Tormoş görläy Uran yırendä

Rayondıñ tönyaq-könbayış ölöşö — Uran ırıuı başqorttarınıñ asaba yırzäre. Kürenekle ğalim Änüär Äsfändiärov «Başqortostan auıldarı tarihı» tigän kitabında bildäläüyensä, Öryä yılğahı buyındağı Urtauıl XVII bıuatta urandar küpläp yäşägän töbäk bulğan. Ul Kisäkqayından Yañauılğa barğan boronğo yuldıñ näq urtahında urınlaşqan, atamahı şunan kilä. 1847 yılda Urtauıldıñ ike tistänän aşıu keşehe Beüä yılğahınıñ uñ yaq yarında «Yañı Urtauıl» iseme alğan auılğa nigez halğandan huñ, Urtauıl «iske» bulıp qalğan. Bında ike auıldıñ urtaq atamahına qağılğan ber iskärmägä lä tuqtalıp kitergä käräk. Äyteleşenän sığıptır inde, urıs telendäge qağızzarza Urtauıl «Artauıl»ğa äylängän. Tarihi sığanaqtarğa küz halmau, telse ğalimdarğa möräcäğät itmäü arqahında auıldarzıñ räsmi iseme bögön respublikabızzıñ däülät teldärendä Iske Artauıl häm Yañı Artauıl bulıp yöröy. Şulay itep, «Urtauıl» bulıuın belhäk tä, bögön hüzebez – Iske Artauıl haqında.

Handar häm dälildär

1795 yılda yaqın tirälä iñ zur auıl hanalğan Qarmanda — 86, ä Iske Artauılda 50 hucalıq isäpkä alınğan, ularza 285 keşe yäşägän. Artaban halıq hanı totoroqlo arta barğan: 1870 yılda 94 yortta — 487, ä tap yartı bıuattan huñ (1920 yıl) 134 hucalıqta 672 keşe kön itkän. Sovet osoronda halıqtıñ kämeüye küzätelä. 1961 yılda näşer itelgän «Başqort ASSR-ınıñ administrativ-territorial büleneşe» isemle beleşmä-kitapta auılda 412 keşe yäşäüye bildälänhä, 2010 yılda ular 209-ğa qala, şularzıñ 97-he – ir-at, 112-he – qatın-qız.

Bögön Iske Artauıldağı 93 yortta 155 keşe yäşäy, ularzıñ 55-e – haqlı yaldağılar, 10-ı – sabıyzar häm mäk­täpkäsä yäştäge balalar, 14-e – üsmer yıget häm qızzar. Auıl halqınıñ qalğan 76-hı – hezmätkä yaraqlı ir-uzaman häm qatın-qız. Şularzıñ tik 20-gä yaqını ike krästiän (fermer) hu­ca­lığında häm ber şähsi eşqıuarza, byudcet uçrecdeniyeları bulğan auıl klubında häm feldşer-akuşerlıq punktında mäş­ğül. Qalğandar – timer yulda, neft sığarıuza, yaqındağı Neftekama häm Yañauıl qalalarında eşläy. Hezmät urının alısıraq yaqtarza tabıu­sılar za bar.

Veterandar – zur ğorurlıq

Uzğan XX bıuattıñ ikense yartıhında auıl igenselektä häm täü siratta malsılıqta rayon, respublika kimälendä aldınğılar rätendä bulğan Çapayiv isemendäge kolhozğa qarağan. Mäsälän, Internet seltärendä şunday mäğlümät bar: «1988 yıl yomğaqtarı buyınsa Iske Artauıl hötsölök fermahı, Bötä Soyuz sotsialistik yarışında yıñep sığıp, RSFSR däülät agropromınıñ häm Auıl hucalığı hezmätkärzäre profsoyuzı Üzäk komitetınıñ maqtaulı diplomı häm 1000 hum külämendäge aqsalata premiya menän büläklände».

Fähim Nizamov yıtäkselegendäge ferma kollektivı 155 hıyırzıñ här berehenän 3724-är kilogramm höt hauıp alğanı ösön layıq bulğan bınday hörmätkä. Ä urtasa hauımdı 4000 kilogramdan arttırğan aldınğı hauınsılar Näqibä Bilalova menän Fähimä Niğmätyänova 80-şär hum premiya alğan. Auıldıñ tırış malsılarınıñ sirattağı uñışı şulay bildälängän.

Bar ğümeren kolhoz eşenä arnağan, ozaq qına mehanizator, azaqtan ferma mödire bulğan, altmışı tulıp küp tä uzmastan baqıylıqqa küskän Fähim Ğarifyän ulınıñ 1973 yılda uq Hezmät Qızıl Bayraq ordenın alğanın iskä töşörhäk, hucalıqtıñ uñıştarı ber nisä tistä yıl buyı totoroqlo bulğanın añlauı ber zä qıyın tügel. Oşonday uq büläkkä aldınğı hauınsı Näğimä Miñlähmätova 1971 yılda layıq bulğan, a tağı ike yıldan Oktyabr Revolyutsiyahı ordenı menän nagradlanğan. Ul saqtarza bınday yuğarı baha ısın mäğänähendä hezmät batırlığı kürhätkändärgä birelä ine.

Namıslı, fizakär hezmäte menän dan-şöhrät qazanğan, äle haqlı yalda hau-sälämät ğümer itkän ordenlı mal­sılar Näğimä Fätih qızı Miñ­läh­mätova, Näqibä Ğäbsadiq qızı Bilalova, Rauza Fätih qızı Däülätşina häm Fä­himä Sälih qızı Niğmätyänova apay­zar, başta mehanizator, huñınan bri­gadir vazifaların başqarğan, mi­zal­dar häm maqtau qağızzarı menän bü­läk­längän Mansur Möhämäy ulı Sä­rü­ärov, Räil Zäki ulı Islamov ağay­zar menän yaqından aralaşıu za matur toyğolar qaldırzı. Elekke kolhozsılar hucalıqtarınıñ häm üzzäreneñ şähsi qazanıştarı menän haqlı ğorurlana – bığa ular tulıhınsa layıq.

— VI klastı tamamlağas, mine fermağa hisapsı itep aldılar, — tip häter yomğağın tarattı Näqibä apay Bilalova. — Ul vaqıtta dürt keşe 60 hıyır haua ine, beräyhe sirlähä, unı, şulay uq yal iteüselärze almaştırzım. Sirek bıuat tiyerlek hauınsı buldım, haqlı yalğa sıqqas ta eşläp yörönöm. 1989 yılda hauımdı 4000 kilogramdan arttırzım. Büläktärem küp buldı: orden-mizaldarım bar, maqtau gramotalarım bihisap, «Sotsialistik yarış yıñeüsehe», «Biş yıllıq aldınğıhı» bildäläre lä baytaq.

Fermanıñ ul vaqıttağı ikense «dürt meñense»he Fähimä apay Niğmätyänova eşendäge qazanıştarı ösön Hezmät Qızıl Bayraq häm Halıqtar Duslığı ordendarı menän nagradlanğan, «Başqort ASSR-ınıñ atqazanğan auıl hucalığı hezmätkäre» tigän maqtaulı isemgä layıq bulğan. Unıñ kükrägen ber nisä biş yıllıq yomğaqtarı buyınsa birelgän bildälär zä bizäy. Zamanında KPSS-tıñ rayon häm ölkä komitettarı ağzahı itep haylanğan, auıl häm rayon Sovettarı deputatı bulğan.

Dürt tistägä yaqın yılın malsılıqqa arnağan Rauza Däülätşina III däräcä Hezmät Danı ordenı häm mizaldar menän büläklängän.

Bögön, küp yırzärzägesä, kolhoz tarqal­ğan. Yuğarı kürhätkestärgä layıq bulğan, respublika kimälendä bildälelek yaula­ğan osorzar haqında hağınıp höylärgä genä qalğan. Auıldıñ ike fermerı ul zaman kolhozın almaştırmay şul. Şähsi hucalıqtarza la ni barı 45 baş hıyır malı, ike tistägä yaqın harıq asrayzar. Halqıbızzıñ elek-elektän toğro yort hayuanı bulğan attı bötönläy totmauzarı küñelde qırha la, ata-babalarıbızzıñ boronğo şöğölö qortsoloqqa ıñğay qaraş bulıuı höyöndörä. Auıl Sovetı buyınsa iñ küp umarta – Iske Artauılda. Bında şulay uq qoş-qort işle.

Berzän-ber yaugir

Eñeüzeñ olo yubileyı yılında «Bında Böyök Vatan huğışı veteranı yäşäy» tigän istälekle taqta berke­telgän yortto urap ütergä qıymanım. Rähim Räşit ulı Häyzärov auılda ber üze qalğan yaugir ikän. Unan başqa huğış yıldarında arıu-talıu belmäy hezmät halğan un tıl hezmätkäre bar. Üsmer genä sağınan ololar menän ber rättän küp eştä qatnaşqan, ir-eget qorona ingäs, kolhozdıñ aldınğı mehanizatorı bulıp kitkän, tırış häm namıslı hezmäte ösön «Poçet Bildähe» ordenı menän büläklängän Ähnäf Häkimov iyun başında ğına yaqtı donya menän huşlaşqan.

Rähim ağay Häyzärov «huñğı härbi saqırıu» buyınsa huğışqa alına, pehotağa elägä. Dähşätle yau yuldarın 1-se Baltik buyı frontı ğäskärzärendä ütä. Belorussiya, Latviya häm Litva bilämälären doşmandan azat iteüzä qatnaşa. Qaharmanlığı «Batırlıq ösön» häm başqa mizaldar menän baha­lana. I däräcä Vatan huğışı ordenın da zur ğorurlıq menän yörötä veteran.

Faşist ilbasarzarına qarşı üzeneñ huñğı alışına un higez yäşlek Rähim Räşit ulı 1944 yıldıñ 22 oktyabrendä inä. Komandirzarı Berlinğa tiklem ni barı 70 saqrım qalğanın belderä. Tik doşmandı üz öñöndä tuqmarğa nasip bulmay haldatqa. «Ur-ra!» qısqırıp höcüm­gä kütärelgäs, unı doşman granatahı ayaq­tan yığa. Uñ bot höyäge nıq yärä­hätlängänen azaqtan ğına belä yaugir. Auır yaranan añın yuğaltqan yıget közgö halqın yırzä, qar qatış yamğır astında täülek buyı qanhırap yata. Sanitarzar kilep tapqanda, unıñ artaban yäşäügä ömötö bik az qalğan bula...

Tıuğan auılındağı äsähenä tizzän «qara qağız» zur qayğı alıp kilä. Şulay za yäş organizm ülemde yıñep sığa. Ike ayağınıñ da barmaqtarın kisterep, gospitaldärzä tağı la yartı yıl yatqandan huñ öyönä qaytıp töşä Rähim ağay. Haulığı nığıy töşkäs, kolhozğa eşkä sığa. Ğailä qorop, häüyetemsä yäşäp alıp kitä. Härbi mizaldarına hezmät nagradaları östälä. Bögön ul balaları tärbiähendä, yazmışınan qänäğät bulıp, tınıs tormoş kiserä.

Yılı hüzzäre lä daualay

Zamanalar nindäy genä bulmahın, halıq här yırzä aq halatlı hönär eyälärenä – tabiptarğa häm şäfqät tutaştarına — mohtac. Feldşer-akuşerlıq punktı mödire Yäsirä Kamalovanı eş urınında tap ittem. Ul üze oşo auıldan ikän, Udmurt Respublikahınıñ Sarapul qalahında meduçilişe tamamlağan, ös tistä yarım yıl inde yaratqan şöğölö menän mäşğül. Iske Artauıl häm kürşe Noqrat halqın hezmätländerä, barlığı 220 keşeneñ sälämätlegen qayğırta.

— Mohtacdarğa täüge meditsina yarzamın vaqıtında häm teyışle kimäldä kürhätergä tırışam, — tip bäyän itte Yäsirä Räfqät qızı, qaralırğa kilgän ir-uzamandıñ qan basımın ülsäp, uğa teyışle käñäştär birep ozatqas. – Töp iğtibar, älbittä, ozaylı sirlelärgä, olo yäştägelärgä häm balalarğa bülenä. Ike auılda törlö törköm invalidtarı qırqtan aşıu, ularzıñ haulığın daimi küzätep toram. Haqlı yaldağılar za yış möräcäğät itä.

Sälämätlektäre kinät nasaray­ğan­darğa «Aşığıs yarzam» maşinahı saqır­tıuzı, auırıuzarzı Progress auılında urınlaşqan uçastka yä Yañauıldağı üzäk rayon dauahanalarına yıbäreüze lä hästärläy şäfqät tutaşı. Qısqahı, üze­nä yökmätelgände küñel birep başqara, darıuzar menän daualauğa östäp, här kemgä yılı hüz häm naz tabırğa tırışa. Şuğalır za auıldaştarı üz feldşer­zarın maqtap bötä almay. Älege vaqıtta Yäsirä Kamalova auıl halqın tıuğan yıldarına yaraşlı dispanserlaştırıu menän mäşğül, başqa mäşäqättäre lä baştan aşqan.

— Yılına ike tapqır öy berensä yöröp, hucalarzıñ, ularzıñ bala­la­rınıñ haulıq toroşo menän ber rättän yort-hucalıqtağı sanitariya toroşon da tikşerep sığabız, — ti şäfqät tutaşı. —Barıhı menän dä urtaq tel tabam, auıldaştar käñäştäremä qolaq hala.

Köndälek eşendäge yarzam-bulış­lıq­tarı ösön Yäsirä Räfqät qızı uçastka tabibı Älmirä Söläymänovağa, başqa hönärzäştärenä, dauahanalar yıtäkse­legenä lä rähmät hüzzäre yullay. Oşonday alsaq küñelle, keşelärgä ıñğay mönäsäbättä bulğan aq halatlı hılıu­zıñ üzenä lä yaqşılıq qına teläyhe qala.

«Ämir» mäsete – auıl kürke

Yañauıl häm Krasnokama rayondarında, Neftekama qalahında huñğı ike tistä yılda äüzemlege menän tanılıu alğan, törlö saralar ütkärgändä qulınan kilgänsä häyriä yarzamı kürhätep kilgän eşqıuar Artur Zaripovtıñ tuğanlıq tamırzarı Iske Artauıldan. Zaripov­tarzıñ ös bıuından torğan diñgezselär dinastiyahına nigez halğan Ämir Änüär ulı 1912 yılda näq oşo auılda donyağa kilgän. Mäzräsä tamamlağas, yıget ärme hezmäten Tımıq okean flotında ütä, azaq kolhozda hisapsı bula. Böyök Vatan huğışı başlanğas, bron buyınsa tıl­da eşen dauam itä. 1942 yılda frontqa alınıp, 1943 yıldıñ sentyabrendä Smolensk ölkähen doşmandan azat itkändä batırzarsa häläk bula.

Unıñ ulı Genrih Zaripov sirek bıuattan aşıu ğümeren härbi hezmätkä arnay, şunıñ un yılında Tımıq okean flotınıñ atom hıu astı kämälärendä yauaplı vazifalar başqara, ikense rang kapitanı däräcähendä haqlı yalğa sığa. Ämmä qul qauşırıp ultırmay, küp yıldar DOSAAF-tıñ Krasnokama rayon oyoşmahına yıtäkselek itä.

Diñgezse ulı häm yıyäne, älbittä, şul uq hönärze haylay: Artur Genrih ulı Zaripov Sevastopoldäge Yuğarı härbi-diñgez incener uçilişehın tamamlap, olatahı häm atahı hezmät itkän Tımıq okean flotına yünältmä ala. Atom hıu astı kämähendä donya okeanı buylap ber nisä ozaylı pohodta qatnaşa. Därtländereü yözönän vaqıtınan alda kapitan-leytenant härbi däräcähe alıp, tınıs hezmätkä qayta. Zapastağı ofitser, ällä ni küp uylap tormay, halıqqa qunaqhana servisı häm aş-hıu ölkähendä hezmät kürhäteü yünäleşendä eşqıuarlıqqa totona. Äle ul ike qalala häm ös rayonda 150-nän aşıu eş urını buldırğan.

Genrih Ämir ulınıñ täqdime menän Zaripovtar 2013 yılda ata-äsäheneñ töyäge Iske Artauılda üz aqsahına kürkäm mäset halğan. Diñgezselär dinastiyahı başında torğan Ämir babayzıñ isemen alğan iman yorto bınan ike yıl elek näq Uraza ğäyıte köndärendä asılğan. Auılğa säfärem izge Ramazan ayında bulğanlıqtan, kön barışında mäsettän ber nisä tapqır azan tauışın işettem.

Ihlas küñelle «Ihlas»tar

Yır-moñğa mahirlıq – ğümerlek inde ul. Nindäy hönär haylauına qaramastan, ul keşene ozon tormoş yulında ozatıp kilä. Auılda altı yıldan aşıu uñış­lı eşlägän «Ihlas» vokal ansam­ble ağzalarınıñ döyöm fekere şunday.

— Hıyırzı qul menän hauğanda bik tauışlanmahaq ta, maşina menän eşläügä küskäs, rähätlänep yırlay-yırlay ultıra başlanıq, — tigäyne «dürt meñense» Näqibä apay Bilalova, yarım ısınlap, yarım şayartıp. – Haqlı yalğa sıqqas, bigeräk tä küñelle yäşäybez.

«Ihlas» ansamble ağzalarınıñ barı­hı la – yır-moñğa ğaşiq hezmät veterandarı. Yıtäkseläre Rifinä Ähmätnur qızı sığışı menän Kisäkqayından, Bäläbäy pedagogiya uçilişehın tamamlap, dürt tistä yılğa yaqın başlanğıs klastarzı uqıtqan. Möğällimäneñ ölgölö hezmäte «RSFSR-zıñ halıq mäğarifı otliçnigı» bildähe, poçet gramotaları menän bildälängän. Iñ möhime – kilgän yırenä «taş bulıp töşkän» Rifinä apay auıl halqınıñ ber nisä bıuınınıñ olo ihtiramın häm hörmäten yaulağan. Elekke uqıusıları, ularzıñ ata-äsäläre üzenä rähmät kenä äytep tora, osraşqanda häl-ähüäl horaşıp, bayramdar menän saf küñeldän täbrikläy.

– Min uqıtqan balalarzıñ hanı meñ­dän aşıp kitte, — tine mäğarif veteranı. – Barıhı la tormoşta üz yulın taptı, yämğiätkä fayzalı şöğöldäre bar.

Rifinä Ähmätnur qızı ire, 40 yıldan aşıuıraq mehanizator bulıp eşlägän, bayansı Albert Zıya ulı menän ös bala tärbiäläp üstergän. Ölkän uldarı Ayzar auılda krästiän (fermer) hucalığına yıtäkselek itä, kilendäre Ayhılıu — klub mödire. Ikense uldarı Almas Seber taraftarında vahta ısulı menän eşläp yöröy. Qızzarı äsähe hönären haylağan — Öfölä balalar baqsahında tärbiäse.

«Ihlas»tıñ başqa ağzaları la tormoştarın üzeşmäkär sänğättän başqa küz aldına la kiltermäy. Yırlap hıyır hauğan Näqibä apay Bilalovanı ürzä telgä alğaynıq inde. Ul küp yıldar kolhozda şofer bulıp eşlägän ire Şamil ağay menän küñeldärenä oqşağan hönär haylap, törlö qalala uñışlı hezmät itkän ös qız häm ös ulğa ğümer birgän.

Ansambldeñ qalğan ike yırsıhı, yıtäk­seläre keüyek, Iske Artauıl kilen­dä­re. Ularzı yäş saqtarında auıl traktor­sıları üz itkän. Räyfä apay Hucina – Yanbaris auılınan, ös bala äsähe, ike tistä yıl maldarzı yahalma qasırıusı burısın ütägän. Roza apay Häübänova – Etkenä auılınan, 31 yıl sauzala eşlägän.

«Ihlas» yırsıları, yazmış­ta­rınan qänäğät bulıp, donya mä­şäqättärenän arınğan sä­ğättären zur teläk menän sähnälä ütkärä. Halıq yırzarın häm törlö bıuın kompozitorzarınıñ äsär­zären ihlas başqara ular. Yaq­taştarın, yaqın-tiräläge auıl­dar halqın bayram hayın matur sığıştarı menän qıuan­dıralar, yır bäygelärendä bik teläp qatnaşalar.

Yaulayhı ürzäre alda äle

Auılda ike krästiän (fermer) hucalığı bar. Ular haqında höy­läüze mahsus räüyeştä yaz­mamdıñ azağına qaldırzım. Ildä alıp barılğan säyäsätkä yaraşlı, ular­ğa bögön yıtdi ähämiät birelä, zur ömöt bağlana. Rayonda bıyıl «Yämäğätselek hörmä­te» tip atalğan üzensälekle aktsiya oyoştoroldo. Unda qatnaşıu ösön bar­lıq tar­maqtarzan hezmät kollektivtarı üze­neñ iñ abruylı väkildären täqdim itte. Yıñeüselärze hakimiät baş­lığı rä­yıslegendäge komissiya haylap aldı, häm ular habantuyzıñ kürkäm sähnähendä täbriklände. «Rassvet»tıñ yıtäksehe Älfir Ğälimyänovtıñ «Auıl halqı ömö­tö» nominatsiyahında rayon buyınsa berense bulıp tanılıuın da näq oşoğa işara tip qabul itergä käräkter. Äyt­kändäy, Älfir Ämiryän ulınıñ täüge uñışı tügel bıl, ul hönärzäştäre arahında küptän bildälelek alğan. Huñğı tistä yılda igenselek häm malsılıq eştärenä yomğaq yahağanda «Rassvet» hucalığı motlaq aldınğılar rätendä telgä alına.

Törlö kimäldäge yıtäkselek auıl fermerı haqında tik ıñğay fekerzä. Başqasa bulıuı la mömkin tügelder! Dıuan auıl hucalığı tehnikumınıñ zootehniktar äzerläü büleksähen, azaqtan şul uq hönäre buyınsa auıl hucalığı institutın tamamlağan, sik buyı ğäskärzäre safında nıqlı sınığıu alğan, ürzä äytelgän aldınğı Çapayiv isemendäge kolhozda baş belges bulıp eşlägän ir-uzamandıñ tormoş häm eş täcribähenä küptär könläşerlek. Bığa tağı la unıñ 1987 yıldıñ aprelendä, härbi hezmättä bulğanda, VLKSM-dıñ HH sezına delegat itep haylanıuın da östähäñ, ışanıslı yäşäyışe häm uñışlı eşmäkärlege serzären ber ni tiklem tosmallarğa bula.

Auıldaştarı ösön un hezmät urını buldırğan «Rassvet» hucalığı malsı­lıqtı la, igenselekte lä totoroqlo, uñışlı alıp bara. Täülegenä urtasa 7,5 tsentnerğa yıtkän yuğarı sifatlı höttö qullanıusılar üzzäre alıp kitä. Äle mal azığı äzerläü tamamlana. 200 gektar mayzanda arış ölgörä, arpa häm boyzay basıuzarınıñ da toroşo häybät, ti fermer.

Uñıştarı äle ük hizelerlek bulha la, ular turahında kiñeräk höyläşeüze közgä, auıl hucalığı yılına yomğaq yahau osorona qaldırırğa täqdim itte Älfir Ğälimyänov.

— Eştär, ısınlap ta, älegä yaylı bara. Qalğanın kiläsäk kürhäter... – tine, nindäyzer tärän uyzarınan arınıp.

Zur basıuza yäyge qoyaşta qıştırlap kipkän lyutserna ülänen törgäktärgä yıyıp yörögän «Belarus» traktorı yağına hucalarsa qaraş taşlanı la, qänäğät yılmayıp, atayzarğa ğına has ğorurlıq menän östäne:

— Mineñ malay Älmir bıyıl H klas­tı tamamlanı. Ösönsö yıl traktorza, yazzan közgäsä basıu-qırzarza, tihäñ dä bula. Küp eşte üze başqara, ana, besän­de lä yıyıp bötöp kilä.

Isınlap ta, yalan tulı besän törgäk­täre yata. Tizzän “Belarus” ergäbezzä tuqtanı. Üsmer kabinanan ısın traktorsılarsa hikerep töştö lä bezzeñ yanğa kilde. «Atanan kürgän – uq yunğan» şul bulalır inde. Küreşep tanışqas, Älmir horauzarğa tıynaq qına yauap birze.

— Eş köylö bara. Uqıu yılın yaqşı tamamlanım. Agrar universitettıñ mehanika fakultetına barasaqmın. Tağı ber hıyalım — ärmelä hezmät itep qaytıu.

Sport menän dä dus ikän Älmir: yıñel atletika buyınsa mäktäp komandahı menän rayon yarıştarında daimi qatnaşa, maqtau qağızzarı bar. Ämmä, üze äyteüyensä, yaulayhı ürzäre, alır büläktäre alda äle. Atahı ölgöhöndä ısın ir-eget eşenä totonğan Älmirzeñ täüge azımdarı nıqlı häm ışanıslı, ä unıñ berense hizelerlek uñışı küptär könläşerlek: habansılarzıñ bıltırğı rayon bäygehendä 37 täcribäle traktorsı arahında ul berense urındı alğan. Bıl yıñeügä yañıları la yuldaş bulhın!

Äytkändäy...

«Nisek yäşäyheñ, auıl?» rubrika­hındağı yazmanıñ Iske Artauılğa arnalıuı osraqlı buldı. Här yırzägesä, unan yaqşıraq yäki nasarıraq, problemaları la bulğan auıldar rayonda bar, älbittä. Töpköldägeläre lä yıterlek.

Rayon üzäge häm timer yul stantsiyahı urınlaşqan Yañauıldan — 16, respub­likabızzıñ tönyaq-könbayış töbäge üzäge hanalğan Neftekamanan — 34, oşo ike qalanı totaştırğan olo yuldan ös saqrımda ğına yatqan, yorttarına gaz häm hıu inderelgän, zamanında şaulap torğan auıl bögön häüyetemsä genä, atamahına auazdaş bulğan urtasa tormoş menän yäşäp yata. Uran ırıuı başqorttarınıñ varistarı ihlaslığı häm asıqlığı menän küñelde arbanı. Bihisap ordenlı apayzar menän aralaşıu, ularzıñ hätirälären tıñlau, ütkändäge danlı eştären bayqau barı tik ıñğay täsorattar uyattı. Aldan mahsus kisäteü bulmağanına imanım kamil: höyläşeü barışında hezmät veteran­darınıñ berehenän dä nindäy zä bulha ükeneü, ütkändärze häm bögöngönö hilaflau hüzzäre işetmänem. Kirehensä, başlısa malsılıq tarmağındağı his tä yıñel bulmağan eşkä ösär-dürtär tistä yıldarın arnausılarzıñ här feke­rendä olo ğorurlıq yañğıranı.

Iske Artauıl törlö kimäldäge yıtäk­selek iğtibarınan ber zä mährüm tügel. Rayon hakimiäte başlığı Ilşat Vä­ziğätov häm unıñ qul astında eşläü­selär auıl halqınıñ köndälek ih­tıyac­darın yaqşı belä, kilep tıuğan mäsä­lälärze üz vaqıtında häl itergä tırışa.

Iske Artauıl qarağan Bayğuca auıl Sovetı hakimiäte başlığı Zälif Hanov başqarılğan eştär turahında bılay tip höyläne:

— Auıl zıyaratınıñ qoymahı halıq isäbenä totoşlayı menän timer seltärgä almaştırıldı. Haqlı yaldağı Räfil Mozafarov üz aqsahına timerzän sükelgän qapqa quyzı. Başqa biş auıl menän ber rättän Iske Artauılda la uramdar yaqtırtıla, ularzıñ berehenä yul fondı isäbenä qırsıntaş tüşälde.

«Berzäm Räsäy» säyäsi firqäheneñ Başqortostan töbäk büleksähe küptän tügel ğämälgä aşıra başlağan «Real eştär” proyıktı la auıldarzı tözök­ländereü yähätenän nindäyzer kimäldä etärges bulasağın da telgä aldı urındağı hakimiät başlığı. Şul uq vaqıtta halıqtıñ initsiativahı la möhim bulıp qala.


Yañauıl rayonı.

Click or select a word or words to search the definition