Köşpendiler - III - Qahar

— Han i̇eki söilemes bolar, — dedi Zeinep i̇endi i̇eki közi jalyn atyp, — meni Qaraülekke baiğa berseñ, Qoñyrqūljadan da öşiñdi qaitarasyñ, i̇esigiñde jürgen qūlyñnyñ da sauabyn alasyñ, aitqan uädeñdi de oryndaisyñ.
Kenesary qanşa namystanğanmen, aşuyn aqylğa jeñdirdi.
— Bolsyn, — dedi kenet basyn jerden köterip.
Būl şeşimge bireu namystandy, bireu masairady. Sūltandar tūqymy iştei yzalansa, Kenesarynyñ soñynan i̇ergen qaraşy, töleñgit, maly men mülkin baqqan qūldar tek Kene han ğana bizdi adamğa sanaidy dep äldeqandai boldy. İendi oğan müldem berile tüsti. Sol riza bolğandardyñ işinde Zeineptiñ özi de bar i̇edi, biraq ol äieldik qūmaryn tarqatqan Qaraüleginiñ Kenesaryğa qanşa berilgen jan i̇ekenin bilmeitin. Jäne bügin öziniñ ötinişin oryndağan han Keneniñ būnyñ öşin qalai qaitaratynyn oilamady. Ol Qaraülekti janyndai jaqsy körip ketti.
Jaqsylyqqa jaqsylyq degen nietpen Zeinep Ojardyñ jiberuimen aulyna kelip jüretin tyñşy Sämen men onyñ i̇eki serigi Jaqyp, Saqypty ūstap berdi. Kenesary būl üşeuin birden darğa asyp öltirtti.
Biraq Zeineptiñ quanyşy ūzaqqa barmady. İeki ai ötkennen keiin ol küni boiy äldenege jylap jürgen Qaraülektiñ qūşağynda jatyp «jastyqtan tūnşyğyp» öldi. Qys boiy būdan basqa bälendei aita qalarlyq oqiğa bolğan joq. Kenesary jazğy aiqasqa daiyndalumen künderin ötkizdi. Qolyndağy jigitterin jyldağydai taratpai «aq qala» salyp, şatyr tigip, kündiz-tüni äskeri oiynmen şynyqtyrdy. Qaramağyndağy i̇eldiñ jauğa qarsy tūra alar jas jigitteriniñ bärin şapa-būiryq berip sarbazdar qataryna şaqyrdy. Osynşama äskerdi ūstap tūru qiyn bolğandyqtan, Kenesary özine bağynbaityn, biraq irgeles otyrğan basqa rularğa da salyq salyp, zeket, üşir jinady. Hannyñ būl isi bireuge ūnady, bireuge ūnamady, biraq Kenesarynyñ qaharynan qoryqqan jūrt onyñ ämirin būljytpai oryndady.
Söitip jürgende bir myñ segiz jüz qyryq törtinşi, iağni Tyşqan jylynyñ jazy şyqty. Qaramağynda jiyrma myñ äskeri bar Kenesary i̇endi soğysqa daiyndala bastady.
Keñ dalasynda soqqan jeldei qydyrğan Kenesaryny jeke jasaq şyğaryp qūrta almaitynyna közi jetken patşa ükimeti i̇endi i̇ereuilşilerdi Torğai, Yrğyz özenderi boiynda üş qol jiberip, üş jağynan birdei qorşap qūrtpaq boldy.
Kenesary Ūlytau, Arğynaty jağynan kelip bekinisterine şabuyl jasap ünemi mazasyn ala bergen soñ, Gorçakov ötken jyldyñ ortasynda, Rossiiä imperiiäsynyñ kantsleri Nesselrodege qağaz jibergen. Ol qağazynda Ūlytau men Arğynatyny basyp alyp, sol arağa kazak-orystardy ornalastyryp, i̇ekinşi Sibir polkynan arnauly jasaq ūstaudy ötingen. Kantsler general-gubernatordyñ ūsynysyn qabyldağan. Biraq qainağan qazandai būrqyrağan i̇ereuildi qazaq jeriniñ teñ ortalyğy Ūlytauğa kelip ornalasuğa kazak-orystar könbegen. Äitse de jaña salyna bastağan Ūlytau stanitsasyna patşa ükimetiniñ būiryğy boiynşa jerebemen üi-işimen i̇eluge tarta kazak-orys jäne bir rota soldat äkelingen.
Patşa ükimeti jaz Torğai boiyna jailauğa şyğatyn Kenesary auyldaryna osy Ūlytau men Or qalasynan jäne Tobyl özeni boiynan üş qol şyğaryp, i̇ereuilşilerdi üş büiirinen qysyp birjolata qūrtpaq boldy. Būdan basqa Orynbor äskeri gubernatory sūltan-pravitel Jantöreniñ Ahmetine senimdi qazaq jigitterinen arnauly äsker jinauğa būiyrğan. Būl äskerge öz i̇erkimen kirgen qazaq jauyngerleri i̇eger maidanda qaza bolsa onyñ üi işine patşa ükimeti tarapynan pensiiä beriledi dep jariiälağan. Äsker jinalyp bolğannan keiin Tobyl özeniniñ joğarğy jağynda jarlyq kütip, tastai tüiinip daiyn tūruğa tiısti delingen.
Küni būryn qūrylğan jospar boiynşa voiskovoi starşina Lebedev bas-
qarğan bes jüz soldat mamyrdyñ besi küni Or qalasynan şyğyp, Kamyşovka bekinisine betteuge tiısti. Odan keiin Yrğyz özeniniñ tömengi sağasymen jürip otyryp, mamyrdyñ jiyrmasynda Kenesary auyldarynyñ jailauy Torğai özeniniñ jağasyna jetui kerek. Al Tobyl boiyna jinalğan Ahmet sūltannyñ jasağy Qabyrğa, Ülkenaiaq özenderiniñ boiymen tüsip, Taipaq ötkelinen ötip, mamyrdyñ osy jiyrmasy küni voiskovoi starşina Lebedevtiñ äskerine qosyluğa mindetti i̇edi.
Batys Sibir gubernatory jağynan da i̇eki jasaq qūryldy. Biri — i̇esauyl Lebedev basqarğan i̇eki zeñbiregi bar i̇eki jüz i̇elu jauynger. İekinşisi — sotnik Falileev basqarğan bir zeñbirekti jüz i̇elu soldat.
İesauyl Lebedev basqarğan jasaq mamyrdyñ birinen qalmai Ūlytau jağynan şyğyp, Kenesary auyldaryn beri qarai quyp Torğai boiynda Orynbor jasaqtarymen ūştasuğa tiısti. Al Falileevtiñ jasağy Sarysu jağasynda şep ūstap, Kenesary äskeri Orta Aziiä handarynyñ jerine, nemese Ūly jüzge qarai şeginer bolsa joldy bögep äri qarai ötkizbeuleri kerek. Östip Kenesary äskerin i̇endi keñ dalada i̇erkin qimyldauyna mūrşa bermei jan-jağynan qorşap, patşa generaldary Torğai tūsynda tūnşyqtyrmaq boldy. Būl oilary turaly kniaz Gorçakov: «İeger Kenesary, Torğai, Ülkenaiaq, Telğara özenderiniñ boiyndağy bekinistiñ ortasyna tüser bolsa, i̇eki jaqtağy qamaldardan bir mezgilde soqqy berip, qoldan keler şaranyñ bärin qoldanyp, birden qūrtyp jiberu kerek», — dep jazdy.
Osy äskerlerdiñ bäriniñ birige qimyldauyn basqaru general-maior Jemçujnikovke tapsyryldy. Ol öziniñ ştabymen mamyr aiynyñ basynda jaña salyna bastağan Ūlytau forpostysyna keldi. Voiskovoi starşina Lebedev bas-
qarğan Orynbor jasağy mamyrdyñ besi küni Or qalasynan şyqty. Qiiäpat qiyndyqpen, qalyñ jauynğa qaramai, Aqköl men Jylanşyq özeninen ötip, Yrğyzğa qarai bettedi. Lebedev jasağyna qosylmaq bop däl osy kezde köp jauyngermen Yrğyz özeniniñ joğarğy jağynan Ahmet sūltan da qozğaldy.
Kenesary ordasy būl kezde Yrğyz özeniniñ oñ jaq betkeiin jailap otyrğan. Jau äskeri ötken jerlerdegi öziniñ qara qūlaq tyñşylary arqyly ol Lebedev pen Ahmettiñ bet-bağdaryn küni būryn bilip aldy. İeger Orynbor men Batys Sibir jasaqtary Torğai öñirinde ūşyrasar bolsa, öziniñ qaqpanğa tüsetinin ūqty. «Kenesary keiin şeginip ketipti» degen jalğan sybys taratyp, Lebedev pen Ahmetti aldady. Al Ūlytaudağy Jemçujnikovke «Kenesary Ūlytauğa kele jatyr i̇eken» degen ötirik habar jetkizdi. Kele jatqan Kenesaryny Ūlytauda qarsy almaq bop Jemçujnikov i̇esauyl Lebedevke Torğaiğa i̇emes, Ūlytauğa qarai betteuin būiyrdy. Söitip general-maior Jemçujnikovtyñ aituymen Lebedev der kezinde Torğaiğa jete almai qaldy.
Biraq voiskovoi starşina Lebedev Törtqara ruynyñ bilerinen Kenesary Ordasynyñ Yrğyz töñireginde i̇ekenin i̇estidi. Ol jauynyñ aldauyna tüspei, Yrğyzğa qarai jürdi. Mamyrdyñ jiyrmasy küni Ahmet sūltannyñ jasağymen Taldy ötkeliniñ auzynda kezdesti. İendi būlar Kenesary Qaraqūmğa ötip ketpesin dep küni-tüni toqtamai Torğaiğa jetti. Söitip Kenesarynyñ Qaraqūm men Borsyq qūmyna baratyn jolyn kesti. Biraq Torğai mañynda Sibir jasağymen kezdese almady. Aşulanğan voiskovoi starşina Orynbor äskeri gubernatory Obruçevke at şaptyryp: «Mamyr aiynyñ otyzy şeninde meniñ Torğai özeniniñ jağasynda bolatynym Sibir bastyqtaryna belgili i̇edi. Al qazir mağan Sibir jasağynyñ Ūlytau men Torğai arasynda joq i̇ekeni mälim boldy. İeger Kenesary Ūlytauğa qarai şeginse, ony Sibir jasağy toqtata almaityny anyq», — dep hat jazdy. General-maior öziniñ aldanğanyn i̇endi tüsinip, Ombydan onsyz da keş şyğyp Arğynatyğa jaña taiağan i̇esauyl Lebedevtiñ äskerine tez Tor-
ğaiğa būryluyn būiyrdy. Söitip Ūlytaudyñ küngei jağyna baratyn jol bos qaldy. Kenesary osy jolmen keiin şegindi.
Jazdyñ bas kezi öte jauyndy boldy. Batpağy tolarsaqtan keletin qara topyraqty sarğylt balşyqty jerlermenen auyr zeñbirekterin süirep i̇esauyl Lebedevtiñ jasağy Torğaiğa äzer jetti. Biraq voiskovoi starşina Lebedevtiñ äskeri būl arada bolmai şyqty. Al būl jasaq Ūlytaudyñ küngei jağyna qarai köşe jönelgen Kenesary auyldaryn qua tüsti de, aldarynda jau köşin toqtatatyn Sibir äskeri joq i̇ekenin bilip, Or qalasyna qaituğa mäjbür bolğan. Jolai, Kenesary adamdarynyñ «Kenesary jağynda i̇eken» degen ädeii tarat-
qan jalğan sybysqa senip, Lebedev aq patşağa berilgen Baiqadam bidiñ aulyn tonady. Ahmet bolsa i̇endi öziniñ Ordasyna qarai şegindi.
Voiskovoi starşina Lebedevtiñ Ūlytau jağynan kele jatqan general-maior Jemçujnikovtiñ qolymen kezdespei, Kenesaryny qua tüsip, dym bitirmei, tek jolyndağy Baiqadam bidiñ aulyn şauyp, Orğa bos qaitqanyn Orynbor äskeri gubernatory da i̇estidi. İendi ol terisine syimai, qaharlana aşulandy. Obruçev Lebedevti Orynborğa şaqyryp aldy da, qyzmetten bosatyp, sotqa berdi. Lebedevtiñ ornyna Orynbordyñ üşinşi kazak-orys polkiniñ komandiri polkovnik Didikovskiidi tağaiyndady.
Al par at süiregen jeñil zeñbirekti, malyna qarulanğan sotnik Falileevtiñ jasağy qūmaitty taqyr Sarysu boiyna belgilengen kezinde jetti. Kenesary äskeri şegine qalsa qūmğa ötip ketpesin dep būlar şep qūryp osy arada jata berdi. Mūny i̇estigen Kenesary tübi, Ūly jüzdiñ jerine qarai betteitin kün tusa, kedergi bolmasyn dep, bes jüz sarbaz berip Falileevke qarsy Sarjannyñ balasy İerjan men Taimasty jiberdi. Būlarğa Falileevpen zeñbirek oğy jetpeitin jerden arbasyp, qaşa soğysyp jaudy qaljyratu būiyrylğan.
Bostan-bos qūmait dalada zerigip jatqan Falileev soldattary oñai oljağa bata qalğysy kelip Taimas tobyn körisimen qua jöneldi. Sarysu mañyna kelgeli tynyğyp qalğan soldattar qūia ma, i̇eki kündei Kenesary jigitterin ökşelei, soñdarynan qalmai-aq qoidy. Sarbazdar qūmğa bettese, soldattar da qūmğa betteidi. Adasyp ketemiz dep qoryqpaidy, öitkeni Falileevte būl arany jaqsy biletin Şömekei ruynan jaldap alğan jol körsetetin on jigit bar. Qos atty soldattardan qūtyla almaitynyn tüsindi me, älde basqa oiy boldy ma Taimas pen İerjan kenet Balqaş köliniñ bergi qūmdy jağasyna qarai bettedi. Kenesary äskeriniñ alysta i̇ekenine qanyq sotnik Falileev «myna şağyn topty tez qūrta qūiaiyn» degen oimen i̇ereuilşilerdi jalyqpai quyp berdi. Biraq Şömekei jigitteri joldy qanşa jaqsy bilgenmenen de Kenesary jigitterinen köz jazyp qalady. Öitkeni jat jerdiñ oi-şūqyry köp, būl ara özderiniñ üirenşikti Syr boiy men Sarysu alqaby tärizdi köş joly i̇emes, ögei öñir, ögei ölke.
Būndai jağdaidy sezgen Falileev at-jöni joq, bos qua berudi toqtatyp, keiin şeginbek bop tūrğanda, özderi quyp kele jatqan jasaqtan on jigit tünde qaşyp şyğyp būlarğa qosyldy. Sotnik jasağynyñ közi aşyldy, jol körsetuşiler i̇endi osy jigitter bolyp aldy. Aldağy toptyñ qaida tünep, qalai qarai jüretinin küni būryn bilip otyrady. Özderi de Kenesaryğa sondai öşikken i̇eken. Keşegi joldastaryn bügin su tübine jiberuge bar... Būrynğy on jigitti bir-birden serik i̇etip alğan osy qaşqyn on jigit Falileevke öte ūnady. Sūras-
tyra kelse būryn būlar Kenesaryğa qoryqqanynan i̇ergen i̇eken, i̇eger aqysyn töler bolsa, orys soldattaryn Mekege deiin aparuğa daiynbyz deidi. Falileev jasağy qai jerde kele jatyr, qai jaqqa bara jatyr birin de bilmeidi, tek seneri osy jiyrma jigit. Osylai tağy da bir jeti ötti. Äbden qaljyrağan soldattardyñ i̇endi torsyqtağy sulary tausyluğa ainaldy. Falileev: «Qoi, jeter i̇endi, suy bar jerge qarai bastañdar» degen küni soñğy on jigit: «Taimas pen İerjan i̇endi alğa qarai jüre almaidy. Aldarynda tek susyz qūm. Olar i̇erteñ keiin qaitady. Būl arada böten jürer joldary joq. Äbden qaljyrağan jigitterdi kädimgi balşyqqa qonğan üirektei şetinen aspai-saspai atyp alamyz. Tek bügin osy arada äbden tynyğyp alalyq. Su kerek bolsa alys i̇emes. Osy arada myna teriskei jaqta on şaqyrymdai jerde suy möp-möldir tas qūdyq bar», — dep aqyrğy syrlaryn aşty. «äneugiden beri bosqa quyp jürmiz be būl qaraqşylardy, i̇eger su jaqyn bolsa i̇erteñ-aq bararmyz», — dep şeşken Falileev jigitterdiñ aqylyn dūrys kördi. Torsyqta qalğan sularymen şai qainatyp işip alyp, attaryn tūsap tastap i̇erteñgi aiqasqa qūlşynyp kirispek bop ūiqyğa ketti. Bir-i̇eki-aq küzetşi soldattar qaldy. Äbden jol soğyp qaljyrağan küzetşiler «sender az dem alyñdar, biz küzete tūraiyq» degen tyñ qazaq jigitterine senip, säl köz iliktirmek bop i̇erleriniñ qasyna jantaidy.

Oñtüstiktiñ jazğy tüni qandai qysqa, äbden qaljyrağan soldattar birer sağat ūiyqtap türegelse, tañ da bozaryp atyp kele jatyr i̇eken. Kökjiek ala-būrtyp köp keşikpei kün de şyğuğa jaqyn... Kernei oinalyp, soldattar oryndarynan atyp-atyp tūrdy. Būlar türegelgende i̇eñ aldymen körgenderi qan-qan bop bauyzdalyp qalğan Şömekeidiñ on jigiti boldy. Kenesary jasağynan qaşyp kelgen sypailardyñ birde-biri joq. Falileev qaşqyndardyñ büginge deiin qastaryna Şömekei jigitterin nege serik i̇etip jürgenderin i̇endi tüsindi. «ättegene-ai!» dep sanyn ūrdy. Rasynda da būl qaşyp kelgen on jigit Taimas jibergen tyñşy-barlauşylar i̇edi. Olar äbden senimge i̇enip alyp, jaularyna jol körsetetin qastarynda jatqan serikterin osy tüni bauyzdap, özderiniñ jasağyna tartyp otyrğan.
Azdan keiin alabūrtyp jarqyrap kün şyqty. Kün köterile bastağannan-aq kökjiekte sağym da oinai jöneldi. Äri-beriden soñ kün kök aspanda şatynai qyzaryp jerge jalyndai küiip tūrğan nūryn tökti. Ūşy-qiyry joq qazaq dalasynda künniñ qai jaqtan şyğyp, qai jaqqa baryp batatynyn birde-bir soldat aiyra alar i̇emes. Qai jaqqa qarasa da ūşy-qiyry joq qūlazyğan aq sortañ taqyr. Qūs ta ūşpaidy, añ da jügirmeidi, tek jalpaq dalany qorşap sağym ğana oinaidy. Keñ dalanyñ qai jerinde jatqandaryn ajyratyp bolmaidy, ne su joq, ne köleñke joq, tek körikten añyzaq lep ürgendei bir tamūq. Su tabatyn, jol biletin birde-bir jan joq. Mūndaida aqtūmsyq qūmyrsqanyñ üimelegen jerinen qūdyq qazyp, i̇eki-üş kezden keiin mūzdai möldir suğa jetetin, oşağan bürşiginiñ qalai qarai jantaiuynan teristik pen küngeidi aiyratyn qazaq jigitteri bauyzdauly jatyr...
Añqaulyğynan qaiğyly halğa duşar bolğan Falileev jylap jiberdi. «Alys dep aulyña barmaisyñ ba?» dep qazaq aitqandai, ol ürpie şoşynğan soldattaryn i̇ertip basy auğan jaqqa jüre berdi. Alty alasy, bes beresi joq, aidalada qoiyn bağyp köşip jürgen qazaqty qyramyn dep kelgen sotnik, i̇endi öz janyn sauğalap tiri qaludy arman i̇etti. Sotnik Falileevtiñ jasağy osylai qyryldy. Tek jerşil qazaqy at mingen qūr sülderi qalğan on şaqty soldat qana, bes-alty kün ötkennen keiin Balqaş kölin jağalai köşken Ysty ruynyñ aulyna kelip jetti. Taimas pen İerjan toby on kün jürip aryp-aşyp Kenesary äskerine kelip qosyldy.

Lebedevtiñ ornyna tağaiyndalğan Didikovskii jasağyn özinşe basqarmaq boldy. Ol birden voiskovoi starşinanyñ qazaqtyñ keñ dalasyna yñğailanyp istelgen azyq-tülik tieitin arbasyn joiyp, jükti tüiege artty. Söitip aqyryn jyljityn auyr keruenmen şildeniñ bas kezinde Torğai özeniniñ boiyndağy general-maior Jemçujnikovtyñ äskerine qosyludy oilai jolğa şyqty. Şömekei ruyndağy bir tyñşysy arqyly Didikovskiidiñ bet alysyn, onyñ dala soğysynda Lebedevten täjiribesiz i̇ekenin bilip otyrğan Kenesary būl polkke qarsy tağy da jeñil jasaq şyğarudy ūiğardy. Ol jasaqty basqarudy qaitadan ūrysuğa jarap qalğan Nauryzbai men Ağybaiğa tapsyrdy. Būl jasaqtyñ bar mindeti baiağy bir sara jol, jau äskerin soñyna tüsirip, betpe-bet ūrysqa jetkizbei, tiıp qaşyp äbden qaljyratu. Al özi İman, Jolaman, Baitabyn, Jeke batyr, Qūdaimendi, Būqarbai bastağan auyr qolmen kenet jauynyñ kütpegen jağynan kelip qatty soqqy beruge bel budy. Şildeniñ segizi kezinde Yrğyz mañynda jürgen Kenesary, i̇eki kün ötpei kenet Tobyldyñ joğarğy jağyndağy Jantöre Ahmetiniñ äskeriniñ däl qarsysynan şyğa keldi. Ol şildeniñ jiyrmasynan jiyrma birine auysatyn tüni Ahmet şebine şabuyl jasady. Osydan i̇eki-aq kün būryn Didikovskii polkimen şaiqasyp jatqan Kenesary äskeriniñ naizağaidai jarq i̇etip däl būlai özine lap beretinin kütpegen sūltan-pravitel qorğanuğa da ülgirmedi. Kenesary būl sūltanğa asa kekti i̇edi. Aldyñğy jyly osy Ahmet Or qalasynda balalarymen tūtqynda otyrğan Künimjanğa baryp, sūlulyğyna qyzyğyp; «Kenesaryğa bäibişe bolsañ, i̇endi mağan toqal bol», — degen. Oğan Künimjan: «Sağan toqal bolğanşa, Kene töremniñ şūlğauy bolaiyn», — dep kişkentai bolat kezdigin körsetken. Būl oqiğa Kenesaryğa jetken. Sodan beri han öte öşiguli i̇edi. Onyñ üstine Ahmet te älsin-älsin qol jinap Kenesaryğa qarsy şyğuyn qoimady. Ahmetten köp qiiänat körgen İman da oğan tisin qairauda bolatyn. Sūltan-pravitel äskerine kütpegen jerden tigen kileñ tas jürek jigitter i̇eşkimdi aiamady. Bir tünde bar jasaqty qyryp saldy desek şyndyqqa jatar i̇edi. Ahmet jasağyndağy qyryq tört sūltandy sol tüni öltirdi. Jaz ortasynda taiyzdana bastaityn Ülkenaiaq özeni sol tüngi tögilgen qannan qyp-qyzyl bop aqty. Didikovskii polkiniñ bir böligi būl kezde osy Tobyl men Ülkenaiaq özeniniñ toğysar sağasynda jatqan. Ahmet sūltannyñ jasağyna jau tiıp, soqqyğa jyğylğan kei adamnyñ oibailağan dausy qūlaqtaryna kelip jetse de «özimizdi qai tūstan Kenesary şabar i̇eken!» dep qorqyp, oryndarynan qozğalmady.
Kenesary qoly sūltan-pravitel jasağyn jairatyp, tañ ata keiin şeginip ketti. Bir tünde Kenesary qolynan qyryq tört sūltan qaza tapqan būl aiqas-
ty i̇estigende dos quanyp, qas küiindi. Bolğan oqiğany jetkizgen Didikovskii raportyna Orynbor äskeri gubernatory general Obruçev: «Masqara, jantürşigerlik habar, mūndai oqiğanyñ bolğanyna sengiñ kelmeidi», — dep būryştama jazdy.
äitse de Ahmet sūltannyñ äskeriniñ qaldyğymen Didikovskiidiñ polki Tor-
ğaiğa jaqyn Alaköl degen köldiñ jağasynda Sibir general-maiory Jemçujnikovpen kezdesti. Biraq būl kezde Kenesary öziniñ bar aulyn Taldy men Şet-Yrğyz özenderiniñ mañaiynan Mūğajar tauynyñ künbatys i̇etegine ötkizip jibergen-di. Söitip Jemçujnikov basqarğan Sibir men Orynbor äskeriniñ qorşauynan Kenesary tağy qūtylyp ketti. İendi ol qūr qūtylyp qoimady, jauğa özi şabuyl jasauğa kiristi. Tamyz aiynyñ basynda Kenesary qoly Orynbor şekarasyndağy özimen öş qazaq auyldarynyñ kök jelkesinen şyğa keldi. Bū joly jazdyñ basynda Kenesary auyldaryn Yrğyzdyñ oñ jaq öñirinde köşip jürgenin Lebedev pen Ahmet sūltanğa aitqan Törtqara men Jağalbaily rularyn şapty... Qanğa qūnyqqan han Kene būl joly da, dosy men qasyn, biı men qaraşysyn aiyrmai, zaty Törtqara, Jağalbaily dep qoldaryna tüsken auyldardyñ üstine at oinatyp, köptegen adamdy qanğa batyrdy. Or özeniniñ boiynda köşip jürgen bir ğana Jağalbaily ruynan jeti jüz jylqy, üş myñ qoi, i̇eki jüzdei qara mal aidap äketti.
Kenesary osylai jau şebiniñ jelkesinde jürip, köp keşikpai Naslednitsa, Ataman stanitsalaryn aldy. Sodan keiin ol Orynbor men Troitskiniñ özine şabuyl jasaimyn dep qazaq auyldarynyñ bäriniñ özine qosyluyn talap i̇etip jar saldy. Bireuler Kenesarynyñ küşine senip, bireuler qoryqqanynan oğan qosyla bastady. Tamyzdyñ orta kezinde ol kenet İekaterina stanitsasyna at qoidy. Kütpegen jerden bolğan şabuylğa tipti stanitsa soldattary qarsylasa da almai qaldy. Kenesary stanitsany örtep, forştatyn qiratyp, jiyrma şaqty myltyqty olja i̇etip, tağy da qazaqtyñ keñ dalasynyñ qoinyna i̇enip joğalyp ketti.

İereuilşilerdiñ patşa äskeriniñ kök jelkesinen şyğyp şabuyl jasauy ükimetti tañ qaldyrdy. «İeş jeñiludi bilmes tas jürek batyrdai, soñynan añyz-i̇ertegiler qaldyryp Kenesary tağy da ūstatpai ketti»8 , — dep jazdy artynan tarihşylar.
«Qaitken künde de Kenesarynyñ auyldaryn quyp jetip, qūrtu kerek», — dep patşa ükimeti oğan qarsy şyğarğan jasaqtaryna qanşa būiyrğanmen, osy jasaqtardy basqaruşy general-maior Jemçujnikov sūltannyñ özi tügil, auyldarynyñ qaida köşip jürgenin bilmeitin i̇edi. Sibir men Orynbor äskerine i̇endi Torğai özeniniñ boiyna Yrğyzğa qarai jüruge būiryq berildi. Tamyz aiynyñ aiaq kezinde Jemçujnikov öziniñ tyñşylary arqyly Kenesary auyldarynyñ oñtüstikke — Mūğajar tauyna qarai köşkenin i̇estidi. Köp äskermen i̇ereuil-
şilerdiñ soñynan quyp otyrudyñ qiyn i̇ekenin tüsingen general-maior Mūğajar tauynyñ arasynda ūrysuğa jaraityn arnauly şağyn jasaq böludi dūrys kördi. Ol mūndai jasaqty Orynborğa jatatyn äskerden i̇eki jüz seksen kazak-orys, Sibirge jatatyn äskerden jüz jetpis tañdauly soldattan qūrdy. Būl jasaqqa i̇eki zeñbirek berildi. Voiskovoi starşina Didikovskiige özge äskermen Kenesary tağy da arttarynan şyğyp şabuyl jasap jürmesin dep Şet-Yrğyz boiyna baryp bekinudi būiyrdy.
General-maior Jemçujnikovtyñ özi basqarğan arnauly jasaq tamyzdyñ jiyrma i̇ekisi küni Mūğajar tauyna kelip jetti. Biraq Kenesary köşiniñ deni İembi özeniniñ joğarğy jağyna ötip ketkenin, al qalğan azyn-aulaq auyldardyñ Mūğajar tauynyñ arasyna myqtap bekinip alğanyn bildi. Būdan keiin general-maior i̇endi Kenesaryny quudyñ paidasyz i̇ekenin tüsinip, äskerimen keiin qaituğa mäjbür boldy. Osy kezde küzdiñ suyq jañbyry da sirkirei bastady.