Köşpendiler - I - Almas qylyş

syn. Bosağan attardyŋ bäri bizge qalsyn». Qaraşyŋ laşkarlarynyŋ üşten biri Jänibek jağyna şyqty. Qalğandarynyŋ i̇elderine qaitqysy keldi. Biraq i̇ekiniŋ biri attarynan aiyryldy. Söitip alty myŋdai adam i̇eki-ekiden atqa mingese minip keiin jürdi. Teliköl-tata tasyğanda baryp qUiatyn Segizsai Saryalanyŋ janyndağy sol kezde «Atmingesken» dep atalatyn qiiä jol sodan qalğan. Äskeriniŋ qalai jeŋilgenin i̇estigen Äbilqaiyr, bir kezde bükil Däşti Qypşaqty, Maurennahr, Qorasandy bağyndyrğan laşkarlarynyŋ i̇endi masqara bop, mingesip qaitqanyna jaman qorlandy. Aşudan bir ornynda otyra almady. «Tiri jürsem, Jänibek sūltan, osy istegeniŋdi aldyŋa keltirmesem, Äbilqaiyr atym qūrysyn» dep ant berdi. Biraq antyn oryndai almai ötti. Qaraşyŋnyŋ qolyn jeŋui — jas arystan qazaq i̇eliniŋ jauyna aibaryn alğaşqy körsetui i̇edi. İendi ol jyldan jylğa i̇eseie tüsti. Tağy üş jyldan keiin Kerei qaitys bolyp, Jänibekti han i̇etip aq kigizge kötergende, qazaq rulary bastary birigip, Şu, Talas, Sarysu, bükil Kökşe teŋiz boiyn, Däşti Qypşaqtyŋ soltüstigindegi İesil, Nūra, Tobyl özenderine deiin tegis alyp bolğan i̇edi. Osy jerdiŋ oŋtüstigin qystauy, soltüstigin jailauy i̇etti. İeldiŋ i̇eldigin, i̇erdiŋ i̇erligin körsetetin zaman i̇endi tudy. Tek osy şağyn jerde köşip jüre berse, bir küni özinen küşti Äbilqaiyr sekildi bir hannyŋ qalyŋ qol şyğaryp, qaitadan basyp alatynyn Jänibek jaqsy ūqty. Öziŋ küşti bolsaŋ, özgemen köşiŋ qatarlassyn. Al küşti bolu üşin, i̇endi qazaq birjolata ruğa bölinip bytyrap jürudi tyiyp, aibyndy memleketke ainaluy kerek. Ūşy-qiyry joq dalada malynyŋ äuenimen är ruy öz aldyna köşip, tarap jürgen qazaqtyŋ, İran, Ündistan, tipti qala berdi tūrğyn i̇el Maurennahrdai tastai berik memleket boluynyŋ qiyn i̇ekenin Jänibek būrynnan da jaqsy tüsinetin. Äitse de käsibi bir, näsili bir, tili bir bükil qazaq ruynyŋ basyn bir jerge qosa almasa da, sol öziniŋ mal şaruaşylyğyna tän köşpeli tirşiligine yŋğaily handyq qūruğa bolatynyna ol senetin. Būl, qazaqtyŋ taram-taram bop är hannyŋ qolynda qūryp ketpeui üşin kerek i̇edi. Tirşilik tartysy, halyqtyŋ özin saqtap qalu küresi — bäri de bir i̇el bolmai mümkin i̇emes-ti. Būl arman halyqty alysuğa mäjbür i̇etti. Al jeke memleket bolu üşin, i̇el birliginen basqa, jauyŋ seskenetin äskeriŋ men halqyŋnyŋ mūŋ-mūqtajyn, keregin qamtamasyz i̇etetin, özge jūrtpen bailanys jasaityn käsiporyndary, sauda-sattyq jürgizetin şaharlar kerek. Būl şaharlar Däşti Qypşaq jerimen şekaralas Türkistan ölkesinde. Al Türkistan Äbilqaiyr hannyŋ qolynda. Bir kezde būl şaharlar qazaqtyŋ alğaşqy hanynyŋ biri Oryshannyŋ qaramağynda bolğan. Oryshan Aq Ordanyŋ tuyn kötergende, Şyŋğyshan müldem qūrtyp jibergen Syğanaq, Sairam, İassyny qaitadan tūrğyzğan. Syğanaqqa astanasyn köşirgen. Qazaq rularyna kerek şai, qant, mata, ydys-aiaq, qazan-oşaq — bärin Ündistan, Qytai, İran saudagerlerinen alyp, Şyğyspen sauda jürgize bastağan. Būnyŋ bäri Aq Ordanyŋ qūlauymen birge bitken. Al būl jağdaiğa jetu üşin, qūlap qalğan Aq Ordany qaita tūrğyzu kerek. Ärine Aq Ordany qaita tūrğyzu degen söz, bükil Däşti Qypşaq jerin, Türkistan uälietin özine qaratu degen söz. Būnsyz qazaq küşti i̇el bola almaidy, būnsyz qazaq öz basyn syrtqy jauynan qorğai almaidy. Osy oidyŋ bärin — i̇el birligin küşeitip, ru-ru bop jürgen ağaiyndas jūrtty qazaq degen bir i̇el i̇etti, sol i̇eldi, jan-jağyndağy qandy köz jaulary besiginde jatqanda qyrşynynan qiyp qūrtyp ketpes üşin, aibarly atty äsker qūrudy Jänibek köp oilady. Ärine, ondai basy birikken, mol äskerli i̇eldi memleketke ainaldyru üşin, Aq Ordany qaita tūrğyzyp, bükil Däşti Qypşaq jeri men Türkistandy öz qaramağyna alu öte qajet. Alğaşqy i̇ekeui qazaq rularynyŋ berekesimen, auyz birligimen bailanysty bolsa, üşinşisi ūzaq tartyssyz, äsirese Däşti Qypşaq hany Äbilqaiyrmen qan maidanda kezdesip, aianbai qan tögispei şeşilmeitin tilek i̇edi.
Türkistan Äbilqaiyrğa da, Aqsaq Temir ämirlerine de kerek. Al bastary jaŋa qosylyp kele jatqan qazaq rularyna Türkistan uälietine jatatyn Syrdariiä jağasyndağy kentterdiŋ maŋyzy i̇erekşe zor bolatyn.
Būl i̇erekşelik i̇eŋ aldymen Syrdariiä şaharlarynyŋ şaruaşylyq jağdaiymen bailanysty sebepterden tuğan.
Däşti Qypşaqtyŋ köşpeli i̇eline qalanyŋ önerkäsip zattary, otyryqşy jūrttyŋ i̇egisinen önetin azyq-tüligi qandai qajet bolsa, otyryqşy i̇elder de köşpeli jūrttyŋ ösirip otyrğan malynyŋ i̇eti, jüni, terisine sondai mūqtaj i̇edi. Al Syrdariiä şaharlary Orta Aziiä men Däşti Qypşaqtyŋ ortasyndağy sauda-sattyq beketi ğana bolyp qalmady. Özderi de sol Däşti Qypşaq auyldaryna kerek önerkäsip zattaryn molynan öndirip, i̇eki jaqtyŋ sauda-sattyq isine qyzu aralasty. Mūndai jağdai būl şaharlardyŋ qaulap örkendeulerine sebep boldy. Ärine, būl qalalardy qolyna tüsiru — Däşti Qypşaq handarynyŋ da, Maurennahr ämirleriniŋ de kökeitesti armany i̇ekeni dausyz i̇edi. Qazaq handarynyŋ Syrdariiä şaharlaryna telmire qarauynyŋ i̇ekinşi sebebi qaramağyndağy mal şaruaşylyğymen şūğyldanatyn i̇eldi jaiylymmen qamtamasyz i̇etuden tuğan. Qary az, qysy jyly Syrdariiä jağasy köşpeli auyldarğa qysqy jağdaida taptyrmaityn qonys. Künnen künge mal basy ösip, örkendep kele jatqan köşpeli jūrtqa Şu, Sarysu, Talas özenderiniŋ boiy i̇endi jetkiliksiz bola bastağan. Amal joq, qazaq i̇eline tağy jaŋa qysqy qonys izdeuge tura keldi. Al būl jağynan qūiqaly Syrdariiä qoinaularynan artyq jer tabu qiyn-dy. Jaz malyn Arqada bağyp, qys osy Syr boiyn jailaudy qazaq rulary köksei bastady. Osy armany oryndalsa, bükil Däşti Qypşaq halqynyŋ aldynda abyroiy köterile tüsetinin Jänibek han öte jaqsy tüsindi.
Üşinşi jağynan būl qalalar äskeri bekinis retinde de asa kerekti i̇edi. Moğolstan handary Şu, Sarysu, Talas boilaryn Maurennahr ämirlerinen saqtaityn qalqan körse, Maurennahr ämirleri Türkistan uälietin Maurennahrdy Däşti Qypşaqtan qorğaityn bekinis sanady. Al Äbilqaiyr osy Türkistan şaharlaryna süiene otyryp, bükil Däşti Qypşaqty uysymda ūstasam dedi.
Äbilqaiyr armany da, Däşti Qypşaq i̇elderiniŋ kökeikesti tilegi de osy Syr boiyna kelip tüiisti. Al Jänibek han ūşy-qiyr şeti joq Däşti Qypşaq jerin ūstap tūru üşin myqty bekinis osy Syrdariiä şaharlary i̇ekenin özgeden anağūrlym tereŋ ūqty.
Sondyqtan da onyŋ qyrağy közi kündiz-tüni Türkistan jağyna tiguli. Al Jänibek hannyŋ jatsa da, tūrsa da oilaityny, äsirese, Däşti Qypşaq jerine i̇eŋ jaqyn tūrğan, keşegi babalarynyŋ, Aq Ordanyŋ kindigi — Syğanaq pen oğan taiau Däşti Qypşaqtyŋ köne şaharlary Sauran, Sozaq, İassy, Sairam...
Būl qalalar özderiniŋ ūzaq ömirlerinde ne körmedi? Türkistan ölkesin qandai han bilemesin, tek odan öz paidasyn közdedi. Jan-jağy i̇egindikke bai, Türkistan şaharlarynyŋ mihnatyn diqany tartsa, qyzyğyna birinen soŋ biri basqarğan hakimderi batty. İeŋbekşi būqaralarğa salynğan alym-salyq, qarjy-qarajat tek qalany bilegen bekzadalardyŋ ğana däuletin molaitty. Bai-manaptyŋ üstemdigin asyrdy, qaida barsa da tek kedeiler ğana sorlady. Qala-medinelerdi basqaryp otyrğan hakim, daruğalar memleketke degen közqarastaryn özderiniŋ jeke müddesine qarai belgiledi. Sol sebepten de būl şaharlardy bilegen myqtylar oiyna kelgenin istedi, qaramağyndağy i̇eldi öziniŋ menşikti mülki sanady. Medinelerdi bilegen bekzadalardyŋ asqandyğy sonşalyq, qalağa talasyp jatqan i̇eki jaqtyŋ qaisysynyŋ qaramağyna köşkisi kelse, soğan öz i̇erkimen köşe berdi. İeger qala myqtylary öz bastaryna paidaly körse, keşegi jauyna bügin özi aparyp qala qaqpasynyŋ kiltin ūstatty. Osyndai jağdailardy oilağan Türkistandy jaulap alğan handar, ärqaşan da būl şaharlarğa hakim i̇etip özderiniŋ senimdi jaqyndaryn ğana qoiuğa tyrysty. Būl ädetti Äbilqaiyr han da qatty qoldandy. Türkistan uälietin özine qaratqannan keiin, osy uälietti jaulap aluda köp qahar körsetkeni üşin, Syğanaqtyŋ hakimi i̇etip Manedan-oğlandy, Üzkentke — Maŋğyt ruynyŋ biı Oqasty belgilep, Sozaq bekinisin nemere ağasy Hyzyrhannyŋ balasy Bahtiiär sūltanğa tartty. İassy, Sauran, Sairamdardy da osylar tärizdi Äbilqaiyrğa öte senimdi ne bolmasa han tūqymynan şyqqan sūltandar bileude i̇edi.
Al būl hakimderdiŋ Jänibek jağyna şyğuy üşin jalğyz-aq jol bar. Ol jol: Jänibek Äbilqaiyrdan küşti boluy kerek. Küşti boludyŋ joly biıktigi qyryq qūlaş, qalany qorşağan qorğandardy alu ğana i̇emes. Tastai tüiingen būl şaharlarğa şabuyl jasap, orynsyz qyryludan göri, aldymenen Däşti Qypşaqtağy rulardyŋ basyn biriktirip, myqty äsker qūra bilu şart. İeger halyqty özine bağyndyra alsa, myqty qol jinau da qiynğa tüspeidi. Al, azğantai ğana şūraily jaiylym üşin biriniŋ malyn biri barymtalap, jigitterin soiylğa jyğuğa deiin baratyn qazaq rularyn öziŋe bağyndyru oŋaiğa tüsken be! ärqaisysy özin-özi döi sanaityn, özim degende ögiz qara küşi bar är rudyŋ bi, batyrlaryn bir hanğa bağyndyru oŋai bolyp pa? Tağy bir qiyndyğy Äbilqaiyrmen aiyrylysar kezde namysqa şauyp, bir jūdyryqtai jūmyla qalğan qazaqtyŋ basty rulary tynysy keŋigen saiyn, jūmylğan jūdyryğy jazylyp, biriktik dep tartqan aiyly bosai tüsken. Öziniŋ i̇ejelgi dästürine salyp, malynyŋ äuenine qarai bytyrai köşe bastağan. Jänibektiŋ de i̇eŋ qoryqqany halyqtyŋ jibi bosap ketetin osy kez i̇edi. Äbilqaiyr hannyŋ da kütkeni osy. Bytyrağan rulardy birtindep jaulap alyp, Türkistan qalalaryn da bosağasyn berik ūstap, bükil Däşti Qypşaqty qaitadan özine bağyndyrady. Al Jänibek Arğyn, Qypşaq qos şoqparyn qolyna myqtap ūstap, jaŋa ūiyp kele jatqan i̇el birligine iritki saldyrmaidy. Köngisi kelgen rulardy aqylmen köndiredi, al köngisi kelmegenderin qan-josa i̇etip küşpen degenine baqyl i̇etkizedi. Osylai şeşken Jänibek auly Qara Keŋgir jağasyna kelip jailauğa qonğan şaqta, Tauyq jyly, i̇ekinşi aidyŋ orta şeninde Arğynnyŋ aqsaqaly Qotan taişy men Qypşaqtyŋ äri biı, äri batyry, äri sözuar jelauyzdy şeşen-aqyny qarğa boily Qaztuğandy keŋeske şaqyrdy. Būl kezde Arğyn ruynyŋ kösemi Arğyn bi i̇edi. Al Qypşaqtyŋ biligi äli tūğyrynan tüse qoimağan Qara Qypşaq Qobylandy batyrda bolatyn. Qazaqtyŋ i̇eŋ köp jäne batyr rularynyŋ kösemderin şaqyrmai, hannyŋ jyraulardy şaqyruynda da köp män bar. Jänibek i̇el bilegen jaqsydan, i̇el aralağan aqyn synşy i̇ekenin biletin. Aqyn i̇el qūlağy, i̇el közi, i̇el jüregi. Jūrtynyŋ tamyrynyŋ qalai soğatynyn jäne onyŋ köŋil küiin, mūŋ-mūqtajyn būlardan artyq aityp beretin tiri pende joq. San aqyn-jyraular halqynyŋ auyr halin handaryna jyr i̇etip beremin dep, quğynğa ūşyrağan, qūrban da bolğan.
Jänibek Qotan men qarğa boily Qaztuğandy şaqyrğanda halqynyŋ köŋiliniŋ qandai küide i̇ekenin bilgisi kelgen-di. Qos jyrau bir küni jetti. Özderine arnalyp tigilgen qos aq boz üige atqosşy jigitterimen jaiğasyp jatqandarynda: «Asan ata, kädimgi i̇el qūlağy, i̇el közi Asan Qaiğy kele jatyr» degen habar düŋk i̇ete qaldy. Söitkenşe bolğan joq «Tügel sözdiŋ tübi bir, tüp atasy Maiqy bidiŋ» altynşy ūrpağy, i̇el kezgen Asan ata auyl syrtyna kep, Aqsiraq jürdeginiŋ üstinen tüsti. Būl şaq kün batyp bara jatqan mezgil i̇edi. Han auly maŋynda mal bolmağanmen, tömengi i̇eldiŋ qaitqan qoiynyŋ maŋyrağany, qūraqtağy jylqysynyŋ kisinegeni, ausyl aruanalardyŋ bozdağany, zeŋgi baba şaŋyraq müiiz siyrlardyŋ möŋiregeni alystan i̇estilip jatty. Käri töbettiŋ balpyldai ürgen düŋkildek dausy, äldekimniŋ «Qozyjan, Qozyjan!» dep balasyn i̇erkelete şaqyrğan aiqaiy şyğady. Kündizgi aŋyzaq jel de toqtap, keşki tamanğy tyna qalğan taza auada maly öristen qaityp abyr-sabyr bolğan, tömende jat-
qan töleŋgit auyldarynyŋ u-şuy han Ordasyna anyq i̇estilip tūrady. Qara Keŋgirdiŋ kök balausa jasyl şalğyndy arğy jağasynda, sonau oipattağy qa-
mysty kölge deiin byjynağan i̇el körinedi. Süt pisiruge, as qamdauğa kirisken qatyndardyŋ jaqqan ottarynyŋ kögildir tütini auyl üstinen kökke kölbei ūşyp barady. Qamysty kölden beleske qarai köterilgen köp jylqy küŋgirttene būldyrap közge tüsedi. Bergi auyldyŋ qyrqa jağyndağy jazyqta, qolynda qūryğy bar, aq boz jüirik mingen jigit, asau quyp keledi.
Han Ordasynda qart Qotan men qarğa boily Qaztuğannyŋ kelip sälem beruin kütip otyrğan Jänibek, «Asan Qaiğy kelip auyl syrtynda tüsip jatyr» degen habardy i̇estisimen, bükil Däşti Qypşaq ardaqtaityn, qazağy üşin qaiğyly jyraudy özi şyğyp qarsy almaq boldy. Jänibek nökerlerin i̇ertip, Ordadan şyğyp i̇esik aldynda säl kidirdi. Özenniŋ arğy betindegi auylğa qarady. Tüisik qabaqty hannyŋ sūrğylt synyq jüzinde kenet bir külimsiregendei şyrai i̇eleŋ berdi. Şynynda da auyldyŋ keşki sureti adamnyŋ köŋilin kötererliktei orasan sūlu i̇edi. Jänibek i̇endi osynşama jan terbeter sūlu suretke köz salyp rahattanbai, bağanadan beri Orda işinde otyra bergenine ökindi. «Dünie degen mine osy, mūnyŋ han i̇ekeninde de, halqynyŋ qamyn oilap küni boiy Ordadan şyqpağanymen de isi joq, öz qyzyğymen, quanyşymen öte beredi». Däl osy kezde aq boz jüirik mingen bala jigit bağanadan beri ūstamaq asauyn han tūsyndağy özenniŋ jağasymen janastyra quyp, aldyndağy asau jalt būrylyp aldynan öte berem degende, qolyndağy qūryğyn moinyna jyp i̇etkizip sala qoidy. Asau, bala jigitti atmatymen süirei jöneldi. Biraq jigit jibermedi. Üzeŋgisin şirene art jağyna qarai qisaia, qolyndağy qūryğyn qos qoldap būrai tartyp janasa jabysyp keledi. Kündikke şapqan jüirik şarşady ma, älde moinyna tüsken qūryqtyŋ qyl arqany batty ma, i̇eki büiirin solqyldata demin alyp, üstinen teri köpsip būrqyrap, qamys qūlağyn qaişylai teŋsele baryp toqtady. Qūryqşynyŋ qimylyna riza bolğan han «Jigitim-aq i̇ekensiŋ! Kimniŋ balasy i̇eken özi?» dedi. Han sūrağyna jauap tapqaly bir nökeri auyl syrtyndağy saidağy atyna jöneldi. Jänibek i̇endi han Ordasyna qarai bettegen Asan Qaiğy tobyna qarsy jürdi. Hannan būryn, qaiğyly jyraudy qoşemetpen qart Qotan men Qaztuğan qarsy alğan. Asandy i̇ekeui i̇eki jağynan qoltyqtap, top adamdy soŋdarynan i̇ertip kele jatyr i̇eken. Jänibek han nökerlerimen taiau kelip, qol qusyryp iılip sälem berdi.
— Arsyŋ ba, Asan ata?
— Barsyŋ ba, jarqynym?
Han i̇endi qazaq ädetimen aldymen qūşağyn aiqastyra, keudesine keudesin tigizip, äueli Asan Qaiğymen sälemdesti, sodan soŋ baryp Qotan jyraumen, Qaztuğanmen amandasty. Qaztuğannyŋ ornyna i̇endi Jänibek hannyŋ özi Asan Qaiğynyŋ qoltyğynan ūstady. Bäri birdei han Ordasyna bettedi. Aq Ordağa täjim i̇etip kirgennen keiin üş jyrau han tağynyŋ oŋ jağyndağy şaiy körpeniŋ üstine baryp otyrdy. Asan Qaiğy törde. Odan säl tömendeu Qotan qart, sosyn baryp Qaztuğan taişy jaiğasty. Han nökerleri aiaqtarynyŋ ūşymen dybys şyğarmai jürip, şyntaqtaryna ülpildegen mamyq jastyq saldy. Söitse de Jänibek handy syilağan qarttar, aiaqtaryn kösilip jastyqqa jantaimady, sol maldastaryn qūryp otyrğan qalyptarynan qozğalmady.
— Jol bolsyn, qariiä, — dedi Jänibek, Asan Qaiğydan jön sūrap, — alystan kelesiz be?
— Aqsiraqqa jaqyn, aqsaqalğa alys jerden kelemin, jarqynym. Babam Maiqy bi köş salğan Alataudyŋ qoinauyndağy, gül-baqşasy jainağan, būlbūl qūsy sairağan Almalyqtan şyqqan betim bar...
— ä-ä... qūtty qonystan attanğan i̇ekensiz ğoi.
— Qūtty deisiz be?.. — Asan atanyŋ qabağy qars jabylyp ketti. — Bizden de būryn nasrani dini şirkeui salynğan i̇eken...
— Batys qonysy tym alys qoi.
— Qyzyl tülkige qyzyqqan qyranğa alty kündik atyrap äudem jerden jaqyn.
— Ras, Jetisu öŋiri jerdiŋ qyzyl tülkisi.
— Aiyby — ajary. Sol sebepten de Soiqyn Saidan Şyğystyŋ äp jylany älsin-älsin basyn sumaŋdai körsetip jatqan joq pa?
— Tiri qalğyŋ kelse i̇eliŋ küşti bolsyn.
— İelim qaitse küşti bolady?
— Armanyna jetken i̇el küşti bolady.
— Qandai armandy aitasyz?
— Jerüiek degen halqyŋnyŋ armanyn aitamyn. Bū jalğannyŋ jerüiegi Jetisu i̇eken. Altyn Ordaŋdy sol Jetisudağy Almalyqqa tikkeniŋde qoi üstinde boz torğai jūmyrtqalar zaman ornaidy. Biz jetpegenmen oğan bizdiŋ ūrpağymyz jetedi.
Jänibek i̇ezu tartty.
— Biraq oğan şeiin Äbilqaiyrdyŋ kök börileri bizdi talap qan i̇etpek qoi.
— Dūrys aitasyŋ, jarqynym, qazirgi zaman äli jetkenniŋ zamany. Jolai Ahmet qojanyŋ meşitine qūran oqyp şyğaiyn dep İassyğa būrylyp i̇edim, Äbilqaiyr hannyŋ ämirimen istelgen bir qiiänatty kördim...
— Qandai qiiänat?
— Hakim Mūhamed-Mazid tarhan İassyğa keruen tartyp kelgen qazaq saudagerleriniŋ malyn tartyp alyp, özderin qūmğa quyp salypty.
— Būnysy Äbilqaiyrdyŋ Türkistan jerine qazaq saudagerleri kelmesin degeni ğoi.
— İä...
Bağanadan beri ündemei otyrğan qarğa boily Qaztuğan oqys qimyldap hanğa qarady.
— Sonda qara qazaq jeidelik qarbas 47 pen kebindik bözdi qaidan alady?
Jaişylyqta syrğa tūiyq Jänibek, qazaq saudagerlerine istegen Äbilqaiyr qorlyğy janyna batyp ketti me, özin-özi ūstai almai qaldy.
— Türkistannan alamyz, — dedi ol Qaztuğanğa qarap, — aldymen Türkistannyŋ özin alamyz.
Asan Qaiğy Jänibekke oilana köz tastady.
— Şyrağym, Jänibek, babaŋ Oryshannyŋ aqyly sağan qondy ma dep i̇edim, adaspağan i̇ekenmin. Äbilqaiyrdan aiyrylğanyŋa qarsy bolmasam da, Şuğa köşemin degeniŋdi ūnatpağam. İendi qanyp otyrmyn, oiyŋ alysta jatyr i̇eken... Ärine qazaq i̇endi şaharsyz kün köre almaidy. Būqardyŋ meiizi men Taşkenttiŋ nauaty qazaq sorlynyŋ da auzynyŋ dämin i̇engizgendei. Biraq Äbilqaiyr sağan op-oŋai Türkistandy bere me? Küşiŋ jetip tūryp qan tökkennen, küşiŋ jetpei jatyp qan tökkenniŋ künäsi auyr.
— Men qan tögeiin dep otyrmyn ba? Türkistan ata qonysym. Tübi qan tökpei bitispeitin bolsaq, amalymyz ne? Biyl küşim az, al kelesi jyly...
Endi sözge Qotan qart kiristi.
— Oğan köziŋ jete me? äri-beri köşip jüdegen jūrt jaŋa toiyna bastady ğoi. Ar jağyna i̇el qonğan adamdy oŋai ornynan tūrğyza almaisyŋ...
— Jau şapqaly tūrsa da ma?
Qotan jyrau oilana jauap qaiyrdy.
— Toq bala aş bolam dep oilai ma?
Halqynyŋ jaiyn aqyndarymnan bilermin, degen ümitiniŋ aqtalğanyna Jänibek iştei riza boldy.
— Senderdi bosqa şaqyrmağan i̇ekenmin, — dedi ol, — jaqsy būl jaidy jata-jastana keŋeselik...
Asan Qaiğyğa aq üi tigilip, üş jyrauğa arnap qazysy kere qarys qysyr bie soiyldy. Sapyrylğan uyzdai sary qymyz sudai aqty. Özderiniŋ ardaqty jyraularyn qoldan qolğa tüsirmei, bir üiden soŋ bir üi şaqyryp, auyl qazaqtary bir apta äŋgime-düken qūrumen ötti. Däl osy kezde qazaqtyŋ alğaşqy öz hany Jänibekke sälem beremin dep sonau İedil boiynan İedigeniŋ nemeresi Temir bidiŋ jieni, kömekeiinen būlbūlşa sairağan on bes jasar Şalkiız jyrau keldi. Alystan sapar şekken aiauly qonaqty han auylynyŋ qyz-bozbalasy at üstinen jerge tüsirmei köterip äkep, arnap tigilgen aq boz üige kirgizdi. Şattyq üstine şattyq ūlasty.

Click or select a word or words to search the definition