Zäynäp sabır itkän ine, nihayät sabır itä almanı

Äsähe vafat bulğan vaqıtta Zäynäp higez yäşendä ine. Zäynäp ülemdeñ nämä ikänen belgängä kürä, äsäheneñ mäñge qaytmasın belä ine. Äsäheneñ vafat bulıuı Zäynäpkä bik auır toyoldo, ul ilanı, huñ däräcälä täsirlände. Başta bıl eş Zäynäpkä bik auır kürenhä lä, Zäynäp bınıñ asıhına tüzze. Bara torğas hiräkläp kenä ilay başlanı. Äsähe ülep, ber-ike ay torğas, atahı ularzıñ öyzärenä ber sit qatın alıp qayttı. Zäynäp ügäy äsähe ikänen belhälä, sit töslö kürep, haman şulay sit köyönsä ber zä zararhız ğına toror tip uylanı. Başta Zäynäp bıl sit qatındıñ bında torouına qayğırmanı. Läkin bıl sit qatın bara torğas bötä yortqa, hatta Zäynäpteñ üzenä lä hucalıq itä başlanı. Inde Zäynäp üze ber sit bala keüyek qurqa-qurqa yörörgä mäcbür buldı.

Ul sit qatın äsä bulıu mäğänähe menän genä Zäynäpkä baş tügel, bälki kös, qeüät menän baş buldı. Ügäy äsähe Zäynäpkä asıulanıp qına quymay, urınhız bulha la huğıp ta yıbärä başlanı. Zäynäp bıl köndän başlap ügäy äsähenän törlö auırlıqtar kürze. Ul bıl eştärzeñ hämmähenä sabır itte, tüzze. Ul haman tüzä, ällä qayza kitergä, bıl yorttan qasırğa uylamay. Bäğzan, ügäy äsähe kürmägändä genä ilay, bınıñ ilağanın äsähe kürhä tağı asıulana: «Üz başıña ila, ilauıñ üz başıña bulhın!»— ti. Ul ügäy äsäheneñ şunday qatı möğämälälärenä, et könö kürhäteüyenä, bıl eştärzeñ his berehen atahınıñ belmäüyenä, belhä lä, äsähe yaqlı bulıp, unıñ eläkläüye buyınsa, , üzenä asıulanıuına la tüzep torzo.

Ügäy äsähenän yäş bala tıuğas, Zäynäpteñ könö bigeräk qıyınğa qaldı. Unı qarau, yıuatıu hämmähe Zäynäp östönä taşlandı. Ul inde kön buyı bala kütärep, şunı yıuatıp yörörgä mäcbür. Un ğına yäşendä bulha la, ber analıq vazifahın äda qıla. Zur keşelär töslö bulıp, balalıqtıñ şadinän bulğan uyın-fäländeñ nämä ikänen dä belmäy boyoq häm töşönkö köyönsä, haman şunı tärbiä itä. Unda la haman tuqmaq astınan sıqmay, bala az ğına ilaha, äsähe: «Abau, möhäbbäthez! Şul arala huqqan, şul arala semtep tä alğan»,— tip ber zä yuqqa bisara Zäynäpte qağıp yıbärä lä, «Bar, bar! Öyzän sığıp kit!»— tip törtköläp sığara. Zäynäp öy artında azıraq ilap, öygä kerergä qurqıp ultıra la, balalıq menän bıl eştärze onotqan keüyek bulıp, tağı öygä kerä. Unda tağı şunday ber häl bula. Ul haman tüzä genä, ul äsäheneñ şulay qähär iteüyenä, asıuı kilhä — aşarğa birmäüyenä, üzeneñ kösö yıtmäy torğan eştärze eşlärgä quşıuına, älhasil, tärbiähez ğailä esendä ügäy äsälärzeñ ügäy balalarğa kürhätä torğan auırlıqtarzıñ hämmähenä tüzze. «Min bında tormayım, min kitämen»,— tip äytmäne. Hatta bıl eş häterenä lä kilmäne. Zäynäp qıyınlıqtar astında torop üste, bılarzıñ hämmähen tüzemlek menän ütkärep yıbärze.

Ul inde yıtkän qız ine. Torouında rähät bulmaha la. boronğo räüyeşle bik ük qıyın da tügel, başqa qızzar keüyek qäzerzä häm irkälektä bulmaha la, bik auırlıq esendä lä tügel ine.

Inde Zäynäpte bögön tañda keyäügä birergä toralar. Ul häzer üze lä bıl öyzän qotolasağın belä, kiläsäktären uylay, aldında ällä nindäy rähätlektär kötä, şuğa qauışıuın teläy. Unıñ menän ber yäştäge qızzar keyäügä kitä lä başlanılar. Zäynäp ularzıñ rähät kenä torğandarın kürä, üze lä şular keüyek bulıp kitähe kilä. Ul inde ügäy äsäheneñ asıulanğan vaqıttarında äytä torğan:

— Yünle bulhañ, hiñä bığasa keyäü sığır ine, hine et alhınmı?— tigän äse hüzzären işetä-işetä yalqıp bötkän. Unıñ bıl hüzzären işetkän hayın, Zäynäpteñ ese, täne hızlana, tizeräk kitep, şunıñ yörägen yandırahı kilä. Keyäüye menän qunaq bulıp qına, kilep-kitep yörörgä teläy. Ul inde bığasa nindäy auırlıqtarğa la tüzgän, sabır itkän, oşo yortto taşlap sığıp, mäñge ayırılırğa telämägän, bınıñ huñında la ul ulay mäñge ayırılırğa, ikense ber zä kilmäskä uylamay. Auırlıqtarzı kürgän, fäqät tamam bizmägän.

Zäynäpte keyäügä lä birzelär. Zatän, ul tizeräk ügäy äsä qulınan qotolouzı ğına teläy, läkin üze telägän keşegä bara almauın belä ine. Şunıñ ösön ul üze telägänenä bara almanı. Unı birzelär.

Atahınıñ ber zä horamay-nitmäy totop bireüyenä riza bulıp bötmähä lä, sabır itte, tüzze, tauış sığarmanı.

Başta unıñ ösön keyäüye Fähri menän torou bik auır bulmanı. Ul: «Keyäü häm tormoş şulay bulalır»,— tip uylay ine. Zäynäp tora ğına birä. Bılar ber-berehenä yünläp öyränep tä kitmägändär. Zäynäp qurqa-qurqa tora, keyäüyenä yararğa ğına tırışa ine.

Bına ber kön, ber zä uylamağan vaqıtta, Fähri yıñeläyıp qayttı. Zäynäp bınday eşte, üzeneñ yanına iserek keşeneñ kergänen ber zä kürmägängä kürä, qauşap kitte. Fähri üzen yünle totorğa, tura höylärgä tırışa, läkin buldıra almay ine. Zäynäp ilarğa la, ilamasqa la belmäy, qatqan köyönsä qaldı. Fähri kisek yömlälär menän:

— Asıulanma inde, Zäynäp, azıraq esep qayttım,— tip saq äytä aldı. Az-maz höylände lä, ğırıldap yoqoğa kitte... Bıl vaqıtta Zäynäp ilay ine. Uramdan ütep barğan iserekte kürgändä lä qurqa torğan Zäynäpkä, bögön iserek menän bergä tororğa, tön ütkärergä tura kilde. Zäynäp tön buyınsa uyza, häsrättä...

Irtän torğas, Zäynäp Fährizeñ yözönä qararğa la oyala, ni eşlärgä belmäy ine. «Niñä esep qayttıñ?»— tip horau za birmäne, tüzze. Fäqät yörägendä bik keskenä töyön qaldı. Ul töyön Zäynäpteñ yörägen tırnap tora ine.

Bılar, ber-bereheneñ ählaq, täbiğättären ısınlap ta tanışmas boron, Fährizeñ eseüye, Zäynäpteñ möhäbbäten üzenä bäylämäskä genä säbäpse buldı.

Berense eseüzeñ qayğıhı yünläp onotolop ta bötmägän ine, Fähri tağı esep qayttı... Zäynäp inde ısınlap qayğırzı. «Yänem, hin bılay esep qaytqas, miñä qıyın bula»,— tip äytep bötörmäy, muyınına barıp asılındı. Zäynäp bıl eşe menän üzeneñ ömötö Fährizä genä ikänen añlatmaqsı bula ine. Fähri, eseüze yabay ber eş tip belgängä, Zäynäpteñ hüzenä, ilauına ber zä genä ärnemäy: «Yuqqa ilama äle. Qatın aldım tip esmäy tormam!»— tine. Zäynäp bıl hüzgä yauap qaytarmanı. Ber-berehenä öndäşmäy genä yoqlarğa yattılar. Läkin Zäynäpteñ küzenä tön buyınsa yoqo kermäne. Berense märtäbä şunday hüzze işeteüyenä sızay almay ine. Läkin Zäynäp haman tüzze. Sönki tüzeüzän başqa sara yuq ine...

Fähri, hiräkläp esep qayta torğas, eseü ösön üzenä yul asqan ine. Zäynäpteñ qarşı tora almauın belgän ine. Ul inde yañğız vaqıttağı keüyek, telähä qayhı vaqıtta esä, telägän vaqıtında qayta başlanı. Ul ayıq vaqıtta, Zäynäp ilay-ilay esmäüyen ütenä, üzeneñ tilmerep kötöp torouın höyläy, esmäy qaytha ni qäzäre şatlanğanın belderä ine. Bığa qarşı Fähri zä yarar tigän bulıp väğäzä birä lä, şul uq köndö tağı esep qayta ine.

Bögön irtänsäk esmäskä väğäzä birep kitkän Fähri kis läyäğqol bulıp iserep qaytqan. Zäynäp qurqıuınan özälänep tora, ağarğan, ni eşlärgä belmäy, Fähri, yığıla yazıp, östäl yanına ultırzı. Ällä nizär höyläy, küzen ber nöktägä tekägän dä, qurqınıs hürättä qarap tora. Zäynäp: «Äyzä, sisenep yat inde!»— tip yanına barğas ta: «Kit, bında yörömä!»— tip törtöp tä yıbärze. Bıl berense huğılıu Zäynäpkä täsir itte. Şulay za yaqşılığın beldereü ösön, maqsatın äytergä teläne, Fähri Zäynäpte äzäm işetäslek törlö hüzzär menän hügä başlanı. Zäynäp haman sabır itte, tüzze. Sönki qulınan kilerlek eş yuq ine...

Fähri haman esep qaytqas, bara torğas ber zä yuq ösön Zäynäpte huğa, tuqmay başlağas, Zäynäpteñ küñele tamam hıuınğan ine. Ul bötä kösö menän Fährize esermäskä tırışıp qaranı, muafäq bula almanı. Ul inde irenä asıq yöz kürhätmäy, telägänsä eseüyenä, ählaqhızlığına riza bulıp tora almay, barı qulınan kilmägängä, üzeneñ ihtıyarına quyzı. Fährizeñ qotorğan et töslö qotorop qaytıuına, ber zä säbäphez huğıuına haman tüzze. Inde küz töptäre kügärgän köyönsä, küñelhez yörögän Zäynäpte här vaqıt kürep bula ine.

Ul harğayğan, kipkän. Ular, ber-berehenä mäükut torğan keşelärsä möğämälä itälär ine. Qatı hüzzär menän hügeü, yuq qına ösön huğıu ğadi ber eş bulıp kitte. Zäynäp haman tüzä ine. Un hüzgä ber yauap qaytarıu menän kifayalana...

Fährizeñ iserep qaytıuzarı, huğıuzarı hämmähe ğadi bulğan ine. Inde bılar östönä, iserep qaytıp, ällä nindäy qatındarzı maqtay başlanı. Kürälätä sit qatındar menän ultırğanın höyläy: Zäynäp şular räüyeşle quştan tügel, imeş!.. Qatın bulğas, şular keüyek beyıp, hikerep torhon, imeş!.. Ul Zäynäpte yaratmay, imeş!.. Şuğa kürä esep qayta, imeş!.. Fälän qatındı alıp, unıñ menän torhañ, imeş...

Zäynäp Fährizeñ oşo hüzzärenä, bıl ählaqhızlıqtarına sabır itä almanı... Tüzep tora almanı:

— Ulay mine yaratmahañ, mine ayır za, şul fähişäläreñde al da, şular menän tor, min sabır itä almayım! Üzemde unday bısraqtar menän alıştırmayım.— tine lä, qısqırıp, ükerep ilap yıbärze... Sönki ul üzeneñ irenän bınday hüzzärze işetep tororğa sabır itä almanı...