üstöl üstündögü küzgü», «Bal», «Nan menen akçanın
meldeşi», «Tuuramçı tuuramçıdan mayda tuurap», «Süylöşüü» - Bul ırlar basma
betine jarıyalangan emes. Kırgız SSR İlimder Akademiyasının fondusunda
saktalıp turgan avtordun öz kol jazması boyunça alındı. (inv. № 1607).
«Sanaam» - Ir birinçi jolu «Sovettik adabiyat jana iskusstvo» jurnalına
(1940-j, № 10 sanında) basılgan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagına da jarıyalangan. Bul jıynakta jazılış datası 1940-jıl dep
berilgen. Kol jazmada 1939 -j, 30-noyabr bolgonduktan, mında uşul data
koyuldu. (İnven. № 1607)
«Çır talaş, oktuu, ottuu kündör bütsö» - birinçi jolu jarıkka çıgışı.
Akındın kol jazması boyunça alınıp kirgizildi. (İnv. № 1607).
«Bir aylık dem alışta», «Tün jarık, tüşkön iyne tabılganday», «Koy - Sarıda
es alıştı köp baldar», «Koyçunun ırı», «Tünkü küzöt» - Bul ırlar avtordun kol
jazması boyunça kirgizildi. (İnv. № 1607).
«Jer jüzünün kartası» - Birinçi jolu. «Sovettik adabiyat jana iskusstvo»
jurnalına (1940-jıl, № 10-sanında) çıkkan. «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynagında ekinçi iret basılat. Datası kol jazma boyunça berildi,
teksti jurnaldan alındı.
«Köbüktöngön külük attay arkırap», «Mingenin altın eerdüü külük salt at»,
«Jañı tamdar», «Biz», «Şaarımdın bir uçunan bir uçuna karasam» - Bul ırlar
«Ata-Jurt» attuu ırlar jıynagında (1958-jıl) birinçi jolu basılgan.
«Ata menen ene eñ kiçüü balasın jakşı köröt» - Bul ır Batış Ukraina menen
Batış Belorussiya Sovetter Soyuzuna koşulgandıgına baylanıştuu jazılgan.
«Sovettik adabiyat jana iskusstvo»_ jurnalına (1940-j, № 10-sanında)
jarıyalangan.
«Jayloo» - Bul ır birinçi jolu «Kızıl Kırgızstan» gazetasının 1940-jılkı
27-marttagı sanında jarıyalangan. Ekinçi jolu «Sovettik adabiyat jana
iskusstvo» jurnalının 1940-jıl, № 10-sanında basılgan. Jıynaktarga
kirgizilgen emes. Jurnal boyunça berildi.
«Jaşasın jürök, jaşasın akıl» - Bul ır «Sovettik adabiyat jana iskusstvo»
jurnalına (1941, № 14-sanında) jarıyalangan. Ekinçin jolu «Tandalmaluu
ırlar jana poemalar» jıynagında basılat. Mında akırkı basılışı boyunça
kirgizildi.
«Böbökkö» - 1942-jılı fevral ayında törölgönünö jıyırma kün bolgon
Jıpar attuu kızı çarçayt, akın bul ırın balasın eskerip jazgan. Birinçi
jolu «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan.
«Jamandoo», «Menin jıldızım» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında
basılgan.
«Uykum kelet» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında birinçi jolu basılgan.
«Şota Rustavelige» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan. Bul
ırdı A. Osmonov Şota Rustavelinin «Jolbors terisin kiygen baatır» degen
ataktuu poemasın kırgızçaga kotorgondon kiyin, akındık otçet katarında
jazgan.
«İçke suu» - «Mahabat» ırlar jıynagında birinçi jolu basılgan. Uşul
çıgışı saktaldı.
«Karkıra», «Sırt jayloo», «Tüp suusu» - Bul ırlar «Mahabat» ırlar jıynagına
jana «Tandalmaluu ırlar poemalar» jıynagına jarıyalangan. Kiyinki
basılışında «Tüp suusu» attuu ırdın tömönkü kupleti emnegedir kıskarılıp
kalgan:
Jarım deymin, birok meni kız süyböyt
Sınbasın deyt, süyböstügün bilgizbeyt
«Bul kaydagı emgek künü jok neme...»
Dep külöt da meni özünö teñsinbeyt.
Ir bul jıynakka avtordun öz kol jazması boyunça toluktalıp, başkaça
aytkanda, 3-4 kupleti kol jazmadan alınıp kirgizildi.
«Otuz jaş» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında toluk basılat.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında:
«Aynır elem, aynıganda ne payda,
On segizde oynoktogon men kayda?
Otuz da az, köp bolgongo kubangın,
Andan körö amandıkka bel bayla.
Tirüülüktö kara ölümdön öç alıp,
Kalkıñ üçün, kan çıgarıp ber payda» degen strofası emnegedir kıskarılıp kalgan. Mında «Mahabat» ırlar
jıynagı boyunça toluk kirgizildi.
«Çöp çabık», «Erkin ır» - Bul ırlar birinçi jolu «Mahabat» ırlar
jıynagında basılat. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
da basılgan. Mında akırkı basılışın aldık.
«Men emneden uyalam», «Kombayn» - Bul ırlar «Mahabat» ırlar jıynagında
basılgan. Mında uşul jıynak boyunça alındı.
«Süyüü jana men» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalanat.
«Aldanba», «Ayga», «Maga külbö», «Jeti-Ögüz», «Jalgız örük» - Bul ırlar
«Mahabat» ırlar jıynagına jarıyalangan. Mında oşol basılışı boyunça
berildi.
«Kara köpölök», «Nege keçiget» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Tabiyat menen muzıka» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagına çıkkan.
Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına da kirgizilgen. Mında
akırkı çıgışı berildi.
«Pokrışinge» - Ir Sovetter Soyuzunun üç jolu baatırı Aleksandr İvanoviç
Pokrışkinge arnalıp jazılgan. Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagına
çıkkan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da basılgan.
«Küzgügö karangan jeñeme» - «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan.
«Bükön» - «Mahabat» ırlar jıynagında, ekinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynagında basılat.
«...vaga» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» jıynagında çıgat Mında uşul çıgışı
saktaldı.
«Katıña joop» - Akındın arhivindegi maalımattarga karaganda. akın den
soolugunun ayınan neçen alaketke tüşüp, Koy-Sarı kurortunda darılanıp
jürgön mezgilinde bir joldoşunan kat alat. Bul ır oşol kattın joobu
katarında jazılgan. «Jañı ırlar» jana «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynaktarında basılgan. Mında akırkı basılışı boyunça kirgizildi.
«Adildiktin kuşu» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan.
«Uçkuç küüsü» - Birinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
basılgan. Mında uşul basılışı boyunça berildi.
«Kötörüü ırı» - «Ata-Jurt» jıynagında jarıyalangan.
«Tosup aluu» (Kızdın ırı) - Bul ır kol jazmadan alınıp berildi. Murdagı
jıynaktarında jok. (İnv. №1611).
«Kayda barsam esimde» - «Ata-Jurt» jıynagında basılgan.
«Jigitterdin ülpöt ırı» - «Jañı ırlar» jıynagında çıkkan.
«Osuyat», «Gitar küüsü», «Ak kuunun kördüm uçkanın» - Birinçi jolu «Mahabat»
ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Muzıka» - Akın muzıkanı ötö süygöndügün bilgizip, kündölük bloknottorunda:
«Keçeki kün köñüldüü öttü, muzıka ugup es aluu kanday sonun» dep jazgan
uçurları köp kezdeşet. Bul ır birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
çıkkan.
«Kılımdar» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında çıgat. Uşul çıgışı
berildi.
«Akademik Skryabinge» - Ir bütkül sovet elinin kadırluu okumuştuu karıyası,
akademik K. İ. Skryabinge arnalıp jazılgan. «Jañı ırlar» jıynagında
birinçi jolu basılgan. Mında oşo basılışı berildi.
«Rossiya» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında, kiyin «Tandalmaluu
ırlar jana poemalar» jıynagında jarıyalangan.
«Süyböym seni» - Akındın kol jazması boyunça kirgizildi. :(İnventar №
1611),
«Jaştıkka» - «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan.
«Isık-Köl» - Birinçi jolu «Mahabat», kiyin «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynagına çıkkan.
«Jaljalım oy» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagı boyunça berildi.
«Jakşı kitep» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» jıynagında çıkkan, kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da berilgen. Mında akırkı
çıgışı boyunça kirgizildi...
«Kayıñdı» - «Mahabat» jıynagında basılgan.
«Akın» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Ooruluu akın» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Adamzat» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan. Birok, bul
basılışında 25-saptan 36-sapka çeyinki ırlar kirbey kalgan. Mında
akındın kol jazması boyunça toluktalıp berildi (İnv. №1611).
«Kalamga» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagına çıkkan. Kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına da basılat. Akırkı
çıgışında tömönkü ır saptarı kirbey kalgan:
Bizdin turmuş, bizdin kılım eñ kızık:
Oktor gana oyun kılgan jol sızıp,
Ok küçünön jeñip algan ömürlör.
Çındıgında eñ bir şirin, eñ ısık.
Irdın toluk teksti «Mahabat» jıynagı boyunça kirgizildi.
«Kurdaştık sözüm» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» jıynagında, kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına çıkkan. Mında akırkı
basılışı alındı.
«Suluuga» - Birinçi jolu «Mahabat» jıynagında basılat. Kiyinki
jıynaktarga kirgizilgen emes.
«Birinçi deputat» - Avtordun öz kol jazmasınan alınıp kirgizildi (inv.
№1611).
«Zamandaşıma» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında jarıyalanat.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına da kirgizilgen. Mında akırkı
jıynak boyunça berildi.
«Adamga» - Birinçi jolu «Mahabat» ırlar jıynagında çıgat. Kiyinki
jıynaktarga kirgizilgen emes. Jazılgan datası kol jazmadan taktalıp
berildi. (inv. №1611)
«Salyut», «Ülpöt ırı» - «Mahabat» jıynagında jarıyalangan.
«Özümdün öskön jerimden» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» jıynagında kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında basılıp çıgat.
«Kelsem joksuñ» - «Mahabat» ırlar jıynagında, kiyin «Tandalmaluu ırlar
jana poemalar» jıynagında basılat.
«Jeñeme» - «Mahabat» ırlar jıynagında basılat. Jazılgan datası akındın
kol jazması boyunça alındı. (inv. №1611).
«Balıkçıdan Frunzege» (Kelindin sözü) - «Mahabat» ırlar jıynagında çıgat.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında:
«Andan ıldıy teatrga baralı,
«Ayçüröktü» abdan körüp kanalı,
Rakmat dep bul zamandın eesine Alkış aytıp urmattuu kol çabalı.
Sılık eken, suluu eken elderi
Taptaza eken, eldin jürgön jerleri.
Şaarlıktar madaniyat deyt eken,
Keesin surap, keesin uurdap keleli» -
degen eki sabak ır kirgizilbey kalgan, mında «Mahabat» ırlar jıynagınan
alınıp kirgizildi.
«Boz bala» (Kırgız valsına tekst) - «Jañı ırlar» jıynagında jarıyalanat.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına da basılgan. Irga özbek
kompozitoru Nazarov muzıka jazgan. Irdın toluk teksti «Mahabat» jıynagı
boyunça kirgizildi. (inv. № 1611).
«Beşik ırı» - «Jañı ırlar» jıynagında, «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında basılat. Eki jıynakta teñ:
«Kızmatçı bol, akın bol,
Ar bilimge jakın bol.
Andan ayla bolboso,
Enteñdegen brigad bol» degen kupleti kirbey kalgan. Bul jıynakka kol jazması boyunça toluktalıp
kirgizildi (İnv. №1611).
«Tegirmen» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Korukçu» - Adegende «Jañı ırlar», kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynaktarında jarıyalangan. Eki basılışında teñ:
Ayt, ayt kuu, kuu!
Ayt, ayt kuu, kuu –
degen ır saptarı birinçi kupletten kiyin gana berilgen. Mında kol jazmadan
alınıp toluk berildi. (inv. №1611).
«Akkan suu», «Kombayn maalı» - Bul ırlar avtor özü tirüü kezinde jarıkka
çıkkan emes. Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalanat. Mında
oşo jıynak boyunça kirgizildi.
«Sugatçı», «Temin» - «Jañı ırlar» jıynagında, andan kiyin «Baldar üçün»
jana «Tandalmaluu ırlar, poemalar» jıynagında basılgan. Akırkı
basılışında ırdın datası 1944-jıl dep körsötülgön, mında akındın kol
jazması boyunça 1945-jılkı ırlarına kirgizildi.
«Saançı jeñe» - Bul ırga kompozitor Nasır Davlesov muzıka jazgan. Ir «Jañı
ırlar» jıynagında jarıyalanat. «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında da basılgan.
«Jar körüü», «Başkarma» - «Jañı ırlar» jıynagında kiyin «Tandalmaluu
ırlar jana poemalar» jıynagında basılıp çıkkan.
«Unutpa» - «Jañı ırlar» jıynagında çıgat. Jıynakka uşul çıgışı boyunça
kirgizildi.
«Jılkıçı», «Kün çıgış - kün batışta», «Mansap», «Iras boldu, baktım,
kelgeniñ» - Bul ırlar jarıkka birinçi jolu çıgıp oturat. Akındın kol
jazmasınan alındı. (İnv. №1611).
«Sabır kıl, kurbum, sabır kıl» (K. B. ga) - Bul ırdı akın zamandaş kurbusu
adabiyatçı Bübü Kerimjanovaga arnap jazgan. Birinçi jolu «Jañı ırlar»
jıynagında basılıp çıgat.
«Kalmak çayı» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Kıtmırga» - «Jañı ırlar» jıynagında, kiyin «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynagında basılgan. Akırkı çıgışında ırdın 21-sabının
tömönkü birinçi, ekinçi sözü «İşiñdi iş dep jaktırbayt» - dep tuura emes
berilgen. Al emi avtordun özü barda çıkkan «Jañı ırlar» jıynagında:
«Irıñdı ır dep jaktırbayt» bolgonduktan,
bul jıynakka uşul sap kirgizildi.
«Kızılça kazgan kelinçek» - «Jañı ırlar», «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynaktarına çıkkan. Akırkı basılışında 10-11 saptagı kee bir
sözdör başka söz menen almaştırılıp berilgen.
«Segiz jüz bolso sert eken,
Jañılgan eken kayran jer»
degen saptardı «Sert eken» degen sözdün orduna «söz eken» dep, «Jañılgan
ekendin» orduna «Jañırgan eken» bolup özgörtülgön. Mında «Jañı ırlar»
jıynagı boyunça kirgizildi.
«Jügörü» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan. Mında uşul jıynak
boyunça berildi.
«Beş jaşarga berbeymin» - «Jañı ırlar» jıynagında jarıyalangan.
«Tolkuyt da, kayra basılat» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Süyümkuldun aylında» - Murda basma betinde jarıyalangan emes. Akındın kol
jazması boyunça birinçi jolu çıgışı (inv. № 1611).
«Kommunizm kolhozunda», «Köñül kuunak», «1946-jıl, 1-yanvar», «Eskerme»,
«Tirüülük» - Bul ırlar «Jañı ırlar» jıynagında jarıyalangan.
«İstrebitelge» - Akındın fonduda saktalgan kol jazması boyunça jarıkka
birinçi jolu çıgışı (inv. №1611).
«Ölgön joksuñar», «Sen aytpa», «Dagı saga» (S. ga) - «Ata-Jurt» ırlar
jıynagında basılıp çıkkan.
«Men bul jakta jürgöndö» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Senin poemañ», «Kırgız kölü» - «Jıñı ırlar», «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynaktarında basılgan. Akırkı çıgışında «Kırgız kölü» degen
ırdın:
«Isık-Köl kırgız kölü şarpıldagan,
Körkünö köktön başka tartılbagan,
Zamandar kerbençidey çubap ötüp,
Çarçasa sayasında salkındagan» degen ekinçi kupleti kıskarılıp kalgan. Mında ır «Jañı ırlar» jıynagı
boyunça toluk kirgizildi.
«Düynö jüzü tınç alsın» - «Ata-Jurt» jıynagında basılgan.
«Orus kalkım tuuganım» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan. Kiyin
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına jarıyalanganda ırdın 5—6
kupletteri alınıp taştalgan:
«Ildamdıgıñ kulanday,
Ikçamdıgıñ buudanday,
Baatırlıgıñ bürküttöy,
Ötkürlügüñ albarstay,
Isık-Köldöy tereñsiñ,
Karkıraday kenensiñ,
Kanday duşman kelse da,
Kayratıñ menen jeñesin» -
degen sabaktar «Jañı ırlar» jıynagında bolgonduktan, jıynakka uşu boyunça
toluk kirgizildi.
«Isık-Köl - Neva suunun süygön jarı» - «Jañı ırlar» jıynagında
jarıyalangan.
«Jibek kiygen erke kız» - «Jañı ırlar», «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynaktarında basılgan. Akırkı çıgışında ırdın birinçi kupletinin:
«Şuu-şuu etken legkovoydun booruna,
Balçık tiyip, jamgır suusu çaçırap»
degen 3-4-saptarı kıskartılıp berilgen. Mında ır teksti toluk basılgan
«Jañı ırlar» jıynagı boyunça berildi.
«Katıñdı kölgö taştadım» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalanat.
«Birge jürdük», «Zamandın jolu - uluk jol» - «Jañı ırlar» jıynagında
jarıyalangan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da
basılgan. Akırkı basılışında, bul eki ırdın teñ akırkı ır sabaktarı
tüşüp kalgan, mında
«Jañı ırlar» jıynagı boyunça toluk berildi.
«Süydüm seni» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Uyañ kelin» - «Jañı ırlar», «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynaktarında basılgan.
«Ay, ay, tak, tak, buurul at» - Mından murda jıynakka kirgizilgen emes, birinçi
jolu jarıyalanıp oturat. Akındın kol jazmasınan alınıp berildi (inv.
№1611).
«Kaçsa bakıt», «Süyöm deseñ» - «Jañı ırlar» jıynagında basılat.
«Süyüü kıyal», «Men ötpödüm» - Bul ırlar birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar
jıynagında jarıyalangan.
«Belgiler» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Frunze», «1945-jıl, 31-dekabr» - «Jañı ırlar», «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar» jıynaktarında basılgan. Akırkı basılışında «1945-jıl, 31dekabr» attuu ırdın 33-saptan 36-sapka çeyinki:
«Kelse kelsin, mınday jıldar köp kelsin,
Tagdır ake mınday jıldan köp bersin.
Sovet eli jıl jırgalın tatkılap,
Turmuş daamın açuu, kıçkıl debesin» degen ır saptarı kirbey kalgan. Bul jıynakka «Jañı ırlar»- jıynagınan
alıp kirgizildi.
«Jok, al mayak emes», «Jazgı suu», «Jüyölüü söz» - «Jañı ırlar» jıynagında
jarıyalangan.
«Dünüyö», «Rakıya» - «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan.
«Kırgızstan» — «Menin jerim - ırdın jeri jeri» attuu ırlar jıynagında
jarıyalangan. Kiyin 1945-jılı çıkkan tandalmaluu jıynagında da
kirgizilgen. Ir akırkı basılışı boyunça berildi.
«Kolhoz bakçası» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Sabira» - «Ata-Jurt» jıynagında basılgan.
«Kambaralı», «Moldokuldun üyü», «Tilek», «Tolkun emes», al ak kuu»,
«Brigadirdin kıyalı» - «Menin jerim - ırdın jeri» attu ırlar jıynagında
basılgan. «Tilek» attuu ırının 4-5-kupleti kirgizilgen emes. Mında kol
jazması boyunça tömönkü 4-5 kupletteri (inv. № 1612) koşuldu:
Küzdö bışkan alma, jüzüm sıyaktuu,
Balanın künü satılıp tursa bazarda,
Oorubasın, uzak ömür sürsün dep,
Özüm albay al deer elem alarga,
Nege deseñ bir başkaça kımbat el,
Jaratılgan bizdin uşul zamanga,
Oşonduktan barın süyöm, kadırlaym,
Baarı seket, barlıgı altın sadaga.
«Zvenevoy Zıynatjan» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
basılgan.
«Atama osuyat» - Birinçi jolu «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında
basılgan, Ekinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
basılganda ırdın akırkı kupleti berilgen emes. Irdın akırkı kupleti kol
jazma boyunça taktaldı (inv. № 1614).
«Jetigen», «Kölümö», «Tañ kaluu», «Jogotuu» - «Ata-Jurt» jıynagına çıkkan.
«Too aldı bak, bak çetinde ak kıştak» - «Menin jerim ırdın jeri» attuu
ırlar jıynagında basılgan. 1954-jılı jıynakka da kirgizilgen. Irdın
jazılış datası taktalıp, akırkı basılışı boyunça berildi.
«Grunya Savelevnaga» - Birinçi jolu «Menin jerim - ırdın jeri»
jıynagında jarıyalanat. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında da basılgan. Ir birinçi basılışı boyunça berildi.
«Kurbuma kat» - ırdın atı jana 1-2-3-4-kupletteri kıskartılıp, «Ata-Jurt»
jıynagına jarıyalangan. Mında avtordun kol jazmasınan alınıp, toluk
kirgizildi (inv. № 1612).
«Ayalga», «Buuday sapıruu» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında basılgan.
«Öböm degen sözünö», - «Ata-Jurt» jıynagında jarıyalangan.
«Şekerdin jorugu» - Avtordun öz kol jazması boyunça birinçi jolu
jarıyalanıp olturat (inv. №1612).
«Isık-Köldö tört mezgil» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında
basılgan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da
kirgizilgen. Akırkı jıynakta tömönkü saptar kirgizilbey kalgan:
Kolhozdorgo alkış kelip obkomdon,
Tuu berilip jakşı işine raykom,
Kolhozçu ata toygo baram bügün dep,
Atka minet jutup alıp bozodon.
Kışın kördüm Isık-Köldö kış jakşı,
Ak kar basıp, appak kılıp kıştaktı,
Jaş böböktü apası urup çıgarbay
Terezeden karap turat tış jaktı.
Mında avtordun kol jazması boyunça toluk jarıyalandı (inv. № 1612).
«Akın», «Ay, balajan, balajan», «Ay, sugatçı, sugatçı» - «Menin jerim -ırdın
jeri» ırlar jıynagında basılgan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında «Ay sugatçı, sugatçı» degen ırdın ekinçi kupleti kıskartılıp
kalgan. Al kol jazma boyunça koşuldu (inv. № 1612).
«Jakşı ır degen emne», «Ne jaman», «Jer degen emne». «Süyüünün türlörü»,
«Bizdin koroo», «Şaarıma» - Bul ırlar birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar
jıynagında basılgan.
«Men şaarıma bararmın», «Soko jıguu» - «Menin jerim - ırdın jeri» jana
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynaktarında basılgan.
«Akılduu atım til albayt» - Akındın kol jazması boyunça birinçi jolu
jarıyalanıp oturat (inv. №1612).
«Saman tartuu» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Bıstrovka-Balıkçı temir jolu», «Atbaşının çımçıgı», «Beşbarmak» - «AtaJurt» jıynagında basılgan.
«Atbaşı» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında basılgan.
«Köl tolkuyt da, kayra basılat», «Taarınba kurbum, taarınba», «Avtobus» - «AtaJurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Aylıma» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında basılgan. Bul jıynakta:
«Köptön beri kat albadım aylımdan,
Bile albadım kimder öldü, kim aman,
Ölüm emes, üstöm kılsın tirüülük,
Nege deseñ ölbös zattan bul zaman» degen birinçi kupleti kaltırılıp ketken. Mında akındın kol jazması
boyunça berildi (inv. №1612).
«Rakmandın ilimi», «Bee saamay», «Bekenbiz», «Komuz», «Ay körüü», «Kün
kürküröö» - Bul ırlar «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar jıynagında
basılgan. Ekinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
basılat. Bul basılışında «Ay körüü» degen ırdın 16-17 ır saptarı
kirgizilbey kalgan. Mında kol jazmasınan alınıp kirgizildi. (inv. № 1612).
«Men kettim alça bışkan mezgilde», «Köpkö umtuldum, birok, azga jetpedim»,
«Menin koluktum» - Bul ırlar birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Men da olturam, küyööñ senin janıñda» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar
jıynagında basılgan.
«Bürküt taptoo» - «Menin jerim - ırdın jeri» degen jıynagında jarıyalangan.
«Orus kızı», «Kızdın sürü», «Men tansam jaştan tanam, ırdan tanbaym» -«AtaJurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Koy» - Birinçi jolu «Menin jerim - ırdın jeri» attuu ırlar jıynagında,
kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da basılgan. Bul eki
jıynakta teñ 21- ır saptan 26-ır sapka çeyinki:
«Tügölümdön tüyşükkö
Büt jaratıp koygondoy,
Sanaçı kança paydam bar,
Başıñdı çayka Oy, boy oy,
Oşonduktan atım koy» degen saptar emnegedir kirgizilgen emes. Mında kol jazma boyunça koşuldu
(inv. № 1612).
«Baytal beenin bal kımız», «Tart, erkeçim, tart» - «Menin jerim - ırdın jeri»
degen ırlar jıynagında jarıyalangan. «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında da basılgan.
«Kırgız tooloru» - «Menin jerim - ırdın jeri» jana «Tandalmaluu ırlar
jana poemalar» jıynagında basılgan. Kiyinki jıynakta 5-kuplettin birinçi
jana törtünçü sabının akırkı muundarı «Tündü alat», «Tosup kızarat» bolup
ketken. Avtordun öz kol jazması jana birinçi jıynagında «Tündü alıp»,
«Tosup kızarıp» bolgonduktan, mında kol jazmadagıday oñdoldu jana akırkı
6-7-kuplet ır kol jazmadan alınıp berildi (inv. X» 1612).
«Uuruluk degen emne?», «Janıbarım Isık-Köl», «Keçire kör» - «Menin jerim ırdın jeri» ırlar jıynagında çıkkan. «Janıbarım Isık-Köl» degen ırdın
akırkı kupleti akındın kol jazmasınan alınıp kirgizildi (inv. № 1612).
«Arpa jayloosunda bir tün». Akındın kol jazması boyunça birinçi jolu
jarıyalanışı (inv. № 1612).
«İlbirs uya», «Men ayılga kelgende», «Koy saadırgan kelinçek» - «Ata-Jurt»
ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Korgon taştı jayladık», «Enenin küçü», «Başkarmanın ayalı» - «Menin jerim
- ırdın jeri» jana «Tandalmaluu ırlar, poemalar» jıynaktarında basılgan.
Bul eki jıynakta teñ «Başkarmanın ayalı» degen ırdın 3,5- kupletteri
berilbey kalgan, mında akındın kol jazması boyunça toluktaldı (inv. №
1612).
«Too içinde mektep bar», «Ayçüröktün ak şumkar», «Köl ata», «Mayçı menen mal
doktor» - Bul ırlar «Menin jerim - ırdın jeri» jana «Tandalmaluu ırlar
jana poemalar» jıynaktarında jarıyalangan. «Köl ata» degen ırdın akırkı
kupleti kol jazma boyunça alınıp koşuldu (inv. № 1612).
«Çapak» - Bul ır «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Kündör», «Jezdem kele jatırı» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar
jıynagında jarıyalangan.
«Tuyuk aska» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Koşumça emgek», «Partorg kelet rayondon», «Jayloo», «Baatır ene» — Bul
ırlar «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında jarıyalangan. 1954-jılkı
tandalmaluu jıynakka da kirgizilgen. «Koşumça emgek» degen ırının akırkı
kupleti avtordun kol jazmasınan alınıp koşuldu. (inv. № 1912).
«Küygön» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında basılgan. 1954-jılkı
tandalmaluu jıynakka da kirgen. Birok bul jıynaktarda ayakkı kuplet
kirgizilbey kalgan. Mında kol jazma boyunça koşuldu (inv. № 1612).
«Jılkıçı» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Narın dayra», «Ay Jamiyla, Jamiyla» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar
jıynagında jarıyalangan. Kiyin «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında da basılgan.
«Jeñemdin sözü» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar jıynagında basılgan.
Akırkı kupleti kol jazması boyunça kirgizildi (inv. № 1612).
«Mariya», «Çöp üymök», «Men poçtobay, poçtobay», «Artilleristterdin marşı»,
«Jeñiş ırı», «Kızdardın küüsü» - Bul ırlar «Menin jerim - ırdın jeri»
jıynagında jarıyalangan. 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da kirgizilgen.
«Alma jıynoo» - «Menin jerim - ırdın jeri» degen jıynakka «Alma» degen at
menen çıkkan. Avtordun kol jazmasında «Alma jıynoo» dep berilgendikten
jana ırdın mazmunu alma jıynoogo ılayıktuu bolgonduktan, bul jıynakka
uşunday at menen berildi. Irdın beşinçi jana altınçı kupletteri kol jazma
boyunça jañıdan koşuldu (inv. №1612).
«Moskva», «Koy töldötüü», «Jüzüm aluu», «Fizkulturnikterdin marşı», «Koon
üzmöy», «Kız öpmöy», «Muraptın ırı», «Uzatuu» - Bul ırlar «Menin jerim ırdın jeri» jıynagında jarıyalangan. 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da
kirgizilgen. «Koon üzmöy» degen ırdın akırkı kupleti kol jazma boyunça
koşuldu (inv. № 1612).
«Botoyum» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Tosup aluu», «Bekbekey», «Ömürgö» - Bul ırlar «Menin jerim - ırdın jeri»
jıynagında basılıp çıkkan.
«Kim bolsom», «Lenindin kümbözünö» - Bul ırlar akındın kol jazması boyunça
birinçi jolu jarıyalanışı (inv. № 1612).
«Kaçkınbay kaçak», «Men kölümö kelgende» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Ata-Jurtum» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar jıynagına çıkkan. 1954jılkı tandalmaluu jıynakka da kirgizilgen. Bul eki jıynakta teñ tekstin
törtünçü kupleti kirbey kalgan, mında kol jazma boyunça alınıp koşuldu (inv.
№ 1612).
«Köldün keçki körünüşü», «Ak kayıñ» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Jogottum» - «Menin jerim - ırdın jeri» jana «Tandalmaluu ırlar,
poemalar», jıynaktarında jarıyalangan. Eki jıynakka teñ 18-ır saptan 21-ır
sabına çeyin kirgizilbey kalgan. Mında kol jazma boyunça alındı (inv. №
1612).
«Bir çaka suu», «Koştoşuu» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında
jarıyalangan.
«Akkan suu» - Akındın kol jazması boyunça birinçi jolu jarıyalanıp olturat.
«Sekidegi japıs tam», «Uçkuçtardın ırı» - «Menin jerim - ırdın jeri»
ırlar jıynagında basılgan. 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da
kirgizilgen.
«Sagatıma», «Jeñemdin ırı»; «Irlarım», «Balalık» - Bul ırlar birinçi jolu
«Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Emgek kün», «Jetim kozu» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında
basılgan.
«Kışkı boroon», «Koş aydoo», - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılıp
çıkkan. «Koş aydoo» degen ırdın datası kol jazmadan taktaldı.
«Ayrök» - «Menin jerim - ırdın jeri» degen jıynagında jarıyalangan. 1954jılkı tandalmaluu jıynagına da kirgizilgen.
«Çolpon-Ata» - «Menin jerim - ırdın jeri» jıynagında basılgan.
«Men Masköönü körgöndö» - Birinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında basılıp çıkkan.
«Uydun tili», «Tarançı» - 1949-jılı çıkkan «Jañı ırlar» jıynagında
jarıyalangan.
«Jazıma» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Menin künüm» - 1949-jılı çıkkan «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Bizge tünöy ket», «Bayka jigitter» - «Jañı ırlar (1949), «Tandalmaluu ırlar
jana poemalar» (1954) jıynaktarında basılgan.
«Köñül aytalık», «Bul kandayça» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Men- kırgızdın akını», «Közüm ötkür» - «Jañı ırlar» (1949) jıynagında
jarıyalangan. 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da basılgan, bul
basılışında «Közüm ötkür» degen ırdın altınçı saptan toguzunçu ır sabına
çeyin kirbey kalgan. Mında «Jañı ırlar» jıynagı boyunça alınıp
kirgizildi.
«Tööñdü ber», «Men keme», «Jakşı ır jazsam», «Dagı ayal jönündö», «Sözü bar» Bul ırlar birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Ene tili», «Kubanam», «Jaktırdım», «Bul turmuşta», «Pragada», «Frunzenin
tünü» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949) jıynagında basılıp çıkkan.
«Jañıluu», «Kızıl jük» - «Jañı ırlar» (1949), «Tandalmaluu ırlar jana
poemalar «jıynaktarında jarıyalangan.
«Dan jomogu» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Ata-Jurt» - Sotsialisttik Rodinanı süyüünün, urmattoonun, al üçün büt ömürdü
arnoonun gimni katarında jazılgan. 1958-jılı çıkkan akındın
jarıyalanbagan çıgarmaları uşul ırdın atı menen «Ata-Jurt» delinip
jarıyalangan.
«Emgegin», «Taşçılar», «Menin üyüm» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949)
jıynagında jarıyalangan. Ekinçi jolu 1954-jılkı jıynakka da kirgizilgen.
Akırkı çıgışında «Menin üyüm» attuu ırdın 14-saptan 26-sapka çeyinki ır
joldoru kaltırılıp ketken. Mında kaltırılgan ır saptarı «Jañı ırlar»
jıynagı boyunça koşuldu.
«Isık-Köl» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Kazakbay», «Kar jaadı» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagına kirgizilgen.
«Küz», «Men jürgünçü», «Den sooluk», «Muzıka», «Jüzüm ayı», «Özümdü özüm» «Jañı ırlar» (1949) jıynagında basılıp çıkkan.
«Jaz», «Bilbeym kanday» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagına
kirgizilgen.
«Suu kelatat», «Katuu jatıp, jumşak oygonup» - «Jañı ırlar» (1949)
jıynagında jarıyalangan.
«Şaarım - asıl Frunzem». Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949) jıynagında
basılgan. «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagına 16-saptan 23-sapka
çeyinki ır joldoru kıskartılıp kirgizilgen. Mında ırdın teksti «Jañı
ırlar» jıynagı boyunça toluktalıp berildi.
«Koonçu», «Bök, bök, bödönöm», «Kommunizm kolhozu», «Pomidor», «Vino»,
«Jumuşçunun münözü» - «Jañı ırlar» (1949) jıynagında jarıyalangan. 1954jılkı tandalmaluu jıynagında soñku ırdın üçünçü, törtünçü kupleti
kıskartılıp basılgan. Mında, «Jañı ırlar» jıynagı boyunça toluk
kirgizildi.
«Küngö», «Bizdin kızılça» - Birinçi jolu «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Keçki ubak», «FZOdogu inime», «Malyar», «Jumuşçu» - «Jañı ırlar» (1949)
jana 1954-jılkı tandalmaluu jıynaktarında jarıyalangan.
«Dubalçı» - «Jañı ırlar» jıynagında jarıyalangan.
«Zavod kördüm» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949) jıynagında jarıyalangan.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında ırdın birinçi, törtünçü,
beşinçi kupletteri kıskartılıp kirgizilgen. Azırkı tekst tolugu menen
«Jañı ırlar» jıynagı boyunça berildi.
«Prjevalskiyge», «Plotnik», «Ustanın sözü» «Karabek», «Marjankül», «Tursun
sakçı», «Paravoz» - Bul ırlar «Jañı ırlar» (1949) jıynagında basılgan.
«Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında «Tursun sakçı» degen ırının
20-kupleti kaltırılıp ketken. Mında «Jañı ırlar» jıynagı boyunça
berildi.
«Jogolgon depter» - «Jañı ırlar» jıynagında basılgan.
«Kelip ketken meymanga» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan. Ir
kırgız adabiyatın orus tilinde propagandalooçu adabiyatçılardın biri L.
Pasınkovgo arnap jazılgan.
«Sagınuu», «Arık suusu», «Jaraldım» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında
jarıyalangan.
«Vasiliydin sarı toru at» - «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
basılgan.
«Sugat maalı», «Keede jımjırt süzülükkü tartkanıñ», «Aylık sapar ketseñ
dagı agılıp», «Köñülüm sergek ulam köktöp turganday» - «Ata-Jurt» ırlar
jıynagında jarıyalangan.
«Süyünüü», «Ketmenim», «Kolhozdogu tün» - «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynagında jarıyalangan.
«Kıyratam dep, meyli kıyan sel aksa», «Raykomdun sekretarı», «Jamgır jaadı»,
«Balalık», «Orus eli», «Jıldız kalaa», «Tünkü keñeş», «Erikkende»,
«Jeñişkandın atası», «Koştoşuu», «Moskva», «Puşkinge», «Kolhozçuga»,
«Küljamal» - Bul ırlar «Ata- Jurt» jıynagında jarıyalangan.
«Tülkü menen kazdar» - Birinçi jolu «Baldar üçün» degen ırlar jıynagına
basılgan. Ekinçi jolu «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında
çıkkan. Bul jıynakka akırkı çıgışı boyunça kirgizildi.
«Bat aytma» (Jañıltmaç) - Birinçi jolu «Baldar üçün» ırlar jıynagında
çıgat. «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında ekinçi jolu basılat.
Birok, akırkı basılışında 10-11-saptar özgörtülüp mındayça berilgen:
«Kök tüstüü
Koldu ööp
Köbürgön».
Avtordun öz kol jazmasında jana jıynagında da tömönküdöy:
«Kök tüstüü
Köldü ööp
Kölbürgön»
«Kök tüstüü
Uşul ele ırda 31,35-ır saptarı da özgörülüp ketken:
«Alsam deym
Akıykat,
Aska taş,
Aldırbay
Aska taş Akıykat» — dep,
«Akıytat» degen sözdü «Akıykat» degen sözgö almaştırgan. Irdın teksti bul
jıynakta «Baldar üçün» degen jıynaktan alındı. «Jaş jetkinçekter» «Jañı ırlar» jıynagında basılgan. «Kolya» - «Mahabat» ırlar jıynagına
çıkkan. Kiyinki jıynaktarında jok. Jazılgan datası kol jazmadan taktalıp
berildi.
«Çımın, çirkey ırları» - Birinçi jolu «Baldar üçün» ırlar jıynagına
çıkkan. «Tandalmaluu ırlar jana poemalar» jıynagında da basılgan. Irdın
jazılgan jılı akındın kol jazması boyunça taktaldı (inv. № 1611).
«Jamgır ırı» - «Baldar üçün» ırlar jıynagında çıkkan. Irga kompozitor
Kalıy Moldobasanov muzıka jazgan. Datası kol jazmadan alındı (inv. №
1611).
«Kara çıyırçık», «Baldar menen turnalar» - «Baldar üçün», «Tandalmaluu
ırlar jana poemalar» jıynaktarında basılgan. Akırkı basılışında «Kara
çıyırçık» degen ırdın tömönkü eki kupleti kirbey kalgan:
«Eginge zıyan keltirçüü,
Çegirtke menen karmaşat.
Jazmıştın öjör kolunan
Adamdın bagın talaşat.
Çoñgo aylanat akırı
Turmuşta mayda kırsıktar,
Maydanın, mayda baatırı,
Bizdin kara çıyırçıktar».
Bul ır sabaktarı «Baldar üçün» ırlar jıynagınan alınıp kirgizildi.
«Samolyöt ırı» - «Baldar üçün», «Tandalmaluu ırlar jana poemalar»
jıynaktarında basılgan. Mında akırkı basılışı alındı.
«Nurgül» - Birinçi jolu kol jazma boyunça kirgizildi (inv. № 1611).
«2» menen Emilbek» — «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Kalpıçı Kanımkul» - Akındın kol jazması boyunça birinçi jolu
jarıyalanıp olturat (inv. № 1612).
«Tay külük», «Kuloy, kuloy torpogum» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar
jıynagında jarıyalangan.
«Fizkultura, «Bala tili» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Toru tay» - «Menin jerim - ırdın jeri» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Telebay tentek», «Eki metr Esenkul» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılgan.
«Uçkayak bolgon balapan» - Akındın kol jazması boyunça alındı. (inv. № 1612).
«Kiteptin duşmanı» - «Ata-Jurt» jıynagında jarıyalangan.
«Birinçi sentyabr», «Kitepti süy» - «Jañı ırlar» (1949) jıynagında
jarıyalangan.
«Kuştar ketti», «Bak tigeli», «Mugalim», «Pioner kim», «Pioner ırı» - «Jañı
ırlar» jıynagında basılgan. 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da
kirgizilgen.
«Kaygı» (İlgerki bir mergençiden) - Bul ır «Çolponstan» jıynagında
jarıyalangan.
«Münöz oynu» - «Mahabat» ırlar jıynagında basılgan. Bul legenda A.
Osmonovdun 1937-jılı jazgan «Kaygı» attuu legendasının kayradan jazılgan
jañı variantı boluuga tiyiş.
«Isık-Köl», «Kuu kumpay» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» jıynagında
jarıyalangan.
«Balta jutar» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında basılıp çıkkan.
«Domonun kızı» - «Jañı ırlar» (1949) jıynagında jarıyalangan.
«Kalp aytuu», «Aldar» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949) jıynagında
basılgan. Kiyin 1954-jılkı tandalmaluu jıynakka da kirgizilgen.
«Martçılık», «Şumkardın tuuluşu» - Birinçi jolu «Jañı ırlar» (1949)
jıynagında basılıp çıkkan.
«Uuruluk», «Jaman köz», «Jer albagır», «Kıdır, bakıt» - Birinçi jolu «AtaJurt» jıynagında basılgan.
«Kaşabañ», «Jıl talaşuu», «Çilde», «Balanın ene öbögü». -«Sebep bolor beken
dep», «Ayalına küyöösü» - «Jañı ırlar» (1949) jıynagında çıkkan.
«Öñgö jalgan, ölüm ak» - «Ata-Jurt» ırlar jıynagında jarıyalangan.
«Bul aytıluuçu kep» - « Jañı ırlar» (1949) jana 1954-jılkı tandalmaluu
jıynaktarında jarıyalangan