Köşpendiler - I - Almas qylyş

qandy qos külsary jorğa minip Rabiu-Sūltan-Begim men kelini Aqqozy kelgen. Jaŋğy saudageri būlarğa arnap qos orda tikken.
Bäigeden Tarlanköktiŋ balasy Aqtanker ozyp kelip, Mūhamed-Şaibaniğa jūrt köŋili aua bastağannan-aq baq qūmar Süiinşik sūltan janyn qūiarğa jer tappağan. Biraq baiağy on üş jasar künindegi qylyğy i̇este qalğan Rabiu-Sūltan-Begim sol küni Süiinşikti oŋaşa şyğaryp ap ūzaq söilesken. Aqyly da, i̇erligi de Mūhamed-Şaibanidyŋ öz teŋdesterinen artyq i̇ekenin bükil i̇el bilip qalğan tärizdi jäne ony qostaityn Darviş-Hūsaiyn Qaraşyŋ batyr men Bahtiiär sūltan tärizdi Kök Ordağa tirek bolğan, bükil Däşti Qypşaqqa äigili adamdar bar, qandai baqytqa, taqqa jetseŋ de Mūhamed-Şaibanimen birge jetesiŋ degen. Äkesin öltirgen nağaşyŋ äbdi-Latif ämirge ūqsama, qyzğanşaqtyŋ joly künä jol, onymen adam mūratyna jete almaidy, ağaŋ Şah-Budaqtyŋ balalaryna keŋ peiil kelip, solardyŋ soŋynan i̇eruin sūrağan. Özderi byt-şyt bop qyrylysyp jürgen nağaşysy Temir tūqymynyŋ būğan äke tağyna otyruğa järdem bere almaitynyna közi jete bastağan Süiinşik, äli de Samarqant ämirligine qadiri bar şeşesiniŋ aqylyn alğan, ön boiyn qanşa mansapqūmarlyq bilegenmen, ataly sözden şyğa tartpağan. Būl Äbilqaiyr balalarynyŋ är jaqqa būrylmai, bir odaqtas boluynyŋ basy i̇edi.
Ekinşi oqiğa tipti adam kütpegen jerden kezdesti. Tüie bäigesi bitken küni iŋirde Aqqozy bike öz ordasynda jalğyz otyrğan kezinde, üige bet-auzyn köşpeli i̇eldiŋ būzauyndai tūmşalap alğan, jalğyz köz, i̇eŋgezerdei qara jigit kirip keldi.
Toidan şarşap kelip qisaiyp jatqan Aqqozy, osynau kirgen adamnyŋ dene qūrylysynan, qimylynan öziniŋ Orağyn körgendei şoşyp ketip, dauystap jibere jazdady.
— Qoryqpa, — dedi kirgen kisi, — men Oraqpyn. Öldi degenderi beker, tirimin. Biraq ölgen adamnan da qorqynyştymyn. İeger meniŋ betimdi körseŋ, qazir talyp qūlar i̇ediŋ. — Ol asyğa öziniŋ qalai tiri qalğan oqiğasyn aityp berdi de — qolyŋa qūran alyp, «ömir-baqi i̇erge şyqpaimyn» depsiŋ, sonyŋdy i̇estip keldim, — dedi, — mağan degen jüregiŋdi adal saqtağanyŋ üşin raqmet, būl qūrmetiŋdi qara jerge kirgenşe ūmytpaspyn. Al i̇endi aitarym: ölgen adam üşin ölmek joq. Men patşa, handarğa ğana tiri adammyn. Sağan ölikpin. İerge şyq, qyzyq kör. Qūran ūstap qūdaiğa bergen antyŋdy men aldym. Al i̇endi qoş bol. — Ol üiden şyğa bergen.
— Toqtai tūr... — dedi Aqqozy.
Biraq Oraq toqtamady. Şyğyp ketti. Aqqozy közi qarauytyp, janyndağy tösekke aqyryn qisaia berip, jylap qūia berdi.
Kelesi küni tünde Oraq qyryq jigitimen Mūhamed-äkim el Tarazidyŋ Talas özeniniŋ i̇eteginde jatqan köp jylqysyn «öziŋ öltirgen el Mülik ibn Zarhum şeberdiŋ qūny» dep aidap äketti. Ony Syrdyŋ tömengi jağyndağy kedei auyldarğa aparyp bölip berdi. Osy künnen bastap «Jalğyz köz» batyr kedei jūrttyŋ qorğany» degen laqap bükil Däşti Qypşaqqa tarady. Oraq kedei jūrttyŋ qorğany i̇ekenin san aiqasta körsete aldy.
Al būl kezde İsan-Būğy medinesin qaitadan Aqsuğa köşirgen. «Syrtqy jauynan qazaqtar qorğaidy, al olardyŋ küşi jetpei qalsa, öz qalalaryŋdy, ūlystaryŋdy özderiŋ qorğaŋdar» dep han keŋesin müldem taratqan. Osylai ämirleriniŋ oiynan şyqqanyna ol öte quanyşty i̇edi. Öitkeni aitqandaryn istep otyrğan hanğa i̇endi i̇eşqaisysy qarsy bülik şyğarmaidy dep oilağan. Qoi da aman, qasqyr da toq. Biraq İsan-Būğy öz qolymen özi Moğolstannyŋ bolaşaq körin qazyp qoiğanyn bilmedi. Moğolstan ämirleriniŋ öz ūlystaryn jeke-jeke qorğauy, al qazaq rularynyŋ birigip syrtqy jaularyna qarsy şyğuy, būl i̇eldiŋ memleket boluynyŋ alğaşqy adymdaryna ainalatynyn ol oilamady. İsan-Būğy tağy i̇ekinşi jağdaidy aŋğarmady. Ol medinesin Aqsuğa köşirgende i̇endi Äbilqaiyr, äbuseiit, Jūnystyŋ şabuylynan birjolata qūtyldym, olar mağan qylyşyn ala ūmtylsa, jolynda naizasyn tösep tūrğan qazaq i̇eli bar dep sengen. Joq jerden Türkistannyŋ künbatys küngei jağynan paida bolğan jauynger qazaq rularynan rasynda da äbuseiit pen Jūnys qatty seskenip qalğan. İendi būl i̇elderdi basyp Moğolstanğa öte almaityndaryn birden ūqqan. Sondyqtan olar İsan-Būğyğa tikelei aparatyn jol izdegen. Jelisi alys, qiyn da bolsa sol joldy tapqan. Jūnys pen Omar-Şeih sūltan Türkistan ölkesiniŋ künşyğys jağymen qūmaitty, şöldi, kisi tügil keruen jürmegen, tek siniş qūsy 45  ğana ūşyp ötetin saharalardy basyp otyryp, Ile özenine şyqqan. Sol Ile özeniniŋ boiymen Altyn İemel taularyn bökterlei otyryp, Jarkent qalasyna jetken. Al Jarkentten töte jolmen Aqsuğa äri degende üş künde barady. Jauynyŋ Jarkentke kelip qalğanyn İsan-Būğy bilgen de joq. Ol kenet tösek tartyp auyryp qalyp, dünie oğan i̇endi qaita oralmas tüske ainalğan. Tili kürmelip bar älem su qaraŋğy bola bastağan. Tek köz aldyna jaryq säule bolyp, baiağy bir su perisi tärizdi, käpir qyz i̇elestei bergen. Otyz jyldai i̇ekeuin bölgen arasyndağy tamūq ömirden i̇endi qūtylyp, janyŋa baram dep käpir qyzğa töseginen älsin-älsin qolyn jaia ūmtylyp, tek auzyna «Fedosia» degen sonyŋ ğana aty tüse bergen. Tili kürmelip, qūr i̇erni ğana jybyrlap jatqan hannyŋ qasynda otyrğan naip, mufti, işan, qoja-moldalar, han dausyn i̇estimese de kimniŋ atyn atap jatqanyn tüsinip işterinen «astapyralla, astapyralla, han iemizdiŋ «künäsynan aulaq i̇et» dep qūdaitağalağa jalbarynumen bolğan.
Altyn taqqa otyryp i̇el bilegeli köringen ämirden, han, sūltannan qauiptenip qūsa tartqan İsan-Būğynyŋ käri jüregi, qas jauy Jūnystyŋ kelip jetuine şydai almady. Bir künderde bükil Moğolstanğa qoja bolğan İsan-Būğy, tösegine qūlağanyna bir apta ötken şaqta jeti qatyny men on bes ūl-qyzynyŋ bireuiniŋ de atyn atai almai, tek «Fedosia» dep i̇erni jybyrlap dünie saldy.
Aqsudy şabuğa Jarkentte daiyndalyp jatqan Jūnys sūltan būl habardy i̇estisimen keiin şeginuge bel budy. Küieu balasy Omar-Şeih myrzanyŋ «kelip qaldyq qoi, qazir olar ūrysqa daiyn i̇emes, han tağyn aluyŋyzğa būdan artyq mezgil bolmaidy, şabaiyq» degenine könbedi. Hany ölip, qaraly bolyp jatqan i̇eldi şapsa, tübi bar halyq qarğys aityp, han sailamai qoiuynan qoryqty. Ömir boiy arman i̇etken tağyn i̇endi böten jolmen alu kerek i̇ekenin ūqty. Ol atynyŋ basyn keiin būrdy. Demek, būnysy dūrys boldy. Moğol, Jağatai ämirleriniŋ şeşuimen İsan-Būğynyŋ qyrqy ötpei, Jūnys sūltan Moğolstan hany tağyna otyrdy.
Bükil Naryn, Qaşqar, Qūmnat, Qastek, Sary ūiğyr maŋyndağy Üisin, Jalaiyr, Ūiğyr, Alban i̇elderinen öziniŋ bes jüz atty äskerine bes myŋ salt atty soiylgerlerin qosyp, Qytaidyŋ qalyŋ jaiau äskerimen qan maidanda üş märtebe kezdesip, aqyrynda özderiniŋ şyqqan jeri — «Qytai qabyrğasynan» äri asyra quyp tastap, Şu boiynan ädik Moğolstan şekarasyna i̇eki ret baryp qaitty. Sondai-aq Oirat qontaişysy Amansandjiğa «baiqa, būl aranyŋ Kerei, Naimanynyŋ qorğanyşy bar» dep yğai men syğaidan qūrylğan bes myŋ äskerimen qyr körsetip i̇eriksiz bitimge köndirip, Qambar batyr da Oirat jerinde i̇eki ret bolğan. Osyndai jağdaida tek Äbilqaiyr jağyna seskene qarağan Jänibek pen Kerei, qazaq handyğynyŋ tuyn köterip, i̇endi i̇erkin qimyldai bas-
tady.

II

Syrdariiänyŋ orta şeninde sol jağasyndağy tar alqap pen oŋ jağasyndağy örkeştene sozylğan qart Qarataudy, oŋtüstik-künşyğysyndağy Badam, Şyrşyq özenderimen şektesip jatqan sūrğylt ölkeni köne zamannan Türkistan dep atağan. Bir jağynda Moğolstan, i̇ekinşi tūsynda Maurennahr, syrtynda Däşti Qypşaq jeri. Keide arpağan, qiiäq, qau şöpti, keide tek sarğan ğana ösken qūmait, al, keide tipti appaq sor, taqyr dala bolyp keletin osy ölkeni basar 46, qarağan, tobylğy japqan at tağasyndai iırile sozylyp jatqan qylyş tasty nūra, qyz i̇emşekti adyr, töbe, ūşy-qiyry joq belester tilgilep ötken. Būl belester negizinde Tarbağatai, Tian-Şan, Pamir, Altai, Kopet-Dag, Gindukuş taularynan bastaldy.
Osy qūmdy, qūmaitty, qylyş tasty, tükti qabaq jartasty, qiiäq şöpti, bozaŋdy dalada köne zamannan, tipti Şyŋğyshan şabuylynan būryn köp jyldan beri kele jatqan Syğanaq, Sauran, Otyrar, İassy, Sairam, Aqrūq atty köne şaharlar bar. Būl medinelerdiŋ qasyna birneşe uaq qalalar salynğan. Mysaly İassy şaharynyŋ qasyna Mysyrdan kelgen qojalar tuğan i̇elderiniŋ ülgisimen Sunaq, Jüinek, qazaq jerinde alğaşqy qorğasyn qorytylğan, tai i̇eti tügelimen syiatyn qyryq qūlağy bar ataqty Mysqazan qūiylğan, din kindigi Qarnaq tūrğyzylğan. Sondai-aq Sozaqtyŋ janynda Şolaq, Saudakent, Sütkent, İedige men Jirenşe şeşen tuğan Qūmkent dihtary oryn alğan. Būl qalalar şeti sonau İedil, Jaiyq, Qara teŋiz, Oral taularyna deiin sozylğan atam zamannan Däşti Qypşaq dep atağan alyp qazaq dalasynyŋ mädeniet, ğylym, din oşağy jäne sauda-sattyq kindikteri bolğan.
Türkistan men Däşti Qypşaq dalasynyŋ tüiisken alqabyn bauyrlai, Moiynqūmnyŋ künşyğys jağyn orap, basyn Tian-Şan tauynyŋ qūşağyndağy Ystyqköl men Soŋ kölden alğan, myŋ şaqyrymdai qūmait şöldi, taqyrly, biık jartasty sailardy köktei ötip, qazaqtyŋ ataqty arnalarynyŋ biri — Şu özeni ağady. Oŋtüstikten keletin i̇eŋ alğaşqy tarmaqtary Teriskei Alatau-
dyŋ oŋtüstik jaqtağy mūzdy qoinauynan şyğatyn Qaraqojyr men Tülin degen ağysy qatty kişkentai tau özenderi. Būl i̇eki özen Dolan asuynan asa Berik, Naryn oipatynyŋ joğarğy jağynan qUiatyn. Ottyq arnasymen qosylyp, myl-
qau qūz, pyşaq kesti biık şyŋdardy qaq jaryp, Juanaryq degen atpenen Teriskei Alataudan ötip, soltüstikke qarai aibarlana gürildep bet alady. Juanaryq tūsy bir ğajap jer, arasy tar, küŋgirt biık jartastar. Ortasynda aq köbik atqan, qazandai-qazandai tastardy tüiirşiktei domalatqan arqyrağan doly özen. Suyq, yzğarly sūlulyğymen tek i̇ertegilerde ğana kezdesetindei adam balasyn taŋ qaldyrarlyq bir ğajaiyp suret. Osy jal-jal qūzdar arasynan soltüstik-künşyğysqa qarai bettegen Qoşqar degen özendi qosyp, Şu Ystyqköl men Kütemaldy özeni arqyly ūlğaiyp, i̇etegin jaia Küngei Alataudyŋ qoinauynan būrqyrai ötip, soltüstik-künbatysqa būrylady. Būdan keiin Şu Alataudy bökterlei otyryp, qyrğyz jerin basa jolai Ülken Kebin, Kişi Kebin sekildi birneşe özenderdi özine qosa, aqyrynda Moiynqūmnyŋ künşyğys jağynan baryp şyğady. Şu qūmğa jetisimen künbatysqa qarai būrylady. İendi būrynğydai i̇emes, ağysy saiabyrlana tüsedi. Bölşektene bastaidy. Jağasyn qalyŋ qamys basyp, kei jeri sorğa ainalady.
Aqyrynda Seihun dariiädan bir köş jerde tūratyn Saumalkölge baryp qUiady. Būl köldiŋ künbatys jağynda birimen-biri ūsaq özender arqyly jalğasyp jatqan birneşe suy aşyly, tūşyly kölder bar. Solardyŋ i̇eŋ ülkeni Teliköl. Telikölge qazaq dalasyn aralai kep Sarysu qUiady. Kei qarsyz jyldary Sarysu Telikölge jete almai, orta jolda Qyzyljyŋğyl maŋaiyna baryp qūmğa siŋip joq bolady.
Şu özeniniŋ Moiynqūmdy kömkere künbatysqa būrylatyn sağasynan auyl bes kün köşerlik jerde Kökşe teŋiz — Balqaş köli bar. Teliköl ainalasy jelgen atqa bir kündik jer bolsa, Kökşe teŋiz aumağyn, ūşqan qūs i̇eki-üş ret qonbai ainalyp şyğa almaidy. Ūşy-qiyry joq dala... Balqaş köline ülken bes özen qUiady: Ile, Lepsi, Aqsu, Qaratal, Aiaköz. Ile, Lepsi, Aqsu, Qaratal özenderi basyn Joŋğar Alatauynan alady da, Aiaköz Tarbağatai qoinauynan şyğady.
Köne zamanda, Qoşan patşalyğy kezinde, Şu özeni Syrdariiäğa qūiğan. Şuğa sol jağynan Sarysu, oŋ jağynan Talas özeni kelip qosylğan. Sol zamannyŋ özinde Şudyŋ Syrğa qUiatyn sağasynda, Talas özeniniŋ boiynda Syğanaq, Taraz; İassen özeniniŋ jağasynda Otyrar qalalary bolğan.
İsan-Būğy han Jänibek pen Kereige qonysqa Moğolstan men Türkistannyŋ şekarasynda jatqan Şu, Sarysu, Talas özenderiniŋ jağalauy men Balqaş köline kelip qUiatyn Qaratal özeniniŋ boiyn berdi. Söitip qazaq rulary birden Moğolstannyŋ soltüstik, soltüstik-batys şeti men Kökşe teŋizdiŋ Şumen qatarlas tūsyna ie boldy.
Qaraşanyŋ suyq jeli tūrmai, Jänibek pen Kereige i̇erip köşip kelgen i̇eki jüz myŋ jandy qalyŋ i̇el osy Şu, Sarysu, Talastyŋ Juanaryqtan tömengi soltüstik-batysyna qarai sozylğan jağasyna ornalasty. Tek Jänibek sūltan men onyŋ balalarynyŋ auyldary, qastaryna myŋ şaŋyraq töleŋgitterin qosyp, mūz qata Kökşe teŋizdiŋ üstimen oŋtüstik jağyndağy Qaratal özeniniŋ boiyna ötip, sol tūsqa qystau saldy. Jänibek sūltannyŋ būnysy jer jetpegendikten i̇emes, ädeii köşu i̇edi. Qaratal özeniniŋ ar jağynda Aiaköz özeni boiymen sonau Tarbağatai taularynyŋ Qytai jerine deiin sozylğan aimağyn tegis Naiman, Kerei, Uaq rulary jailaityn. Qazaq rularynyŋ basyn qosyp jeke han köterip, i̇el boludy arman i̇etken Jänibek sūltan Naiman, Kerei, Uaq rularymen irgeles otyrudy jön kördi. Būnysy dūrys ta bop şyqty. Ortanşy ūly Qambar batyr alğaşqy attanysynda Tarbağatai tauynyŋ boiyndağy qazaqtarğa baryp qaitqanynan-aq, Jänibek sūltannyŋ qadiri būl maŋaiğa öse tüsken. Naiman, Kerei, Uaq rulary Jänibekke özderin bağynyşty sanai bastady. Söitip i̇el bolamyz degen qazaq rulary, osy alğaşqy jyly-aq, bir şeti Teliköldiŋ tömengi i̇etegi bolsa, i̇ekinşi şeti Tarbağatai tauynyŋ biık basyna deiin qūlaş sozdy. Qazaq i̇eli osy jyly-aq qanatyn i̇eki jaqqa kere jaiğan alyp qyranğa ūqsai tüsti. Jylqysy tebinge, tüiesi qarağanğa, saryğanğa üirengen qazaq auyldaryna qysta qamysy qalyŋ, qary jūqa Şu, Sarysu, Talas, Qaratal özenderi men Balqaş Saumalköl, Telikölden artyq qonys kerek i̇emes-ti. Tek qamysynda qaptağan qabany, tym köp bolmasa da ara-tūra kezdesetin ala şūbar jolbarysy, tarğyl barysy ğana malğa qauipti i̇edi. Biraq köp keşikpei, aŋ täsiline i̇eti üirengen qazaq jigitteri, būl qauipterdi de jeŋip aldy. Aqyra şapqan jolbarys, segiz qyrly sauyt būzar jebeniŋ kökireginen baryp qadalğan qanjar ūşyna şydai almai jer qaba qūlady. İendi qamystan adam i̇emes aŋnyŋ özi qaşty.
Būl qamysty ölkeniŋ tağy da bir ğajaiyp i̇erekşeligi bolatyn. Qazaq rularynyŋ i̇ejelgi käsibi mal şaruaşylyğy. Köşse — köligi, soisa — soğymy. İeti men sütin — as, terisi men jünin kiım i̇etedi. Maly neğūrlym köp bolsa, soğūrlym tirşiligi jaqsy. Sondyqtan da qazaq «mal aşuy — jan aşuy» dep keledi. Al malğa keregi jer, jaiylym. Qamysty Şu, Sarysu, Talas boilary men qar suynan jaratylğan jüzdegen tūnyq, boryqty tūşy kölderdiŋ keŋ öŋirleri qystyŋ küni jaily bolğanmen, malğa jaz tym mazasyz, azaby tamūqtan kem timeitin. Mal tügil, adamğa da qolaisyz. Kökek şyğa būl ölkeni tūmandai qaptağan byjynağan sona, masa, bögelek basady. Jan-januarğa janyn qūiarğa jer tapqyzbaidy. Osyndai jağdai Qyrküiektiŋ basyna deiin sozylady. Köne zamannan bastap būl arada sonau Kişi Kebin özeniniŋ sağasynan tömengi Moiynqūmğa deiin jaz boiy i̇eşbir i̇el tūrmaidy. «Qazaq qai bir sütti qyzyn beredi» degendei, İsan-Būğynyŋ da köşip kelgen ağaiynğa būl jerdi bere saluynyŋ bir sebebi osynda i̇edi. Bos jatqan jerdi «jauyŋ i̇emes, dosyŋmyn» degen qazaq rularynan aiasyn ba, myrzalyq i̇ete salğan.
Jänibek pen Kerei üş-tört jyl ötpei-aq jazğy jailauyn oilai bastady. Qyruar i̇eldi ösip kele jatqan byqyğan malymen qaida aparmaq? Ras, biraz jūrt osy uaqytqa deiin Şu men Talastyŋ joğarğy boiyn örlei Qoşqar, Juanaryq öŋirine köşip keldi. Kei auyldar Kökşe teŋizdiŋ maŋyna da bardy. İendi büite beruge bolmaidy. Sonda jailaudy qaidan tabady? Nauryz bitpei biyl Kökşe teŋiz üstimen soltüstikke şyğyp alğan Jänibek auyldary, köp ūzamai Moiyndyqūm maŋaiynda qalğan qalyŋ i̇elge kelip qosylğan. Būl kezde Jänibek pen Kereidiŋ qaramağyndağy i̇el üş jüz myŋ üige jetken. Äbilqaiyrdyŋ qūryğy būryn da moinyna tüse qoimağan Kökşe teŋiz maŋyndağy i̇el Jänibekke tegis bağynğan. Äulieata, Merke maŋaiyndağy Dulat pen Qoŋyrattar da qos sūltannyŋ jarlyğyna moiyn ūsynğan.
Mine, osy kezde jazğy qamyn oilağan i̇eldiŋ aqsaqal, bi, batyrlary jinalyp i̇eki mäseleni şeşti. Biri — jasynyŋ ülkendigin syilap Rabiuyl aiynyŋ basynda aq kigizge köterip, Kereidi qazaqtyŋ hany sailady. İekinşisi — jazğy jailauy i̇etip Qara Keŋgir, Sary Keŋgir özenderinen bastap Ūlytau, Arğynaty taularynyŋ boiyn qualai, ortadağy Şoiyndyköl, Aqköl, Baraq köldi ala otyryp, sonau, İesil, Nūra özenderine deiin köşpek boldy. Malyna jaiylym, özine pana kerek jūrt «Äbilqaiyr berse qolynan, bermese jolynan alamyz» dep atqa qondy. Qazaq rularynyŋ būnysy kök şalğyndy, saumal köldi i̇ejelgi qonysyn i̇el bolyp qaitadan özi bilep, özi tösteudegi alğaşqy adymy i̇edi. Būğan Äbilqaiyr qarsy tūra almady. «Qazaq i̇elin qūmğa qaşyryp, qyryp tastaŋdar» dep jibergen on myŋ laşkarlarynyŋ qolynan hannyŋ būiryğyn oryndau kelmedi. Laşkarlardy bastağan Bahtiiär-bahadurdan keiingi hannyŋ i̇eŋ senimdi adamy, qara aiudai alpaq-salpaq mol denesi men boiyna bitken alyp küşi üşin, ruynyŋ atyn öz atyna ainaldyryp «Qaraşyŋ» dep atalğan äsker qolbasşysy Darviş-Hūsaiyn batyr, köşken i̇eldiŋ soŋynan quyp jetse de, i̇eşteŋe istei almady. Otyz myŋ soiyldy äskerimen köş soŋynan qorğan bop kele jatqan Jänibek sūltan da būlarğa nazar audaryp keiin būrylmady. Qyr bökterlei jortqan kökjal qasqyrğa tap beruge bata almasa da, keiin qalyp qoiuğa namystanğan auyl töbetteri tärizdi, Äbilqaiyr hannyŋ laşkarlary alystan sadaq atyp qūr mazasyn alyp, soŋdarynan jürip otyrdy. Qaraşyŋnyŋ būl täsiline Jänibek taŋ qaldy. «Sirä, meniŋ äskerimniŋ attan tüsip, bir jaibaraqat qalar kezin küte me? Olai bolsa...» Jänibek kenet otyz myŋ äskeriniŋ atynyŋ basyn keiin būrdyryp aldy da, Qaraşyŋnyŋ laşkarlaryna lap qoidy. Arqanyŋ jazyq dalasynda bauyryn jaza şapqan kileŋ toqpaq jal, qamys qūlaq, börte mingen qalyŋ qol zamatta jau jasaqtaryn jan-jağynan qorşap aldy. Būl Qypşaq şabuylşylarynyŋ i̇ejelgi täsili. Aldynda jaibaraqat kele jatqan qalyŋ qoldan mūndai jyldamdyqty kütpegen Qaraşyŋ bahadur kenet tuğan qauipti körip jaman sasty. Otyz myŋ sypai otyz myŋ sadağyn bir ret qana tartsa ortalarynda qotandağy qoidai qorşalğan on myŋ laşkardan ne qalady? Bir adamğa üş jebeden. Batyrğa da jan kerek, Qaraşyŋ bitim sūrady. Būl oqiğa Dairaiaqtyŋ taqyry, Şotşöt köliniŋ tūsynda bolğan. Keşegi bauyrlas rulardyŋ qanyn tögudi Jänibek laiyq körmei bitimge kelgen. Bitim bireu-aq; «bizge qosylğysy kelgen laşkarlar bizge qosylsyn, al bizge qosylğysy kelmegenderi i̇ekeu ara bir at minip, qalğan attaryn tastap i̇elderine qait-

Click or select a word or words to search the definition