Köşpendiler - I - Almas qylyş

qandy qos külsary jorğa minip Rabiu-Sūltan-Begim men kelini Aqqozy kelgen. Jañğy saudageri būlarğa arnap qos orda tikken.
Bäigeden Tarlanköktiñ balasy Aqtanker ozyp kelip, Mūhamed-Şaibaniğa jūrt köñili aua bastağannan-aq baq qūmar Süiinşik sūltan janyn qūiarğa jer tappağan. Biraq baiağy on üş jasar künindegi qylyğy i̇este qalğan Rabiu-Sūltan-Begim sol küni Süiinşikti oñaşa şyğaryp ap ūzaq söilesken. Aqyly da, i̇erligi de Mūhamed-Şaibanidyñ öz teñdesterinen artyq i̇ekenin bükil i̇el bilip qalğan tärizdi jäne ony qostaityn Darviş-Hūsaiyn Qaraşyñ batyr men Bahtiiär sūltan tärizdi Kök Ordağa tirek bolğan, bükil Däşti Qypşaqqa äigili adamdar bar, qandai baqytqa, taqqa jetseñ de Mūhamed-Şaibanimen birge jetesiñ degen. Äkesin öltirgen nağaşyñ äbdi-Latif ämirge ūqsama, qyzğanşaqtyñ joly künä jol, onymen adam mūratyna jete almaidy, ağañ Şah-Budaqtyñ balalaryna keñ peiil kelip, solardyñ soñynan i̇eruin sūrağan. Özderi byt-şyt bop qyrylysyp jürgen nağaşysy Temir tūqymynyñ būğan äke tağyna otyruğa järdem bere almaitynyna közi jete bastağan Süiinşik, äli de Samarqant ämirligine qadiri bar şeşesiniñ aqylyn alğan, ön boiyn qanşa mansapqūmarlyq bilegenmen, ataly sözden şyğa tartpağan. Būl Äbilqaiyr balalarynyñ är jaqqa būrylmai, bir odaqtas boluynyñ basy i̇edi.
İekinşi oqiğa tipti adam kütpegen jerden kezdesti. Tüie bäigesi bitken küni iñirde Aqqozy bike öz ordasynda jalğyz otyrğan kezinde, üige bet-auzyn köşpeli i̇eldiñ būzauyndai tūmşalap alğan, jalğyz köz, i̇eñgezerdei qara jigit kirip keldi.
Toidan şarşap kelip qisaiyp jatqan Aqqozy, osynau kirgen adamnyñ dene qūrylysynan, qimylynan öziniñ Orağyn körgendei şoşyp ketip, dauystap jibere jazdady.
— Qoryqpa, — dedi kirgen kisi, — men Oraqpyn. Öldi degenderi beker, tirimin. Biraq ölgen adamnan da qorqynyştymyn. İeger meniñ betimdi körseñ, qazir talyp qūlar i̇ediñ. — Ol asyğa öziniñ qalai tiri qalğan oqiğasyn aityp berdi de — qolyña qūran alyp, «ömir-baqi i̇erge şyqpaimyn» depsiñ, sonyñdy i̇estip keldim, — dedi, — mağan degen jüregiñdi adal saqtağanyñ üşin raqmet, būl qūrmetiñdi qara jerge kirgenşe ūmytpaspyn. Al i̇endi aitarym: ölgen adam üşin ölmek joq. Men patşa, handarğa ğana tiri adammyn. Sağan ölikpin. İerge şyq, qyzyq kör. Qūran ūstap qūdaiğa bergen antyñdy men aldym. Al i̇endi qoş bol. — Ol üiden şyğa bergen.
— Toqtai tūr... — dedi Aqqozy.
Biraq Oraq toqtamady. Şyğyp ketti. Aqqozy közi qarauytyp, janyndağy tösekke aqyryn qisaia berip, jylap qūia berdi.
Kelesi küni tünde Oraq qyryq jigitimen Mūhamed-äkim el Tarazidyñ Talas özeniniñ i̇eteginde jatqan köp jylqysyn «öziñ öltirgen el Mülik ibn Zarhum şeberdiñ qūny» dep aidap äketti. Ony Syrdyñ tömengi jağyndağy kedei auyldarğa aparyp bölip berdi. Osy künnen bastap «Jalğyz köz» batyr kedei jūrttyñ qorğany» degen laqap bükil Däşti Qypşaqqa tarady. Oraq kedei jūrttyñ qorğany i̇ekenin san aiqasta körsete aldy.
Al būl kezde İsan-Būğy medinesin qaitadan Aqsuğa köşirgen. «Syrtqy jauynan qazaqtar qorğaidy, al olardyñ küşi jetpei qalsa, öz qalalaryñdy, ūlystaryñdy özderiñ qorğañdar» dep han keñesin müldem taratqan. Osylai ämirleriniñ oiynan şyqqanyna ol öte quanyşty i̇edi. Öitkeni aitqandaryn istep otyrğan hanğa i̇endi i̇eşqaisysy qarsy bülik şyğarmaidy dep oilağan. Qoi da aman, qasqyr da toq. Biraq İsan-Būğy öz qolymen özi Moğolstannyñ bolaşaq körin qazyp qoiğanyn bilmedi. Moğolstan ämirleriniñ öz ūlystaryn jeke-jeke qorğauy, al qazaq rularynyñ birigip syrtqy jaularyna qarsy şyğuy, būl i̇eldiñ memleket boluynyñ alğaşqy adymdaryna ainalatynyn ol oilamady. İsan-Būğy tağy i̇ekinşi jağdaidy añğarmady. Ol medinesin Aqsuğa köşirgende i̇endi Äbilqaiyr, äbuseiit, Jūnystyñ şabuylynan birjolata qūtyldym, olar mağan qylyşyn ala ūmtylsa, jolynda naizasyn tösep tūrğan qazaq i̇eli bar dep sengen. Joq jerden Türkistannyñ künbatys küngei jağynan paida bolğan jauynger qazaq rularynan rasynda da äbuseiit pen Jūnys qatty seskenip qalğan. İendi būl i̇elderdi basyp Moğolstanğa öte almaityndaryn birden ūqqan. Sondyqtan olar İsan-Būğyğa tikelei aparatyn jol izdegen. Jelisi alys, qiyn da bolsa sol joldy tapqan. Jūnys pen Omar-Şeih sūltan Türkistan ölkesiniñ künşyğys jağymen qūmaitty, şöldi, kisi tügil keruen jürmegen, tek siniş qūsy 45  ğana ūşyp ötetin saharalardy basyp otyryp, Ile özenine şyqqan. Sol Ile özeniniñ boiymen Altyn İemel taularyn bökterlei otyryp, Jarkent qalasyna jetken. Al Jarkentten töte jolmen Aqsuğa äri degende üş künde barady. Jauynyñ Jarkentke kelip qalğanyn İsan-Būğy bilgen de joq. Ol kenet tösek tartyp auyryp qalyp, dünie oğan i̇endi qaita oralmas tüske ainalğan. Tili kürmelip bar älem su qarañğy bola bastağan. Tek köz aldyna jaryq säule bolyp, baiağy bir su perisi tärizdi, käpir qyz i̇elestei bergen. Otyz jyldai i̇ekeuin bölgen arasyndağy tamūq ömirden i̇endi qūtylyp, janyña baram dep käpir qyzğa töseginen älsin-älsin qolyn jaia ūmtylyp, tek auzyna «Fedosia» degen sonyñ ğana aty tüse bergen. Tili kürmelip, qūr i̇erni ğana jybyrlap jatqan hannyñ qasynda otyrğan naip, mufti, işan, qoja-moldalar, han dausyn i̇estimese de kimniñ atyn atap jatqanyn tüsinip işterinen «astapyralla, astapyralla, han iemizdiñ «künäsynan aulaq i̇et» dep qūdaitağalağa jalbarynumen bolğan.
Altyn taqqa otyryp i̇el bilegeli köringen ämirden, han, sūltannan qauiptenip qūsa tartqan İsan-Būğynyñ käri jüregi, qas jauy Jūnystyñ kelip jetuine şydai almady. Bir künderde bükil Moğolstanğa qoja bolğan İsan-Būğy, tösegine qūlağanyna bir apta ötken şaqta jeti qatyny men on bes ūl-qyzynyñ bireuiniñ de atyn atai almai, tek «Fedosia» dep i̇erni jybyrlap dünie saldy.
Aqsudy şabuğa Jarkentte daiyndalyp jatqan Jūnys sūltan būl habardy i̇estisimen keiin şeginuge bel budy. Küieu balasy Omar-Şeih myrzanyñ «kelip qaldyq qoi, qazir olar ūrysqa daiyn i̇emes, han tağyn aluyñyzğa būdan artyq mezgil bolmaidy, şabaiyq» degenine könbedi. Hany ölip, qaraly bolyp jatqan i̇eldi şapsa, tübi bar halyq qarğys aityp, han sailamai qoiuynan qoryqty. Ömir boiy arman i̇etken tağyn i̇endi böten jolmen alu kerek i̇ekenin ūqty. Ol atynyñ basyn keiin būrdy. Demek, būnysy dūrys boldy. Moğol, Jağatai ämirleriniñ şeşuimen İsan-Būğynyñ qyrqy ötpei, Jūnys sūltan Moğolstan hany tağyna otyrdy.
Bükil Naryn, Qaşqar, Qūmnat, Qastek, Sary ūiğyr mañyndağy Üisin, Jalaiyr, Ūiğyr, Alban i̇elderinen öziniñ bes jüz atty äskerine bes myñ salt atty soiylgerlerin qosyp, Qytaidyñ qalyñ jaiau äskerimen qan maidanda üş märtebe kezdesip, aqyrynda özderiniñ şyqqan jeri — «Qytai qabyrğasynan» äri asyra quyp tastap, Şu boiynan ädik Moğolstan şekarasyna i̇eki ret baryp qaitty. Sondai-aq Oirat qontaişysy Amansandjiğa «baiqa, būl aranyñ Kerei, Naimanynyñ qorğanyşy bar» dep yğai men syğaidan qūrylğan bes myñ äskerimen qyr körsetip i̇eriksiz bitimge köndirip, Qambar batyr da Oirat jerinde i̇eki ret bolğan. Osyndai jağdaida tek Äbilqaiyr jağyna seskene qarağan Jänibek pen Kerei, qazaq handyğynyñ tuyn köterip, i̇endi i̇erkin qimyldai bas-
tady.

II

Syrdariiänyñ orta şeninde sol jağasyndağy tar alqap pen oñ jağasyndağy örkeştene sozylğan qart Qarataudy, oñtüstik-künşyğysyndağy Badam, Şyrşyq özenderimen şektesip jatqan sūrğylt ölkeni köne zamannan Türkistan dep atağan. Bir jağynda Moğolstan, i̇ekinşi tūsynda Maurennahr, syrtynda Däşti Qypşaq jeri. Keide arpağan, qiiäq, qau şöpti, keide tek sarğan ğana ösken qūmait, al, keide tipti appaq sor, taqyr dala bolyp keletin osy ölkeni basar 46, qarağan, tobylğy japqan at tağasyndai iırile sozylyp jatqan qylyş tasty nūra, qyz i̇emşekti adyr, töbe, ūşy-qiyry joq belester tilgilep ötken. Būl belester negizinde Tarbağatai, Tian-Şan, Pamir, Altai, Kopet-Dag, Gindukuş taularynan bastaldy.
Osy qūmdy, qūmaitty, qylyş tasty, tükti qabaq jartasty, qiiäq şöpti, bozañdy dalada köne zamannan, tipti Şyñğyshan şabuylynan būryn köp jyldan beri kele jatqan Syğanaq, Sauran, Otyrar, İassy, Sairam, Aqrūq atty köne şaharlar bar. Būl medinelerdiñ qasyna birneşe uaq qalalar salynğan. Mysaly İassy şaharynyñ qasyna Mysyrdan kelgen qojalar tuğan i̇elderiniñ ülgisimen Sunaq, Jüinek, qazaq jerinde alğaşqy qorğasyn qorytylğan, tai i̇eti tügelimen syiatyn qyryq qūlağy bar ataqty Mysqazan qūiylğan, din kindigi Qarnaq tūrğyzylğan. Sondai-aq Sozaqtyñ janynda Şolaq, Saudakent, Sütkent, İedige men Jirenşe şeşen tuğan Qūmkent dihtary oryn alğan. Būl qalalar şeti sonau İedil, Jaiyq, Qara teñiz, Oral taularyna deiin sozylğan atam zamannan Däşti Qypşaq dep atağan alyp qazaq dalasynyñ mädeniet, ğylym, din oşağy jäne sauda-sattyq kindikteri bolğan.
Türkistan men Däşti Qypşaq dalasynyñ tüiisken alqabyn bauyrlai, Moiynqūmnyñ künşyğys jağyn orap, basyn Tian-Şan tauynyñ qūşağyndağy Ystyqköl men Soñ kölden alğan, myñ şaqyrymdai qūmait şöldi, taqyrly, biık jartasty sailardy köktei ötip, qazaqtyñ ataqty arnalarynyñ biri — Şu özeni ağady. Oñtüstikten keletin i̇eñ alğaşqy tarmaqtary Teriskei Alatau-
dyñ oñtüstik jaqtağy mūzdy qoinauynan şyğatyn Qaraqojyr men Tülin degen ağysy qatty kişkentai tau özenderi. Būl i̇eki özen Dolan asuynan asa Berik, Naryn oipatynyñ joğarğy jağynan qUiatyn. Ottyq arnasymen qosylyp, myl-
qau qūz, pyşaq kesti biık şyñdardy qaq jaryp, Juanaryq degen atpenen Teriskei Alataudan ötip, soltüstikke qarai aibarlana gürildep bet alady. Juanaryq tūsy bir ğajap jer, arasy tar, küñgirt biık jartastar. Ortasynda aq köbik atqan, qazandai-qazandai tastardy tüiirşiktei domalatqan arqyrağan doly özen. Suyq, yzğarly sūlulyğymen tek i̇ertegilerde ğana kezdesetindei adam balasyn tañ qaldyrarlyq bir ğajaiyp suret. Osy jal-jal qūzdar arasynan soltüstik-künşyğysqa qarai bettegen Qoşqar degen özendi qosyp, Şu Ystyqköl men Kütemaldy özeni arqyly ūlğaiyp, i̇etegin jaia Küngei Alataudyñ qoinauynan būrqyrai ötip, soltüstik-künbatysqa būrylady. Būdan keiin Şu Alataudy bökterlei otyryp, qyrğyz jerin basa jolai Ülken Kebin, Kişi Kebin sekildi birneşe özenderdi özine qosa, aqyrynda Moiynqūmnyñ künşyğys jağynan baryp şyğady. Şu qūmğa jetisimen künbatysqa qarai būrylady. İendi būrynğydai i̇emes, ağysy saiabyrlana tüsedi. Bölşektene bastaidy. Jağasyn qalyñ qamys basyp, kei jeri sorğa ainalady.
Aqyrynda Seihun dariiädan bir köş jerde tūratyn Saumalkölge baryp qUiady. Būl köldiñ künbatys jağynda birimen-biri ūsaq özender arqyly jalğasyp jatqan birneşe suy aşyly, tūşyly kölder bar. Solardyñ i̇eñ ülkeni Teliköl. Telikölge qazaq dalasyn aralai kep Sarysu qUiady. Kei qarsyz jyldary Sarysu Telikölge jete almai, orta jolda Qyzyljyñğyl mañaiyna baryp qūmğa siñip joq bolady.
Şu özeniniñ Moiynqūmdy kömkere künbatysqa būrylatyn sağasynan auyl bes kün köşerlik jerde Kökşe teñiz — Balqaş köli bar. Teliköl ainalasy jelgen atqa bir kündik jer bolsa, Kökşe teñiz aumağyn, ūşqan qūs i̇eki-üş ret qonbai ainalyp şyğa almaidy. Ūşy-qiyry joq dala... Balqaş köline ülken bes özen qUiady: Ile, Lepsi, Aqsu, Qaratal, Aiaköz. Ile, Lepsi, Aqsu, Qaratal özenderi basyn Joñğar Alatauynan alady da, Aiaköz Tarbağatai qoinauynan şyğady.
Köne zamanda, Qoşan patşalyğy kezinde, Şu özeni Syrdariiäğa qūiğan. Şuğa sol jağynan Sarysu, oñ jağynan Talas özeni kelip qosylğan. Sol zamannyñ özinde Şudyñ Syrğa qUiatyn sağasynda, Talas özeniniñ boiynda Syğanaq, Taraz; İassen özeniniñ jağasynda Otyrar qalalary bolğan.
İsan-Būğy han Jänibek pen Kereige qonysqa Moğolstan men Türkistannyñ şekarasynda jatqan Şu, Sarysu, Talas özenderiniñ jağalauy men Balqaş köline kelip qUiatyn Qaratal özeniniñ boiyn berdi. Söitip qazaq rulary birden Moğolstannyñ soltüstik, soltüstik-batys şeti men Kökşe teñizdiñ Şumen qatarlas tūsyna ie boldy.
Qaraşanyñ suyq jeli tūrmai, Jänibek pen Kereige i̇erip köşip kelgen i̇eki jüz myñ jandy qalyñ i̇el osy Şu, Sarysu, Talastyñ Juanaryqtan tömengi soltüstik-batysyna qarai sozylğan jağasyna ornalasty. Tek Jänibek sūltan men onyñ balalarynyñ auyldary, qastaryna myñ şañyraq töleñgitterin qosyp, mūz qata Kökşe teñizdiñ üstimen oñtüstik jağyndağy Qaratal özeniniñ boiyna ötip, sol tūsqa qystau saldy. Jänibek sūltannyñ būnysy jer jetpegendikten i̇emes, ädeii köşu i̇edi. Qaratal özeniniñ ar jağynda Aiaköz özeni boiymen sonau Tarbağatai taularynyñ Qytai jerine deiin sozylğan aimağyn tegis Naiman, Kerei, Uaq rulary jailaityn. Qazaq rularynyñ basyn qosyp jeke han köterip, i̇el boludy arman i̇etken Jänibek sūltan Naiman, Kerei, Uaq rularymen irgeles otyrudy jön kördi. Būnysy dūrys ta bop şyqty. Ortanşy ūly Qambar batyr alğaşqy attanysynda Tarbağatai tauynyñ boiyndağy qazaqtarğa baryp qaitqanynan-aq, Jänibek sūltannyñ qadiri būl mañaiğa öse tüsken. Naiman, Kerei, Uaq rulary Jänibekke özderin bağynyşty sanai bastady. Söitip i̇el bolamyz degen qazaq rulary, osy alğaşqy jyly-aq, bir şeti Teliköldiñ tömengi i̇etegi bolsa, i̇ekinşi şeti Tarbağatai tauynyñ biık basyna deiin qūlaş sozdy. Qazaq i̇eli osy jyly-aq qanatyn i̇eki jaqqa kere jaiğan alyp qyranğa ūqsai tüsti. Jylqysy tebinge, tüiesi qarağanğa, saryğanğa üirengen qazaq auyldaryna qysta qamysy qalyñ, qary jūqa Şu, Sarysu, Talas, Qaratal özenderi men Balqaş Saumalköl, Telikölden artyq qonys kerek i̇emes-ti. Tek qamysynda qaptağan qabany, tym köp bolmasa da ara-tūra kezdesetin ala şūbar jolbarysy, tarğyl barysy ğana malğa qauipti i̇edi. Biraq köp keşikpei, añ täsiline i̇eti üirengen qazaq jigitteri, būl qauipterdi de jeñip aldy. Aqyra şapqan jolbarys, segiz qyrly sauyt būzar jebeniñ kökireginen baryp qadalğan qanjar ūşyna şydai almai jer qaba qūlady. İendi qamystan adam i̇emes añnyñ özi qaşty.
Būl qamysty ölkeniñ tağy da bir ğajaiyp i̇erekşeligi bolatyn. Qazaq rularynyñ i̇ejelgi käsibi mal şaruaşylyğy. Köşse — köligi, soisa — soğymy. İeti men sütin — as, terisi men jünin kiım i̇etedi. Maly neğūrlym köp bolsa, soğūrlym tirşiligi jaqsy. Sondyqtan da qazaq «mal aşuy — jan aşuy» dep keledi. Al malğa keregi jer, jaiylym. Qamysty Şu, Sarysu, Talas boilary men qar suynan jaratylğan jüzdegen tūnyq, boryqty tūşy kölderdiñ keñ öñirleri qystyñ küni jaily bolğanmen, malğa jaz tym mazasyz, azaby tamūqtan kem timeitin. Mal tügil, adamğa da qolaisyz. Kökek şyğa būl ölkeni tūmandai qaptağan byjynağan sona, masa, bögelek basady. Jan-januarğa janyn qūiarğa jer tapqyzbaidy. Osyndai jağdai Qyrküiektiñ basyna deiin sozylady. Köne zamannan bastap būl arada sonau Kişi Kebin özeniniñ sağasynan tömengi Moiynqūmğa deiin jaz boiy i̇eşbir i̇el tūrmaidy. «Qazaq qai bir sütti qyzyn beredi» degendei, İsan-Būğynyñ da köşip kelgen ağaiynğa būl jerdi bere saluynyñ bir sebebi osynda i̇edi. Bos jatqan jerdi «jauyñ i̇emes, dosyñmyn» degen qazaq rularynan aiasyn ba, myrzalyq i̇ete salğan.
Jänibek pen Kerei üş-tört jyl ötpei-aq jazğy jailauyn oilai bastady. Qyruar i̇eldi ösip kele jatqan byqyğan malymen qaida aparmaq? Ras, biraz jūrt osy uaqytqa deiin Şu men Talastyñ joğarğy boiyn örlei Qoşqar, Juanaryq öñirine köşip keldi. Kei auyldar Kökşe teñizdiñ mañyna da bardy. İendi büite beruge bolmaidy. Sonda jailaudy qaidan tabady? Nauryz bitpei biyl Kökşe teñiz üstimen soltüstikke şyğyp alğan Jänibek auyldary, köp ūzamai Moiyndyqūm mañaiynda qalğan qalyñ i̇elge kelip qosylğan. Būl kezde Jänibek pen Kereidiñ qaramağyndağy i̇el üş jüz myñ üige jetken. Äbilqaiyrdyñ qūryğy būryn da moinyna tüse qoimağan Kökşe teñiz mañyndağy i̇el Jänibekke tegis bağynğan. Äulieata, Merke mañaiyndağy Dulat pen Qoñyrattar da qos sūltannyñ jarlyğyna moiyn ūsynğan.
Mine, osy kezde jazğy qamyn oilağan i̇eldiñ aqsaqal, bi, batyrlary jinalyp i̇eki mäseleni şeşti. Biri — jasynyñ ülkendigin syilap Rabiuyl aiynyñ basynda aq kigizge köterip, Kereidi qazaqtyñ hany sailady. İekinşisi — jazğy jailauy i̇etip Qara Keñgir, Sary Keñgir özenderinen bastap Ūlytau, Arğynaty taularynyñ boiyn qualai, ortadağy Şoiyndyköl, Aqköl, Baraq köldi ala otyryp, sonau, İesil, Nūra özenderine deiin köşpek boldy. Malyna jaiylym, özine pana kerek jūrt «Äbilqaiyr berse qolynan, bermese jolynan alamyz» dep atqa qondy. Qazaq rularynyñ būnysy kök şalğyndy, saumal köldi i̇ejelgi qonysyn i̇el bolyp qaitadan özi bilep, özi tösteudegi alğaşqy adymy i̇edi. Būğan Äbilqaiyr qarsy tūra almady. «Qazaq i̇elin qūmğa qaşyryp, qyryp tastañdar» dep jibergen on myñ laşkarlarynyñ qolynan hannyñ būiryğyn oryndau kelmedi. Laşkarlardy bastağan Bahtiiär-bahadurdan keiingi hannyñ i̇eñ senimdi adamy, qara aiudai alpaq-salpaq mol denesi men boiyna bitken alyp küşi üşin, ruynyñ atyn öz atyna ainaldyryp «Qaraşyñ» dep atalğan äsker qolbasşysy Darviş-Hūsaiyn batyr, köşken i̇eldiñ soñynan quyp jetse de, i̇eşteñe istei almady. Otyz myñ soiyldy äskerimen köş soñynan qorğan bop kele jatqan Jänibek sūltan da būlarğa nazar audaryp keiin būrylmady. Qyr bökterlei jortqan kökjal qasqyrğa tap beruge bata almasa da, keiin qalyp qoiuğa namystanğan auyl töbetteri tärizdi, Äbilqaiyr hannyñ laşkarlary alystan sadaq atyp qūr mazasyn alyp, soñdarynan jürip otyrdy. Qaraşyñnyñ būl täsiline Jänibek tañ qaldy. «Sirä, meniñ äskerimniñ attan tüsip, bir jaibaraqat qalar kezin küte me? Olai bolsa...» Jänibek kenet otyz myñ äskeriniñ atynyñ basyn keiin būrdyryp aldy da, Qaraşyñnyñ laşkarlaryna lap qoidy. Arqanyñ jazyq dalasynda bauyryn jaza şapqan kileñ toqpaq jal, qamys qūlaq, börte mingen qalyñ qol zamatta jau jasaqtaryn jan-jağynan qorşap aldy. Būl Qypşaq şabuylşylarynyñ i̇ejelgi täsili. Aldynda jaibaraqat kele jatqan qalyñ qoldan mūndai jyldamdyqty kütpegen Qaraşyñ bahadur kenet tuğan qauipti körip jaman sasty. Otyz myñ sypai otyz myñ sadağyn bir ret qana tartsa ortalarynda qotandağy qoidai qorşalğan on myñ laşkardan ne qalady? Bir adamğa üş jebeden. Batyrğa da jan kerek, Qaraşyñ bitim sūrady. Būl oqiğa Dairaiaqtyñ taqyry, Şotşöt köliniñ tūsynda bolğan. Keşegi bauyrlas rulardyñ qanyn tögudi Jänibek laiyq körmei bitimge kelgen. Bitim bireu-aq; «bizge qosylğysy kelgen laşkarlar bizge qosylsyn, al bizge qosylğysy kelmegenderi i̇ekeu ara bir at minip, qalğan attaryn tastap i̇elderine qait-