Yırenä yırekkän – eşenä berekkän

Auır saqtarza la ul kollektivtı haqlap qala aldı

Saqırmanılar tügel, saqırzılar Rämil Ğätüf ulın. Armiyala partiya ağzalığına kandidat itep alınğas, praporşik bulıp härbi hezmättä qalırğa, Ural politehnik institutın qızıl diplomğa tamamlağanda — aspiranturağa inergä, yäş belges bularaq — härbi zavodqa, hatta däülät imenlege organdarına. Barıhınan da baş tarttı. Yaratıp haylağan tözöüse hönären üz itte, donyalağı iñ tınıs häm barıhına la, bar yırzä lä käräkle eşte. Sit yaqtarza töplänergä lä küñele tartmanı...

Ğümereneñ yıtense tistähenä ayaq basqan köndärendä tormoş häm hezmät yulın küz aldına kilterä lä, yämle yäyzärzä Ağizel buyınan qaytmay hıu qoyonop, balıq totop ütkän bala saq yıldarın, tuğayzarza besän sabıuzı, yıläk-yımeş, bäşmäk yıyıuzı, üsä töşkäs, hunarğa yöröüze häterenä töşörä. Buşqa yäşälmägän ikän bıl donyala, tip hığımta yahay. «Başneftepromstroy» tresında yabay tözölöş masterı bulıp eş başlap, unıñ general direktorı vazifahına kütärelde Rämil Ğümärov. Räsäyzeñ poçetlı, Başqortostandıñ atqazanğan tözöüsehe buldı.

Neftekamalağı här dürtense yorttoñ ösöhön ul safqa indergän, qalalağı sänäğät predpriyatiyelarınıñ erele-vaqlı korpustarın kütäreüzä lä unıñ hezmät ölöşö tos. Ularzan tış, ös tistä yıldan aşıu trestıñ törlö kimäldäge oyoşmaların yıtäklägändä, Yañauılda, respublikanıñ tönyaq häm tönyaq-könbayışındağı başqa rayon üzäktärendäge, auıldarzağı bihisap obekttı tözöüzä lä qatnaştı ul. Bılarğa şul osorza udar komsomol tözölöştäre bulğan Yar Sallılağı «Kamaz»dı, Sayan-Şuşensk gidroelektrstantsiyahın, huñıraq Ärmänstanda qot osqos yır teträüzän huñ ayaqqa bastırılğan Spitak qalahın da inderhäñ, här yırzä Rämil Ğätüf ulınıñ qulı menän küpme kirbes halınğan!

— Krasnokama rayonınıñ İske Noğay auılında tıuıp üstem. Qızğanısqa qarşı, ütkän bıuattıñ 70-se yıldarında Tübänge Kama hıu haqlağısın tözöügä bäyle auıl küserelde, bik yämle urında ultıra ine, — tip höyläy uzaman. — Ğümerlek hönärze haylauım atayım ölgöhönänder inde — ul küp yıldar kolhoz räyıseneñ tözölöş buyınsa urınbasarı buldı. Unıñ üz eşe turahında höyläüyen yış işetä inem. Mäktäptä uqıu osoronda bezzeñ yaqtarğa neftselär kilep tuldı, huñınan küp tisterzärem oşo hönärze haylanı, tik niñäler min ularğa tartılmanım. Azağıraq Neftekama qalahı qalqıp sıqtı. Unda yış qına barğılap yörönök, täüzä ağas baraktarğa, şunan ike-ös qatlı kirbes yorttarğa qızıqhınıp qaray torğaynım. Tözöüse bulıu teläge şulay nığınğandır inde...

«Yazmışıma rähmätlemen», — ti Rämil ağay. Ata-äsäheneñ halqıbızzıñ matur yolalarına tayanıp tärbiäläüye menän ber rättän, ğümer yulında tik ıñğay keşelär yoğontohona elägeüyen dä bildäläy.

«Tıumıştan birelgän matur holoq-fiğelemde, hälättäremde kürä belgän uqıtıusılarıma, bergä uqığan, eşlägän iptäştäremä, törlö yıtäkselärgä rähmätem zur, — ti ul. — Bögöngö vazifağa yul bala saqtan uq, yämäğätselek eşeneñ urtahında bulıuzan başlanğandır inde. Yuğarı däräcälärgä ber vaqıt ta la atlığıp tormanım, mömkinlektäremde bahalap kütärzelär, ürlättelär, yauaplı eş täqdim ittelär, ä min unı ütäy alırımdı küñelem menän toyomlap, kürhätelgän ışanıstı tağı la därtläneberäk aqlarğa totona inem...»

Rämil Ğümärov ike tistä yıl yıtäklägän «Başneftepromstroy» tresı — respublikanıñ tözölöş industriyahı flagmandarınıñ berehe. Ütkän bıuattıñ 90-sı yıldarındağı bildäle vaqiğalarzan huñ il hucalığınıñ bar tarmaqtarı tiyerlek taralıp-tarqalıp bötkändä, älbittä, bıl oyoşmağa la yıñel bulmanı. Bögön 50 yıllığın bildälägän Neftekamanı tözögän bay tarihlı, Hezmät Qızıl Bayraq ordenına layıq bulğan trest kollektivı hınauzarzı bireşmäyınsä yıñep sığa aldı.

— Älbittä, qıyınlıqtar küp buldı. Ber-ber artlı kilgän körsök küp tözölöş oyoşmalarınıñ bäkälenä huqtı. Yıte yul satında ıcğır yıldärgä hır birmäy basıp torğan imän keüyek, bez zä zaman yıldärenä bireşmänek — ti Rämil Ğätüf ulı. — Bögön trest — respublikanıñ tönyaq-könbayış töbägendä torlaq yorttar, sotsial-mäzäni obekttar tözöüze uñışlı häm ıramlı dauam itkän berzän-ber oyoşma. Auır şarttarza la kollektivtı haqlap qala aldıq. Yıtäkse bularaq, bıl burıstı ber vaqıtta la küz uñınan töşörmänem: bez — respublikanıñ tözölöş tarmağında eşselärze kämeteügä yul quymağan ber nisä genä predriyatiye isäbendä.

Neftekamala bigeräk tä trest huñğı yıldarza halğan küp qatlı bihisap yort «yılmayışıp» ultıra. Ä qalala ille yılda safqa inderelgän torlaqtıñ döyöm mayzanı 2 million kvadrat metrğa yaqın. Bını ike bülmäle fatirzıñ urtasa mayzanına bülhäñ, 40 meñ fatir kilep sığa. Torlaq tözöü menän ber rättän, oyoşma, älbittä, «Arlanneft», «Yucarlanneft», «Krasnoholmneft» neft häm gaz sığarıu idaralıqtarınıñ neft yatqılıqtarında yıhazlandırıu eştären tulıhınsa başqarzı, yahalma kün berekmähe, bıraulau instrumenttarı, avtomobil, höt zavodtarı, ikmäk kombinatı korpustarın safqa inderze. Bınan tış, respublikanıñ tönyaq-könbayış rayondarında töp tözölöş eştären dä trest alıp barzı, şulay uq kürşe Perm krayında, Udmurt Respublikahında, Tömän häm Sverdlovsk ölkälärendä gaz häm neft qıuzırıu stantsiyaları haldı. 70 mäktäp, ike gimnaziya, ike tehnikum, 49 balalar baqsahı, 20 mäzäniät yorto, tistälärsä dauahana häm başqa sotsial obekttar, ike malsılıq kompleksı häm 150-nän aşıu ferma Baltas, Boray, Dürtöylö, Qaltası, Krasnokama, Mişkä, Täteşle häm Yañauıl rayondarına häm Neftekama halqına hezmät itä.

Bögön oyoşmala 600-zän aşıu keşe, ular arahında sirek bıuat häm unan da ozağıraq eşläüselär küp, auır saqtarza la kiteüselär bulmanı tiyerlek. Trestıñ 300-läp tözöüsehe törlö osorza SSSR häm Räsäy orden-mizaldarı menän büläklängän. Qalalağı dürt Sotsialistik Hezmät Geroyınıñ ikäühe trestan, ber hezmätkär — Räsäyzeñ poçetlı tözöüsehe, ikäühe — Räsäyzeñ, 42-he «Başqortostandıñ atqazanğan tözöüsehe» isemenä layıq. Totoroqlo hezmät dinastiyaları la küp kollektivtar könläşerlek. Qalağa nigez halıusılarzıñ danlı eştären yıyändäre dauam itä.

...Sittä ozaq yörörgä yaratmay Rämil Ğätüf ulı. Baş qalağa barha la, tizeräk eşen tamamlap qaytırğa aşığa. Trestağı häldär ösön borsolouzan tügel — urınbasarzarı, törlö yıtäkselär, här kem üz burısın belep başqara, barıhı la ışanıslı — bıl yaqtan unıñ küñele tınıs. Ös tistä yıl samahı tormoştoñ şatlığın da, qıyınlığın da tigez büleşkän qatını, ike qızı büläk itkän yaratqan yıyän-yıyänsärzäre kötöp torğandan da tügel. Tıuıp-üsep, buy yıtkerep, häzer ısın hucalarsa basıp yörögän häm qolas kirep eşläp, yañınan-yañı kürkäm yorttar menän üze maturlağan yırzär gel tartıp tora. Bögön dä şulay buldı. Ozon qıştan huñ därtlänep uyanğan yalan-qırzarzı küzätep, oshoz-qırıyhız uyzarğa sumıp kilep, ike yöz saqrım ara artıq hizelmäne. Bayıuğa borolğan yazğı qoyaştıñ alhıu nurzarında yaltırap alda Neftekamanıñ küp qatlı yorttarı kürende. «Bezzekelär...» tigän şatlıqlı ğorurlanıu hisenä tulı uy yügerep ütte Tözöüse küñelenän. Eyı, alıstan balqıp ultırğan zur qala — unıñ häm hezmättäştäreneñ köndälek eş hözömtähe. Hin halğan yorttarzıñ şulay tirä-yaqqa yäm birep ultırıuın, ularza yäşäüselärzeñ şatlığın küreü zä ğorurlıq häm qänäğätläneü toyğoho uyata. Oşonday hezmät yımeştärenä kiltergän yaratqan eşeñdän täm, tormoşoñdan yäm tabıp yäşäü üze olo bähet tügelme ni keşe ösön?! Halqıbızzıñ Gäräy ırıuı väkile Rämil Ğümärov näq şulay yäşäy zä inde yırzä.


Neftekama qalahı.