Sik buyında töbäk danın haqlay

Sik buyında töbäk danın haqlay

Ağizel yılğahınıñ Kamağa qoyğan, tuğandaş Başqortostan, Tatarstan häm Udmurt respublikaları sikläşkän yırzä, rayondıñ könbayışında yatqan Sauızbaş auılına bıuat yarım samahı elek Yänäy ırıuı başqorttarı nigez halğan häm uğa yaqındağı kül isemen birgän. Tarihi sığanaqtarzan töyäkteñ täüge atamahınıñ Yañı Yänäy bulıuı la bildäle. Kama aryağında yäşägän urıstar ihä auıldı, halqı başlısa harıq ite menän hıylağanlıqtan, Baranovka tip tä yörötkän.

1902 yılğı mäğlümättärgä qarağanda, Sauızbaştağı 125 yortta 334 başqort ir-atı ğümer itkän. 1917 yılda ütkärelgän Döyöm Räsäy auıl hucalığı häm yır iѕäben alıuza 176 yortta – 934 başqort, ike yortta – higez urıs häm ber hucalıqta tiptärzärzän ike keşe yäşäüye terkälgän. 1961 yılda näşer itelgän “Başqort ASSR-ınıñ administrativ-territorial büleneşe” isemle beleşmä-kitapta, şul yıldıñ 1 ğinuarına auılda 742 başqort yäşäy, tip kürhätelgän. Basmanıñ 1981 yılğı sığarılışında la “Qızıl tañ” kolhozına qarağan Sauızbaşta başqorttar yäşäüye telgä alına. 2002 yılğı halıq isäben alıuğa kilgändä ihä 451 keşe terkälgän. Bögön 190-ğa yaqın yort-hucalıqta yäşäüselärzeñ hanı 480-dän aşıu.

«Qızıl tañ»dan qalğan miras

Sovet osoronda Sauızbaş hälle häm nıqlı hucalıqtan isäplängän “Qızıl tañ” kolhozınıñ üzäge bula. Täbiğät şarttarı ällä ni irkälämähä lä, teyışle iğtibar birelep, yıterlek kös tükkänlektän, malsılıq ta, igenselek tä yıldam alğa barğan. Auıl keşeläreneñ kübehe yartı bıuat elek ük üseş yulına basqan neft häm gaz sığarıu predpriyatiyelarında eşlägän. Bäğzelär, 40 saqrımda ğına yatqan Neftekamala töplänep, qala halqın arttırğan. Atom elektr stantsiyahı tözölä başlağan Ağizel dä üzenä ılıqtırğan. Älbittä, auılda la eşse quldarğa ällä ni qıtlıq hizelmägän. Yarayhı uq yuğarı hözömtälär, kolhozsılarğa bulğan iğtibar, halıqqa bögön dä hezmät iterlek sotsial obekttarzı tözöü mömkinlegen birgän. Küp kenä yırzärzän ayırmalı räüyeştä, Sauızbaşta mäktäp, mäzäniät yorto, kitaphana, feldşer-akuşerlıq punktı, ikmäkhana häm magazindar yaqşı ğına eşläp kilä. Auıl Sovetına qarağan ös auıldıñ ikehendä klub, kitaphana, mäzäniät häm belem usaqtarı bar.

Sovet däüyerendäge tözölöştär haqında hüz sıqqas, şunı la äytäyım: ütkän eştärze barlağanda auıl halqı täü siratta kolhozda sirek bıuattan aşıu hezmät itkän baş agronom, partiya oyoşmahı sekretarı, hucalıqta un biş yıl yıtäkse bulğan Hämit Sitdiqovtı zur ihtiram häm hörmät menän telgä aldı. Bögön ihä Hämit Miñleyär ulı – elevator direktorı, Krasnokama rayon Sovetı räyıse vazifahın da uñışlı başqara. “Unı rayonğa küsergäs, kol­hozıbız yıtäksegä mandımanı şul”, — tip turahın äytte zamanında “ısın huca” qulı astında eşläüselär.

İke bıuat kiseşkän qatmarlı osorza la, bögön dä Krasnokamala mäzäniät, mäğarif tarmaqtarı – yıtäkselekteñ daimi iğtibarı üzägendä. Rayon ha­kimiäte başlığı Räzif Ğilmullindıñ, unıñ sotsial mäsälälär häm kadrzar buyınsa urınbasarı Fänüdä Dmitriyiva­nıñ bıl yünäleştäge köndälek eşe, hästärlege ayırıp bildäläügä layıq. Küp kürhätkestär buyınsa ölgö bulırlıq, törlö yünäleştä uñışlı eşlägän aldınğı hucalıqlı auıldar rayonda baytaq. Şulay za bögön hüzebez – qäzimgenän qaytışıraq şarttarza la görläp yäşägän Sauızbaş turahında.

Mäzäniät yılı därtte tağı la kösäytkän

Sauızbaş – auıl Sovetındağı iñ boronğo auıl. Keşelärzeñ könitmeşen häs­tärlägän hakimiät tä bında. Unıñ başlığı Elza Häyretdinova häm barlıq yauaplı hezmätkärzär halıqtıñ tın alışın yaqşı belä. Ularzıñ töp yarzamsıları – deputattar, auıl starostaları, äüzemselär häm zıyalılar. Elza Ähiär qızı 30 yıl auıl Sovetı sekretarı, huñınan hakimiätteñ eştär idarasıhı bulğan. Başlıq vazifahında ihä ösönsö yıl. Auıl­darzağı häldär halıqtıñ törlö yaqlı problemaları, köndälek eş-mäşäqäte uğa yaqından tanış.

— Sauızbaş – bay tarihlı, milli yolalar haqlanıp qalğan, keşeläre dus­lıqta häm tatıulıqta yäşägän tözök häm matur auıl, — tip höyläp alıp kitte ul. – Bında barlıq saralar bilämä kimälendä qabul itelgän “Auıldarzı sotsial-iqtisadi yähättän üstereü programmahı” nigezendä tormoşqa aşırıla. Töp iğtibarzı tözökländereügä, uramdarzı yäşelländereügä, ularzı yaqtırtıuğa, yuldarzı tärtiptä totouğa yünältäbez. Mäsälän, bıl köndärzä “Haqlau – Sauızbaş – Yañı Qaban” yulı­na asfalt halıu eştäre bara, auıl aşa ütkänenä yapma tüşälde lä inde. Yıl azağınasa ber uramğa energiyanı ekonomiyalağan lampalar quyasaqbız.

Elza Häyretdinova bildäläüyensä, här eş halıq mänfäğätendä atqarıla. Äytäyık, huñğı yıldarza yıte saqrımlıq gaz ütkärges tözölöp, auılğa “zäñgär yağıu­lıq” inderelgän, hıu ütkärges halınğan. Böyök Yıñeüzeñ 70 yıllığı aldınan töyäkte yäşelländereü buyınsa mahsus aktsiya iğlan itelgän. Mäzäniät yorto tirähendä bıltır köz 80 töp ağas üsentehe ultırtılha, äle bıl eşte magazindar, şähsi yorttar aldında dauam itergä äzerlänälär.

— Sauızbaş, “Ayıq auıl-2013” respublika konkursında qatnaşıp, mahsus diplomğa layıq buldı, – tine hakimiät başlığı. – “Haumıhığız, auıldaştar!”, Şäcärä bayramdarı la spirtlı esem­lektärhez ütkärelä. Rayon kimälendäge festival-konkurstarza la äüzem qat­naşa sauızbaştar. Bıyılğı Mäzäniät yılında la üzeşmäkär artistarıbız bäygelärzä aldınğılıqtı birmäy.

Yaqtaştarınıñ zur ihtiramın yaula­ğan eşqıuarzar za bar auılda. Mäsälän, Flüdä Ğälimova bına ber nisä yıl inde ikmäk beşereü menän mäşğül. Unıñ huş yısle tämle rizığın kürşe auıldar, Ağizel qalahı halqı maqtap bötä almay. Uñğan yünsel yılına urtasa 13-14 meñ kilogramm produktsiya yıteşterä. Salauat İslamov üz isäbenä mäset tözöügä totonğan. Uğa auıldaşı İlfaq Gäräyiv ihlas yarzamlaşa.

Grant yuqqa birelmägän!

Huñğı yıldarza rayonda asılğan altı modelle kitaphananıñ berehe näq Sauızbaşta urınlaşqan. Küptän tügel unıñ 60 yıllığı bildälände. Kitaphana mödire Ansariya Gäräyiva tantanağa mine lä saqırzı. Başta uq şunı äytergä käräk: rayon hakimiäteneñ mäzäniät bülege väkildäre, kitaphana yıtäkseläre, veterandar yıyılğan bayram bik yänle häm küñelle ütte. Mäktäp uqıusıları, üzeşmäkär sänğät tüñäräk­tä­renä yöröüselär matur kontsert kür­hätte. Bay yökmätkele kürgäzmälärzä kitaphananıñ küp yıllıq tarihı häm törlö yaqlı eşmäkärlege sağıldırıl­ğaynı.

1954 yılda 500 dana äzäbiät menän mäset binahında asılğan kitaphanağa 150-gä yaqın keşe yöröhä, bögön unıñ käştälärendä 9 meñgä yaqın kitap iѕäplänä. Uqıusıları la bermä-ber artqan. Qızğanısqa qarşı, 1996 yılda belem üzäge bälägä tarıy: yanğın sığıp, barlıq fondtı yuq itä. Hözömtälä kitaphana, vaqıtlısa mäktäpteñ ber bülmähendä urınlaşıp, üzäk rayon kitaphanahı, unıñ filialdarı yarzamında eşen dauam itä. Äle ihä ul mäzäniät yortonda öy tuylay.

Hezmätkärzär häm äzäbiät yaratqan auıl halqı “kitaptarzıñ täüge yıtäksehe” Hälimä Ähmätova-Ğilmetdinovağa, unan huñ eşlägän Fänzilä Yıhanşina, Almaziya Miñlekäyiva, Värisä Häyretdinova, Zälifä Yıhanşina häm Rimma Şämğolovalarğa belem yulında mayaq bulğandarı ösön zur rähmätle.

Sauızbaş auıl kitaphanahı, mäğ­lümät, belem bireü häm mäzäniät uçrecdeniyehı bularaq, rayonda al­dınğılarzan hanala. Bıl yusıqta unıñ 100 meñ humlıq grantqa layıq bulğanın telgä alıu za urınlı bulır. Kitaphananıñ başqalarzan ayırılıp torğan tağı la ber möhim eşmäkärlege iğtibarğa layıq: uğa “Yänäy – mineñ ırıuım” iseme astında tıuğan yaqtı öyräneü üzäge statusı birelgän. Boron-borondan respublikabızzıñ tönyaq-könbayışında yäşägän bıl başqort ırıuı turahında bay mäğlümät tuplanğan. Uqıtıusı Änfisä Miñle­käyivanıñ başlanğısı menän asaba halıqtıñ tarihın öyräneügä mäktäp uqıusıları, kitaphana hezmät­kärzäre yälep itelgän. Ayırım näsel­därzeñ şäcäräläre, başqa mäğlümättär matur itep qağızğa töşörölgän.

İyun azağında bında küp tomlı “Başqort ırıuzarı tarihı” monog­ra­fiyahınıñ Yänäy ırıuına arnalğan berense tomınıñ isem tuyı buldı. Sarağa kitap avtorzarı, fän kandidattarı Salauat Hämizullin, Yuldaş Yosopov häm Räfil Asılğucindarzıñ kileüyen Sa­uızbaş häm yaqın-tiräläge auıldar halqı bik yılı qabul itte. Oşonday küp törlö saralarzı oyoştorouza sirek bıuatqa yaqın kitaphana mödire bulıp eşlägän Ansariya Känif qızınıñ şähsän ölöşön yıtäkselär yuğarı bahalay.

Usaqtıñ yılıhı alğa äyzäy

Yazmanı törlö kimäldäge konkurs-bäygelärzä täüge urındarzı alıp kilgän mäzäniät yorto hezmätkärzärenä bäyle dauam iteü urınlı bulır. Ular icadi möhitteñ «ikense qanatı» bit. Elek-elektän kilgän yır-moñğa höyöü, yolalarğa ihtiram Mäzäniät yılına arnalğan saralarza ayırıusa asıq sağıldı. Ular äle lä şaulap-görläp dauam itä. Bıl yähättän krasnokamalar küptärgä ölgö bulırlıq. Rayondıñ auıl bilämäläre arahında ğinuar – iyun ayzarında “Auılım huqmaqtarı” isemle üzensälekle festival-konkurs ütkäre­lep, habantuy könöndä unıñ yomğaqtarı iğlan itelde. Täüge tapqır oyoşto­rol­ğan bıl mäzäni bäyge auıldar tarihın öyräneü nigezendä halıqta, bigeräk tä yäş bıuında, tıuğan möhitkä höyöü tärbiäläü burısın küz uñında totto. Festival yıñeüseläre un nominatsiyala bildälände.

Azna hayın tiyerlek 14 auıl So­vetınıñ här qayhıhı rayon üzägendä icadi qunaqhana oyoştorzo. Hakimiättä ütkärelgän “tüñäräk östäl”dä iqtisadi häm sotsial üseş mäsäläläre tikşerelde, mäzäniät harayında auıldarzıñ tarihına, arzaqlı şähestärenä häm küp yaqlı qazanıştarğa arnalğan bay yök­mätkele kürgäzmälär oyoştoroldo, huñınan teatrlaştırılğan tamaşa kürhätelde. Oşo icadi bäygelä Sauız­baş auıl Sovetınıñ II urındı yaulauında, his şikhez, mäzäniät yorto hezmätkärzäreneñ, urındağı halıqtıñ ölöşö tos.

Äytkändäy, bıltır üzeşmäkär teatr kollektivtarınıñ rayon festivalendä sauızbaştar, dramaturg Salauat Äbü­zärovtıñ “Usaq” komediyahın sähnäläşterep, töp büläkte yaulağaynı. Oşonday uq yarışta balalar teatrınıñ da ike yıl rättän finalğa sığıuı häm ber nisä nominatsiyala bildäläneüye – urındağı halıqtıñ sänğätkä tartılıuına sirattağı dälil. Bıl ber zä osraqlı tügel. Mäzäniät usağına bına 15 yılğa yaqın inde üz eşen mökibbän yaratqan Räfqät Miñlekäyiv yıtäkselek itä. Unıñ täüge hönäre – agronom. Donyalar üzgärep, kolhoz tarqalğandan huñ “bala saqtan sänğät “yıne” qağılğan” ir-uzaman Stärleta­maq­tağı älege Başqort respublika mäzäniät häm sänğät kolledcında recisserlıqqa uqıp sıqqan, bıl ölkälä bik uñışlı eşläp yöröy. Äytkändäy, Räfqät Yähüzä ulı – gran-pri yaulağan “Usaq” spektakle­neñ quyıusı-recisserı ğına tügel, töp rolde başqarıusı la. Uğa häm icadi yıtäkse qulı astında eşlägän barlıq üzeşmäkärzärgä uñıştar yışıraq yuldaş bulhın!

Aq halatlı färeştä

Tormoş qaynap torğan auıldıñ feldşer-akuşerlıq punktı la şul uq mäzäniät yortonda urınlaşqan. Aq halatlı Märsilä Nuriähmätova bezze alsaq yöz menän qarşılanı. — Sauızbaşta tıuıp üstem, Sarapul meditsina uçilişehın tamamlanım. Eş başlauıma 22 yıl buldı inde, – ti şäfqät tutaşı. – Hönärem oqşay. Här kemgä teyışensä yarzam itergä tırışam. Ayırıusa ozaylı sirgä habışqandarğa, olo yäştägelärgä häm balalarğa nıqlı iğtibar büläbez.

Märsilä Rinat qızı äyteüyensä, öyö­nän sığa almağan äbey-babayzar ike tistägä yaqın, ösäühe tüşäktä yata. Şäfqät tutaşı sotsial hezmätkärzär menän berlektä ularzıñ hälen yıñeläyteü ösön barıhın da eşlärgä ıntıla. Dispanser isäptä torğan ös tistä yarım auırıu za teyışle meditsina yarzamı, käräkle darıuzar ala. Şulay uq 18 yäşkä tiklemge 75 balağa häm üsmergä, ber yäşe tulmağan altı sabıyğa sirze iskärteüse privivkalarzı üz vaqıtında yahau za Märsiläneñ iñen­dä. Bulasaq äsälärzeñ haulığı daimi tikşerelä, ularğa käräkle mäğlümät yıtkerelä.

Şäfqät tutaşı uqıu yılı barışında mäktäp aşhanahınıñ eşen, yäy köndärendä lagerza yal itkän balalarzıñ tuqlanıuın küz uñınan ısqındırmay. Uqıusılarzı täüge yarzam kürhäteü alımdarına öyräteü buyınsa praktik därestär zä birä. Daimi räüyeştä öyzär buylap yöröy, äle tıuğan yıldarına yaraşlı 69 auıldaşın dispanserlaştırıuğa yälep itä feldşer. — Bıl yähättän ällä ni qıyınlıq yuq, – ti ul. – Üzäk rayon dauahanahınan mahsus brigada kilä. Flyuorografiyanı la urında ütkäräbez.

Qısqahı, burıstarın küñel birep başqarğan şäfqät tutaşınıñ bar eşe lä al da göl. Olo yäştäge ata-äsäheneñ, başqa tuğandarınıñ hälen beleşergä lä, üz hucalığın alıp barırğa la ölgörä tırış hanım. İre İlüs Ğayan ulı menän bergäläp irken yort halıp ingändär. Ölkän qızzarı Rezeda eşläp yöröy, BDU-nıñ Neftekama filialında sittän torop uqıy za. Töpsöktäre Rämziä tehnikumda programmalausı hönären üzläş­terä.

Tormoşona şatlanıp, här yañı tıuğan köndän yäm, hezmätenän täm tabıp ğümer kiserä aq halatlı Märsilä. Auıl­daştarınıñ ışanısın tulıhınsa aqlap, urındağı Sovet deputatı hästärzären dä yırenä yıtkerep başqara. Afarin!

Uñıştarzı kürä belälär

Auıldıñ tistägä yaqın uramı törlö yaqqa huzılha la, bötön sotsial-könküreş obekttar urta tirälä. Mäzäniät yorto yanında ğına ike qatlı töp döyöm belem bireü mäktäbe urınlaşqan. Unda 48 bala uqıy, tuğız uqıtıusı eşläy. Başqortostandıñ mäğarif otliçnigı Flürä Talipova yıtäkselegendäge kollektivta yıte pedagog yuğarı belemle, dürtäühe yuğarı kategoriyağa eyä. Ğümereneñ ös häm ike tistänän küberäk yılın kiläsäk bıuındı tärbiäläügä arnağan täcribäle hezmätkärzär isemlegendä mäğarif aldınğıhı Änfisä Miñlekäyiva, Märüä Väliyiva, Fändäliä Ğäniyiva, Zälinä Şämsetdinova bar. Ber nisä yıl elek kenä haqlı yalğa sıqqan maqtaulı hez­mätkär Yılina Rähimova la hönärzäştäre häm auıldaştarınıñ layıqlı ihtiramın yaulağan.

Mäktäp kollektivı här uqıusınıñ şähsi sifattarın häm üzensälektären isäpkä alıp, ularzıñ añ-belemgä ıntılışın arttırıu buyınsa maqsatlı metodik eş oyoştora. Tärbiäüi yähättän klastan tış törlö saralar, sport yarıştarı, kisälär, konkurs häm viktorinalar daimi ütkärelä. Uzğan uqıu yılı hözömtälärenä kilgändä, mäѕälän, mäktäp uqıu­sıları rayon olimpiadalarınıñ ba­rı­hında la tiyerlek qatnaşqan, priz­lı urın yaulağandar za baytaq. Aldınğılar “Mäktäp namısı ösön!” bayramında täbriklängän. Uqıu buyınsa – Leniza Loqmanova, sport ölkähendä – Damir Ğimranov, balalar yämäğät oyoşmahında iñ äüzem tip Alina Şämsetdinova häm yäştär oyoşmahı aldınğıhı bularaq Arina Balandina tanılğan.

Äytkändäy, bınday sara respublikala barı Krasnokamala ğına oyoştorola. Rayon hakimiäteneñ mäğarif idaralığı yıtäksehe Aleksey Gorbaçevtıñ başlan­ğısı menän ikense yıl rättän ütkärelgän tantananı ayırım bildälärgä käräk. Unıñ berense etabında aldınğılar üzzäre uqığan mäktäp kimälendä ber nisä nominatsiyala bildälänä. Yıñeüselär ihä ikense etapqa sığa häm rayon buyınsa kös hınaşa. İñ-iñdär, mäzäniät hara­yında tantanalı şarttarza sähnägä saqırılıp, respublika häm rayon ki­mälendäge oyoşma yıtäkseläre häm väkildäre, veterandar qulınan büläk­tär ala. “Başqortostan” gäziteneñ üz häbärsehe lä bıyılğı bayramda “Yäş­tär berläşmähe aldınğıhı” nomina­tsiyahında yıñeüselärze qotlanı.

Mäktäp yıtäkselege tırış hezmätkär­zärze atağanda İlüzä Şäymär­zänovanıñ da isemen telgä aldı. Ul ike tistä yıldan aşıu uqıusılarğa yılı aş-hıu äzerläy, aşhanalağı barlıq eşte ber üze başqara. Här saq köläs yözlö bıl apayzı balalar za, uqıtıusılar za üz itä. İlüzä Näcäh qızın auıldaştarı la törlö bayram tabındarın äzerläşergä saqıra ikän. “Üze gelän möläyım bulğas, beşer­gän rizıqtarı teleñde yotorloq”, – tizär unıñ turahında. Bıl maqtau hüzzären aşnaqsı namıslı hezmäte menän yaulağan. Sauızbaşta tıuıp, buy yıtkerep, şunda donya qorğan, ire Flür Şäyğärzän ulı menän ike ul tärbiäläp üstergän uñğan häm osta hucabikä üzen bik tä bähetle toya, tormoşonan qänäğät bulıp, tirä-yaqtağılarzı şatlandırıp yäşäy häm eşläy.

Yünsel yünen taba

Äüzem eşqıuarzar menän qızıq­hınğas, auıl yıtäkseläre İldus Ğäbsälämovtı täügelärzän atanı. «Ağas eşkärteü menän şöğöllänä, mal da qaray”, – tinelär unıñ turahında häm yünseldeñ yortona uq iltep quyzılar. Mine alsaq yözlö, ösönsö tistähen tultırıp kilgän ir-yıget qarşı aldı.

— İldus bulam, äyzä, rähim itegez, — tip küreşep, öygä saqırzı. – Köndälek yuq-bar menän bulışam äle, auılda eş bötmäy bit...

Tanışım Sauızbaşta tıuğan, ğai­läläge ike malayzıñ kinyähe. Atay yortonda tora. Bulasaq käläşe menän nikah uqıtqandar. İldus auılında tuğız klastı tamamlağas, Neftekama pedagogiya kolledcında uqıp, 2006 yılda baş­lanğıs klass uqıtıusıhı hönären alğan, unan sittän torop Qazan däülät pedagogiya universitetınıñ filologiya fakultetın tamamlağan. Oqşağan urın yuqlıqtan häm yäş uqı­tıusınıñ hezmät haqı naqıslıqtan mäktäptä eşlämägän. Vahta ısulı menän Perm häm Mäskäü tözölöştärenä yul­lanğan, taşsı, ştukatur, buyausı bulğan.

— Ğümer buyı ulay yöröp bulmay bit inde, — tip höyläy İldus. – Auıl üzenä tarttı. Ata-babalarzan qalğan hezmätkä totonorğa qarar ittem. Bezzeñ yaqtarza igenselektän fätüä yuq, şuğa la malsılıqtı haylanım, ağas eşe lä tanış...

Tapqan aqsahına himerteügä 22 baş susqa alğan yünsel tizzän bıl şöğöldöñ fayza kiltermäüyenä töşöngän. Halıq äytmeşläy, täüge qoymaq töyörlö bula şul. Bazarza sittän kilterelgän sa­ğış­tırmasa oshoz itteñ küplege sığım­darzı qaplarlıq tabış alırğa qa­ma­saulay. Qısqahı, susqaların bö­töröp, İldus ağas eşenä totonğan. Yarıu häm eşkärteü qoramaldarı hatıp alıp, bögön taqta, bursa häm räşätkä äzerläy. — Teyışle hezmät halhañ, fayzahı bar, — ti ul. – Tözölöş menän şöğöl­läneüselär küp, materialdı, auıl­daştarzan tış, sittän dä kilep alalar.

Eşqıuar malsılıqtı la bötönläy sitkä tipmägän. Maqsatı — başmaqtar himerteü. Teyışle dokumenttar äzer­läp, biznes-plan tözöp, yäş krästiän-fermer hucalığınıñ yıtäksehe sifa­­tında subsidiya yullağan häm bızauzar alğan. Besän äzerläü ösön teyışle tehnikahın häm qoramaldarın da hästärlägän. Yıgetkä rayon yıtäkseläre bulışlıq kürhätkän. Ğailähe yarza­mında bıl şöğölön ıramlı ğına dauam iterenä nıqlı ışanısı bar İldustıñ. Äle ul kötöülek mäsälähen häl iteü menän yanıp yöröy. Bar başlan­ğıs­tarında uñış yuldaş bulhın!

Ğümerze nimä ozayta? Qänäğätlek!

Sauızbaşta ölkän yäştägelär haqın­da teyışle hästärlek kürälär. Auıl Sovetı hakimiäte yıtäksehe, barlıq yauaplı hezmätkärzär äbey-babayzarzıñ hälen daimi beleşep tora, kilep tıuğan mäsälälärze ıñğay häl itergä tırışa. Huğış veterandarı, tılda eşlägändär – iğtibar üzägendä. Mömkinlektäre bul­ğandar törlö saralarğa saqırıla, yörömägändärzeñ ihä öyzärenä barıp hörmät häm ihtiram kürhätälär, bayramdar, istälekle datalar menän qotlap, büläk tapşıralar, yılı hüzzären yällämäyzär.

Auılda yäşägän 18 tıl eşsäneneñ al­tauhı 90-dı ütkän. Ularzıñ bereheneñ – 5 oktyabrzä 98 yäşen tultırasaq Ömmö­gölsöm İslamovanıñ – hälen belergä auıl hakimiäteneñ eştär idarasıhı Fäyrüzä Cdanova menän bergä inep sıqtıq.

Bıuatqa yaqın ğümer kisergän inäy, qolaqqa azıraq qatılanıp, nasar kürhä lä, auıldaşı Fäyrüzä Mirhät qızın tanıp, bezze bik yılı qarşılanı. Unıñ añ-hätere ber zä hüz teyzererlek tügel. Birelgän horauzarğa töplö yauaptarı menän äñgämälä ihlas qatnaştı, küpte kürgän yazmışı haqında bäyän itte. Höyläşeü barışında pensiya birep torğan Hökümätte, qotlauzar yıbärgän törlö kimäldäge başlıqtarzı maqtay-maqtay, ularğa rähmättär äytep ultırzı.

— Yañı Qabanda tıuıp, Yañı Aqta­nışbaş auılına kilen bulıp töşkän äsäyım miñä ös yäş bulğanda yaqtı donyanan kitkän, — ti Ömmögölsöm inäy. – Bez ös bala yıtem qaldıq. Mine äsäyımdeñ hälle tuğandarı üzzärenä alğan. “Bayza üsteñ, yözgä yıterheñ äle”, – tip äytä torğaynılar, yurauzarı yuş kilä şikelle... Başqa auıldaştarı keüyek tormoş kisergän Ömmö­gölsöm İslamova. İre Böyök Vatan huğışında başın halğan, bögön Sarapul qalahında yäşägän ulın ber üze ayaqqa bastırğan. Kolhozda eşläp haqlı yalğa sıqqan, äle ös tuğan heñlehe tärbiähendä kön kürä. Yazmışına ber zä zarlanmay veteran. Alğan pensiyahına riza bulıp, belgän doğaların uqıp ultıra. İhtiramlı häm ışanıslı inäy gür eyähe bulğandarzı yıuıp-yıyıştırıp, huñğı yulğa ozatıu hästärzären üz östönä alıp, bıl sauaplı ğämälde ozaq vaqıt başqarğan. Bınan biş-altı yıl elek kenä burısın başqalarğa tapşırğan.

– Keşelär haqına oşonday izge eştär menän bulışıuım da yarzam itäler inde: fani donyala bar nämägä qänäğät bulıp, ällä ni sir-hızlau kisermäy yäşäp yatam bit. Barığız za taza-imen bulığız, – tip doğa qılıp, yılmayıp ozatıp qaldı Ömmögölsöm inäy.


Krasnokama rayonı.