Tormoşonan yäm, eşenän täm taba

«Ğümereñde yañınan qabatlarğa mömkinlek bulha, beräy nämäne üzgärter ineñme?» tigän horauğa Raya Zahit qızı ber nindäy ikeläneühez «Yuq!» tip yauap birze. Küptän tügel genä yartı bıuatlıq matur yubileyın bildälägän zamandaşıbız, ısınlap ta, tormoşonan qänäğät. Köndälek hästärzäre maqsatlı yünäleştä alğa bara, qul astında eşlägändär menän yartı hüzzän urtaq tel taba, zaman talaptarına yauap birerlek itep bergäläp halğan, zauıq menän yıhazlandırılğan yortonda bar yähättän dä nıqlı teräk bulğan ire qatını ösön yän atıp tora. Qızzarı Güzäl ata-äsähen yıyän häm yıyänsäre menän qıuandırha, uldarı Röstäm bıyılğı yazzıñ täüge köndärendä ularzı kilenle itergä niätläy...

Boray rayonınıñ hozur täbiğätle Yañı Şilek auılında buy yıtkergän Raya üsmer sağınan uq tisterzärenän äüzemlege menän ayırılıp tora. Bınday malayzarğa halıqta «ütä şuq» tihälär, qızzarğa qarata «egettärzän ber zä ayırılmay» tip tä yıbärälär. Ğailäläge ikense bala bularaq, sovet osoronda urındağı kolhozda küptärgä ölgö bulıp, tik maqtalıp qına eşlägän, şuğa östäp ös qız häm ös ulğa ğümer birep, ularzı olo tormoş yulına bastırğan atahı Zahit ağay menän äsähe Hälimä apayzıñ iñ ıñğay sifattarın üzenä alğan. Ular arahınan yıgärlelek, tırışlıq häm yauaplılıq toyğohon añlau keüyektäre Rayanı bik irtä üz itkän. Tıuğan auılındağı täüge ös klastan huñ kürşe Tañatarzağı urta mäktäptä yaqşı uqıu menän bergä ul saqtağı pioner häm komsomol kürhätmälären küñel birep ütäy, yämäğät eştäreneñ urtahında bula. Sportta la aldınğılıqtı birmäy, voleybol häm sañğı buyınsa rayon bäygelärendä lä yış qatnaşa. Qısqahı, yäşlegenä zamanınıñ aldınğı väkile bulıp ayaq basa. Ul vaqıtta bınday äüzemdär şau-şıulı tormoşlo qalağa ıntıla ine. Raya la, täbiğät-bulmışına buyhonop, 1984 yılda yaqındağı Neftekamağa yullana häm auıl hucalığı ösön törlö tağılma qoramaldar yıteştergän «Başselmaş» zavodında elektr arbahı (elektrokar) yörötöüse bulıp kitä. Donyalar şulay häüyetemsä genä dauam ithä, imanım kamil, haylağan hezmät yulında yuğarı kürhätkestärgä motlaq ölgäşer ine Boray hılıuı...

Uzğan bıuat azağındağı üzgäreştär görläp eşlägän zavodtı pıran-zaran kilterä, küptärze auır hınau aldına quya. Bıl vaqıtqa inde Asqın yıgete Räüil Fäğil ulı yözöndä yazmışınıñ yartıhın osratıp, ğailä qorğan, höygänenä qız häm ul büläk itkän Raya bazar iqtisadınıñ ıñğay häm kire yaqtarın üz iñendä hınausılarzıñ täüge safında urın ala.

– Balalar ayaqqa basqansı tip, küptär ölgöhöndä ös häm ayaq keyıme hatırğa totondom, – tip häterläy ul saqtarzı äñgämäsem. – Ällä ni auırlıq toymanım. Äzeräk öyränep alğas, şähsi eşqıuarlıqqa totondom.

Bılay tip äyteüye genä yıñel, älbittä. Iren qarau, balaların tärbiäläü häm yort eştäre menän bergä yäş qatın «timer at»tı la yügänläy, üz maşinahında kürşe-tirä rayon auıldarınan qalalağı sauza nöktälärenä it alıp kilep tapşıra başlay. Bında la äzeräk şımarğas, qasandır üze eşlägän zavodtıñ taşlandıq ber bülmähendä it yarımfabrikattarı yıteştereü häm hatıu tsehı asıp yıbärä. Bögön tistä yarımğa yaqın täcribäle hezmätkärzän torğan kollektiv äzerlägän törlö it farşın, bilmän, mantı, kätlit, golubtsı, hinkali häm şaşlıq äzerlämälären Neftekama häm yaqın auıldar halqı ğına tügel, kürşe Udmurt Respublikahında yäşäüselär zä bik maqtap häm teläp ala. Olo yul buyında urınlaşqan magazinğa osraqlı huğılıusılar motlaq ikensegä kilä. Tseh aldan birelgän zakazdar buyınsa la uñışlı eşläy. Könönä 300 kilogramğa qäzär yuğarı sifatlı it produktsiyahı hatıp alıusı östälenä yullana.

Qulın kesähenä tığıp yä kabinetta ultırıp qına yıtäkselek iteü tigän nämäne küz aldına la kiltermäy millättäşebez. Irtänän kiskäsä unıñ töp eş urını – produktsiya yıteştereü tsehı. Käräk ikän – rulgä ultırıp, tiz genä teyışle yırgä yılderep barıp kilä lä tağı üz kollektivınıñ döyöm hezmät ritmına suma. Şulay tormoşonan yäm, eşenän täm tabıp yäşäy ul. Yaqındarı – unıñ berense yarzamsıları.

Üz qulı astında eşläüselär zä, yaqın-tirä rayondarzıñ it yıteştereüse fermerzarı la, qalalağı yünseldär zä hörmät yözönän Raya Näbiullinağa «Zahitovna» tip kenä öndäşä. Bıl üze genä lä keşe ösön üzensälekle häm olo baha tügelme ni?!


Neftekama qalahı.