Qissai Yosof


Qol
Ğälizeñ ülemhez äsäre – döyöm törki
äzäbi qomartqı, başqort, tatar, ölöşsä
törökmän, üzbäk, török äzäbiättäre
tarihında urın alğan urtaq hazina.


Ğ.
Hösäyınov


BBK
84 Baş



Ğ
81






Törkisänän
Zäytünä ŞÄRIPOVA qaytarmahında




Rässam
Ivan FAYRUŞIN bizäne







Qol
Ğäli


Ğ
81 Qissai Yosof.— Öfö: «Kitap», 1993. — 272
bit.



ISBN
5-295-01075-9











Bınan
ete bıuat elek yäşägän boronğo qärzä­şebez
Qol Ğälizeñ törki halıqtarı arahında
«Yosof kitabı» isemendä taralğan kiñ
bildäle äsä­reneñ tulı variantı
bögöngö başqort telendä täüge tapqır
näşer itelä.






4702110200—117

BBK 84 Baş



ğ



M
121(03)—93





ISBN
5-295-01075-9


©
Tärcemä Şäripova 3., 1993


©
Hürättäre Fayruşin I., 1993































































Asıldarzan
asıl qomartqı





Här
zamandıñ üz zañı, üz köyö...



Tormoşta
här nämäneñ dä täbiğät qanundarı
bildälägän samahı, ğümer ülsäme bar.
Tör­lö osorzarza yämğiätte şaulatqan,
şanlı ba­tırlıqtarğa äyzägän küpme
qobayır, küñeldärzeñ neskä qıldarın
tirbätkän nisämä yır häm hüz sänğäteneñ
bihisap törzäre bulğan. Tik va­qıt
tigäneñ ayauhız: ularzı keşelek häterenän
äkrenläp yuya, bildähezlek upqınına etärä
kil­gän. Bıl — täbiği. Nindäy genä
däüyerzä yäşämä­hen, äzäm balahınıñ
aqılı, yañı zaman täso­rattarına, yañı
moñdarğa, yañı küreneştärgä urın äzerläp,
häter handığın ähämiäte kämegän
vaq-töyäktärzän arındıra tora. Ä inde
küñelenä huş kilgän bik hiräk asıl
qomartqılarzı kiläsäk bıuındarğa la
ethen, ular bähetenä- ırısına la hezmät
ithen ösön qäzerläp yıya, tuplay bara.



Halıq
telendä «Yosof kitabı», «Yosof— Zöläyha
tarihı», «Yosof ğäliässäläm kitabı»
tip yörötölgän ataqlı kitap — ana şular
isemlegendä.



Kem
bulğan huñ ul Yosof?



Unıñ
turahındağı tarihi hikäyättär bik
boron, bezzeñ erağa tiklem ük, Yaqın
Könsı­ğışta taralğanı mäğlüm häm
huñğaraq Yosof iseme ayırım dindärzeñ
izge kitaptarına — Incil, Täürat, Bibliya,
Qörän tekstarına in­derelä. Yosoftoñ
ayanıslı, ğibrätle yazmışına bik küp
mäşhür äziptär möräcäğät itä: iran —
tacik äzäbiäteneñ kürenekle väkildäre
Firdäüsi (X b.), Ansari (XI
b.),
Dcami
(XV 6.), gruzin Ş.
Rustaveli
(XII—XIII
bb.), üzbäktär Hämzä (XIV b.) häm Dürbäk (XV
b.), äzerbaycan Fizuli (XVI b.), törkmän
Ğändälif (XVIII b.), nemets
Tomas
Mann
(XX
b.), latış Yan
Raynis
(XX
b.), török Nazım Hikmät (XX b.) h. b. un tistä
bıuat­tan aşıu vaqıt esendä törlö
teldärzä yözzän küberäk şiğri häm säsmä
äsärzär yazğan.



Yosof
tormoşon tasuirlağan qissa törki telle
halıqtarza la icad itelä. 1212 —1233 yıl­dar
arahında yazılğan iñ täüge poetik
qomart­qınıñ avtorı — böyök Qol Ğäli.
Äzipteñ şä­hese, tormoş basqıstarı
haqında haran mäğ­lümättär tik ike
genä sığanaqta — äsärzeñ üz teksında
häm XIX bıuat uqımışlıhı, şağir Tacetdin
Yalsığol äl-Başqordizıñ «Tauarihı
Bolğariya» tigän hezmätendä haqlanğan.
Ularza äytelgänsä, Qol Ğäli — Äyle ırıuı
başqorto, Urta Aziya yaqtarında qırq biş
yıllap mözärislek itä häm ğümere
azaqtarında Zäy buyına äylänep qayta
bula.



Higez
bıuatqa yaqın arauıqta Qol Ğäli icad
itkän qomartqı bıuından bıuınğa
ono­tolmas amanat itep tapşırıla
kilgän häm Ural — Volga regionında,
yäğni başqort menän tatar halıqtarı
küpläp yäşägän töbäktärzä, nıq taralğan.
Uqıy-yaza belgändär kistären sıra
yaqtıhında, küz nurzarın tügep, qauırıy
qäläm­dären qıştırzata-qıştırzata,
aq qağız bit­tärenä ülemhez şiğır
yuldarın tezgän, qalın- qalın qulyazmalar
qaldırğan. Ziräktär, to­toşlay yatlap
alıp, üzenä genä has köygä halıp, köylägän
häm tıñlausılarzı arbağan, ä
işetkän-tıñlağandar älege qissanı
üzzärensä yabay­laştırıp, üzgärtep tä
ebärgelägän. Şulay, Qol Ğälizeñ üz
hüzzäre menän äytkändä, «başqa hikmättärzän
kürkleräk, tıñlamaqqa tatlıraq» bıl
qissa halqıbızzıñ ruhın, zauığın
bayıt­qan, hudocestvolı fekerläüyen
üstergän, üzen dä icadqa sämländergän.
Törlö yaqtarza yök­mätkehe qissanıqına
oqşaş tistälärsä va­rianttar tıuğan,
hatta Yosof kitabına qağı­lışlı
legenda la uylap sığarılğan.



...Imeş,
ber başqort tarhanınıñ yıtkän qızı, ütä
holoqhozlanıp, ber kemde lä hanğa huqmay
ikän. Qızınıñ yazmışına qayğırğan tarhanğa
ber qart haci käñäş birä: Mısırğa keşe
ebärtep, ber ğäcäyıp kitap aldırt, ti.
Ata keşe ni eşlähen — Irısbay atlı
mullanı alıs säfärgä ozata. Irısbay
kitap haqlanğan yırze tabıuın taba, tik
hucaları kitaptı his birep

ebärmäyzär
ikän. Ziräk mulla köndöz uqıy za töndä
yäşerenep kenä yatlağanın yazıp quya.
Küseregen tamamlap, imen-aman alıp
qaytıp, qız­ğa tottorğan bıl. Qız
yotloğop ber tınala uqıp sığa la tatlı
yoqoğa tala, töşöndä matur yıget kürep,
uğa mökibbän ğaşiq bula. Şulay itep,
möğcizäle kitap qartayıp barğan tarhandı
la, qızın da, ularzıñ ırıuzaştarın da
sikhez hisländergän, küñeldären iretkän,
barıhın da bähetle itkän.



Halıq
tarafınan Zöläyha menän Yosoftoñ ğişqı
ömöthöz sirzärzän arındırır, küñel­därgä
yän örör ğäcäp daua, tormoşqa yäşäü säme
östär hikmätle ölgö hımaq qabul itelgän.
Yosof yazmışı halıq ösön yaqşılıqqa,
ğäzel­lekkä, toğroloqqa öndäüse tärbiä
sarahı la, aq hıyaldarına yauap birer ruhi
azıq ta bulıp hezmät itkän.



Häyır,
qissanıñ qayhı yağı, ısınlap ta, ılıqtırğıs
köskä eyä — bıl turala feker töy­näüze
kitap uqıusınıñ zauığına qaldırabız.
Här häldä, Qol Ğäli yuqqa ğına:





Yosof
säüçe qissahınan aqıl artır.



Tıñlausıla
fähem artır, yäşe tamır,



Eske
bozoqloqtarı säselep sığır...



Bıl
nazımdıñ qäzeren ahmaq belmäs.



Aqıllı
tıñlar, añlar, tabır imde
,—





tip
yazmağandır.



XIII
bıuattan birle «Qissai Yosof» qul­yazmanan
qulyazmağa küserelep tä, 1839 yıldan

huñ
basma kitap räüyeşendä lä kiñ tarala.
Hä­zerge köndä Qol Ğäli qissahınıñ
yözzän aşıu, şul isäptän, yıgermeläp tulı
küsermähe barlığı mäğlüm. Ularzıñ bötähe
lä tiyerlek huñğaraq däüyerzä, XVIII—XIX
bıuattarza yazılğan. Bez ularzı törlö
qalalarzağı fondtarza osrata alabız.



Qimmätle
küsermälär ölöşlätä Drezdenda, Berlinda,
Sankt-Peterburgta, Qazanda häm Öfölä
haqlana. Başqortostan fänni üzägeneñ
Tarih, tel häm äzäbiät institutındağı
ös tistägä yaqın qulyazma tik huñğı
egerme yıl esendä —70-se yıldar başında
— başqort äzäbiäteneñ tulı tarihın
yazıu maqsatında oyoştorolğan arhe­ografik
ekspeditsiyalar tarafınan yıyıldı. Fondta
tuplanğan qulyazmalar esendäge Yosof
qissahı tekstarı ber-berehen hüzmä-hüz
qabat­lamay. Bıl, ber yaqtan, qissanıñ
Başqortos­tanda taralğan boronğo
qulyazma sığanaqta­rınıñ mul
bulğanlığına işaralaha, ikense­nän,
egermense bıuat başında la äle başqort­tar
arahında qulyazma kitaptıñ abruyı
kämemäüyen raslay häm dä kitap küsereü
mahir­lığınıñ yuğarı kimälen kürhätä.



Häzer
hez uqıyasaq mäşhür äsärzeñ teksı Ileş
rayonı Heñrän auılında tabılğan
qul­yazmanan ğibärät. Ul 1834 yılda
Säyfulla bine Qaranay tarafınan
küserelgän. Kitaptı 1974 yılda ekspeditsiya
etäksehe professor Ğaysa Hösäyınovqa
Möhämmätğäli babay Bikmöhämmätov
tapşırğan. Küsermänän yuğalğan dürt bit
tekst başqa qulyazma sığanaqtan —1834
yılda Ibn

Ämin
bin Mähdi tarafınan küserelgän
qul­yazmanan alındı. Ul Perm ölkäheneñ
Qayınauıl auılında Şärip ağay Mostayivta
haqlan­ğan häm folklorsı Niğmät
Şoñqarov Başqort­ostan fänni üzägeneñ
Ğilmi arhivına tap­şırğan.



Ike
qomartqı la ğäräp häreftäre menän
yazılğan häm fändä «törki tel» tip
yörötölgän, ğäräp, farsı, törki hüzzäre
uqmaşıp oyoşqan yazma äzäbi teldä icad
itelgän. Tekstıñ kü­läme — 1257 strofa,
5028 yul.



Sağıştırığız:











Kälaçeñ
huş,
deleñ
fäsih,
kälameñ üz.



Buyıñ
latif, qaddıñ yahşı, qamäteñ töz.



Zähi
ğäcäb baş-äl, menäüüär yöz,



Ğarş
izüse säña ruzi qılmış imde...





(Kälaç,
kälam — telmär, äytkän hüz.
Del

tel. Fäsih — dörös, kileşle. Latif —
güzäl. Qadd, qanät — buy, hın, käüzä. Zähi
— bik. Äl —qul. Menäüüär

yaqtı,
asıq. Ğarş — kük, Izü — eyä. Ruzi —
yazmış.)



Tärcemälä:



Äytkäneñ
huş, teleñ asıq, yağımlı

.



Buyıñ
matur, üzeñ yaqşı, hınıñ töp-töz.



Tağı
ğäcäyıp baş-qul, menäüüär

yöz



Kük
eyähe hiñä yazmış itkän imde.






Boronğo
törki poeziyahı ahäñen uqıusığa tulıraq
etkereü häm avtor icad itkän osor
poe­tikahınıñ üz asılın yıntekleräk
kürhäteü maq­satında töp tekstıñ
üzensälektären, yökmätke­neñ bötä
neskälektären haqlarğa tırışıldı.
Yökmätke yıñeleräk istä qalhın ösön
tekst bez­zeñ taraftan yıgerme ike
ölöşkä bülende häm här bülekkä atama
quyıldı.




barışında nigezzä K. Hämzin, R. Mäh­mütov,
I. Säyfullindarzıñ «Ğäräpsä-tatarsa-
russa», V. Millerzıñ «Farsısa-russa»,
X. B
novtıñ
«Ğäräpsä-russa» hüzlektärenän
fayzala­nıldı. Sağıştırıu häm qayhı
ber hatalı hüz­zärze asıqlau ösön F.
Faseyiv tarafınan äzer­längän 1983 yılğı
Qazan basmahına, qayhı ber seterekle
höylämdärze asıqlar ösön ğäräp telen
belgän uzamandarğa möräcäğät itelde.




ZÄYTÜNÄ
ŞÄRIPOVA, filologiya


fändäre
kandidatı




































































Häza
kitab Yosof ğäliässäläm




Bismillahi
är-rähmani är-rähim




Älhämdu
şökör vä dan bulhın allağa,


Mäñge
yäşäy torğan zölälcälälgä.


Bötä
yıhanda tiñdäş yuq ul hozayğa,


Unı
baqıy häm böyök tip beldek imde.




Unan
azaq — alla dusı Möhämmätkä,


Päyğämbärzär
arahındağı Ähmätkä,


Ike
yäyä arahı qalğan Ähmätkä


Maqtau-danlau
yauıp torhon daim imde.




Unan
ololayıq mäğärä eyähen,


Tau
esendä lä tuqtatmanı höyöüyen,


Duslıqqa
äzer torzo, tıyzı asıuın,


Toğroloğo
ällä kemdän artıq imde.




Unan
azaqHattab
ulı
Ğümär tıuzı
,


Ğälämdä
ğäzellege menän mäşhür buldı,


Yöz
meñ irzän izgelekte artıq qıldı,


Dürt
meñ dürt yöz mäsette haldırğan imde.




Unan
da huñ şahit bulğan izge Ğosman,


Sifattarın
töşöndörgän izge Qörän,


Alla
uğa olo diqqäten nıq bülgän —


Qörändeñ
yıyılmahın tözögän imde.




Unan
inde — ğäskär başı batır Ğäli,


Yöz
meñdärgä yıtä, imeş, unıñ ğäskäre,


Mäşhürlektä
sağıştırğıhız zölfäkäre,


Ğälizän
dä batırıraq yuqtır imde.




Unıñ
küñelendä yöröy ike yıget,


Din
yulında yörögänder üze keüyek,


Häsän
menän Hösäyınder — ike şahit,


Yäşläy
yännät eyähe buldılar imde.




Unan
tağı la ihtıyar irändärgä,


Haq
höygäne Mostafanı kürgändärgä,


His
käm tügel — utız ös meñ yarandarğa —


Hämmähen
dä ölgö itep beläm imde.




Unan
arı — bötä toğro häliftärgä,


Uqımışlı,
eşen dauam iteüselärgä,


Dingä
ışanğan izgelärgä, äüliälärgä —


Barıhı
menän alla riza bulhın imde.




Unan
kürende ber ir — ğilem şişmähe,


Zinnätlände
unıñ menän islam dine,


Ap-asıq
belerhegez hez zä unı —


Sabit
ulı Noğman
tip äyterzär imde.




Unan
azaq — din särüäre imamdarğa,


Iman
nigeze, islam nurı bulğandarğa,


Haq
olo rähmäten belderä ularğa —


Ällä
küpme afarindar yauhın inde!




Alla
märhämätenä hıyınmayımmı?


Yarlıqauzarına
ömöt itmäyımme?


Unan
ällä yarzamdar za kötmäyımme?—


Moratqa
etkereü uğa yıñel imde.




Min
— ber zäğif — hiñä hıyınırmın,


mäüläm,


Täüfiqqa
la öyränermen hinän, allam,


Küñelde
balqıtıp yıbär, olo eyäm,—


Fähem
menän ziräklelek birgel imde.




Yarzam
itse, ütenämen min — zäğif qol,


Hin
— yıtäkse totqandarğa iñ toğro yul.


Täüfiq
birämen tihäñ, qözräteñ qıl,


Bändälärgä
yul başlausı bulğıl imde.




Min
zäğifte hikmätkä taban yünälder,


Ögöt-näsihät
öyränmägä ilhamlandır,


Kükrägemdä
morat şäme hin toqandır,


Häteremde
nurıñ menän yaqtırt imde.




Küñelemä
ğäm vä fähem hıuı hin bir,


Kamillığıñ
menän hikmät qeüähe bir.


Tağı
miñä ilham, täüfiq qeüähe bir,


Qözräteñ
bar: ni telähäñ, bulır imde.




Häteremdän
hata, arıuzarzı yuyğıl,


Küñelemä
rähmät orloqtarın halğıl,


Min
meskengä täüfiq qapqaların asqıl,


Aqılım
saf, telem tatlı qılğıl imde.




Hikmätkä
töşönörgä bir hin qeüät,


Qol
häteren bayıtalır aqıl-himmät.


Yosof
säüçe
ähüäldären bel tizeräk,


Aqılım
pak, telem asıq qılğıl imde.




Yosoftoñ
nindäy häldär ütkärgänen,


Qärzäştäre
Yosofqa ni kürhätkänen,


Mısırza
batşa bulıp kön itkänen


Nazım
menän äytäyım — tıñla imde.




Yıhanğa
kilde, nihäyät, Yosof näbi,


Atahı
— haqtıñ höygäne Yaqup
näbi
,


Dädähe
— Ishaq
säuçe, din tabibı,


Alla
dusı Ibrahimdıñ
ulı imde.




Bınan
arı hikmättärgä küsmäksemen,


Göl
häm räyhan, ınyı-märyın säsmäksemen,


Yosof
säüçeneñ häldären asmaqsımın —


Mömindärgä
fayzalılır, tıñla imde.




Qissalarzan
hikmätleräk vä kürkleräk,


Tıñlağanda
la qolaqqa yatışlıraq,


Kitaptarzıñ
barıhınan mäşhüreräk


Oşo
qissa ikänlege mäğlüm imde.






Yosoftoñ
töş küreüye, atahınıñ yurauı,
ağalarınıñ
ilauı




Ğäziz
Yosof tamam un ber yäştä ine,


Yaqup
säüçe itägendä yoqlar ine,


Yoqlağanda
ğäcäyıp ber töş kürze lä


Mäğänähen
atahınan horar imde:




«Nurlı
qoyaş, tulğan ay häm un ber yondoz



qıldılar töşömdä miñä töp-töz.


Töşömdä
şulay kürzem — his ber yalğanhız,


Yä,
atayım, töşömdö hin yura imde.




Töşömdöñ
mäğänähen añlat imde,


Huñınan
ni bulırın da belgert imde,


Töşömä
dörös añlatma birgel imde,


Alda
nindäy izgelek bar — belder imde».


Mäşhür
ber riüäyätter ul cabbarzan:


Ber
yähüzä bar ine — atı Bostan.


Horanı
ul yähüzä haq-räsüldän,


Dörös
yauap, asıq hüzen kötör imde:




«Yä
Möhämmät, oşonday töş Yosof kürze:


Ay,
qoyaş, un ber yondoz säcdä qıldı,


Yondozzarzıñ
isemdäre ni belderä?


Här
berehen dä yaqşılap añlat imde.




Isınlap
ta, hin haq räsül bulhañ ägär,


Möğciziät
kösönä tayanhañ ägär,


Un
ber yondoz atamahın belhäñ ägär —


Şikhez,
päyğämbärlek hiñä»,— tiyer imde.




Unan
huñ Möhämmät ozaq uyğa qaldı,


Häm
Yabrail häzrät
tä şunda uq kilde.


Eteü
menän üze başlap säläm birze,


Yondoz
atamaların añlatır imde.




Möhämmät
äyter: «Yähüzä, atıñ Bostan,


Äytermen
hiñä oşonday hüz-aman:


Inanıp,
bulırhıñmı hin mosolman?


Yähütlektän
bizep, oşono tıñla imde».




Bar
yähüttär oşo hüzgä rizalaştı,


Möhämmät
ul yondozzarzıñ seren astı.


Yähüzä
bını işetep bik yarattı


Matur
tel anıq iman kilterer imde.




Räsül
äyter: «Täüge yondoz
19


buldı,


Ikenseheneñ
iseme Tariq ine,


Ösönsöhönöñ
iseme Biryan ine,


Dürtenseheneñ
iseme Kuftar ine,




Bişense
yondoz iseme Kabäs ine,


Altınsıhınıqı
inde Sabit ine,


Etense
yondozzoñ atı Ğomud ine,


Higezense
(yul töşöp qalğan
3.
Ş.)




Tuğızınsıhınıqı
Qılıq ine,


Unınsı
yondozzoqo
Carih
ine,


Un
berense yondoz Färğ atala ine»,—


Hämmähenä
asıq bäyan qıldı imde.




Unan
Yaqup Yosoftoñ töşön yuranı,


Bähetle
bötör tip eşteñ azağı:


«Mäüläneñ
teyır motlaq hiñä yarzamı;


Qäzer-hörmät
vä böyöklök kiler imde.




Ömöttär
bar: mäülä hiñä birer mölkät,


Östäüyenä
nasip iter bik küp niğmät,


Qärzäştäreñ
dä kürhäter hiñä hörmät,


Un
bere lä hiñä hezmät iter imde.




Bar
ğälämdä hineñ isemeñ mäşhür bulır,


Mäşriq
— Mäğrib oloları hine beler,


Qiämätkä
qäzär isemeñ mäñge qalır,


Hälil
zäbh däüläte kürener imde.




Päyğämbärlek
risaläte
alasaqhıñ,


Häm
mämläkät eyähe lä bulasaqhıñ,


Rähät
tormoş, höyönöskä sumasaqhıñ —


Donya
ähirät däüläte kürener imde.




Ey,
uğlanım, inanğıl — ışan hin miñä:


Töşöñdä
soltanatlıq kürengän hiñä.


Şökör
qıl, rähmättär uqı mäüläñä —


Hozay
hiñä yaqşılıqtar qıla imde.





läkin amanat äytäyımse, ulan:


Bıl
töşöñdö his ber kemgä höyläp quyma.


Başqalar
hiñä kenä totmahın, haqlan —


Äzämigä
şaytan doşman bulır imde.




Kürerbez:
oşolar ras vä mäğlüm bulha,


Qärzäştäreñ
töşöndöñ asılın belhä,


Yurağandar
ösön ular hiñä asıu yıyha,—


Täü
baştan uq bezgä mihnät bula imde.






Äy,
uğılım,min
bändäñä
hin inanğıl,


Hüzzäremde
başqalarğa beldermägel,


Bıl
töşöñdö his ber kemgä lä äytmägel —


Oşbu
serze hozay belhä yıtkän imde».




Bar
ine Yaquptıñ ber ügäy qızı.


Ul
işette, tıñlap torop, oşo hüzze.


(Oşaqsınan
haqlay kürhen hozay bezze!)


Barıhın
qärzäştärenä höylär imde:




«Qärzäşegez
Yosof bögön ber töş kürmeş,


Un
ber yondoz, ay-kön uğa säcdä qılmış,


Atayığız
töşön izgegä yuramış,


Min
işettem: izgelekkä yurar imde».




Bını
işetkäs, qärzäştären borsou bastı,


Könsöllögö,
asıuzarı baştan aştı,


Hämmäheneñ
küñelenä qayğı yattı —


Bergäläşep
yauız niät qorzo imde:




«
Ägär zä töş yırenä yıter bulha,


Yosof
ägär olo batşa bulır bulha,


Hämmäbez
zä uğa hezmät iter bulhaq —


Bötäbezgä
nindäy ğärlek bulır imde!




Yosofto
ergäbezgä saqırayıq,


Nindäyıräk
töş ikän — horaşayıq,


Uğa
qarşı beräy sarahın tabayıq,—


Bıl
häbärzeñ raslığın beläyık imde».




Aldarına
Yosofto kilterzelär —


Unaulaşıp
ilaşıp ultırzılar —


Tübänselek
menän genä ütendelär:


«Ni
töş kürzeñ? Bezgä lä belder imde!»




Yosof
töşön qärzäştärenä höylämäs,


Ata
hüzen bozorğa ul his tä qıymas,


Yalğandı
äytergä ber zä tele barmas —


Sarahızzan
ni eşlärgä belmäs imde.




Un
qärzäşteñ barıhı la ürä torzo,


Nisek
tä äytterergä ikeşärläp barzı,


Ser
belergä tırıştılar, bik yalbarıp,


Här
berehe tübänlekkä töşör imde:




«Kürgän
töşöñdö hin bezzän his yäşermä,


Şiklänep
häm ğäcäplänep hin qarama,


Ey,
qärzäşem, bezze hin doşman kürmä:


Töşöñ
nisek yuraldı — höylä imde.




Tuğandarı
häteren Yosof haqlanı,


Öndäşmäne,
ni tiyergä hüz tapmanı,


Toğro
ine, aldarğa tele barmanı —


Sarahızzan
barıhın höyläne imde.




Tıñlağas,
bayağılay qılanmanılar,


Yosofqa
häzer ışanıs halmanılar,


Yosof
töşönä lä ışanmanılar:


Häqiqät
tügel bıl, tiyerzär imde.




«Äyzä,
barıp atabızğa baş orayıq,


Yosofto
atabızzan horap alayıq,


Alıp
kitep beräy törlö eş qılayıq:


Ülteräyık
yä yıraqqa olaqtırayıq.




Atabız
unı bezzän dä artıq höyä,


Unıñ
yözön kürmähä lä yanıp köyä,


Miras
inselähä, uğa bezzän artıq birä —


Unı,
ısınlap, nığıraq höyä imde».




Kildelär
vä säläm-hörmät kürhättelär,


Asıq
sıray menän yağımlı öndäştelär,


Yosof
turahında ozaq höyläştelär:


«Bezzeñ
menän barhın!— tip horarzar


imde.—




Eyı,
Yosof bezzeñ menän bergä barhın,


Uy
qatında bezzeñ menän bergä yöröhön,


Fäheme
arthın, küñeldäre kütärelhen,


Kiskelekkä
hezmäteñä qaytır imde.




Törlö
erzär, ağar hıuzar — barıhın


kürhen,


Sährälärzä
törlö göldän säskä tirhen,


Kürgändären
kilep tasuirlap birhen,—


Hez
tıñlağız, ul höylähen»,— tizär imde.




Yaqup,
bını işetkäs, bik hağışlandı,


Bälä
kilgändäy qayğırzı, bäğere yandı,


Kände
ber töş kürgäyne — hätere qabındı:


Yosofto
ebärergä his rizalıq birmäs imde.




Yaqup
äytte: «Tönä ber töş kürgäynem,


Töşömdä,
imeş, un ber bäräs kötä inem,


Haqlay
almanım, berehen şunda yuğalttım,


Qulımdan
bürelär alıp kiter imde.




Ular
äytte: «Yosofto bez nıq haqlarbız,


Qärzäşebezze
qort
auızına birmäbez,


Ğäläm
qorttarın qırırbız, ültererbez, Vallahi,


Yosof
ösön!»—tiyerzär imde.




Yaqup
äyter: «Uylağanığızsa eş sıqmas,


Yosofom
hezzeñ menän bara almas,


Üzemdeñ
dä bıl eşkä küñelem yatmas,


Yosofhoz
yänem his tınğı tapmas imde».




Ahırza
ular Yosofto qotorttolar:


«Atabızzan
rizalıq al,— tip äyttelär,—


Bezzeñ
menän tamaşağa sıq,— tinelär,—


Gölgä
qunıp, qoştar unda hayrar imde».




Yosof
äytte: «Riza bulhañ, röhsät birhäñ,


Ağalarım
menän bergä qırza yöröhäm,


Yörögän
urındarın küzzärem kürhä,


Kis
eteügä hezmäteñä qaytam imde».





Yosofqa his tä rizalaşmas,


Azğa
gına unhız qalıuzı başına almas,


Ä
ulınıñ küñele qupqan, haman tınmas,


Muyınına
harılıp yalbarır imde.




Qaza
kilhä, küzeñde ul huqıraytır,


Qaza
kilhä, mömkinlektär quldan kiter,


Ilahizıñ
hökömö bulha, sarahız iter


is
şikhez, şulay kilep sığır imde.




Zarlı
Yaqup sarahızzan riza buldı,


Ulandarınan
da nıqlı väğäzä aldı,


Yosofto
ebärergä ul qarar qıldı:


«Irtägähen
hezzeñ menän barır imde».




Äyter:
«Irtägä hez unı alırhığız,


Ikeşärläp
näübätläşep kütärerhegez,


Qäzer-hörmät
kürhätep yörötörhögöz:


Näfese
pak, küñele şat bulhın imde».




Israildıñ
qararına höyönöştölär,


Ikäü-ikäü
yıyılışıp höyläştelär,


Yosofto
ültererbez, tip antlaştılar,


Bälähenän
qotolorboz, tizär imde.




«Huñınan
atabızğa yügererbez,


Ilaşıp,
ah-vah kilep, özgölänerbez,


Yosofto
qort aşanı, tip äyterbez,


Atabızzan
arttırıp ilarbız imde.




Unan
huñıraq hatabızzı bez tanırbız,


Täübä
qılıp, gonahıbızzan arınırbız,


Ber
tuqtauhız haqqa doğalar qılırbız —


Täübäbezze
hozay qabul iter imde».




Ul
tön ütte, irtägähe kilep yıtte.


Äzerlänep
un qarındaş vaqıt köttö,


Yosofto
horap, özmäyınsä ömöttö,


Israilğa
säläm birze barıhı imde.




Bılarzı
kürep Yaqup rizalıq birze,


Üze
ihä ilay-ilay ürä torzo,


Üz
qulı menän Yosoftoñ başın yıuzı,


Taray-taray
ozon säsen ürer imde.





eyzerze, qulı menän hıu eserze,


Östärenä
törlö-törlö tun
keyzerze,


Tundarın
yofar menän sılandırzı,


Küzzärenä
unıñ hörmä tartır imde.




Ibrahimdıñ
sällähen başına haldı,


Ismäğil
qämären bilenä aldı,


Ishaq-ausı
kärzinenä azıq haldı,



eser hıu za qoyor imde.




Künderze
Yosofto la ul übä-qosa,


Tapşırzı
här berehenä ustan usqa:


«Irtä
qaytığız bötägez oşbu kistä,


Ah,
ul kis qasan yıter!—tiyer imde.—




Amanat:
Yosofto yaqşı haqlağız hez,


Näübätläşep,
ikeşärläp kütäregez,


Hämmägez
zä izge tärbiä kürhätegez!» —


Oşolaytıp
bılarzı künderer imde.




Bäs,
Yaqup yulğa qarap ultırıp qaldı,


Yosofto
kütärep ular yuldan barzı,


Barıhı
la höyönöşöp atlay birze,


Dinä
mesken ilay-ilay yügerer imde.




Yaqup
äyter: «Yä, qızım, qayza barahıñ,


Ni
säbäptän ilay-ilay eyäräheñ?




Qabalanıp
ta Yosofqa yıtä almashıñ —


Qärzäştäre
tamaşağa ilter imde».




Dinä
mesken töñölmäne, yıtte qıuıp,


Eteü
menän Yosof qulın totto nıqlap:


«Yosofom,
kire qayt!» —ti yalbarıp,


Qärzäştäre,
yäne köyöp, boşonor imde.




Yalbarır
zarlı Dinä — kire dünmäs,


Ağaları
boşonouın da his kürmäs,


Yosof
qulın nıqlap totop, his yıbärmäs:


«Yä,
Yosofom, töñöl!» — tip ilaular imde.




Ağaları
Yosofto kütärzelär,


Ber
qalqıulıq arqahına aşırzılar,


Bahır
Yaqup, yañğız qalıp, zarlı ilar,


Dinä
öygä hıqtay-hıqtay qaytır imde.




Dinä
äyter: «Min dä yoqlap yata inem,


Töş
aralaş qapıl ilap kilep torzom,


Ey
atayım, töşömdä un qort kürzem,


Aldıbızza
Yosofto qabırzar imde».




Bını
işetep, Yaqup ta önhöz qaldı,


Qayğı
uttarı bäğerenä toqandı,


Yänä
bötä küñelen boşonou aldı —


Ikäüläşep
ükenep ilarzar imde.




*
* *




Ular
Yosoftotübä
aşa aşırzılar,


Şunda
inde etep yırgä töşörzölär,


Azıqtarın
etkä birep yıyzerzelär,


Barduğınan
eser hıuın tüger imde.




Zarlı
Yosof unan arı yäyäü barzı,


Qärzäştäreneñ
yauız uyın belep aldı,


Unıñ
küñelendä şöbhälär yaraldı,


Ikelänep,
üz häldären horar imde.




Yosof
äyter: «Qärzäştärem-ömöttärem,


Nik
bılay qılanahığız, ağalarım?


Niñä
hez öndäşmäyhegez, ğäzizdärem?


Min
huñ hezgä ni qıldım?» — tiyer imde.




Ular
äyter: «Hin ber yalğan töş kürgänheñ,


Töşöñ
menän bezzän höykömlö bulğanhıñ.


Atabızzan
ul töşöñdö yuratqanhıñ —


Bögön
bına şunıñ yazahın al imde».




Zarlı
Yosof ilap: «Min arınım,—tine,—


Hıuhızlıqtan
tamam yonsou aldı mine,


Ayaqtarım
auırta, taldılar»,— tine.


Qärzäştäre
his kenä baqmas imde:




«Bögön
fayza qıldırmaslıq töş


kürgänheñ,


Atabızzan
töşöñdö yurattırğanhıñ,


Üzeñ
genä bezzän höykömlö bulğanhıñ,—


Bına
şunıñ mäkere teyze imde».




Şämğunğa
hıyınha inde, kire qağır,


Rauil
totop törtöp yıqtı, säsen tartıp,


Başqaları,
yauızlanıp, unan artıq,


Qıua-qıua
törlösä tuqmar imde.




Rauil,
säsenä yäbeşep, yırgä höyrär:


«Kilteregez
Yosofto — ültereñ»,— tiyer,


Yänä
äyter: «Yällämäyık, bötöräyık»,—


tiyer,


Ikäüläşep
tuqtamay huğırzar imde.




Şul
säğättä kilep yıtte läğin Ibles,


Östäp
tağı hösöt qıla yauız Ibles,


Un
qärzäşteñ yänen qıldı artıq häsis,


Hämmähen
dä bozoq yulğa tartır imde:




«Bıl
yalğansı uğlansıqtı ülteregez,


Oşbu
yalğan töş täğbiren bötörögöz,


Aldaşıuzıñ
yazahın belderegez!» —


Ibles
haman qotqohon halır imde.




Unı
işetep, bılar tamam yarhını,


Asıuzarın
säsä Yosofqa barıhı.



nisek bötörön Yosof tosmallanı,—


Tatlı
yändän inde ömöt kiter imde.




Yosof
äyter: «Yauız niät qıldığızmı,


Läğin
şaytan hüzenä oyonoğozmo?


Mineñ
ğäziz yänemdän tuyzığızmı,


Qärzäşlekte
onottoğozzamı imde?




Bozoq
uyzı yırenä yıtkererhegez,


Tulğan
ayzay nurlı yözöm hulıtırhığız,


Atabızğa
bıl ähüälde beldererhegez:


Horaha,
yauap birergä käräk imde.




Israildı
qaldırırhığız mährüm itep,


Hösöt
menän ağıularhığız, bäğeren ötöp,

Qurqmayhığızmı, qärzäştär,


ul
böyöktän?—


Bınday
hälde his kenä hup kürmäs imde.




Hälem
nasar, tänem yana, zarlı küñelem,


Niñä
töştöm bıl mihnätkä min — ber


mäzlüm?


Ey
däriğa!
Atam Yaqup qaldı mährüm,


Azaqtan
mine qayza kürer imde?!




Üzem
sitdıq,
atam Yaqup, babam Ishaq,


Un
qärzäşem yafahınan qaldım min saq.


Bozoq
uyzarına tura kildem bit tap,


Bötähendä
lä yauız niät imde».




Bını
işetep, Şämğun tamam asıulandı,


Bısaq
tartıp, Yosofqa taban taşlandı,


Bısaq
menän ültermäkkä ul ıntıldı,—


Unı
kürep, Yosof ket-ket kölör imde.




Şämğun
äyter: «Äyt, Yosof, nizän köldöñ?


Ütker
bısaq küreügä ällä şat buldıñ?


Äle
genä häsrätlänep ilay ineñ,


Kölöüyeñdeñ
säbäbe ni — añlat imde».




Yosof
äyter: «Qärzäştärem, eyı, köldöm,


Öyzä
elek yauız eşkä niät qıldım,


Äle
bına şul eşemdän kire dündem —


Qärzäştärem
qasan qabır ikän imde?




Äyttem:
un oranlı qärzäştärem,


Un
şärif vä un zarif
serzäştärem,


Mineñ
ğäyrätle arıslandarım —


Bılar
menän nindäy doşman yotor imde?




Ah,
iñ qatı doşman miñä hez buldığız,


Nahaq
bälä, auır yara hez haldığız,


Yänähe,
auır hatamdı beldegez —


Bıl
ğibrätte añlarğa käräk imde.




Bına
häzer ul yazığım buldı asıq,


Bötä
tänem özgölänä, ränyıüyem qatı,


Izgelärgä
oşonday eş tügel layıq.


Yamanlıqtı
eşlämähäñ häybät imde.




Ägär
barığız za mäslihät kürhä.


Min
ülep, moratığız yırenä yıthä,


Mineñ
tağı yöz meñ yänem bulha —


Bötähen
dä hezgä fiza qılam imde».




Bını
işetep, Yähüzäneñ yäşe tamdı,


Ayau
utı qaynanı, bäğere yandı,


Yauız
eştän, täübä qılıp, kire dünde,


Ültermäyık
Yosofto, tiyer imde.




Qärendäşlek
şäfqäten ul kürhätte,


Yosoftoñ,
ürelep, qulınan totto,


Hıyındırıp,
itäktäre menän yaptı,


Qärzäştäre
yafahınan qaplar imde.




Zarlı
Yosof Yähüzänän şäfqät kürze,


Halik
şulay Yosofqa yarzam birze.


Tuğız
qärzäşe Yosofto yaman kürze,


Yähüzä
menän däğüäläşep toror imde:






«Ey
Yähüzä, şartıbızzı niñä bozzoñ?


Ni
säbäptän antıbızzı yuqqa sığarzıñ?


Yosofto
yälläp, yomşaqlıqqa barzıñ —



hilaf
qıldıñ»,— tizär imde.




Yähüzä
äyter: «Eşegez dörös bulmas,


Qärzäş
qärzäşte ber vaqıtta ültermäs.


Unday
eşkä Täñrenän rähmät bulmas,



yaqşıhı — täübä qılıp, töñölöü imde.




Täñrenän
qurqayıq, yauız ğämäl qılmayıq,


Ähirättä
gonahlı bulıp qalmayıq,


Ocmah
birep, tamuqtı hatıp almayıq,


Tamuq
estärenä mäñgegä töşmäyık imde.




Oşbu
eşte, ay, qärzäştär, hez qılhağız,


Atağızğa,
höyläşkänsä, añlathağız —


Mäülä
rähmätenän ayırılahığız.


Yaman
uyzan töñölöü yaqşı bulır imde.




Bılarzıñ
olo babahı — danlı hälil,


Uttarğa
attı unı Nämrud yahim,


Ut
esendä lä haqlanı unı yälil:


Hälil
ösön uttı baqsa qıldı imde.




Unan
azaq häbär yıbärze izge Yälil.


Ibrahimğa
Yälil äyter: «Yä, hälil,


Mineñ
ösön yaratqan ulıñdı qorban qıl —


Höyöklö
Ismäğileñde!»
— tiyer imde.




Bäs,
bısaq Ismäğilde his kismäne,


Hälilgä
lä ut yaqın da kilmägäyne.


Yaqup
täñregä his ber gonah almanı —


Hez
zä şulay täñrenän qurqığız imde.




Yähüzä
hüzzären ular işetmästär,


Özgölänep,
täübägä his tä kilmästär,


Ähirät
ğazabınan da qurqmastar —


Hämmähe
Yosofqa asıu totor imde.




Yähüzäneñ
imde darmanı qalmanı,


Ögötläp
tä ber zä buldıra almanı,


Quldarınan
Yosofto ala almanı —


Aptıranıp,
ni eşlärgä belmäs imde.




Äyter:
«Ültermägez, yällägez, tip,


Qärzäşegez
qanın qoymağız, tip,


His
bulmaha, ber qoyoğa taşlağız, tip,



üler, yä yıraqqa kiter imde».




Bıl
feker ularğa bik oqşap töştö,


Oşo
täqdimgä ular tiz kileşte,


Bötähe
ber-berehenä qaraştı —


Mesken
Yosof haman da inäler imde.






Ağalarınıñ
Yosofto qoyoğa


halıuzarı,
ataların qaytıp


aldauzarı




Ul
qoyo elek-elektän qalğan ine,


Unı
usal Ğad
qafır qazğan ine,


Töbö
tärän, hıuı ütä äse ine,


Hıuın
unıñ his beräü zä esmäy imde.




Tora-bara
unıñ hıuı öskä qalqqan,


Yılan-sayan
— barıhı unda urın tapqan,


Häşärättär
uqmaşışıp bergä yatqan,


Ällä
qayzan yıyılğandar bında imde.




Ul
zamanda ber zahid
ta bulmış ine,


Kitap
aşa Yosof menän tanış ine,


Başqalarğa
la mäğlümät qılmış ine —


Işetkändär
ğäcäyıpkä qalmış imde.






Ul
zahid bıl häldärze aldan uq belde,


Haliqtan
bik ütende, doğa qıldı,


Yosofto
ber kürerenä ömötlände,


Mäülänän
ozon ğümer horar imde.




Ul
zahidtıñ Yosofto kürgehe kilde,


Nihäyät,
doğahı unıñ qabul buldı,


Haliq
uğa ozon ğümer nasip qıldı,


Yosofto
küreü könö lä yıter imde.




Haliq
zahidqa: «Vaqıtıñ yıtte hineñ,


Bar
äyzä, Ğad qoyohona kergel, tine,


Yosof
sitdıq maturlığın kürgel, tine,


Yosof
unda kilgänse, kötöp tor imde».




Kilde,
töştö ul zahid bıl qoyoğa,


Ber
özlökhöz säcdä qıldı ul mäülägä.


Arahında
doğa qıldı ul mäülägä,


Yosofto
küreü teläge menän imde.




Här
kistä rizığı unıñ anar
ine,



yağında nurzan kändil yanır ine,


Unıñ
yäşe meñ ike yöz yıl ine,


Ahırza
ul Yosofto kürer imde.




Yosoftoñ
bilenä ber yıp taqtılar,


Üzzäreneñ
yörägenä ut yaqtılar,


Qoyo
esenä halırğa uy tottolar,


Yalbarıuın
Yosoftoñ işetmästär imde.




Yosof
äyter: «His ber yazıq eş qılmanım,


Hez
qurqqan butalsıq töş tä kürmänem,


Ber
erzä lä oyatlı keşe bulmanım»,—


Yarlı
Yosof meskenlänep yalınır imde.




Ular
Yosof zarına qolaq halmanı,


Häsrätlänep
ilauına aptıramanı,


Yähüzäneñ
käñäşen dä tıñlamanı —


Barıhınıñ
da asıuı taşır imde.




Yosof
äyter: «Yauızlıqtı uylamağız,


Şaytan
qotqohona töşöp oyomağız,


Şärä
itep, tundarımdı haldırmağız,


Ata
haqın, tuğan haqın haqla imde.




Bögön
ülhäm, azaq miñä käfen käräk,


Äy
däriğa! Käfen bulhın oşo küldäk».


Ularzağı
hıuıq bäğer, qatı yöräk —


Küldägen
iñenän huyıp alırzar imde.




Bilenä
ber yıp tağıp kilterzelär,


Yosofto
şul qoyoğa töşörzölär,


Şäfqäthezzär!
Yözzären söyörzölär,


Berehe
kilep arqanın kiser imde.






Yosof
äyter:«Ey
ilahım,
böyök allam,


Bisaralar
ölöşö — rähimle allam,


His
ömötöm qalmanı ağalarğa,


Miñä
üzeñ yarzam kürhät»,— tiyer imde.




Unı
işetep, qärzäştäre şaştılar,


Barıhı
la haqqa töbäp oloştolar,


Yıyılışıp,
bergäläp höyläştelär,


Ilahım,
üzeñ yarzam bir, tizär imde.




Bisaralar
tayanısı — mälik-rahman,


Qözräte
menän Yabrailğa qıldı farman:


«Yä,
Yabrail, Yosofqa kürhät hin yarzam! —


Risalät
mişuratın birer imde.




Allanıñ
häbärsehe — Yabrail häzrät,


Hozay
uğa birgän ikän şunday qözrät:


Qauıştı
Yosof menän şul uq säğät —


Yosofto
hıuğa teymästän ük totor imde.




Yabrail
äyter Yosofqa: «Äy hin, uğlan,


Mäülä
hiñä yıbärze izge säläm,


Päyğämbärlek
büläk itä, äyzä, qıuan,


Risaläteñ
möbäräk bulhın imde!»




Yosof
yanına Yabrail kilep yıtkäs,


Yabraildı
Yosof üze lä tanığas,






Haqtıñ
sälämen-qotlauın qabul qılğas,


Hüngän
küñele şatlanıp kiter imde.




Qoyonoñ
iñ töböndä ber taş bar ine,


Yabrail
ul taştı öskä sığarzı,


Hıu
östöndä batmayınsa bıl taş torzo,


Yosof
kilep, taş östönä ultırır imde.




Taş
östö yıbäktän dä yomşaq buldı —


Yosof
şulay haliqtan şäfqät aldı,


Yosoftoñ
nurı menän qoyo tuldı,


Balqıp,
nurı hatta tışqa sığır imde.




Yälildän
Yabrailğa kilde tağı farman,


Säfärgä
sıqtı unan, ocmahqa taban.


Ocmahtan
alıp kilde keyım, täğäm,


Östönä
keyıp, Yosof aşqa totonor imde.




Keyım
keyze, täğäm yıyze, şökör qıldı,


Yözö
törlö-törlö nurzar menän tuldı,


Yabraildıñ
nurı menän bergä quşıldı,—


Erzän
kükkä nurzan küper üter imde.




Şunda
ğına zahid urınınan torzo,


Yosoftoñ
maturlığın küzzäre kürze,


Ireşte
ul moratına küpme yılğı!


Küreşep,
ul haqqa şökör äyter imde.






Zahid
äyter: «Ey Yosof, ber zä qayğırma,

Qärzäştäreñdän küñeleñde
ayırma,


Ularğa
yauız doğalar his ta qılma!


Yosof
horar: «Üz häleñde höylä imde».




Zahid
äyter: «Kitap aşa täüläp kürzem,


Qarağas
ta yözöñä ğaşiq buldı.


Meñ
ike yöz yıl buyı doğa qıldım,


Inşalla,
moratıma yıttem imde».




Yosofqa
zahid küp kenä ögöt birze,


Yosof
ihä ögöttären bik hup kürze,


Şul
saqta ğına zahidqa äcäl kilde —


Yosof
tağı qayğığa batır imde.




Boyorzo
Yabrailğa mäülä Yälil:


«Yosof
yanına tiz barğıl, yä, Yabrail,


Sälämdäremde
hin yıtker, ögötlägel,


Häterenän
qayğı-häsräten yuy imde.




Qoyonan
sığarılğas, hatılasaq,


Huñınan
törlö ğäybätkä yulığasaq.


Artaban
zindanğa la yabılasaq,—


Bıl
häldärgä mineñ ämer bulır imde.




Huñınan
bälälärzän dä qotqaram,


Atahına,
nihäyät, yulıqtıram.

Däüläten dä, mölkäten
dä min arttıram —

Tac vä tähet, mämläkät biräm
imde.




Könläşkändär
hezmäteñä kiläsäktär,


Oyatsılıq,
hurlıq kiseräsäktär,


Ükenestä,
häsrättä yöröyäsäktär,—


Yosof
— bik şat, ular hıqtap toror imde».




Şul
uq säğät Yabrail Yosofqa kilde,


Sälämde,
äytkän hüzzären yıtkerze,


Yosof,
kiläsägen añlap, şökör qıldı,


Qazalarğa
rizalığın birer imde.




*
* *




Qärzäştäre
qaytırğa ıñğaylanı,


Berehe
käzä bäräsen boğazlanı,


Qanın
Yosof küldägenä buyağılanı,


Başqaları
ilay ilay qaytır imde.




Yul
buyında yañğız ağas üsä ine,


Yaqup
şunıñ töböndä kötä ine,


Hauanan,
alıstan ber ön işetelde,


Tıñlahañ,
«etmeş» tigän hımaq imde.




Yaqup
äyter: «Ällä yıtmeş köngä mikän,


Ällä
tağı barı yıtmeş ayğa mikän,


Ällä
inde hatta yıtmeş yılğa mikän


Yosofomdoñ
kisegeüye?» — tiyer imde.




Zarlı
Yaqup ilay-ilay yulğa sığır,


Yosoftan
ayırılıu utı bäğ(e)ren yağır.


Yaqup
baqtı şul tarafqa — auaz sığır,


Yosofto
kürhäm, tip kötöp toror imde.




Küñele
zarlı, ilay-ilay öygä kerze,


Uldarınıñ
höylägänen şikle kürze,


Yosofto
yuq itkändären hizze,


Namaz
qılır, üze ilay-hıqtay imde.




Uğlandarı
üz arahı antlaştılar,


Öygä
etä ükereşep ilaştılar,


«Ah
däriğa! Yosof!— tip iñräştelär,


Yosofobozzo
yuğalttıq».— tizär imde.




Yaqup
öyzä namazın uqır ine,


Ulandarınıñ
iñräüye işetelde,


Qolağına
ilau tauışı yarıp kerze,


Torop,
şunduq qarşılarına sığır imde.




Unı
kürep, üzzäre lä ükendelär,


Tundar
yırtıp, sästär yolqop, bötöndölär,


Yosof!
tip barıhı la hıqtanılar,


Yosofobozzo
aldırzıq, tizär imde.






Unı
işetep, Yaquptıñ aqılı şaştı,


Qısqırzı,
huştan yazıp, yırgä töştö.


Unı
kürep, ulandarı qayğırıştı,


Ah
däriğa! Hata qıldıq!— tiyerzär imde.




Ul
tön ütte, tağı la irtä buldı,


Şunda
ğına mesken Yaqup añğa kilde,


Ulandarın
saqırtıp, horau birze:


«Qayza
mineñ Yosofom?» — tiyer imde.




Uğlandarı
ilay-ilay yauap totto:


«Barıbız
kümäkläşep berär uq attıq,


Uqtarıbızzı
alırğa tip kitkän saqta,


Yosof
äyber haqlarğa qalır imde.




Kire
kilgänse äylänep, qaza kilgän,


Şul
erzä ber yauız büre yörögän,


Häqiqät,
şul büre Yosofto yıygän,


Läğnät
töşhön uğa!» — tiyerzär imde.




Yaqup
äytte: «Ägär şulay bulğan ikän,33


Büre
unı aşap häläk itkän ikän,


Ağzalarınan
beräy nämä qalğan ikän,


Tabıp
alıp, kilteregez şunı imde!




Käfenläp,
min unı gürgä halır inem,


Östönä
matur qorolma quyır inek,


Üzem
Yosofom ergähendä qalır inem,


Ğümeremde
şunda ütkärermen imde».




Ular
äytte: «Ey atabız, küp qaranıq,


Unaulaşıp
qayzarga ezlärgä barmanıq,


Unda-bında
his nämä taba almanıq,


Hämmähen
dä büre aşap bötkän imde».




Beräühe
quyından qanlı küldäk aldı,


Yaquptıñ
aldına şunı yäyıp haldı.


Törtöp
kürhätkäs tä küldäktäge qandı,


Yaqup
tağı huştan yazıp qolar imde.




Isenä
kilgäs, küldäkte totop qaranı,


Übä-qosa,
ilay-ilay totqolanı,


Ber
erendä lä yırtığın tabalmanı,


«Nindäy
şäfqätle büre huñ?— tiyer imde.—




Qanın
esep, iten bötkänse aşağas,


Yosofomdan
mine şulay mährüm qılğas,


Östäüyenä,
küldäge lä yırtılmağas,


Beräy
hikmät barzır bında,— tiyer imde.—




Bäs,
şulay bulğan bit hezzeñ telägegez,


Yosofto
ebärergä üteneüyegez,


Alıp
kitep, şunda häläk itkänhegez!


Bılay
ilap torouığız yalğan imde.






Hüzzäremä
bötägez zä buyhonoğoz,


Totop
qorttı, bında alıp kilteregez,


Quşqanımdı
ütägez his ber hüzhez,


Bıl
häldeñ häqiqäten beläyım imde.




Yuğihä,
min säcdä itep, doğa qılam:


Hezgä
qatı yaza birer oluğ hozam;


Ul
här vaqıt qabul itä mineñ doğam,


Min
mäzlüm doğahınan qurqığız imde».




Bını
işetep, ular yänä quzğaldılar.


Tauza
ber gonahhız büre aulanılar,


Yaqup
ergähenä totop kilterzelär;


«Yosofto
aşağan büre!» — tizär imde.




Mesken
Yaqup ul bürene şunda kürze,


Ilay-ilay
häsrät menän qarşı barzı.


«Yosofom
qayza?— tip, äsenep horanı,—


Niñä
eyzeñ Yosofomdo, äytse imde.




Ey
büre! Niñä aşanıñ, äyt, yäşermä:


Nisek
bötön qaldı küldäk — añlat miñä?


Haliqtan
qurqmayınsa, min näbigä


Häsrät
halıp, ulın häläk ittek imde?»




Haliqtan
büregä şunda ämer kilde,


«Israilğa
höyläp bir hin,— tine,— hälde».


Telgä
kilep, büre ni bulğanın äytte,


Äzäp
haqlap, yomşaq hüzen höylär imde.




Büre
äytte: «Vallahi, Yosofto kürmänem,


Unıñ
qayza ikänen dä belmänem.


Alla
şahit, ul tirälä yörömänem,


Min
gonahhız, ışanığız miñä imde.




Hin
bit üzeñ allanıñ ber räsüleheñ,


Haq
ebärgän ilselärzeñ bereheheñ,


Täñre
aşa hin bit üzeñ dä belerheñ:


Päyğämbärzär
ite bezgä haram imde.




Telähäñ,
boyoroq bir, min barayım;


Oşo
tirä bürelären min yıynayım,


Barıhın
da qarşıña häzer tuplayım,—


Döröslöktö
äyzä raslahındar imde.




Ular
za Yosofto ber kürmägändär,


Vallahi,
uğa haslıq qılmağandar,


Täñregä
his gonahlı bulmağandar,


Päyğämbärzär
ite bezgä haram, tizär imde.




Min
üzem Mısırzan yañı kildem,


Ber
qärzäşem bar ine, şunda ülde.


Rizıq
qapmağanıma un yıte kön tuldı,


Häsrätemdän
auızım azıqlanmas imde.






Hayran
buldım: ber yırzä mine tottolar,


Zolomloq
menän ergäñä höyrättelär,


Auızıma
qayhıları qan hörttölär,—


Gonahhızmın,
asılın bel hin imde».




Yaqup
qort hüzeneñ ras ikänen belde,


Uz
qulı menän büregä aş yıyzerze.


Äyter:
«Bıl qazanı birze täñre»,—


Doğa
qılıp,
qortqa röhsät birer imde:




«Bıl
qazanı birze miñä hozay-mäülä,

Sabırhızlıqtan böyöktär
töştö tübän.


Şuğa
bulırmın min sabır-kürkäm,


Sabırlıqtan
morat hasil bulır imde».




Yähüzä
ul urınğa kön dä sığır,


Qoyo
ergähenä barıp, kön dä bağır,


Yosof
menän häbärläşep, küñel basır,


Üz
häldären dä höyläp qaytır imde.






Malik
Duğırzıñ töş küreüye, Yosofto


qoyonan
sığarıuı, ağalarınıñ


hatıp
ebäreüye






Mısır
esendä ber bay sauzagär yäşäy ine,


Unıñ
iseme Malik ibne Duğır ine.


Duğır
ulı Malik ber töş kürgän ine,


Töş
mäğänähen yurausınan horar imde.




Yurausığa
Malik äyter: «Kürzem ber töş,


Töşömdä
Qänğanğa kitep baram, imeş.


Ğad
qoyohona barıp yıteüyem bulmış —


Qoyaş,
ısın, küktän yırgä iner imde.




Qoyaş,
häqiqät, küktän yırgä heñde,


Yağamdan
sıqtı, quyınımdan kerep,


Küktän
yauzı yamğır işe ınyı-märyın,


Ularzı
min itägemä yıyzım imde.






Bik
höyönöp, ularzı aldım yıyıp,


Handığıma
bergä-bergä haldım quyıp.


Töşömdöñ
mäğänähen añlauı qıyın.


Yurausım,
yä, añlat miñä şunı imde».




Töş
yurausı saqırzı; «Ultır yanıma,


Mäğänähen
asıp biräm horauıña.


Ike
qızıl altındı quy bıl yağıma:


Töşöñ
bik möbäräk bulhın imde.




Ägär
zä şunday töş kürgänheñ ikän,


Töşöñdä
ul urınğa barğanhıñ ikän,


Häqiqät,
unda däülätkä eyäheñ ikän —


Ber
şärif qol qulıña töşör imde.




Ul
qoldo hin şunda hatıp alasaqhıñ,


Azaq
hatıp, küp niğmättär tabasaqhıñ,


Däülät-mölkät
eyähe bulasaqhıñ,


Şul
säbäptän alda rähätlek kötör imde.




Oşolarzan
oluğlıqqa ireşerheñ,


Häm
haliqtıñ berlegenä töşönörhöñ,


Kafırlıq
mihnätenän qotolorhoñ.


Donya
— ähirät däüläte — kürener imde».




Bını
işetep, Malik Duğır säfär qıldı,


Qänğan
ileneñ esenä kilde, kerze,


Ğad
qoyohona yıtkäs, yögön töşörzö,—


Töşöndä
kürgänen istä totor imde.




Qoldarına
boyorzo — tıñlanılar,


Ul
qoyonoñ tirä-yağın qaranılar,


Qabat-qabat
ezläy torgas, arınılar,


Malik
Duğır üze lä ezläşer imde.




Ällä
qayzan hauanan ber ön kilde,


Duğırzıñ
qolağına işetelde,


Äytte:
«Teüäl ille yıl vaqıt qaldı


Ul
uğlandı alıuıña hineñ imde!




Ikelänmäy
tap ille yıl qaytıp tor hin,


Unan
inde bıl mäqämgä tağı kil hin,


Ul
uğlandı käm bahağa hatıp al hin,


Küp
baylıqqa azaq üzen hatırhıñ imde».




Bıl
hätärzän Malik kire qaytıp kitte,


Şunan
teüäl ille yıllap vaqıt küste.


Duğır
ulı bıl yırzärgä yänä kilde,


Väğäzä
ette, tip bik höyönör imde.




Ber
nisä färeştä kilgän bulğan ikän,


Şunda
qoştarğa ular äüyerelgän ikän,


Oşolaytıp
Yosofqa iş bulğan ikän,


Qoştar
bulıp qoyonan sığalar imde.






Malik
Duğır ul qoştarzı unda kürze—


Färeştälär
ikänen his belmäs üze.


Bıl
mäldä Malik äle kafır ine,


Uq
alıp qoştar atırğa barır imde.




Yaqın
kilgäs tä ul qoştar yuqqa sıqtı,


Bını
kürep, Malik Duğır hayran qaldı,


Baqtı:
qoyo äsenän ber nur ağıldı —


Malik
huşın yıya almay toror imde.




Şul
uq säğät urınına kilde yänä,


Añhız
tügel — hizende bıl: ziräk ine.


Ike
qolona boyorzo: «Barıñ, ana


Şul
qoyonan hıu kiltereñ»,— tiyer imde.




Bäşir
menän Böşrä bizrä aldılar,


Qoyonoñ
ergähenä yaqın barzılar,


Bizrägä
bau bäyläp, qoyoğa bärzelär,—


Yosof
barıhın kürep ultırır imde.




Ikäüläşep
bizrähen hıuğa batırzı.


Tiz
genä möldörämä itep tultırzı,


(Haq
Yosofqa barırğa Yabrail dı künderze:


Öskä
sığırğa röhsät yıtkerer imde:




«Yä,
Yosof, hin közgögä baqmanıñmı?


Közgölä
kürkeñ kürep, maqtanmanıñmı?


Min
hatılır qol bulham, tip äytmäneñme,


Mineñ
haqtı beräü zä tüläy almas,


timäneñme?»




«Yäşermäyım,
közgögä min qarağaynım,


Kürkem
kürep közgölä, maqtanğaynım.


Hatıla
torğan qol bula qalham, tigäynem,


Bahamdı
tüläy almastar, tigäynem imde».




Yabrail
äytte: «Yä, Yosof, bas ayaqqa,


Bizrä
totqahına yäbeş, sıq hin tışqa,


Kürerheñ
— hatırzar hine küpme haqqa,


Hatıp
alıusılar kilgän, äzer imde».)




Ikäüläşep
Bäşir, Böşrä bauzı tarttı,


Ğäziz
Yosof şul vaqıtta öskä qalqtı,

Qadir
mäüläm täqdirgä şulay quştı,


Ni
eşläyheñ, unıñ hökömö şuldır imde.




Qoyonan
bötönläygä sıqtı üze,


Tulğan
ayzay balqıy ine unıñ yözö,


Malik
kürgäs tä ber azğa huşın yuyzı,


Nindäy
şatlıq — oşo uğlan, tiyer imde.




Malik
küp yıldar daimi äytä kilde,


Qoldarına
isemen dä beldergän ine:


«Qayhığız
arağızzan täüzäräk kürä,


Azat
itep, şuğa qızım biräm imde».




Bäşär
qaytıp Malikka häbär haldı,


Malik
Duğır höyönöp qarşı barzı,


Qarşı
barıp, Yosoftoñ qulınan aldı,


Alıp
kilep, satırına yäşerer imde.




Yosof
qärzäştäre şul saq tauza yörögän.


Qarahalar
— tege urınğa karuan kilgän.


Kümäkläşep,
aşığıp şunda yügergän,—


Ä
Yosof qoyola bulmay sıqqan imde!




Şunda
uq Malik Duğırzıñ aldına barğan,

Bergäläşep karuanın
uratıp alğan,


Äytkändär:
«Bezzeñ ber qoloboz yuğalğan.


Ber
şik yuq, hez alğanhığız!»— tizär imde.




Rauil
äytte: «Biregez yaqşılıq menän,


Yuğihä
oran halam bötä kös menän,


Hämmägez
zä häläk bulır mihnät menän:


Tauışımdan
keşelär yän birer imde».




Malik
qarışmanı — aqıllı ir ine —


Yosofto
qärzäştärenä kire birze.


Tegelär
zä oşo eştän fayza kürze,


Qol
itep hatayıq üzen, tizär imde.






Niättären
ular oşolay atqarzılar:


Yosofqa
ğäräp telendä añlattılar,


«Ülteräbez,
ägär äythäñ,—tip qurqıttılar,


Qol
itep hatabız—buyhon»,—tiyerzär imde.




Malik
Duğır ziräk ine — bını belde,


Estän
genä küñelenä şatlıq tuldı,


Hatıp
alırğa Yosofto riza buldı,—


Bını
kürep, Yosof tügelep ilar imde.




Yosof
äytte: «Hez mine hatahığızmı?


Qayğı-häsrät
utına atahığızmı?


Yauız
eşte äyter, tip qurqahığızmı?


Serze
asmayım, ant itäm,— tiyer imde.





Mine
hatmañ: kafır qolo bula almam,


Ber
nisek tä kafır qolloğonda qalmam,


Atam
Yaquptı häsrätkä quya almam —


Dädäm
hälil hörmäten haqlağız imde!»




Ular
äytte: «Bez hine äle tıñlanıq.


Atabızğa
Yosofto qort yıyze, tip añlattıq.


Israilğa
auır häbärzär auzarzıq,


Yosof,
bıl inäleüyeñde tuqtat imde».




Bäs,
Yähüzä lä Yosofto ögötläne,


Äytte:
«Bıl qazanı hiñä birze täñre.


Qärzäştäreñ
haman da üs tota,— tine,—

Ular azaq, hine ültererzär
imde.





yaqşıhı — riza bulıp, hatılıp tor,


Qärzäştäreñ
yafahınan qotolop tor,


Israildan
häsrät menän ayırılıp tor,

Qauıştırıuzı haliq üze beler
imde».




Ular
äytte: «Hatabız bıl qoldo hezgä,


Şartıbız
bar: hatabız bez yıraq yırgä,


Nindäy
baha birerhegez ikän bezgä,


Ikelänmäy
hatasaqbız»,— tizär imde.




Malik
horay: «Nindäy qol huñ bıl —


äytegez,


Niñä
hatahığız unı — añlatığız?


Ni
qıldı, niñä qastı — höyläp biregez.


Aqılı,
kürke hezzän artıq»,— tiyer imde.




Äyttelär:
«Atabız elek hatıp aldı,


Tora-bara
bezgä här saq yuldaş buldı.


Ahırza,
niñäler tamam yauızlandı,


Qasıp
kilep bıl qoyoğa töşör imde».




Malik
äytte: «Unıñ hälen asıqlağız,


Nisä
törlö ğäyıbe bar — anıqlağız.


Ber
nindäy şöbhä qalmahın, tırışığız,


Hatıu-alıu
şartı dörös bulhın imde».




Ular
äytte: «Şiklänmägez, ısın, ul — qol.

Qolobozzoñ ös törlö ğäyıbe
bar şul:


Uğrı
vä yalğansı, östäüyenä, qasqın.


Ös
törlö ğäyıbe menän alğıl imde».




Malik
äyter: «Ni äythägez, min añlanım,


Isınlap
ta, bıl qoldo hatıp alırmın,


Ğäyıptäre
bulha la, qabul qılırmın,


Nindäy
haq quyahığız, horağız imde.




Ämmä
läkin bında his altınım yuq,


Törlö-törlö
tuqımam bar, atlasım küp.


Ber
nisä yarmaq täñkäm bar, qimmäte yuq.


Hatıuzı
nisek qılırbız?» — tiyer imde.




Yosof
uylar: «Eştäre uñmaha ine,


Qärzäştär
rizalaşmahalar ine,


Alıusı
zur haq birä almaha ine,


Min
bisara qol bulmaham...»—tiyer imde.




Ular
äyter: «Ber ni zä qıla almaybız,


Bıl
sauzağa his kenä riza bulmaybız.


Qulığızzan
ebäk-atlastar almaybız,


Küpme
yarmağıñ bar, şunı bir»,— tiyerzär


imde.




Malik
äyter: «Yarmağım bar, teüäl un


higez,


Häqiqät,
altınım yuq, şunı belegez.


Oşo
un higez yarmağımdı alığız,


Qalğandarın
miñä bağışlağız imde».




Ular
äyter: «Un higezen dä alabız,


Şulaytıp
hatıulaşıuzı tamamlaybız,


Barıbız
bıl sauzağa riza bulabız,


Qalğandarın
hezgä bağışlaybız imde».




Azaq
inde Malik Yosofqa hüz qattı:


«Bılar
hine qol tip miñä bit hattı.


Oşo
häl dörösmö, oşo hüzzär rasmı?


Döröslögön
asıqlap äyt»,— tiyer imde.




Ular
äytte: «Qol! Qolloqqa rizalıq bir!


Üzeñdeñ
teleñ menän dörösläp yıbär.


Yuğihä,
ısınlap hine ültererbez


barıber!»


Yäşeren
genä unı qurqıtırzar imde.






Isınlap
ta, Yosof üze qurqıp qaldı,


Qurqışınan
qolloqqa la riza buldı,


«Min
— qol» tine, küzzärenä yäştär tuldı,


«Alla
qolo» tip estän genä uylar imde.




Ular
äytte: «Yä, Malik, hin bezgä inan,


Qol
bulıuına şik totma, bezgä ışan.


Bau-bığauın
sismägez his ayağınan,


Mısırğa
hätle bığaulı barhın imde.




Bik
yalğansı — hüzenä his ışanmağız,


Yälläp-ayap,
mihırbanlıq kürhätmägez,


Ber
vaqıtta yaqşı hüz işettermägez,


Azığı
tik arpa ikmäge bulhın imde».




Malik
äyter: «Hüzzäregezgä ışandım,


Riza
bulıp, qoloğozzo hatıp aldım.


Ös
törlö ğäyıbe menän qabul qıldım —


Bıl
turala beräy yazıu käräk imde».




Tegelär
zä bıl üteneste hup kürze,


Beteü
yazıp birergäräk qarar qıldı,


Bötähe
lä yauız eşkä toğro qaldı —


Qul
quyırğa barıhı la riza imde.




Şämğun
üz quldarı menän yazıu yazzı,


Şunı
yazıp, fetnägä nığıraq azzı,


Yosoftan
yöz dünderep, tamam bizze.


Päyğämbärze
bändälekkä hatır imde:




«Barıbız
za bıl sauzağa riza buldıq,


Qolobozzo
hatıuzı layıq kürzek,


Ul
üze lä riza bulğas, yazıu yazzıq.


Qolobozzo
hiñä tapşırabız imde».




Bılarzı
işetep, Yosof qan ilanı,


Bäğere
köyöp, häsrättä ese yandı.


Ilay-ilay
haliqtan röhsät horanı:


«Kire
baram, röhsäteñ bir»,— tiyer imde.




«Rizalıq
bir, yandarına kire baram,


Küzzärenä
tuyğansı ber qarap qalam.


Yazığımdı
ğäfü iteüzären horap,


Bähilläşep
ayırılam»,— tiyer imde.




Maliktıñ
bıl hüzzärzän ese özölör,


Yosoftan
artığıraq yäşe tügeler.


Yosoftoñ
qılanışı añlarlıq tügelder —


Bıl
ğibrätkä ğäcäplänep toror imde.




Malik
Duğır Yosofqa yauabın birze:


«Kürmäyheñme,
ular hiñä nizär qıldı?


Miñä
bit bik oshoz ğına haqqa hatıldıñ.


Niñä
barahıñ? Ular hine höymäy imde.






Ular
hattılarbit
un
higez yarmaqqa,


Telänelär,
şikhez, hinän ayırılmaqqa,


Ber

ular layıq tügel hin barmaqqa.


Qäzereñ
ällä küpmegä artıq imde!




Ber
yarmaqtıñ qimmäte — bel haqın,—


Meñ
dürt yöz yarmaq tora bezzä ber altın.


Şul
bahağa ğına aldım hine hatıp».—


Malik
Yosofqa hälen añlatır imde.




Yosof
uğa ilau aşa yauap birze:


«Ular
şulay eşlärgä käräk tip belde,


Teläktäre,
morattarı şunday ine.


Ularzan
şäfqät ömötön özmäm imde!»




Unan
Malik Yosofqa röhsät itte,


Mesken
Yosof häsrät menän kire kitte.


Un
qärzäşen, nihäyät, ul qıuıp yıtte,


Här
berehen übä-übä ilar imde.




Äyter:
«Beläm, minän tamam hez bizzegez,


Ocmah
birep, tamuq hatıp hez aldığız,


Mine
Israildan mährüm hez qıldığız —


Hozay
nisek kenä qauıştırır imde?




Ah
däriğa! Ğäziz başım tübän buldı,


Qärzäştärem
bınday yafa miñä qıldı,


Atam
Yaqup, bahır, minän mährüm qaldı.


Qauışıuzar
ozaq alıs qaldı imde.




Bınan
huñ mine kemdär tärbiä iter?


Ilaham,
kemdär küzemdeñ yäşen hörtör?


Min
qayğılı meskende kem iş iter,


Ös-başımdı
mineñ kemdär yıuır imde?




Ozon
säsem taray-taray kemdär ürer,


Mährümlegem,
meskenlegem kemdär kürer?


Min
— qayğılığa iptäş bulıp kem yörör?


Azat
inem — bändälekkä töştöm imde.




Atam
mine üz iñenä ala ine,


Yoqom
kilhä, yastığına hala ine,


Torğozop,
törlö aş-rizıq birä ine —


Şul
rähättän bıl mihnätkä töştöm imde.




Ah
däriğa! Bıl qolloqta ni qılayım,


Nisek
kafır qolloğonda min torayım?


Qärzäştär
yıraq qala, nisek küräyım?


Ayırılırğa
täqdirebez quştı imde.




Bıl
täqdirze täñrenän tip beleü käräk,


Haq
hökömönä qol rizalığı käräk.—


Yazahına
sabır, riza bulıu käräk —


Qazahına
la başımdı eyzem imde».






Zarlı
Yosof qayğıhınan qan-yäş tüger —


Ilağanın
ağaları kürmämeş bulır —


Barıhın
übä-qosa ul bähilläşer.


Malik
Duğır huşhız bulıp ilar imde.




Qärzäştäre
lä tüzmäyınsä ilaştı,


Häsrätlänep
vä qayğırışıp ahlaştı,


Isın
küñeldän özgölänep iñräşte —


Qılıqtarı
ösön ese boşor imde.




Äyterzär:
«Bez hine kire alır inek,


Qulıñdan
etäkläp täübä qılır inek,


Hatıu
uyınan kire qaytqan bulır inek —


Bigeräk
tä ğärlänäbez!— tizär imde.—




Atabızğa
tağı yalğan äytä almaybız,


Hine
kire uğa iltä lä almaybız,


Bıl
eştä ber sara la qıla almaybız.


Mihnättärgä
hin sabırlıq kürhät imde».




Yosof
äyter: «Höylägän hüz kire kilmäs.


Haq
täqdire nindäylegen kemdär belmäs!


Uğa
qol teläge his tä qarşı bulmas,


Haq
farmanına buyhonou käräk imde.




Bıl
täqdirze täñrem birze — hezgä mäğlüm.

Häsrätlänep, atam
Yaqup qaldı, mährüm,


Ayırılıp
qaldı Ibne Yämin enem,


Mine
azaq qayza ğına kürer imde?»




Qärzäştäre
tuqtap tormay haman kitte,


Yosof
ösön ayırılır mäl dä yıtte.


Qanlı
yäştär erkelep, bäğeren öttö,


Üze
haman artqa borolop qaray imde.






Malik
Duğırzıñ Yosofto Mısırğa alıp kiteüye,

yulda törlö macaralarğa
osrauı




Bahır
Yosofto yulğa keyınderzelär,


Balas
tüşäp, ber döyägä menderzelär.


Bau
menän quldarın nıqlap bäylänelär,


Buşap,
yulda qasmahın, tiyerzär imde.




Ber
häbäşi
qol bar ine, Qılıs atlı,


Barlıq
qoldar arahında iñ ğäyrätle.


Yözö
qara, ütä qatı täbiğätle,


Yosofto
şul qolğa tapşırzılar imde.




Şul
uq säğät karuan quzğalıp kitte,


Karuan
yulı ber gürstan aşa ütte.


Yosoftoñ
ber qäbergä küzzäre töştö —


Üz
anahı Rähiläneñ qäbere imde.






Ilay-ilay
höyläner: «Rähilä anam,


Nindäyıräk
hälgä töştöm, küzeñde hal!


Qärzäştärem
hattı mine, hin belep qal,


Azat
inem, bändälekkä töştöm imde.




Hösöt
qılıp, atamdan da ayırzılar,


Ğazaptarza
bäğeremde yandırzılar.


Mählük
tunın iñdäremä keyzerzelär,


Qul-ayağım
sınyır menän bäyle imde.




Qärzäştärem
miñä qıldı ränyıü, zähmät,


Bäläkäyzän
töştö miñä şunday mihnät,


Qözrät
menän alla birhen inde şäfqät,


Mineñ
ömöt — tik hozayza,— tiyer imde.—




Äy,
anam, mineñ hälemde kür, zinhar,


Bändälekkä
hatıp aldı mine kafır,


Mäüläm
genä birze miñä bınday täqdir,


Huñınan,
bälki, şäfqäten qılır imde.




Ey
däriğa! Ğäziz anam, yatahıñmı?


Mineñ
hälem nisegeräk — beläheñme?


Miñä
qarap häldäremde küräheñme:


Qul-ayaqtarım
mineñ bığaulı imde!»




Anahınıñ
gürenän ber tauış kilde:


«Ğäziz
ulım, Yosofom, äyt, nizär buldı?


Qärzäştäreñ
nimä uylap, ulay buldı?


Yosof,
hinme bıl häldärgä töştöñ imde?




Yänem-uğlım,
bıl yafağa niñä indeñ,


Yafağa
halırlıq ul tiklem nimä qıldıñ?


Nisek
mineñ qäber ergähenä kildeñ?!


Gür
aşa la yänem özgölänä imde.




Atañ
Yaqup bıl häleñde belmäneme?


Ul
meskengä häleñ mäğlüm bulmanımı?


Ibne
Yämin hineñ menän kilmäneme,


Bıl
bälägä vayımhız nisek qaldıñ imde?




Hineñ
atayıñ — Yaqup, babañ — Ishaq,


Olo
babañ qarışmanı haqqa ber saq.


Hin
üzeñ dä unıñ rähmätenä bul haq!


Ömötlän,
tizzän şatlıqtar kiler imde.




Äy
hozayım! Bıl häcätem hiñä mäğlüm,


Här
vaqıtta ömöt totor barsa mäzlüm.


Zalimdarğa
hatılğan bit mineñ uğlım —


Qözrät
menän uğa şäfqät kürhät imde».




Yosof
unı işetep huşın yuyzı.


Haq
Rähilä mönäcäten qabul qıldı,


Unıñ
doğahı Yosofqa tura kilde:


Tac
vä tähet häm soltanat birze imde.




*
* *


Qılıs
baqtı — Yosof ber zä kürenmäne,


Ezlähä
lä, qayzalığı belenmäne,


Tırışha
la, ber yañğızı tabalmanı,—


Hucahına
hälde barıp äyter imde.




Qılıs
äyter: «Hucam! Tuqtahın karuan!


His
şikhez, bezzän qasqan tege uğlan!»


Karuan
tuqtanı, barıhı la şunan


Kümäkläşep
Yosofto ezlärzär imde.




Qılıs
şunda ber sapqı at tabıp mende,

Ezläüselärzeñ barıhınan alda
ine,


Atın
qıuıp, şäp-şäp itep saba ine,


Yosof
torğan urınğa bara imde.




Yıraqtan
uq Yosoftoñ yañğızın kürze,


Mesken
Yosof, unı kürep ürä torzo,


Ayağın
höyräp ilay-ilay yulğa kerze,—


Qılıs
hüger, tuqmar, yırzän höyrär imde.




Yosof
äyter: «Ey ilahım, ni qılayım,


Bıl
mihnättän nisek kenä qotolayım?


Zalimdarzan
qotolorğa ni uylayım?


Ey
hozayım, yarzamıñdı kürhät imde!»




Yosof
yänä yalbarzı: «Ey hozay, tip,


Rähimdäreñ
menän mine yarlıqa, tip,


Mineñ
hälde üzeñ beläheñ bit,


Hiñä
genä hıyınayım häzer imde.




Oluğ
babam Ibrahim — dusıñ ine,


Hineñ
ämereñde här saq tıñlay ine,


Ulı
Ismäğil dä hiñä qorban ine,


Hineñ
hörmäteñä arnalğaynı imde.




Ey
hozayım, ägär hata qılğan bulham,


Ämereñde
tıñlamay, gonahlı bulham,


Atam
Yaqup hezmätenän qalğan bulham,


Ükenäm,
täübä qılamın,— tiyer imde.—




Padişahım,
ägär min gonahhız bulham,


Hatalar
menän yuldan yazmağan bulham,


Bıl
bälägä his gonahhız töşkän bulham,


Bıl
qäüyemgä ber ğälämät kürhät imde».




Bäs,
ul Qılıs Yosofto tiz alıp kilde,


Kiltereü
menän Maliktıñ qulına birze.


Malik
töşöp ber-ike rät yañaqlanı,


Döyägä
menderep bäyläp quyır imde.




Şul
vaqıtta täñrenän farman buldı,


Qözrät
menän küktä qara bolot quptı,


El
sıqtı, qarlı-bozlo yamğır yauzı,


Şul
qäzär qatı ğäräsät qubır imde.




Baştarına
qundırha, moğayın, yarır,


Tändärenä
teyhä, ğärip bulıp qalır.


Bötähe,
aqırışıp, yarzamğa saqırır,


Tik
beräü zä yarzam itmäs ine imde.




Bındağılar
beren-bere kürmäs buldı,


Qayhıları
zölmät eşkä hayran qaldı,


Kük
kükräne, yäşen dä yäşnäp torzo.


Bını
kürep Malik qatı qurqır imde.




Malik
äyter: «Hälebez bigeräk yaman,



rabbi, nizän quptı oşo tufan?


Äy
däriğa! Barzır bında ber ğäziz yän,


Şunıñ
yarlıqauın bez horayıq imde».




Äyter:
«Bıl ğazap — küktän: belegez,


Zolom-yäber
qılıusılar — saflanığız!


Yazıqlı
keşelär täübägä kilegez!


Yuqha,
bötäbez zä häläk bulabız imde.




Ägär
beräü bezzän zolom kürgän bulha,


Ul
mäzlümdeñ doğahı küktärgä aşha,


Kük
eyähe yafa-bälälär yauzırha...


Täübä
qılıñ! Yuqha, häläk buldıq imde!»






Qılıs,
bını işetkäs, şunda uq kilde,


Hatahın-gonahtarın
ras tip äytte:


«Belegez:
gonah minän»,— tip dörösläne,


Şul
qol uğlansıqtı tuqmağaynım imde».




Malik
Duğır boyorzo ul qara qolğa:


«Bar,
Yosoftoñ ayağın üp, ğäfü hora,



täüzä küñelen kür, östön qara,


Mägär
bezgä izge doğa qılhın imde».




Bäs,
Yosoftoñ qarşıhına Qılıs barzı,


Bik
qatı ilap, ükenep, başın orzo,


Hata-gonah
qılğanlığın äytep birze,


Töşöp,
Yosoftoñ ayağın über imde.




Malik
tağı unıñ menän bergä barzı,


Tezgä
sügep, aldarında qul qauşırzı,


Malik
ta Yosofqa inälep yalbarzı,


Hatabızzı
kiserä kür, tiyer imde.




Bını
kürep, Yosof mihırbanlıq qıldı,


Qulın
kütärep, hozayğa doğa qıldı,


Yosoftoñ
doğahı şunda qabul buldı,


Mihnät
ütep, qar-yamğırzar kämer imde.




Şul
säğättä qar-yamğır za tuqtap qaldı,


Yaua
torğan yamğırzar za yaumas buldı.


Bozzar
irep, hıuzar qoro yırgä heñde,


Kön
asılıp, yıhan şatlıqqa tulır imde.




Bını
Malik ğibrät sifatında kürze,


Bau-bığauzarın
ayaq-quldan sisterze,


Malik
häm qoldarı ısınlap yalbarzı,


Malik
üze barıhınan uzzırır imde.




Nasar
keyımen alıp, küldäk keyzerze,


Döyähenän
töşöröp, atqa menderze,


Oloho-kesehe
Yosofqa yalbarzı,


«Ey
hozay, karuan — Yosoftoqo imde.




Barığız
za Yosofqa buyhonoğoz!


Olo-kese
— barığız za qol bulığız!


Bınan
arı unı batşa tip belegez!


Unıñ
ämerenän his sıqmağız imde!»




Huñınan
Yosof hökömö buldı ıñğay,


Olo
hörmät birze uğa mälik hozay,


His
beräü sıqmas buldı boyoroğonan,


Malik
Duğır üze lä tıñlar imde.




Höylägän
hayın Yosoftoñ fäheme arttı,


Aqılı
teüäl, tele matur, hüze tatlı.


Yözön
asha, yıhan üze nurğa batır,


Keşe
maturlığın kürep tuymas imde.






Unan
Belüs şähärenä karuan kerze,


Şähär
halqı barıhı la kafır ine,


Yosoftoñ
maturlığın ular kürze —


Hämmähe
bıl hälgä tañ qalır imde.




Yosoftoñ
ergähenä yıyıldılar,


Haqtıñ
şunday sänğätenä tañ qaldılar,


Yosof
menän äñgämä lä oyoştorzolar,


Häl-ähüälen
yaqşılap horarzar imde:






«Äyt
asığın: kem hine bılay bar itte,


Yözöñdö
kürkäm itep kem yarattı?


Bizäktären
kem haldı şulay şul hätle?


Bez
zä uğa qol bulır inek imde!»




Yosof
äytte: «Alla — mine bar halıusı,


Erzä,
küktä bez — qoldarzı tuyzırıusı,


Bıl
eştärgä layıq barı unıñ kösö.


Bezze,
hezze ul yarattı — belegez imde!




Bıl
hüzzärgä barıhı la inandılar,


Ber
allağa barıhı la tabındılar,


Yosoftoñ
päyğämbärlegen tanınılar,


Isınlap
ta mömin buldılar imde.






*
* *


Ular
tağı Bäyan şähärenä kerze,


Halıq
Yosoftoñ yöz kürkämlegen kürze,


Qayhı
beräü Yosofqa täre birze,


Ular
şul täregä tabınalar imde.




*
* *


Azaq
karuan Qoddos şähärenä kerze,


Qoddos
bäge unı töştä kürgän ine,


Bötä
şähär halqına äytkän ine:


«Karuan
kilä, sığıp qarşılağız imde!»




Ğäskär
yıyıp, Qoddos bäge qarşılanı,


«Bıl
karuandıñ hucahı kem bula?»— tine.

Karuandıqılar uğa yauap
birze:


«Malik
Duğır karuan hucahı imde».




Qoddos
bäge bığa bik nıq ğäcäplände,


«Malik
Duğır bınan yıl da üter ine,


Moğayın,
bıyıl beräy hikmäte barzır —


Qarşılarğa
boyoroq bulmas imde!




Haq
boyorop, färeştälär kilgän ine,


Bıl
häldärgä Yosofqa iş bulğan ine,


Här
vaqıtta unıñ ergähendä yörögän ine,


Tel-küzzän
Yosofto nıq haqlayzar imde.




Äzäm,
unıñ menän bergä pärey bulğan,


Yosof
menän dä şulay ber pärey tıuğan,


Här
kem menän parlap pärey tıua torğan,


Ägär
ülhä, pärey zä ülä torğan imde.




Färeştälär
bäkkä bılay yauap birgän:


«Dörös,
oşono qarşılarğa ämer kilgän,


Bar
äyzä qarşılarğa ğäskäreñ menän,


Hin
töşöñdä kürgän uğlan — şuldır imde».




Bıl
uğlandı kürep, bäk bik hayran qaldı,

Färeştälär höylägäs tä
añlap aldı:


«Hämmägez
zä hörmätlägez bıl uğlandı,


Qäzere
— bötähenän artıq!»—tiyer imde.




Şul
uq säğät karuan ergähenä kilde,


Hörmät
menän Yosofqa ul säläm birze,


Äzäp
menän Yosofqa: «Äytse bezgä,— tine,—


Kem
ikäneñ bezgä mäğlüm bulhın imde».




Yosof
uğa oşolay tip yauap birze:


«Hin
töşöñdä kürgän keşe şul min inde.

Qarşılağız, tip boyoroq kilgän
ine,


Häqiqät,
min tap şul keşe bulam imde».






Malik
işetep bıl hüzze ğäcäplände,


Qunaq
itep, üzenä saqırıp aldı,


Yosofto
hem yuldaştarın ololanı,


Hämmähenä
qäzer-hörmät qılır imde.




Qoddos
bäge äytte: «Miñä ni äyterheñ?


Miñä
nindäy ögöt-näsihät birerheñ?


Ey
Yosof! Miñä nizär tip boyororhoñ?


Ni
quşhañ da, min ütärgä äzer imde».




Yosof
äytte: «Ey mälik, hüzemde tıñla,


Mineñ
hüzze totop, ker äyzä toğro yulğa,


Hiñä
nişläp utqa, potqa
tabınırğa?!—


Mömin
bulıp, uttan, pottan baş tart imde.




Ul
bäk äytte: «Hüzzäreñde qabul qıldım,


Hin
höylägän täñregä lä min buyhondom,


Haq
päyğämbär tip hinegenä
beldem,


Şulay
za pothanağa inäyık imde».




Ägär
ul pot säcdä qılıp, telgä kilhä,


Hine
kürgäs, horauıña yauap birhä,


Päyğämbär
tip, hineñ menän isäpläşhä,


Min,
his şikhez, mömin bulam»,— tiyer


imde.






Yosof
äyter:«Riza
buldım.
Bez torayıq.


Ikäüläşep
pothanağa bez keräyık.


Sänamdan
häl-ähüälen ber horayıq,


Tıñlayıq:
nindäy yauap birer imde?»




Yosof
menän pothanağa mälik kerze,


Şul
vaqıtta Yosofto bıl sänam kürze.


Intıldı
Yosofqa taban, säläm birze,


«Häqiqät,
hin päyğämbärheñ!»—tiyer imde.




Tağı
ul sänam Yosofqa säcdä qıldı,


Qoddos
mälige üze kürep ışandı,


Haliqtıñ
berlegenä lä ul inandı,


Mömin
bulıp, tar bilğauın
siser imde.




Yosofqa
törlö niğmät — aş kilterze,


Yosof,
honolop, berär kisäk alıp yıyze,


Ös
yöz tuqhan keşe tağı yıyze, tuyzı,


Ä
niğmättär his kämemäy qalır imde.




Unan
Qoddos mälik äyter bıl Malikka:


«Oşbu
bezgä layıq bulır särüärlekkä,


Ber
bähäshez layıq ul olo hörmätkä,


Unan
artığıraq kem genä bulır imde?»




Malik
Duğır bıl mälikkä yauap birze,


Äytte: «Bezzeñ
säyıtebez
— Yosof imde.

Säyıtlekkä Yosof bezzän layıq inde,

Min —
Yosoftoñ qolomon»,— tiyer imde.




Qoddos
mälige Yosof yanına kilde,


Malik
Duğır bıl mäliktän röhsät aldı,


Ul
şähärzän kusenmäkkä niät qıldı,


Ögötläp,
Yosofto la künderer imde.




Karuandar
qıbırlanı, yulğa kitte,


Qoddos
mäligeneñ başına yıtte:


«Uğlan
bit qulıbızzan ısqınıp kitte,


Tiz
qıuıp yıtep qulğa alayıq imde!»




Un
ike meñ keşe attarğa atlandı,


Qıuıp
etep, alıp qaytırğa niätlände.


Mälik
äyter: «Yä, Yosof, yıtälär inde,


Yosof
äyter: «His qurqma, kilhendär imde»




Bına
ğäskär Yosofqa yaqınlanı,


Yosof,
tuqtap, ularğa qaraş taşlanı,


Unı
kürep, barıhı şunda tuqtanı,


Huşın
yuyıp, attarınan töşör imde.




Un
ike meñ ir atınan auıp töştö,


Bötäheneñ,
huşı kitep, aqılı şaştı.


Karuan
küste. Ul arala ös kön ütte,


Tegelär
haman huşhız yatırzar imde.






Bını
kürep, hämmähe lä hayran kaldı,


Yosof
ihä kürke menän ğorurlandı,


Maturlığına
Yosof şökörzär qıldı,


«Miñä
oqşaş keşe yuqtır,— tiyer imde.—




Tıumanı
häm tıumayasaq oqşaş miñä.


Här
kemdeñ aqılı şaşır, mine kürhä.


Ber
küreügä mohtac bula, bik ütenä,


Ber
kürergä yänen fiza qılır imde».




Şul
säğättä Yabrail da torzo äzer,


Şulay
quştı Yabrailğa mälik qadir:


«Yä,
Yosof, yalbarıp ni tineñ häzer?


Ğorurlandıñ,
haliq sänğäten kür imde».




Unınsı
kön Gurus şähärenä kerze,


Ul
şähär halqı bötähe yın-pärey ine,


Yosof,
nihäyät, ularzıñ yözön kürze,—


Här
berehe Yosoftan kürkleräk imde.




Qol
uylağan här saqta la tura kilmäs,


Ul
şähärzä Yosofto his ber kem belmäs,

Maturlığın kürhä lä,
qabul qılmas.


Töskä-başqa
bötähe bik matur imde.




Här
bereheneñ Yosoftan yözö nurlı,


Hındarı
menäüüär, nurzar törlö-törlö,


Bötäheneñ
aqılı kamil, üze ğärle:


Bını
kürep, Yosof bik ürtäler imde.




Haliqtan
şunda Yosofqa häbär kilde,


«Yä,
Yosof, qözrätemde kür hin, tine,


Sabır
bul, üz häldäreñde bel hin, tine,


Kürk
bireüse, häqiqät, min bit imde!»




Şulay,
Yosof üz hälen asıq belde,


Mahayıp
yöröüyenä bik ükende.


Özgölänep,
mäülägä säcdä qıldı,


Täübä
qılıp, yä rabbım, tip ilar imde.




Tağı
la haliqtan nıqlı yarzam buldı —


Yosoftoñ
maturlığın kire birze,


Tışqı-eske
kürkämlegen bergä quştı,


«
Yä, Yosof,
başıñdı
qalqıt»,— tiyer imde.




Bäs,
Yosof säcdänän başın kütärze,


Ul
şähär halqı yosoftoñ yözön kürze,


Bötähe
lä ğäcäplänep ürä torzo,


Nurın
kürgän ihtıyarhız qalır imde.




*
* *




Karuan
bıl şähärzän alıslaştı,


Nihäyät,
yul Mısırğa la yaqınlaştı,

Karuan Nil diñgezenä yaqın
töştö,

Malik Duğır Yosofqa yalbarır imde.




Malik
äyter: «Yä, Yosof, inde hin bar,


Nil
yarmağı oşolor, barıp hin kür,


Mäslihät
bulır, şunda hıuğa hin ker,


Östöndäge
tuzan-tupraq kiter imde».




Yosof
Maliktıñ ämerenä riza buldı,


Torzo,
Nil tarmağına yaqın kilde,


Qul
kütärep, haliqqa doğa qıldı:


«Qözrät
menän beräy pärzä birgel imde».




Yosof
näbizeñ doğahı qabul buldı,


Şul
uq säğät küktän kömbäz päyzä buldı,


Yosof
näbi şunıñ esendä hıu qoyondo,


Unıñ
tänen his ber äzäm kürmäs imde.




Hıu
esendä ber balıq bulır ine,


Başqa
balıqtarğa ul boyoroq birze:


«Haliqtıñ
yaratqanı hıuıbızğa kerze,


Äzäp
haqlañ, ber kem küz halmahın imde».




Unı
işetep bötä balıq tiz-tiz qastı,


Oyalıhı
oyahına kerep yattı,


His
berehe küz zä halmay kötöp yattı,


Barıhı
Yosofqa hörmät haqlar imde.






Ul
olo balıq Yosofqa yänä kilde,


Üzeneñ
hezmäten uğa täqdim itte,


Yosof
şunda ul balıqqa menep aldı,


Arqahına
kirä basıp toror imde.




Şul
balıqtıñ östöndä ğösöl aldı,


Nurı
arttı bayağınan meñ qäzäre,


Şul
säğättä Yabrail da kilep yıtte,


Haq
sälämen, zatlı höllä
birer imde.




«Bına,
Yosof, haliq hiñä qıldı säläm,


Äytte:
«Yosofqa här saq yarlıqausı bulam,

Huñınan
unı oluğ mälik tä qılam,


Ämmä
läkin sabır bulhın»,— tiyer imde.




Yosof
näbi yıuınıuzı tamamlağas,


Arıulanıp,
tazarınıp, hıuzan sıqqas,


Höllä
keyıp, küñele şatlıq menän tulğas,


Yosofqa
balıq ütenes äyter imde.




Yosofqa
äyter häm şunda horar balıq:


«Miñä
däülät, baylıq birze olo haliq,


Qözräte
menän tağı birze batşalıq,


Balıqtar
soltanı bulam,— tiyer imde.—




Balıqtarzıñ
soltanımın, däülätlemen,


Bala
ösön, Yosof, bik tä häsrätlemen,


Beräy
bala bireüze bik ütenämen,


Şunıñ
ösön beräy doğa qılhañ imde.




Haliq
ta hineñ doğañdı qabul qılır,


Qözräte
menän, bälki, ber uğıl birer,


Minän
huñ ul uğlan hiñä doğa qılır,


Ülep,
min donyalıqtan kitkäs imde».




Yosof
qulın kütärep doğahın qıldı,


Haliq
tarafınan doğa qabul buldı,


Ul
balıqtıñ azaq ike ulı tıuzı,


Ikehe
lä däülät eyähe bulır imde.




Ikehe
lä kirämätle bulıp tıuzı:


Bere
— Yunıstı qabıp yotousı buldı,

Ikensehe yözöktö
yotousı buldı —


Yözök
Söläymän päyğämbärzeke imde.




Balıq
şunda Yosof menän huşlaştı,

Ikäüläşep alqışlaşıp
ayırılıştı,


Balıq
haubullaşıp hıuğa kire töştö,


Yosof
Malik ergähenä kiler imde.




Yosof
kilde: şatlanğan häm köläslängän,


Nurı
meñ qat arta töşkän elekkenän,


Nurzar
balqır östöndäge keyımenän,


Erzän
kükkä nurzan teräk qoyğan imde.






Yosoftoñ
kire kilgänen Malik belde,


Şul
uk säğät qoldarına ämer birze,


Handığınan
etmeş törlö keyım aldı,


Yosof
keyhen, tip alıp birer imde.




Malik
Duğır Yosofqa qarşı barzı,


Unıñ
iñendäge keyımdärze kürze,


Horar:
«Bınday keyımdärze kem keyzerze?!»

Maturlığına tañ qalıp
toror imde.




Yosof
äyter: «Keyımde birze mäüläm,


Şulay
miñä täñrem büläk itte däülät, U


nan
inde küñelemä buldı rähät,


Seremde
ul mineñ asıq belä imde».






Yosoftoñ
Mısırğa kileüye,

bötä şähär halqınıñ tañ
qalıuı




Malik
Duğır ul urından küsep kitte,


Mısırğa
yap-yaqın ber yırgä barıp yıtte,


Mısır
halqı hauanan tauış işette:


«Ber
ğäziz şähes Mısırğa kilä imde!




Malik
Duğır harayına yügeregez,


Ul
uğlandı bötägez barıp küregez,


Äzämigä
oqşamağan — hez belegez,


Izge
färeştägä bik oqşağan imde.




Unıñ
kileüye hezzeñ ösön bulır qotlo,


Aqılı
teüäl, här ber äytkän hüze tatlı,


Yözö
nurlı, holoqtarı möräüüätle —


Barıp
küreü ösön aşığığız imde!»






Mısır
halqı işetep bik höyönöştö,


Motlaq
kürergä käräk, tip kileşte.


Olo-kese,
ir-qatındar yıyılıştı,


Här
berehe qarşı barıp horar imde.




Küp
tä ütmäy, bik küp atlı ğäskär ingän,


Barıhı
la izge färeştälär ikän,


«Yosofqa
iptäş bulığız» tip haq äytkän,


Şuğa
la Yosofqa iş bulğandar imde.




Arahında
Yosof kilä, höllä keyıp,


Yözö
balqıy, tirä-yaqqa nurın hibep,


Kilterzelär
Yosofto şulay itep.


Yosof
ularzan ayırılıp tora imde.




Mısır
halqı, unı kürgäs, buldı hayran,


Äyterzär:
«Bıl tügelder zä äzämizän.


Beräy
izge färeştäler töşkän küktän».—


Barıhı
la uğa säcdä qılır imde.




Ular
qasan Mısırğa yaqın kilde:


Törlö
aş-hıu, täğäm — barıhı tämlände.


Yosof
ese tirä-yaqtarğa taraldı,


Bötä
erzän ğänbär
keüyek añqır imde.




Malik
Mısır esenä kereüye menän,


Harayğa
Yosofto indereüye menän,


Yapmahın
alıp, yözön asıuı menän,


Harayzan
nurzarı balqıp sığır imde.




Unı
kürep, Mısır halqı yıyılıştı,


Haray
aldına bötähe öyölöştö,


Teläktären
Malikka yıtkereşte:


«Qoloñdo
sığar, küräyık»,— tizär imde.




Malik
äyter: «Moratığız qabul bulmas,

Harayıma bereğez zä
kerä almas,


Yosoftoñ
maturlığın da kürä almas,


Berär
dinar
birmähägez miñä imde».




Riza
bulıp, berär dinar kilterzelär,


Röhsät
alıp, harayına uq kerzelär.


Yosoftoñ
ğäcäp maturlığın kürzelär,


Qarap-kürep
his kem tuya almas imde.




Ikense
kön Mısır halqı yänä kilde,


Ike
dinar qızıl altın totqan ine,


Yosof
yözön kürergä teläyzär ine,


Kürgändäre
hayran qalıp toror imde.




Ösönsö
kön, dürtense kön, bişense kön...

Arttırzılar kön hayın berär
altın,


Yosofqa
ber qarau — uyı bar halıqtıñ,

Kürhälär zä, maturlıqqa tuymas
imde.






Şulay
itep un kön vaqıt ütep kitte,


Unınsı
kön unar altın ular birze.


Olo-kese
— barıhı kürergä kilde,


Kürgändäre
huşhız bulıp yatır imde.




Ber
nisähe hını maturlığın kürze,


Ber
nisähe eske kürkämlegen toyzo,


Bere
räsüliyät
hızattarı hizze —


Här
törköm üzensä genä kürer imde.




Hüräten
kürgändär malın fiza qıldı,

Bulmışın kürgändär yänen
fiza qıldı,


Egerme
biş meñläp keşe şahit buldı,

Räsüliyäten kürgän
— iman kilterze.




Unan
azaq haqtan tağı farman kilde,


Malik
Duğır Yosofto alıp inde,


Haray
esendä altın tähetkä kilterze,


Yosofto
şul tähetkä ultırtır imde.




Höränselär
östän torop qısqırzılar,


«Bıl
uğlandı kem hatıp alır?— tinelär,

Bınıñ qimmäten kem
beler huñ?— tinelär,


Kem
bahahın yıtkerä, şul alır imde».




Haray
aldına halıq yänä tuldı,


Olo-kese,
bay-fäqir — barıhı kilde,


Hälüäselär,
ikmäk beşereüselär ömötlände,


Här
berehe «min alham!» tiyerzär imde.




Ber
qarsıq ber käläp yıp alıp kilgän,


Yosofto
hatıp alırğa niätlängän.


Yosofto
küreü ösön ul häylä qorğan,


Şul
arqala Yosofqa ber qarar imde.




Riüäyättärzän
riüäyät şäylä, imeş:


Yosof
ergähenä ber qız kilgän, imeş,


Unıñ
haqında küp häbärzär işetmeş,


Yosofto
alırğa uylap kilgän imde.






Meñ
döyägä mal-hazina teyändergän,


Här
karauaştı
berär atqa mendergän,


Barıhına
la zatlı yıbäk tun keyzergän,


Baştarına
märyınle tac ürer imde.




Oşo
räüyeştä harayğa kilep imde,


Yosoftoñ
yözönä ber küz hirpep aldı,


Räsüllek
nurın kürep, ul hayran qaldı,


Haq
sänğäten, Yosof kürken añlar imde.




Yosoftan
ul horanı: «Kem ulı hin?


Kürep
toram, ısınlap, hin qol tügelheñ,


Äyt,
yäşermä, üzeñ qayhı ırıuzanhıñ,


Nindäy
soltan ulıhıñ?— tip horar


imde.—




Oşo
häldä qalıuıñ his dörös tügel,


Qol
itep hatılırğa hin layıq tügel,


Hineñ
ösön hatıulaşıu — yaqşı tügel,—


Qayhı
keşe dörös baha birhen imde?!




Ni
ösön qayğı-zarıñ küp, küñeleñ tar,


Häsrät-mihnät
niñä hiñä buldı yär?


Äyt
hin miñä, nindäy bınıñ hikmäte bar,


Häl-ähüäleñde
asıqlap höylä imde.




Yıhanda
hineñ keüyekteñ bulğanı yuq,


Hiñä
oqşaş beräüzeñ dä tıuğanı yuq,


His
beräüzä hinekeläy sifattar yuq,—


Huş
kildeñ arabızğa bezzeñ imde.




Häbär
işetkäs, bötä malımdı birzem,


Hine
hatıp alırğa tip niätländem,


Isäp-hanhız
mal-hazina alıp kildem,


Ämmä
läkin malım yıtmäs, beldem imde».




Yosof
unıñ hüzzärenä yauap birze,


Hüzen
işetep, bötähe hayran qaldı.


Küzzärenän
gäühär keüyek yäştär aqtı,


Asıq
tele yomşaq hüzzär höylär imde.




Äyter:
«Mineñ hälde barı haliq beler,


Unıñ
hökömö qoldarına layıq bulır:


Ni
qılha la, tap üzenä layıq bulır:


Bıl
täqdirze miñä ul üze birze imde.




Qözräte
menän mine hozay bar itte,


Oşonoñ
keüyek maturlıqtı yarattı,


Bıl
qazanı östömä üze yökmätte —


Unıñ
hökömön his beräü belmäs imde.




Hiñä
qol käräk bulha, äyzä hatıp al,


Küpme
haqqa layıq tihäñ, şunı hin hal,


Ägär
baylığıñ yıtmähä, azatlıq al!


Töpsönöp
hin başqahın horama imde».




Bını
işetep, Yosoftoñ qulın aldı,


Şulay
itep, Talut qızı mömin buldı,


Yosof
uğa mosolmanlıq iğlan qıldı,


Asıq
teldän saf imanın birer imde.




Mäülä
hälil mäğrifäten layıq qıldı,


Malın
qız fäqirzärgä öläşep birze,


Üze
ğibäzähanağa barıp kerze,


Bötä
ğümeren oşonda ütkärer imde.






Haliqtan
mäğrifät rähmäten aldı,


Unan
huñ da eşe gel tabınıu buldı,

Gonahtarınıñ barıhın haq ğäfü
qıldı,


Köndän-köngä
oşo häldä bulır imde.






Zöläyhanıñ
töş küreüye,

Yosofto ezläp Mısırğa
kiteüye


Qolaq
totop, tıñlağız oşo hüzze:


Bıl
— Zöläyha, mälikzada, Taymus qızı.


Tulğan
ayzan balqıp tora unıñ yözö,


Ocmahtağı
hur qızına oqşar imde.




Ul
Taymus — olo mälik, Mäğrib eyähe,


Yöz
meñ irzän artığıraq hezmätsehe.


Kük
hucahı quşıuınsa, baylıq eyähe,


Donyala
iñ olo mälik bulır imde.




Baylıqtarı
menän donya tulğan imeş,


Batşa
üze pottarğa tabına, imeş,


Ä
Zöläyha — unıñ yaratqan qızı imeş —


Bıl
häldärzeñ asılın da añla imde!






Zöläyha
mälik Taymustıñ qızı ine,


Yastığı
atahınıñ tubığı ine.


Yosof
hının töşöndä ber kürgän ine,


Hürätte
ısın ikän tip belde imde.




Yaqup
Yosofto nisek yaratqan bulha,


Yosof
Yaqup aldınan töşmägän bulha,


Zöläyha
la atahına ğäziz inde,


Bälki,
küpkä artığıraq höyör imde.




Zöläyha
ber köndö yoqlap yata ine,


Yosof
hüräte tağı töşönä inde.


Küreü
menän bıl yulı ğaşiq buldı,


Zöläyha
ilap uyanıp kiter imde.




Atahı
qızınan horar: «Ni ilayhıñ?


Küñeleñdä
ni kiseräñ, ni teläyheñ?


Töşöñdä
nizär kürep borsolahıñ?


Bötähen
dä qaldırmay höyläp bir imde».




Zöläyha
äyter: «Min yatıp torğan inem,


Töşömdä
bik güzäl hürätte kürzem,


Uyanham
— hürät yuğaldı, min ber üzem,


Şul
säbäptän ilap ultıramın imde.




Ul
hürät küzem aldına asıq kilde,


Häterem
şaştı, vä fähememde aldı.


Aqılımdı,
sabırımdı yıyıp aldı,—


Küñelem,
näfsem tik şunı telär imde».




Atahı
äyter: «Min üzem kürhäm ine,


Unıñ
qayzalığın da ezlätep tapham ine,


Malım
vä mölkätem fiza qılır inem,


Unı-hine
qauıştırır ösön imde».




Zöläyha
yoqonan tamam mährüm qaldı,


Ay
keüyek kürkle yözzäre nıq hurıqtı,


Esmäy,
aşamay his ber nindäy rizıqtı,


Könö-tönö,
Yosof, tiyep ilar imde.




Oşo
häldä tağı la ber yıl uzzı,


Zöläyha
tege hürätte yänä kürze,


Bıl
yulı hürät uğa ögöt tä birze:


«Ögötömä,
Zöläyha, ışan, tıñla imde.




Şunı
hin bel: min — hineke, hin—mineke.


Bula
kürmä minän başqa his kemdeke.


Isendä
tot mineñ dä ğaşiq ikänlekte,


Minän
başqağa küz zä halma imde!»




Zöläyha
bıl ögöttärgä riza buldı,


Yoqonan
uyanıp tirä-yüngä küz haldı,


Tağı
la tege hürät küzzän yuğaldı,—


Zöläyha
la huştan yazıp auır imde.






Atahı
bıl hälde kürgäs, hayran qaldı,

Ğaşiqlıq
säbäp ikänen asıq belde,




daualarğa sara qıldı,


Aqılı
kilmäs, his daua kileşmäs imde.




Aqılı
şaştı, yatha, his yoqo almas,

Kilterhälär, täğäm rizıq qaba
almas,


His
beräü menän ber-ike hüz höyläşmäs,


Ber
nindäy zä tabib sara tapmas imde.




Ösönsö
yıl hürätte kürze yänä,


Bik
qatı ant birep, inälep horanı:


«Äyt
miñä mäqämeñde, qayza ul?— tine,


Mine
bötähenän mährüm itteñ imde».




Yosof
äyter: «Yä, Zöläyha, bel hin şunı:


Min
— Mısırzıñ batşahımın, mine tanı.

Mısırğa kil, kürergä
telähäñ mine,


Mısır
esendä bulırmın min imde.




Sabırlıq
menän eşlä hin bıl eşte,

Sabırlıqtan başlana här eşteñ
başı,
Moratına tiz
eter sabırlı keşe —


Niättärgä
kürkle sabırlıq käräk imde».




Zöläyha,
bını işetep ürä torzo,


Hüzen
añlap aqılın, fähemen yıyzı,

Atahına üzeneñ hälen
höyläp birze,

«Telägänem — Mısır batşahılır»,—tiyer

imde.




Bau-bığauzarın
sisterze, ise qayttı,


Bınan
arı höylägäne buldı tatlı,


Yözöndä
nur balqını, tele asıldı,


Ämmä
üze gel Yosofto uylar imde.




Zöläyhanıñ
tıuğan ile — Mäğrib ile,


Yıraq
qına Mısırzan unıñ yulı,


Ägär
zä atlı bulha, könö-tönö


Altı
ayza Mäğribkä yıterzär imde.




Egerme
bäktän kilde olo yausılar,


Hör
bereheneñ başında altın tacdar,

Kiltergändär altın täre menän
maldar,—


Barıhı
la Zöläyhanı teläy imde.




Här
ber mäliktän ayırım yausı kilde,


Zöläyhanı
keyäügä dimläyzär imde,


Ä
Zöläyha atahına äyter inde:


«Mısır
batşahına mine birgel imde».




Atahı
bıl häbärze asıq belde,


Yazıu
yazıp, Mısırğa keşe yıbärze,


Yazıuında
qızı telägen belderze:


«Qızım
bar, şul hine genä telär imde».




Taymus
Talus ulımın — beleñ unı,


Ber
qızım bar — Zöläyha, hiñä layıq,


Şunday
täqdir quşqan uğa täñre haliq,

Telähäñ; yausıñdı yıbär,— tiyer
imde.—




Küp
soltandar horanı, ul rizalaşmay,


Küñele
yatmay, berehen dä oqşatmay,


Häterenän
his kenä hine sığarmay,


Könö-tönö
hine genä kötör imde.




Min
qızımdı, ısınlap ta, hiñä biräm,


Meñ
döyägä yıhazdarzan yök teyätäm,


Tağı
la meñ qasırğa
mal yökmätäm,


Meñ
döyälä zatlı yıbäk bulır imde.




Tağı
la meñ qarauaş eyärep barır,


Ular
hineñ harayıñda hezmät qılır,


Här
äytkänegezgä buyhonorğa äzer,—


Keme
qıtay, keme rumi
bulır imde».




Ul
saq Mısır mälige Qänzäfär ine,


Ilselär
yazıu totop uğa kilde,


Uqıp,
riza buldı, üzensä hup kürze,


Yauapnamälä
sälämdär yazır imde:






«Kem
telähämine,
min

bik telärmen,


Yöz
meñ tapkır hağınıp qarşılarmın,


Yaqşı
teläk-hisemde fiza qılırmın,

Täqdimegez qabul qılam»,—tiyer
imde.




Qänzäfärzän
ilselär kilep yıtkäs tä,


Taymus
unıñ yauabın qulına alğas ta,


Ul
hattıñ ıñğay ikänlegen belgäs tä,


Zöläyhanı
Mısırğa äzerlär imde.




Meñ
döyä häm qasırğa yök yökmätterze.


Tağı
la meñ qol — qarauaş atlandırzı,—


Zöläyha
Mısırğa şulay kilep kerze,


Harayza
üz täheten quyzırır imde.




Ebäk
keyze, tözätende, tacın haldı,


Küñele
asılıp, hätere şatlıqqa sumdı,


Güyä,
ayzıñ un dürtense könö tıuzı —


Yözö
qoyaş keüyek balqıp toror imde.




«Nihäyät,
moratıma ireştem, tiyer,


Ğäziz
Mısır batşahın küräm, tiyer,


Bötä
malım därüiştärgä biräm, tiyer,


Şökör,
bına moratıma ireştem imde».




Şul
vaqıtta bäktär menän batşa kilde,


Bäktär
kitte, mälik yañğız torop qaldı,


Ä
Zöläyha, unı kürep, asıulandı:


«Bıl
nindäy ir, niñä qaldı? » — tiyer imde.




Qarauaştar
Zöläyhağa yauap birze:


«Mısır
ğäzize
— soltanıbız inde üze,

Häqiqät, hin telägän Qänzäfär
— üze,
Äzäphezlek
kürhätmä»,— tiyerzär imde.




Bıl
hüzzän Zöläyhanıñ aqılı şaştı,


Huşı
kitep, tähetenän auıp töştö,


Qarauaştar
barıhı la qayğırıştı,


Bını
kürgäs tä Qänzäfär sığır imde.




Nihäyät,
Zöläyha mesken añğa kilde,


Nindäy
häldä qalğanlığın asıq belde,


Qayğı-häsrättän
unıñ yözö hulını,—


Qarauaştar
barıhı la kürer imde.




Ular
horay: «Äytse, ni buldı, Zöläyha?


Hinhez
bezgä käräk tügel oşo yıhan,


Unı
kürep, auıp töştöñ. Ni huñ bulğan?


Bezgä
şunı asıqlap höylähäñ imde».




Zöläyha
äyter. «Yıraq qaldı mineñ ilem,


Ah,
şunday hatanan auır mineñ hälem,


Ah,
däriğa! Ränyıüyem zur, ozaq yulım,


Altı
aylıq mihnätem buş buldı imde.






Min
töşömdä kürgänem bıl ir tügel,


Tağı
äytäm: bıl ir miñä layıq tügel,


His
tä töştä kürgänemä oqşaş tügel,


Aqılı,
kürke unıñ bınday tügel imde.




Tulğan
ayğa oqşay ine unıñ yözö,


Bal-şäkärzän
tatlıraqtır äytkän hüze,

Häsrätlegä rähät birä ike
küze,—


Unhız
miñä bıl yıhan huş tügel imde.




Töşömdä
ul miñä väğäzälär birze,


Ni
säbäptän väğäzähen üze bozzo?


Altı
aylıq mihnättärem yuqqa buldı,


Mineñ
şähär bınan yıraq qaldı imde».




Qarauaştar
Zöläyhanı yällänelär,


Yılı
hüz menän unı ögötlänelär,


Zöläyhanı
sabırlıqqa öndänelär,


«Sabırlıq
moratıña yıtkerer imde».




«Qayzan
beläheñ, haliq säbäp itkänder,


Ul
töşöñ, bälki, ısınğa tura kiler,


Isınlap
ta, bälki, moratıñ qabul bulır,

Telägeñde ütäü uğa yıñel imde».




Zöläyha
ögötläügä şunda birelde,


Mısırza
tororğa ahırza riza buldı,


Beräü
oşo serze belmäy qaldı,


Hatta
Qänzäfär üze lä belmäs imde.




Unan
huñ baytaq vaqıt ütep kitte,


Mäliktän
üzen Zöläyha haqlap yöröttö,


Yözö
hulıha la özmäne ömötön,


Ber
tuqtauhız Yosofto uylar imde.




Haliq
haqlanı Qänzäfärzän Zöläyhanı,


Yosof
ösön haqlay ine — belgel unı,


Qänzäfär
ihä ber ni zä belmäy ine,


Häcät
töşkändä, yın qızı kiler imde.




Zöläyha
Qänzäfärgä buyhonmas, baş birmäs,

Üzen haqlar, uğa ber zä
yaqın kilmäs,


Qänzäfär
haman bıl häldeñ asılın belmäs,


En
qızın Zöläyha tip höyör imde.






Qänzäfärzeñ
Yosofto hatıp alıuı,

Zöläyhanıñ ğişqı yañırıuı




Unan
huñ yıte yıllap vaqıt ütte,


Häldär
tındı, küp ay-yıldar kitte,


Nihäyät,
Yosof Mısırğa kilep yıtte,


Mısırza
qol itelep hatılır imde.




Öndäüselär
bazar esendä yügereşte,


«Bıl
uğlandı kem hatıp ala?—tiyeşte,


Güzäl
yözönän pärzähen kütäreşte,


Yöz
nurı kön yaqtıhın qaplar imde.




Ber
keşe lä unı hatıp ala almanı,


Baha
birep, uğa yaqın kilä almanı,


Mısır
malı uğa baha bula almanı —


Bötä
ğäläm baylığı la yıtmäs imde.






l
vaqıt Mısırza batşa ine Qänzäfär,


Uğa
barıp işetelde oşo häbär,


Duğır
ulın hezmätenä saqırıp alır,


«Qoloñ
kilter, bez küräyık»,— tiyer imde.




Şul
säğät Qänzäfär şunday ämer qıldı:

Maturlap, zurlap bizänelär
mayzandı.


Ebäk
tüşäk menän tuldı haray aldı,


Ergähendä
ultırğıstar toror imde.




Bäktär,
Qänzäfär körsizärgä ultırzılar,


Şunda
uq Yosofto bında kilterzelär,


Olo-kese
barıhı hörmät kürhättelär,

Mayzandağı
körsigä ultırırzar imde.




Mayzanğa
Yosof kilep tä ultırzı,


Yözönöñ
nurı bötä mayzanğa tuldı,


Zöläyha
şul vaqıt Yosofto kürze,


Kürgäs
tä huşhız bulıp töşör imde.




Qarauaştar
barıhı bergä yıyıldı,


Isen
yuyıp töşkänenä ğäcäp qıldı,


Horarzar:
«Qatın, äytse, nimä buldı?»

Kitmäyınsä
töbäşep horarzar imde.




Zöläyha
äyter: «Ebäregez, töşäyım,


Nisä
yılğı häsrätem menän qauışayım,


Ayırılıu
häl-ähüälen horaşayım,


Häqiqät,
qauışıu könö yıtte imde.




Uldır
— mineñ telägem, şunı belegez,


Hez
mineñ ösön unı hatıp alığız,


Bar
maldı unıñ ösön fiza qılığız,


Küpme
horahalar za biregez imde».




Färeştä
bar ine — Yosoftoñ yuldaşı,


Äyter:
«Bını alha ala tik ber keşe:


Barı
batşa bula ala tiñe-töşö,


Batşa
keüyek şahtar ala, belgel imde».




Öndäüselär
qatı hörän haldılar:


«Bıl
uğlandı kem hatıp ala?»—tizär,


Hönäre
ber un törlö, tip östänelär,


Beräm-beräm
hanap sığırzar imde:




«Berensenän
— buyı zifa, matur üze,


Ikensenän,
ayzay yaqtı, kürkle yözö,


Ösönsönän,
asıq tele, yomşaq hüze,


Etmeş
ike telde tamam beler imde.




Dürtensenän,
şäfqätle, märhämätle,

Bişensenän, alıp yöräkle häm
himmätle,
Altınsınan,
küptärzän küpkä qeüätle,


Qırq
irzän qeüäte artığıraq imde.


Etensenän,
dine togro, diyanatlı,


Higezense
— hıyanathız, amanatlı,


Tuğızınsı
— holqo güzäl, hüze qotlo,


Unınsı
— üze päyğämbär näsele imde».




Batşa,
bını işetep, hayran qaldı,


Yosoftoñ
maturlığına küzen haldı,


Kürgäs
tä sabırı kitte, huşhız qaldı,


Tañ
qalıp, ğäcäplänep ul toror imde.




Batşa
äyter: «Bıl uğlandı miñä hatıñ,


Altın-kömöş
käräk bulha, şunı alıñ,


Ni
bahanı horayhıñ, bäyän qılıñ,


Qimmäteneñ
däümälen beldereñ imde».




Färeştälär
unda ni, äzerzär ine,


Yäşeren
genä Duğırğa käñäş birze:


«Här
törlöhönän barıhın hora, tine,


Yosof
auırlığı qäzär birhen imde».





äytte: «Ülsäüyeñä altın haldır,


Ikense
ülsäüyeñä Yosofto bastır,


Başqa
zinnättäreñde lä bında aldır,


Yosof
auırlığı hätle birerheñ imde.




Unan
batşa bınday şartqa riza buldı,


Şul
uq säğät hazina haqsıhı kilde,


Ülsäüyenä
ul biş yöz meñ altın haldı,


Altın
Yosof auırlığı tartmas imde.




Ülsäüyenä
ällä küpme altın haldı,


Ülsänelär,
barıber yıterlek bulmanı,


Hazinala
altın-kömöş tä qalmanı.


Bötähen
yıyğanda la yıtmäs imde.




Atlas-ebäk,
mişek-ğänbär — barın quyzı.

Gäühär-yaqut, ınyı-märyın
yänä yıyzı.


Bınday
haqqa batşa aptırap qaldı,


Bötä
baylığı Yosofqa yıtmäs imde.




Batşa
äyter: «Bezzeñ sauza barıp sıqmas,

Bahahına, şart buyınsa
kösöm yıtmäs,


Ğäläm
malın yıyhañ da bığa yıtmäs,


Qalğanın
hin miñä büläk ithäñ imde!»




Täcir
äyter: «Yaray, sauzağa rizalaşam,

Yıtkänensä malıñdı la qabul
qılam,


Etmägänen
üzeñä buşlay za biräm.


Bıl
uğlandı riza bulıp biräm imde».




Şulay
itep, batşa Yosofto aldı,


Malik
Duğır za qolona küzen haldı,


Qulında
päyğämbärlek nurzarın kürze,

Hatıuına bik ükenep toror
imde.






«Ay
däriğa! Qayza huñ mineñ däülätem?


Bığa
hätle nisek hine belmägänmen?


Qulındağı
nurın da kürmägänmen,—


Bögöngö
kön uğlan quldan kitte imde!»




Malik
äyter: «Ey, Yosof, yözzäreñ nurlı,

Färeştä sifatlıhıñ, hüzeñ
tatlı,


Äzämizä
kürmänem hineñ sifattı.


Äytse
miñä, hin kem huñ?» — tip horar


imde.




Yosof
äyter: «Hiñä hälemde höyläp biräm,

Kemlegemde lä häzer asıp
halam,


Ämmä
läkin ber şartım bar: üzeñ qara,

Barıhınan da seremde haqla
imde.




Kem
ikänlegemde hiñä asıp halam:


Mineñ
atım Yaqupuğlı
Yosof
bulam,


Oluğ
babam haqıbızzıñ dusı bulğan,


Atam
Yaqup, babam Ishaq bulır imde».






Ah
däriğa! Ägär bını belgän bulham,


Ber
kemgä lä qol şikelle hatmas inem,


Azat
itep, atayıña ilter inem,


Üzem
şunan qoloñ bulıp qalır inem».




Yosof
äyter: «Bıl mömkinlek ütte inde,

Täñrebezzeñ täqdirensä
buldı inde,


Sarahızzan
bälälärgä töştöm inde,—


Haq
ämerenä qol riza bula imde».




Malik
äyter: «Ey qäzerlem, toğro Yosof,


Qızım
bar, ulanım yuq — bel hin anıq,


Mineñ
ösön doğa qılğıl, küñeleñ halıp.


Hin
gonahhız — doğañ qabul bulır imde».




Yosof
näbi qul kütärep doğa qıldı,


Haliq
unıñ doğahın qabul qıldı,


Egerme
dürt uğıl uğa hozay birze,


Här
berehe däülät eyähe bulır imde.




Malik
şunda Yosoftan horanı yänä:


«Hine
miñä hatıusılar kemdär ine?


Niñä
hattı, östäüyenä oshoz hine —


Bınıhın
da höyläp birhäñ ine miñä».




Yosof
äyter: «Unıhın äytä almayım,


Haq
hüzen bozop, gonah qıla almaymın,


Ğäybät
höyläp, şaytan küñelen bayıtmayım


Ul
serze asmayım, irekhezlämä imde.




Ayırılıu
vaqıtı yıtte, asıq bel hin,


Saf
küñeleñdä gel imanıñ yöröhön,


Yosofto
kürzem, tip äytmä ber kemgä hin,

Amanatım: bıl seremde
haqla imde».




Mısır
mälige Qänzäfär, uylap yuqtı,


Yosofto
alğanına ese nıq boşto:


Qaznala
altın-kömöş yuqqa sıqtı,


Mohtaclıq-häyırselekkä
töştök imde».




Yosof
äytte: «Şah boyorhon, ämer qılhın:

Hazina haqsıhı qaznağa
küz halhın,


Nimä
qalğan hazinala barıp kürhen,


Şunan
şahqa kilep häbär birhen imde».




Aptırağas,
batşa şunda ämer birze,


Qaznala
ni qalğan, belergä yıbärze,


Hazinadar
hazinağa yügerze,


Barha,
qaznala tup-tulı baylıq imde.




Hazinadar
şunda uq borolop kilde,


Bınday
hälde asıqlap höyläp birze,


Batşa,
işetep bılarzı, hayran qaldı,

Ğäcäplänep häm tañ qalıp
tıñlar imde.






Batşa
yaylap hazinadarzan horanı:


«Beräy
hikmät barmı,— tip aptıranı,—


Yuq
hazina nisek tulhın,— tip horanı,—


Bıl
kirämät, bıl bäräkät qayzan imde?»




Hazinadar
äyter: «Bıl serze belmäymen,

Mäğänähen dä his añlata
almaymın,


Bınday
hälde yuq beräüzän işetkänem,


Serze
belhä, uğlan üze beler imde».




Yosof
äyter şunda batşağa: «Ey soltan,


Mineñ
izge mäüläm barzır — oluğ sobhan,


Bötä
oşo yaqşılıqtar — barı unan,


Yuqtarzı
bar qılıu uğa yıñel imde.




Şunı
belegez: unandır bar ğinäyät,


Qözräte
menän kürhäter ul kirämät,


Şuğa
la min uğa qılam şökör-rähmät,


Hezgä
his burısım yuqtır»,—tiyer imde.




Hazinadar
äyter: «Şunda yöröy inem,


Yosoftoñ
ergähendä tora inem,


Küktä
qoştar osqanın da kürgän inem.


Yosof
menän äzämsä höyläşer imde.




Äyterzär:
Ey Yosof, qara ana, kür hin,


Oşono
añlahañ, tırışhañ ine.


Täñrebezzeñ
quşqanına riza bul hin,


Bahañ
küpme ikänlegen belgel imde.




Bınan
elek közgögä ber baqqan ineñ.


Közgöläge
kürkeñ kürep, maqtanğaynıñ,


Min
hatılır qol bulham, tigän ineñ,


Miñä
ısın bahanı kem birer imde?




Bahañdıñ
däümälen beldeñme inde,


Täqdireñ
niseklegen kürzeñme inde,


Ni
bahağa hatıuzarın beldeñme inde?


Un
higez yarmaqqa hattılar bit imde.




Bögön
kürzeñ: qimmäteñ küpme tora.


Haliq
hiñä izgelegen küpme qıla,


Bötmäs
baylıq hazinaña nisek tula,—


Haliqqa
rähmättäreñde qılğıl imde».




Unan
huñ Yosoftan batşa horanı,


Olo
hörmät kürhätte, qäzerläne,


Qulınan
alıp, Zöläyhağa bılay tine:


«Bıl
möbäräk uğlandıqtı haqla imde.




Uğa
teyışensä qäzer-hörmät kürhät,


Däräcägä,
ololauzarğa layıq zat,


Miñä
qarağanda la nıq yarat,


Ul
bezzeñ ulıbız bulhın!» — tiyer imde.






Batşa
hüzen Zöläyha qabul qıldı,


Yosofto
qäzerläne, hörmätläne,


Ös
yöz altmış törlö keyım äzerläne,


Här
kön ber törlöhön keyzerer imde.




Yosof
äyter: «Bıl eş miñä tügel qulay,

Keyımdärze niñä äzerläyheñ
bılay?


Bınday
eşte bötä keşe ğäyıp qıla,


Hatta
batşa üze lä keymäs imde».




Zöläyha
äyter: «Tundarzı keygel inde,


Batşa
bit üze «keyınderergä» tine.


Häqiqät,
batşa üze ögötläne mine,


Key,
nur östönä nur ğına bulır imde».




Üz
qulı menän Yosoftoñ säsen tarar,


Inyı-märyın
quşıp sästären ürer.


Ämmä
küñel tınıslığın yuya barır,


Ğişqı
eñde, sabırı his qalmas imde.




Zöläyha
Yosof maturlığın sağıştırzı,

Ihtıyarhız, ğaciz bulıp, mesken
qaldı,


Ul
Yosofqa baştan-ayaq ğaşiq buldı,


Köndän-köngä
ğişqı haman artır imde.




Zöläyha
häldän tayzı — beleştermäy üzen


Ber
säğät kürmäy torha Yosoftoñ yözön,


Sabırı
qalmas, añlamas keşe hüzen,


Ni
äythä lä «Yosof» tip qısqırır imde.




Beräy
vaqıt tamırınan qan aldırha,


Tabib
unıñ tamırına bısaq hızha,


Şul
saqta, qanı ağıp, yırgä tamha,


Er
östöndä Yosof iseme yazılır imde.




Qayhı
berzä kük yözönä küzen halha,


Küktä
yanğan yondozzarzı kürep qalha,


Şul
mäldä Yosofto häterenä alha,


Yondozzar
za «Yosof» tip qabatlar imde.




Şulay
ul tamam tınıslığın yuyzı,


Üzeneñ
hälen Yosofqa asmaq buldı,


Höyöp
Yosoftoñ qulın qulına aldı,


Etäkläp,
pothanağa inderer imde:




«Yä,
sänam, häcätemdän kildem min hiñä,


Oşo
uğlan şikhez layıq toror miñä,


Yarzamıñdı
kürhät, zinhar, ömötöm hindä,


Bıl
uğlandı buyhondorhañ miñä imde».




Yalbarzı
ul sänamğa, küp zarlandı,


Ğişıq
utı kösäyze, sabırın aldı,


Küñelendägen
yäşermäy höylärgä buldı,

Sarahızzan sänamğa yalbarır
imde.






Unı
kürep, Yosof
näbi
doğa qıldı,


Sänam
auıp kitep, un kisäk buldı,


Haliqtan
sänamğa şunday ämer kilde:


«Yosof
— haq päyğämbär» tigän hüzzer


imde.




Zöläyha
haq qılğanın asıq kürze,


Sänamğa
olo hurlıq kilgänen belde,


Sänam,
telgä kilep, barın äytep birze,


Bını
Zöläyha Yosoftan horar imde.




Zöläyha
äyter sänamğa: «Bıl häl — nizän?


Sänam
ber bötön ine, un kisäk häzer...


Yosof
äyter: «Bığa haliq birze ämer,


Sönki
täñre bıl ğämälde höymäs imde».




Zöläyha
äyter: «Şunıhı bik ğäcäp toror:


Nisek
itep haliq ul sänamdı kürer?


Bıl
sänam şunday hurlıqqa nisek tüzer?—


Sänam
öyzä yäşeren tora imde».






Zöläyha
äyter: «Ägär zä şulay itep,


Haliq
bezgä beräy törlö yarzam ithen,


Bayağı
sänamım tağı bötön bulhın —


Yä,
Yosof, hin ni tihäñ, şul bulır imde.




Qurqamın:
pothanağa batşa kerer,


Unğa
yarılıp yatqan sänamdı kürer.


Nişläp
şulay sıqqan — bezzän horar,


Bez
gonahlı tiyep uylamahın imde».




Şunda
Yosof tağı la doğa qıldı,


Hozay
unıñ teläktären qabul qıldı,


Şul
saq sänam bayağısa bötön buldı,


Zöläyha
ğäcäpkä
qalıp
toror imde.




Unan
huñ ğaşiqlıq unı äsir qıldı,


Köndän-köngä
ğişqı haman arta barzı,


Yözö
hulını, yoqonan mährüm qaldı,


Aşau-eseü
qayğıhı kitte imde.




Ber
kön batşa üze ergähenä inde,


Zöläyhanıñ
häle möşköllögön kürze,


Horar,
aptırar: «Hatın, hiñä ni buldı,


Täqäteñ
yuq, kürkle yözöñ hulığan imde?»




Boyorzo
tabibtarzı tiz saqırırğa,


Tabibqa
uylanı bıl hälde añlatırğa,

Tabib kilde hatın siren
asıqlarğa,

Qulın alıp, tamırın totop qarar imde:




«Nindäy
sir ikänlegen äytä almam,


Bıl
ränyıügä därmanımdı yıtkerä almam,


Unıñ
siren min asıqlap äytä almam,


Häqiqät,
ğaşiqlıq böläheler imde».




Zöläyha
ğäzizdän yäşeren qıldı,


(Ğäziz
unıñ ni tiyeren belmäy qaldı)


Tabibtan
ul sir säbäben yäşermäne,


Hüze
menän tabibqa belderer imde.






Zöläyhanıñ
daya käñäşen totouı,

haray haldırıuı, Yosof menän
höyläşeüye




Zöläyha
ber köndö yatıp toror ine,


Ber
dayahı
kilde, hälen beleşergä inde,


Äyter:
«Äy qatın, hiñä nizär buldı,


Ni
säbäptän bıl hälgä töştöñ imde?




Yä,
küz bağam, nilektän küñeleñ tar?


Maturlığıñ
harğayğan, ni qayğıñ bar?


Sireñ
minän yäşermä, asığın äyt,


Häleñ
nasar, käyıfeñ bik möşköl imde».




Zöläyha
dayahına şunı höyläne:


Auırıu
seren dayahına asıp birze,


Bötähenän
üze seren yäşerä ine,—


Ber
kemgä lä höylämäüyen ütende imde.






Zöläyha
äyter: «Qanğandıñ qol uğlanı...

Beläheñder, izge dayam, hin
dä unı?


Bıl
häldärgä ul töşörzö, bel hin şunı,


Unıñ
ğişqı mine şulay itte imde».




Daya
äytte: «Häleñ möşköl ikän, hizzem.


Niñä
beldermäyınsä haman da tüzzeñ?


Mäslihät
eş eşläp, rizalandır üzen,


Şulay
moratıña ireşerheñ imde.




Ğaşiqlıq
ğaşiqqa här saq bälä bulır,

Mäğşuqtıñ teläge gel genä şul
bulır,


Ğaşiq
küñele köndän-kön nığıraq hulır,


Täqäte
lä, qözräte lä qalmas imde.




Yä,
hucam, ğaşiq häle yıñel bulmas,


Tabibtar
za ul därtkä darman tapmas,


Ğäläm
qıuanğanda la ğaşiq kölmäs,—


Här
saq höygäneneñ qayğıhın totor imde».




Zöläyha
äyter: «Ey dayam, bik ras äytäheñ


hüzeñ,


Bigeräk
mäslihätle buldı äytkän hüzeñ,


Mineñ
ösön ni eşlärgä uylayhıñ bögön?


Yuqha
bıl sirem ülterer imde.






Ni
quşhañ da miñä, häzer şunı qılam,


Hineñ
ämereñä bötönläy buyhonam,


Bälki,
bıl auırıuımdan da qotolam,


Baştağı
moratıma ireşhäm imde!»




Daya
äytte: «Malıñdı totou käräk,


Ğaşiq
keşegä mal fiza qılıu käräk,


Hazina-maldı
küñeldän qıuıu käräk,


Ğaşiq
ikänheñ, baylığıñdan töñöl imde».




Qatın
äytte dayağa: «Yä, riza buldım,


hineñ
eget-käñäştäreñä buyhondom,


Mal-mölkätteñ
barıhın fiza qıldım,


Mineñ
ösön ni qılhañ da — qılğıl imde».




Daya
äytte: «Tözöüselär häzer kilhen,


Hiñä
layıq ber haray tözöp birhen,


Şulay
bulhın: kürgän beräü hayran


qalhın,


Ese
ğäcäp törlö nağış bulhın imde.




Törlö-törlö
teräktär unda torhon,


Ularzıñ
ber nisähe aqıq bulhın,


Bağananıñ
ber nisähe bällür bulhın,


Qayhıları
ınyı-märyındän bulhın imde.




Ul
teräktärzeñ töböndä qıuaq üshen,


Sıbıqtarı
barıhı la altın bulhın,


Teräktär
arahına ügez quyılhın,


Uları
inde kömöştän bulhın imde.




Saf
qızıl altından beräy at yahalhın,


Gäühär,
yaqut menän matur bizäklänhen,


Ergähendä
törlö-törlö ağastar eşlänhen,

Yımeştäre tik altından
bulhın imde.




Ul
ağastar östönä qoş qundırılhın,

Qoştarzıñ här berehe
ber törlö bulhın,

Harayzıñ estäre şunday maturlanhın,


Hämmähe
lä handal-göldän bulhın imde.




Ul
harayzı şulay itep eşlähendär,



törlö nağış menän bizähendär.

Diuarzarın bällür menän
käplähendär,


Altın-kömöş
menän balqıp torhon imde.




Unıñ
esenä yomşaq yıbäk tüşähendär,


Gäühärzän
kändildär yandırhındar,


Ğänbär,
mişek,
zäğfrandar
tötäthendär,


Bizäkle
lä, huş yısle lä bulhın imde.




Tüşäme
lä hürättär menän bizälhen,


Dürt
diuarğa la räsemdär töşörölhön,


Yosof
hüräte lä arahında bulhın,


Üzeñdeñ
dä yöz-hınıñ sağılhın imde.




Tap
urtala zinnätle tähet quyzırıp,


Iñeñä
iñ zatlı keyımdäreñ halıp,


Başıña
teyışle matur tac keyıp,


Tähet
östöndä balqıp ultır imde.




Qarauaştar
hezmäteñä äzer torhon,


Qızıl
altın hauıttar totop torhon,


Mişek-ğänbär
estäre lä añqıp torhon,


Kömbäze
qızıl altından bulhın imde.




Yosofto
saqırtıp aldır, şunduq kilhen,


Kileü
menän bıl ğäcäpkä küzen halhın,


Kürgäs
tä ihtıyarhız aptırap qalhın,


Bötä
sabırlığı şunda böthön imde.




Kötmägändä
genä şunda hine kürer,


Ömöt
bar: buyhonor tamam, äsir bulır,


Başıñdağı
därteñä lä darman bulır,


Moratıña
ireşerheñ şunda imde».






Zöläyha
daya käñäşen qabul itte,


Läkin
auırıu kösäyze, häle böttö,


Ğäziz
ber köndö kilgänendä beleşte:


«Hineñ
sireñdeñ säbäbe nizä imde?»




Hatın
äyter: «Tözöüseläreñde saqır,


Miñä
layıq matur haray häzer haldır,


Haray
esenä ğäcäp nağıştar haldır,


Törlö
hıuzar esendä ağıp torhon imde».




Ahırza
Qänzäfär üze ämeren qıldı,


Bizäüselär,
ostalar za küp yıyıldı,


Bizälgän
häm kürkäm haray za halındı.

Ostalarzıñ barıhı la unda imde.




Zöläyha
ınyı-märyınläp säsen ürze,


Inyı-märyın
bik maturlanı üzen,


Batşa
kitkäs, Zöläyha harayğa kerze,


Yöz
nurı haray esenä börkölör imde.




Östönö
ul zatlı yıbäk küldäk keyze,


Bizäklängän
tacdı başına quyzı,


Menäüär
tähetkä ultırırğa buldı,


Yözönän
yaqtı nurzar ağılır imde.




Yosofto
kilterergä quşqas, barzılar,


Harayğa
tiz kilergä, tip saqırzılar,


Añlamağanğa
vayımhız ine — aldanılar,


Bezgä
ğäziz quştı, tip äyttelär imde.




Qabalanıp
harayğa Yosof kilde,


Tähettä
balqıp qatın ultıra ine.


Abaylanı
häm şunda uq kire dünde,


Hizende
lä qasıu yağın qarar imde.




Zöläyha
bıl hälde hizep qalıuı menän,


Yosof
häüyeflänep kiregä kiteü menän,


Niñä
kilgänenä ükenä başlau menän,


Ete
işek biktären bikläne imde.




Qaş
hikerter, küzen qısır, hüzen höylär,

Höylägändä tınınan huş yıs
añqır,


Üze
yännät nurzarına oqşap qalır,


Auızında
ınyı teştär yıltırar imde.




Yosof
äyter: «Ey hozayım — hozaüändä,


Hineñ
hökömöñä kilterze mine bında,


Bıl
fetnägä töşkän qolğa sabır qayza?

Qözräteñ menän sabırlıq
birgel imde».




Bäs,
Yosofto Zöläyha yıtäkläp aldı,


Ğaşiq
bulğanın asıp, äytep haldı,


Höyönöp,
Yosoftoñ qulınan aldı,


Kös
menän üzenä taba tartır imde:






«Min
hinebala
saqta
töşömdä kürzem,


Şunan
birle maturlığıña ğaşiq buldıñ,


Nisä
yıldan birle telägem qabul buldı

Moratıma bögön ireşermen
imde».




Qasıp
totto Zöläyha Yosoftoñ qulın,


Basıp
tora, tulğan ayzay balqıp nurı,


Ä
Yosof ihä ezläy qotolou yulın,


«Qotqarsı»,
tip hozayğa yalbarır imde.




Yosof
uylar: «Aulaq haray bizättergän,


Hur
qızı keüyek üze bizängän-tözängän,


Şaytan-ibles
azzırıuına birelgän,


Mäker-häylälärzän,
allam, haqla imde.




Ey,
hozayım, ägär ulay bula qalha,


Ibles-läğin
kürep, ese boşonmaha,


Ägär
hinän beräy yarzam kilmäy qalha,


Atam
Yaqup oyatsılıq kürer imde».




«Toğroloq
bir», tip Yosof qabatlanı.

Sabırlığın, toğroloğon nıq haqlanı,


Tunınıñ
ete töymähen ısqındırmanı,


«Allam,
haqla», tip haqqa hıyına imde.




Haliq:
«Yarzamıma möräcäğät itteñ,


Här
vaqıtta mine yarzamsıñ tip beldeñ,



qayğırma,
mihnättärzä yarzam aldıñ,


Äle
qotqaram,
hörmätle itäm imde».




Yosof
äyter: «Qatın, yıbär, qulımdı


alayım,


Bozoqloq
eşläp, haqqa gonahlı bulmayım,


Yazıq
eştär menän bısranmayım,


Şaytandar
qotqohonan arındır imde».




Bäs,
Zöläyha Yosofqa qarşı torzo,


Maturlığın
ber tuqtauhız maqtay birze,

Sibärlegen beräm-beräm hanap
tezze,


Maqtauınan
maqtauı arta bara imde.




Zöläyha
äyter: «Ey mihırbanlı,


höymälekle,


Holqoñ
häybät, yözöñ yaqtı, hüzeñ tatlı,


Qauışıu
niätläp harayzı bizättem,


Haray
bizäktärenä küz hal imde».




Yosof
baqha, kürze haray maturlığın,

Maqtamayınsa tüzä almanı
üzen,


Ul
horay quyzı batşanıñ qayzalığın,


«Niñä
hatını menän bergä tügel ikän


imde?»






Zöläyha
Yosofqa oşolay yauap birer:


«Ğäzizdeñ
bıl harayza ni eşe bar?


Bıl
harayzıñ nağış-bizäge hiñä oqşar,


Sönki
tik hineñ ösön tözölgän imde.




Oşo
harayzıñ maturlığı hiñä layıq,


His
arttırıp höylämäyım, hüzem anıq,


Fiğılıñ
huş, ğişqıñ köslö, hüzeñ tatlı,


Ğaşiq
bulıp, hiñä äsir töştöm imde».




Yosof
äyter: «Ğäziz mine hatıp aldı,


Mineñ
fiğıl-holqom uğa oqşap qaldı,


Mine
bit uğıllıqqa qabul qıldı,—


Min
atama nisek hıyanat itäm imde?




Hıyanat
eşläüsene haliq höymäs,


Doşmandarına
ğazabın his kämetmäs.


Yarzam
horausılarzı ul sitkä tipmäs,


Sabır
itkel häm allağa yalbar imde».




Zöläyha
ul hüzzärze his añlamas,


Yosoftan
da töñölmäs, his tıñlamas,


Uğa
layıq his ber genä hüz zä höylämäs,


Üz
hüzen genä qabatlay birä imde.




Hüze
hayın Yosofqa maqtau yañğırar,


Qauışıuzı
uylap, niätendä qatı toror,


Tübänselek
menän inäler, yalbarır,


Maturlığın
beräm-beräm hanar imde.




Äyter
ki: «Ey Yosof, hineñ hüzeñ tatlı,

Yalqmayınsa tıñlau ösön
ul rähätle,


Yözöñ
latif, äytkän hüzeñ möräüätle,


Işethäm
dä, rähätem nıq artır imde.




Küreşeüzär
— yörägemä yän rähäte,


Güzällegeñ
qoyaş keüyek, ğişqıñ qatı,


Buy-hınıñ
tañ qalırlıq, hüzeñ märgän,


Hänyär
keüyek yänemde kiser imde.




Hiñä
oqşaş beräüze donyala belmäsmen,


Ber
mizgel hinhez tora almasmın,


Hinän
ayırılıp ber üzem tüzä almasmın—


Ayırılham,
yänem tınğılıq tapmas imde.




Yañı
tıuğan ayğa oqşaş qaştarıñ bar,


Inyılarğa
oqşaş matur teştäreñ bar,


Mişek-yofar
ese kilgän sästäreñ bar,


Ürergä
üz qulım menän layıq imde.




Ğäcäp
näfis qara bözrä tolomoñ bar,


Keşelekle,
itäğätle hüzzäreñ bar,


Ber
hirpelhä, yöräk hıyırlıq


küzzäreñ
bar,


Kerpektäreñ
yänemä qazalır imde.


Äytkäneñ
huş, teleñ asıq, yağımlı küz,


Buyıñ
matur, üzeñ yaqşı, hınıñ töp-töz.


Tağı
ğäcäyıp baş-qul, menäüär yöz


Kük
eyähe hiñä yazmış itkän imde.




Yaqutqa
oqşaştır hineñ yañaqtarıñ,


Yäş
almanan näfiseräk eyäktäreñ,


Bal-şäkärzän
tatlıraqtır irendäreñ,


Eyäktäreñ
küñelemde ürtär imde.




Yañı
bökkän tal sıbıqtay barmaqtarıñ,


Inyı-märyındäy
tezelmeş tırnaqtarıñ.

Kamfurzan da ağıraqtır
beläktäreñ.


Quldarıñ
ebäktän yomşağıraq imde.




Häqiqät,
hin ihtıyarhız itteñ mine,


Ay-vay,
qasan yıtä inde qauışıu könö?


Gel
daimi kürep torham ine hine,


Kürmähäm,
his sabırlığım qalmas imde.




Eyı,
Yosof, äytkäneñ huş, üzeñ ğärle,


His
beräü zä kürmägänder hindäy yärze,


Äzämizän
tıumış tügelheñder — nurlı—

Analarzan hineñ
keüyek tıumas imde».




Bıl
hüzzärze Yosof şımıp tıñlap torzo,

Zöläyhanıñ niättären
asıq toyzo,


Hörmät
menän yomşaq qına yauap birze,


Näsihät
birep, tınıslandırır imde.




Yosof
äyter: «Zöläyha, ögötöm tıñla,


Ni
äytermen — fähem qıl, işet, añla,


Tändän
yän ayırılha — şunı tıñla,


Kürkle
yözzä his ber nurı qalmas imde.




Qoldarğa
äcäl väğäzähe kileü menän,


Yän
alıusı kilep yände alıu menän,


Yän
ayırılıp, qoro käüzä qalıu menän,


Kürkle
yözzä lä nurı qalmas imde.




Kürkle
yözlö, käfen urap, gürgä kerhä,


Küp
tügel, gürendä tik ös kön torha,


Ägär
dusı, gürgä kerep, unı kürhä,


Küreü
menän, töñölöp qasır imde.




Gür
esendä kürkle yözzöñ kürke qasır,


Yılan-saya,
qort-qırmısqa unı aşar,


Qoroq
keüyek ozon sästär özölöp töşör,


Ber
ni toymay qoro käüzä yatır imde.




Ütker
küzzär zä unda ber ni kürmästär,


Inyı
keüyek teştär zä qoyolop bötör,


Un
ike höyäkteñ barıhı yuqqa sığır,


Ite
serep, tuzıp-qaqşap yatır imde.






Gür
esendä kürkle yözzär bozolorzar,


Ete
ağza heñerzäre özölörzär,


Yılan-saya,
qort-qırmısqa tezelerzär.


Auız-moron,
tel-tamaqqa tulır imde.




Kürkle
yözzär, gürgä kergäs, nurı bötör,


Aldaqsı
qol yäşeren eştän tağı nişlär?

Burıslınıñ burısı unda
üter,


Bınan
unda burısı barıu nasar imde.




Kürkle-kürkhez
maturlığı hulıyasaq,


Gür
esendä ber tigez qalasaqtar,


Här
kemdeñ nimä qılğanın küräsäktär,


Uñ-huldan
ike färeştä yazır imde.




Bına
beldeñ: häldär şulay bula ikän,


Qoldarına
mäülä hisap qıla ikän,


Qılğan
eş şunda aldıña kilä ikän,—


Yaman
eştän haqlanırğa käräk imde».




Zöläyha
äyter: «Mineñ gonah qılğanım yuq,


Qurqıp,
uyzan vaz kisergä darmanım yuq.


Ayırılıu
ğazabın küp tatınım, häsrätem


suq,


Qauışıu
därte sabırzı aldı imde.






Ozaq
itep hiñä hüz höylänem,


Hiñä
layıq şunday matur yort tözöttöm,


Yänemde
yällämäy, häqiqät, hine höyzöm,


Mal-mölkätte
hiñä fiza qıldım imde».




Yosof
äyter: «Miñä haray his käräkmäy,


Ocmah
harayına barıber yıtmäy.


Ocmahtağı
niğmättär his kämemäy,


Donya
yorto — fani haray»,— tiyer imde.




Zöläyha
äyter: «Yä, Yosof, ni hanayhıñ,


Yäşermä,
küñeleñdän ni kiseräheñ?


Äytse
miñä: hin kemdän, niñä qurqahıñ?


Egetlegeñde
ber kürhät»,— tiyer imde.




Yosof
äyter: «Eyı, qurqamın haliqtan,


Üzemde
şulay itep haqlaymın yazıqtan,


Ähirätte
uylağanğa haqlanamın,


Şuğa
hiñä buyhonğom kilmäy imde».




Zöläyha
äyter: «Buyhonso, Yosof, miñä,


Küpme
yafa kilterzeñ hin mineñ yängä,


Min
küpme yaqşılıqtar qıldım bit hiñä,


Hin
— hozayım, min — hezmätseñ bulam


imde».






Bäs,
Zöläyha Yosoftoñ qulınan totto,


Yosof
ta uğa qarabıraq ılıqtı,


Şul
vaqıt haliqtan säläm yıtte:


Yazıu
bulıp küzenä kürener imde.




Şul
uq säğät Yaquptan kisäteü kilde:


«Bıl
— zina», tip ul da qabatlar inde.


Küz
aldında Yaqup näbi päyzä buldı,


Ayat
uqıp, kisäteü qabatlar imde.




Şunan
atahı Yosof aldında kürende,


«Bozoq
eştän näfseñde tıy, ulım»,— tine,


Unı
işetkäs, Yosofqa sabırlıq kilde,


Ä
Zöläyha Yosofqa taban atlar imde.




Şul
uq vaqıt ber färeştä kilep kerze,


Yosofqa
haliq qözräten kürhätte,


Yosoftoñ
arqahınan ber hıypanı,


Tınıslanıp,
täübägä kilhen imde.




Täñreneñ
ber ayatı isenä kilde,


«Gonahlı
yazahın alır»,— tigän inde,


Yosof
bınıñ ni ikänen asıq belde,


Allanan
ğäfü, yarzam horar imde.




Ayattıñ
mäğänähen Yosof añlağas,


Häüyefle
kisäteüzärze añğarğas,


Yaman
eştän qotolorğa yarzam bulğas,


Haqqa
oyop, bozoq eştän dünde imde.




Zöläyha
tacın haldı, tähettän töştö,


Kilde
vä Yosoftoñ muyınınan qosto,


Toğro
Yosof gonah eşte kire qaqtı,


Bınday
azğınlıqtı täñre höymäs imde.




Ul
haray esendä sänam tora ine,


Zöläyha
unı hozay tip belä ine,


Keyıme
menän unı Zöläyha qaplanı,


Äyter
ki: «Hozayımdı qaplanım imde».




Haliqtan
Yosof şunday kürhätmä aldı,


Haliq
Yosofqa oşonday yaqşılıq qıldı,


Uqırğa
tatlı, yökmätkehe yaqşı qörän


birze,


Qörändän
toğroraq dus-yuldaş yuq imde.




Sänamdı
qaplağas, Yosof aptıranı,


Zöläyhanan
unıñ säbäben horanı.


Zöläyha
Yosofqa yauap qaytarzı,


«Täñremdän
tartınamın», tiyer imde.




Yosof
äyter: «Yä, Zöläyha, ni eş qıldıñ,


Şunıñ
keüyekte nisek täñre tip beldeñ,


Sänamdı
küldägeñ menän qaplap quyzıñ?


Mineñ
allam nişlähäm dä kürer imde.




Sänam
— mählük, yaralmış. Haq-yaratıusı,


Bötä
yäşeren fiğıldı la ul küreüse,


Ber
vaqıtta la yuq unan qotolousı.


Sänam
yänhez: kürmäs, toymas, belmäs imde.




Sänam
bitaraf häm käräk tügel yabıu,


Tübänlek
— uğa alla itep tabınıu,


Izge
alla boyoroğona bozoqloq qılıu,


Vallahi,
his kenä lä yaqşı tügel imde.




Täñre
kürer, kürgänendä yañılışmas,


Unıñ
yazğan täqdiren qol añlay almas.


Täñre
ebärgän uq yuldan his taypılmas,


Unı
qaza uğı tip yörötörzär imde».




Bını
işetep, Zöläyha mäker qorzo,


Yosofqa
ğişqı küñelendä aşıp tuldı,


Qasır
Yosof, tip ul nıq häüyeflände,


Şuğa
la qulın yıbärmäy toror imde:




«Niñä
qasahıñ? Haray aulaq tügelme ni?


Ese
gäühär, altın zatlı tügelme ni?


Ä
üzem huñ hiñä layıq tügelme ni?


Egetlekkä
därt-darmanıñ yuqmı imde?»






Yosof
äyter: «Ey hozayım, qotqarıusım


Qotolorğa
bınan kös-qeüättär birse,


Qözräteñ
menän üzeñ, zinhar, qotqarsı,


Bınıñ
mäkere sabırzı aldı imde.




Mäñgelek
qotqarıusıbız täñre-rahman,


Häm
röhsättär bireüse lä uldır haman,


Qözräte
menän Yosofqa yıbärze yarzam,


Yabraildı
tağı yıbärer imde.




Hälil
äytte Yabrailğa: «Ey Yabrail,


Tiz
genä barıp Yosofto ögötläp kil,


Ul
hiñä layıq tügel tip öyrätep kil,


Gonahtan
näfsehen tıyhın üze imde».




Şul
sağında ergähenä izge ruh kilde,


Kileü
menän donya nurına kümelde,


Haq
sälämen Yosofqa şunduq yıtkerze,


Ögötläp,
arqahınan hıypar imde.




Äyter:
«Ey, Yaqup ulı Yosof sitdıq,


Mäüläm
hiñä yıbärze sälämdär suq,


Bıl
eş hiñä layıq tügelder: töñöl, sıq


Yaman
eşkä üzeñde bäylämä imde».




Bäğze
täfsirselär
äyter: «Bıldır yalğan,


Qözrätle
haq Yosofqa birgän ilham:


(Mihnät
sigep, Yosof tähetkä ultırğan,


Bıların
üzeñ uylap añla imde).





mäqamında ibne Ishaq,


Ibne
Yämin hağınalır unı här saq,


Fähem
qıl, añlarğa tırış, ularğa baq,


Ular
qauışıu ömötön özmästär imde.




Qözrätlemen,
näübät menän tabıştıram,


Yarzamım
menän hezze lä qauıştıram,


Häsrättäre
berzärze küreşteräm,


Dustarzı
— şat, doşmandı hur qılam


imde.




Qözrät
menän batşalarzıñ yänen alam,


Gür
esenä äsirlekkä iltep halam,


Qözrätlemen,
täqdirem hiñä qılam,


Zöläyhağa
la iman büläk itäm imde.




Mısırza
olo batşa bulasaqhıñ,


Zöläyhanı
nikahlanıp alasaqhıñ,


Ul
— hineke, hin — unıqı bulasaqhıñ,


Ul
— hatın, hin batşa bulasaqhıñ imde».




Ä
Yosof haqtan bıl häldärze işetkäs,


Mäülänän
bınday işarat kilep
etkäs,


Oşolaytıp
haliq izgelektär qılğas,


«Qotqar»
tip inälep-yalbarır imde.




Haliq
äyter: «Yöz töñöltöp qasıu — hinän,


Qözrät
menän yıte işek asıu — minän,


Qotqaramın
Zöläyhanıñ mihnätenän,


Bıl
eştän tıyılırğa yarzam itäm imde».




Haliqqa
hığındı la Yosof qastı,


Qözrät
menän yıte işek haliq astı,


Sälämät,
şatlanğan Yosof saptı,


Artınan
Zöläyha qıua töşör imde.




Bäs,
Zöläyha Yosofto qıuıp yıtte,


Eteü
menän itägenän nıqlap totto,


Yosoftoñ
artqı itäge yırtılıp kitte,


Ber-ber
artlı taş qapqanan sığırzar


imde.




Ğäziz
unda torğan ikän, bını kürze:


Tösö
qasqan, yauız ine Zöläyhanıñ yözö,


Hälen
horanı, nizer bulğanın hizze,


Horaşır,
ısının belergä telär imde.




Zöläyha
yügerep batşağa kilde,


Äyter:
«Bına şul uğlanıñ — yauız nämä,


«Nindäy
yaza teyır uğa, üzeñ bildälä,


Törmägäme,
ällä yazamı?»—tiyer imde.




Zöläyha
äyter: «Bını zindanğa yaptır,


Qurqıtıp,
ögötläp toğro yulğa bastır,


His
yuğında ärlä, bulmaha, qısqır,


Äzäphezlek
qıldı bit ul»,— tiyer imde.




Ğäziz
horar: «Yä, Yosof, ni eş qıldıñ?


Oşolay
nasar yulğa niñä bastıñ?


Totanaqhızlıqtan
zur gonahqa battıñ,


Bötä
halıqqa bezze risuay itteñ imde».




Yosof
äyter: «Yuq, ğäzizem, ul — gonahlı,


Häqiqät,
min — arıumın, ul — yazıqlı,


Zöläyhanıñ
tanuqı
yuq, min—tanuqlı,


Keskäy
uğlan miñä şahit bulır imde».




Ğäziz
äyter: «Ul bit yañı ğına tıuğan uğlan,


Un
ete kön elek kenä tıuğan bulğan,


Höyläşä
almay bıl yäştä his ber insan,


Ni
höyläp bezgä tanıqlıq birer imde?»




Yosof
äyter batşağa: «Ey oluğ batşam!


Köslölör,
ğäyrätleler ul izge alla!


Ul
höyläthä, telgä kiler oşo bala —


Toğroloğoma
tanıqlıq birer imde».






Şunda
ğäziz hezmätsegä ämer birze,


Yäş
balanı üz äsähe alıp kilde,


Şunan
ğäziz balanı qulına aldı,


Yağımlı
häm yomşaq itep horar imde.




Uğlansıqtan
horar, äyter: «Ey yäş sabıy,


Bötä
ğälämdärzä yuqtır bala hindäy,


Oşo
häldä ni genä belerheñ ikän, sabıy?


Kürgäneñde
bezgä höylähäñ imde».




Asıq
itep, matur teldä bala höyläy,


Unıñ
ni höylägänen batşa tıñlay,


Telgä
kilep, barıhın aptırata sabıy,


Ä
ul kürgänen tükmäy-säsmäy höylär imde.




Uğlan
äyter: «Min aldaqsı bula almayım,


Ğäybät
höyläp, allağa gonahlı bulmayım,


Yalğan
tanıqlıq his ber birä almayım,—


Üz
hökömön izge täñrem birhen imde.




Eyı,
ğäziz, häqiqätte işet minän,


Añlarğa
tırış: bıl däğüäneñ asılı nizä?


Unı
belergä bula Yosoftoñ külmägenän,


Itägeneñ
artı yırtıq — gonahhız imde».




Şulay
itep, batşa eşteñ asılın belde,


Yosof
keyımeneñ yırtıqlığın kürze,


Tanıqlıqtıñ
döröslögönä ışandı,


«Zöläyha,
ğäyıp hindä»,— tip oroşor imde.




Ğäziz
äyter: «Zöläyha, äytkäneñ yalğan.


Asıqlandı:
hin ikänheñ gonah qılğan,


Bar,
Yosoftan yalın, ğäfü üten unan,


Täübägä
kil, niäteñdän töñöl imde».




Unan
huñ ğäziz Yosofto ögötläne,


Yomşaq
hüzzärze Yosofqa küp höyläne,


Bıl
hälgä qağılıp, Yosoftan ütende:


«Zöläyhanıñ
seren, zinhar, haqla imde».




Unan
inde ğäziz tışqa sığıp kitte,


Zöläyha
Yosofqa möräcäğät itte:


«Nisek
yañı tıuğan bala höyläşte?»


Bıl
ğibrätkä ğäcäplänep qalır imde.




Yosof
äyter: «Yä, Zöläyha, hin kürzeñme,


Täñreneñ
qözrätenä ışandıñmı,


Ğibrättän,
küñeleñ şiktän arındımı?


Haq
sänğäte menän sabıy höyläşer imde».






Harayza
ğäybät taralıuı,


Zöläyhanıñ
qatındarzı qunaqqa


saqırıuı




Mısır
qatın-qızzarı bını işette,


Kümäk
arahı ğäybät itep höyläne,


Işetkäne-işetmägäne
yıyılıştı,


Här
berehe ber törlö hüz höylär imde.




Zöläyha
qolona ğaşiq bulğan, imeş,


Qolo,
unı tıñlamay, tartınğan, imeş.


Bını
batşa üze kürep torğan, imeş.


Qoldo
qıua sıqqanın da kürgän, imeş.




Zöläyhanıñ
ğäybäten säynäüselär,


Här
berehe üzensä hüz yöröttölär,


«Mälik
qatını abruyın töşörzö häm


Halıq
arahında risuay buldı imde».






Zöläyhanı
tikşergän ul qatındıñ


Ber
nisähe üzzäre lä ğäyıplände,


Qayhı
berehe bıl ğäyıptän arındı,


Barıhı
halıqqa risuay bulır imde.




Zöläyha
qatındar ğäybäten işette,


Bik
olo mäcles yıyırğa qarar itte,


Tegenän-bınan
dürt yözläp qatın kilde,


Tüñäräkläp,
türgä ultırırzar imde.




Şunda
Zöläyha Yosoftan bik ütende,


«Hüzemde
yıqma, ber genä tıñla inde:


Saqırham,
şunda uq kilep ker,— tine,—


Maturlığıñdı
qatındar kürhen imde».




Üz
quldarı menän Yosoftoñ säsen ürze,


Iñdärenä
zinnätle tundar keyzerze,


Qulına
qızıl altından tas tottorzo,


Qunaqtağılarğa
honorğa teyış imde.




Ul
qatındar körsizärgä
ultırzılar,


Här
berenä äflisun, bısaq birzelär,


Tottorzolar
za, turarğa boyorzolar,


Tap
şul mäldä Yosof kilep iner imde.




Qatındar
«qamasau» tip asıulandı,


Añğarmastan
Yosof küzzärenä salındı,


Unı
kürep, barıhı la telhez qaldı,



tip,
barmaqtarın kiser imde.




Yosofqa
bağıp ular sihırlandı,


Hizmäyınsä
haman barmağın turanı,


Quldarınıñ
kiselgänen dä toymanı,—


Barsa
qatındar za hayran bulğan imde.




Äyttelär:
«Vallahi, bıl äzäm tügel!


Bınıñ
işe qol kem qulına töşör!


Unı
kürgän beräü aqılınan şaşır,



şikhez
ul — beräy färeştä imde».




Zöläyha
äyter: «Qatındar, kürzegezme,


Niñä
yözöm hulığanın beldegezme?


Ber
küreüzän qulığızzı kistegezme —


Huştan
yazıp ultırzığızmı imde?




Yosofto
kürgänemä tap yıte yıldır,


Uğa
bulğan möhäbbätem haman artır,


Meskenmen
min, ğişıq utı bik yandırır,


Timäk,
sabırım hezzekenän artıq imde.




Beldegezme,
mineñ serzeñ asılı nizä?


Bıl
uğlandıñ qoyaştan da nurlı yözö,


Kürkäm
aqılı, meñ märtäbä tatlı hüze,


Yözön
kürgän, yänen fiza qılır imde».






Zöläyha
äyter: «Yä ämeremä buyhona,


Häm
mineñ siremä ul daua bula,



totqon itäm, halqın zindanğa halam


Qalğan
ğümere zindanda üter imde».




Yosof
yalbarır il täñrehenä:


«Haldıra
kür Qänzäfär zindanına,


Qurqam,
töşörmön tip gonahına,


Yaman
eştän zindan miñä artıq imde.




Ömöt
itäm yälläü-yarzamıña hineñ,


Hağınırmın
hine genä, rabbım.


Mine
Zöläyhanıñ mäkerenän qotqarhañ ine,


Zindandı
üzem teläp haylayım imde».




Haq
Yosof telägen tormoşqa aşırzı,


Şaytandar
qotqohon yuqqa sığarzı,


Zöläyhanıñ
mäkerenän qotoldorzo,


Bozoqloqtan
da näfsehen tıyır imde.




Hatın
äyter: «Yä, Yosof, belderämen hiñä,


Häzerzän
ük buyhonahıñmı miñä,


Yuğihä,
haldıramın zindan esenä,


Bıl
arala ni qararğa kildeñ imde?»




Yosof
äyter: «Haqqa gonahlı bulıuzan,


Gonah
alıp, tamuq utında yanıuzan,


Aldağı
kön oyatlı bulıp qalıuzan,


Bögöngö
kön miñä zindan yaqın imde».




Bınan
Zöläyhanıñ asıuı qabarzı,


Nıq
ğärlände, küñelenän häylä qorzo,


Yosof
bilenän qämären ısqındırzı,


Zatlı
ebäk keyımdären huyır imde.




Mälik
Rayan qarşıhına Zöläyha barzı,


Rayanğa
Yosofto höyläp nıq zarlandı,


Äyter:
«Bezzeñ qol uğlan buyhonmas buldı,


Boyorhağız,
unı totqon itäm imde.




Unı
qimmät bahağa hatıp aldım,


Bötä
malım-mölkätemde fiza qıldım,


Östäüyenä,
unan äzäphezlek kürzem,


Işanıshız,
ber kemgä buyhonmas imde».




Ämer
birze Zöläyhağa mälik Rayan:


«Ägär
zä baş birmäy ikän ul qol uğlan,


Teyışleler
ul qolğa his şikhez zindan,


Röhsätter
totqonloqqa yabırğa imde».




Bäs,
Zöläyha şunda uq kire qayttı,


Ostalarzan
ber handıq yünätterze,


Yosofto
şul handıq esenä haldırttı,


Yöksö
kütärep zindanğa ilter imde.






Yosoftoñ
zindanda yatıuı


ikmäkse
menän şarapsığa töş yurauı




Bıl
häldärze Qänzäfär şunda uq belde,


Asıulanıp
Zöläyha yanına kilde,


«Yosof
— ğäyıphez, bötä ğäyıp — hindä»,—


tine,


Handıqtan
Yosofto ul sığarır imde.




Ayaq-quldarınan
bau-bığauzarın sisterze,


Yomşaq
ebäk tüşäktären tüşätterze,


Ergähenä
hezmätselären bastırzı,


«Tiz
sığaram, his qurqmağıl»,— tiyer imde,




Unan
arı küp tügel, ber kön buldı.


Allabız
Qänzäfärzeñ yänen aldı.


Qärzäşe
ine unıñ mälik Rayan,


Soltanlıq
mälik Rayanğa qalır imde.






Zindandağı
totqondarzı azat itte,


Yosofto
tik mälik Rayan sığartmanı,


Haq,
ämer birep, Yabraildı yıbärtte,


Ögötläp,
haq sälämen yıtkerer imde.




Yabrail
ber ap-aq ınyı totop kilde,


Kilgäs
tä Yosoftoñ auızına haldı,



ğilemen, hikmät serzären birze,


Möğcizäle
köskä eyä buldı imde.




Yämändän
Mısırğa ber şımsı kilde,


Bik
küp mal kilterep rişüät birze,


Ikmäksene
häm şarapsını ant itterze,


«Rayanğa
ağıu biregez»,— tiyer imde.




Mälikkä
bıl ähüäldär mäğlüm buldı,


Ikmäkse
menän şarapsını totqon qıldı,


Küp
yıldar buyı ular zindanda qaldı,


Äsirlekkä
bik nıq qayğırırzar imde.




Küpmeler
ütkäs, şarapsı ber töş kürze,


«Täğbir
ğilemen beleüse barmı?»—tine,


Yosof
şunda şarapsığa yauap birze,


«Töşöñdö
höylä, yurayım»,— tiyer imde.




Şarapsı
äyter: «Töşömdä şunı kürzem,


Ös
şälkem beşkän yözöm hığa inem,


Qızıl
altın kasalarğa qoya inem,


Rayanğa
hona inem, ul este imde».




Ikmäkse
lä: «Min dä ber töş kürgän inem,


Başıma
küp itep ikmäk kütärgän inem,


Ul
ikmäktärze Rayanğa ilter inem,


Qoştar
kilep ikmäktärze suqır imde».




Yosof
ul ikäüzeñ dä töşön yuranı,


Şarapsığa
izge yurau äyter ine,


«Şatlan,
hine azatlıq kötä,— tine,


Rayan
hiñä zur däräcä birer imde».




Ä
ikmäksegä äytte: «Qurqınıs töşöñ,


Ah
däriğa, bik qızğanıs hineñ eşeñ,


Häqiqätte
bel: bötör hineñ başıñ,


Mälik
hine, şikhez, ülterer imde».




Ikmäkse
bıl yurauzı kire qaqtı,


Kürmänem
unday töş, tip baş ta tarttı,

«Küräsäkheñ,— tine
Yosof,— haq


qılğandı,


Haq
ebärgän qaza kire qaytmas imde».




Şarapsı
Yosof yurauın ısınğa aldı,


Döröslögönä
inandı, mömin buldı,


Zindan
ähele Yosoftoñ haqlığın belde,


Tik
ikmäkse genä kafır qalır imde.




Bınan
huñ küp vaqıt tügel, ös kön ütte,


Mälik
Rayan ikmäksene darğa äytte.


Şunan
küzzären suqırğa qoştar töştö,—


Bötä
halıq ğäcäpkä qalır imde.




Unan
mälik şarapsığa keyım birze,


Tağı
la zatlı tundarğa keyınderze,


Şarapsılıq
däräcähen kire birze,


Yosof
uğa amanat hüz äyter imde.




Äyter:
«Mineñ haqta mälikteñ isenä töşör,


Häldärem
turahında añlatıp bir,


Gonahım
yuq ikänlegemde höyläp bir,


Rabbım
aldında telgä al»,— tiyer imde.




Şul
uq säğät kük eyähe — oluğ sobhan,


Maliktärzeñ
mäligeb — böyök soltan,


Yabraildı
ebärze. Ul, töşöp küktän,


Haq
sälämen Yosofqa yıtkerer imde.




Äyter:
«Hine Yaquptan, äyt, kem höyzörzö?


Qärzäştäreñ
yafahınan kem qotqarzı?


Tar
qoyonoñ töptärenän kem sığarzı?


Qotolou
rähäten kem tatıttı imde?






Zöläyha
mäkerenän kem qotoldorzo?


Qözrät
menän sabıyzan kem höylätterze


Ete
bikle işektärzän kem sığarzı?


Gonah
eşläüzän kem azat itte imde?»




Yosof
äyter: «Oşo niğmättär — täñremdän

Rähätlektärzeñ barıhı
— sobhanımdan,

Yaqşılıqtarzıñ hämmähe — hozayımdan,

Mihnättärzän ul
qotqarır»,— tiyer imde




«Bäs,
ni ösön hağınmayhıñ haman haqqa


Haliq
hökömön ul Rayan niñä yığa?


Hököm
sıqha, kem qarşı sıqhın bığa?


Oluğlıq
haqqa layıq bulır imde».




Yosof
şunda üzeneñ ğäyıben añlanı,


Töşöngäs,
qatı häsrätkä tarını,


Äytkänenä
ükenep, täübä qıldı,


Säcdä
qılıp, täñregä yalbarır imde.




Küp
tä tormay, Yabrail tağı la kilde,


Haliqtan
Yosofqa sälämen kilterze:


«Turayıp
bas, telägäneñ qabul buldı,


Säcdänän,
Yosof, başıñdı kütär imde.






Küpmeler
bıl zindanda qalasaqhıñ,


Azaqtan,
irekkä sığıp, rähättär


tabasaqhıñ,


Mısırza
batşalıq alasaqhıñ,



mihnätte
sabır ğına ütkär imde».






Qänğan
ğäräbeneñ Mısırğa kileüye


Yosof
menän höyläşeüye,


Yaqupqa
säläm yıtkereüye




Äle
Yosof zindandıñ esendä ine,


Qänğandan
ber ğäräp Mısırğa kilde,


Täzrä
aşa ğına Yosof unı kürze,


Aşığıp,
döyähen qıuıp barır imde.




Bına
ğäräp zindanğa yaqın uq kilde,


Yosof
bında ikänlegen döyä belde,


Yosofqa
döyä buzlanı, zarın äytte,


«Min
Qänğandan kildem,— tip äyter


imde.—




Atañ
Yaquptı Qänğanda kürep kildem,


Unıñ
häle hörtäygänen belep kildem,


Häsrätlänep
qayğırğanın kürep kildem,—


Bahırzıñ
köndän-kön zarı artır imde.






Haman
da hineñ häsräteñde yota Yaqup,


Hinän
dä höyöklöräk ber keme yuq,


Hine
hağınıp, tügelep ilar, huşhız bulıp,


Nisä
tapqır ishez bulıp yatır imde.




Ilay
torğas, ike küze kürmäs buldı.


Zäğiflektän
höyäktäre totmas buldı,


Ber
nindäy eşkä lä kösö yıtmäs buldı,


«Yosof,
Yosof» tip ilap ultırır imde.




Şulay
ozaq Yosof tip ilağanğa,


Tik
ilauğa bar küñelen halğanğa,


Qauışıuğa
ömötlänep zar qılğanğa —


Yäş
urınına küzenän qan ağır imde.




Äle
ul haman da şulay kön-tön ilar,


Bötä
ğäläm qayğıhına tañğa qalır,


Hozabızzıñ
rähmätenä ömöt bağlar,


Qauışıuğa
ber zä ömöt özmäs imde».




Mesken
döyä Yosofqa yaqın kilde,


Şulay
itep, Yaqup hälen höyläp birze,


Yosof
önö qolağına işetelde —


Qapqala
sükte häm tubıqlanıp toror imde.




Bäs,
döyä buzlap häldärze höyläp birgäs,


Häl-ähüäldär
tulıhınsa mäğlüm bulğas,


Yaquptıñ
häle möşköllögön dä belgäs,


Yosof
huşhız bulıp auıp töşör imde.




Şul
minutta ğäräp kilep tä yıtte,


Döyäheneñ
qapqala sükkänlegen kürze,


Tayaq
alıp, döyäne tuqmarğa buldı —


Unıñ
tayağın yır yıbärmäy toror imde.




Ğäräp
bahır ni eşlärgä lä belmäne,


Ayağın
tartıp ala almay, aptırandı,


Ahırza
ul Yosofqa äytte — yalbarzı,


«Ayağımdı
er yıbärmäy»,— tiyer imde.




Yosof
äyter: «Ey ğäräp, ni tiyerheñ?


Qayza
barzıñ häm ni eşläp yöröyhöñ?


Gonahhızğa
döyäne niñä tuqmayhıñ?


Qayzan
kildeñ, häbäreñde höylä imde».




Ğäräp
tä Yosofqa ozaq qarap torzo,


Äytkän
hüzenän yaqşı täsir qaldı,


Üz
häldären dä yäşermäy höyläp birze,


«Ayağımdı
er totto»,— tip qabatlar imde.




Yosof
äyter: «Äy ğäräp, niäteñ nizer?


Ayaqtarıñ
ısqınmauı — üzeñdänder,


Döyäñde
tuqmarğa teläüyeñdänder,


Häzer
bıl uyıñdan kire töñöl imde».






Ğäräp
üz
ğäyıben tanını, täübä qıldı,



uq
ayaqtarın yır ısqındırzı,



ergähenä
yaqın uq kilde,



übep,
hörmäten kürhäter imde.





unan
törlö häbär horaştırzı,



uğa
bik teläp yauap birze,


Bötähen
dä berämläp hanap birze,



höylär,
Yosof tıñlap ilar imde.




Ğäräp
äyter: «Min Qänğandan yañı kildem,


Yök
kilterzem, bıl şähärzä sauza qıldım,


Küp
kenä qızıl altın tabış aldım,


Yögöm
hattım, häzer Qänğanğa kire qaytam


imde».





äyter:
«Qänğandı beläheñme?



haman
ber beyık tiräk barmı ikän?


Yan-yağında
botaqtarı kürenä mikän?


Botaqtar
haman un ike mikän imde?




Ey
däriğa!
Nindäy yıraq Qänğan ile!

Ayırılışqandarzıñ töşörmö yulı?


Eldär
qupha, şul yaqtan Qänğan yıle



ağastıñ
estären kilterer imde».






Ğäräp
äyter: «Añlanım äytkän hüzeñde,


Beldem,
fähemgä aldım hineñ sereñde,


Läkin
tıñlap-tıñlap toram da üzeñde —


Bıl
eş töböndä ber hikmät barzır imde.




Olo
ağas tigäneñ — Yaqup bulalır,


Un
ber ulı hezmättä äzer toralır,


Un
ikensehe — Yosof ğäyıp bulğandır,


Häqiqät,
büre yıyze tigändär imde.




Şunan
birle mesken Yaqup buldı hayran,


Ilay-ilay
ütkärä ul köndären haman,


Yosof
menän qauışırğa ezlär darman,


Ömötlänep
hozayğa yalbarır imde.




Tabınıu
yortonan Yaqup ber zä sıqmas,


Küñele
kitek, auızına rizıq qapmas,


Küzen
asıp yıhanğa la bağa almas,


Ilay
torğas, ike küze kürmäs imde.




Yosof
ğämen häterenän his sığarmas,


Ber
vaqıtta Yosofto onota almas,


Ber
kemdeñ dä ögötönä qolaq halmas,


Yosof
tip, tau-taş bergä ilar imde».




Yosof
unı işetep, qan-yäş tükte,


Tulqınlanıp
ğäräpteñ qulınan totto:


Yaqupqa
amanat yıbärämen,— tip äytte,—


Ul
meskengä minän säläm bulır imde.




Äyterheñ:
min — zarlılar ilsehemen,


Qayğılı-mihnätlelärzeñ
berehemen,


Kämhetelgän
mäzlümdarzıñ ähelemen,—


Totqondarzan
da säläm äyt»,— tiyer imde.




Huşlaşqanda
şunda Yosof ğäräp menän,


Ber
beläzek sığarzı üz quyınınan,


Tottorzo
Yosof ğäräpteñ uñ qulına,


«Beläzegem
hiñä yädkär bulhın imde.




Amanatımdı
onotop quyma, ğäräp,


Sälämemde
iseñdä tot, yıtker tizeräk,


Yaqupqa
mineñ hälde belgert äzeräk,


Mineñ
ösön ber doğahın qılhın imde.




Unıñ
doğahı his hüzhez qabul bulır,


Haliq
miñä lä azatlıq nasip qılır,


Inşalla,
mihnättärzän huñ rähät kiler,


Päyğämbär
doğahı qabul bulır imde».




Ğäräp
äyter: «Kem ikäneñ belhäm ine,


Kürkle
yözöñdö ber genä kürhäm ine,


Yözöñdö
kürep, şiktärem böthä ine,


Yaqupqa
kem ikänlegeñ äyter inem».






Yosof
äyter: «Kem ikänlegemde äytergä,


Yözöm
asıp, pärzäne kütärergä,


Röhsät
yuqtır bıl telägeñde ütärgä,


Ä
röhsäthez eş möbäräk bulmas imde».




Yosof
äyter: «Hiñä hondom bülägemde,


Qızıl
yaquttandır ul, qabul it inde.


Amanat
itep tot, qimmät beläzek,


Haqı
egerme meñ mısır altını imde.




Donyalıqta
bıl beläzek hiñä yıter,


Egerme
meñ qızıl altınğa ul bäräbär,


Bıl
donyanıñ vafahı yuq, kiler-kiter.


Ähirät
ösön inanmaq käräk imde».




Haubullaşıp
şunan urınınan torzo,


Röhsät
alıp, ğäräp üz yulında buldı,


Könö-tönö
bıl häbär isendä buldı,


Qaytıp
sälämde tapşırırğa aşığa imde.




Qänğanğa
ğäräp töndä qaytıp inde,


Kötöp
tormayınsa irtägähe köndö,


Höylämäy,
añlatmayınsa üz öyöndä,


Tup-tura
Yaqup yanına kiler imde.




Ğäräp
Yaquptıñ öyönä töndä kilde,


Saqırzı
la tıştan ğına säläm birze,



sığıp, unı kürze, ğäcäplände,


«Häbäreñ
ni, tönön kilerlek?» — tiyer imde.




Ğäräp
Dinägä
tıştan uk tauış birze:


«Miñä
bik nıq käräk ine Yaqup näbi,



kildem
äle Mısırza ber totqondo,


Mesken
säläm yıtkereüze horar imde».




Dinä
bını işetkäs tä öygö inde,


Yaqup
näbi namaz qılıp tora ine,


Bına
ul uñğa häm hulğa säläm birze,


«Ni
buldı huñ, kem kilde?»— tip horar


imde.




Saqırzılar,
şunda uq inde öygä,


Kürgändären
höyläp birze tegelärgä:


«Mısırzan
beräü säläm yıbärze hezgä,


Ul
zindanda
totqon bulıp yata imde.




Törmä
unı bireştergän, hälhezlängän,


Hineñ
yözöñ küreü ine bar teläge,


Ul
totqon hineñ doğaña ömötlänä,


Doğa
qılhañ, bälki azat bulır imde».




Yaqup
horar: «Unıñ yözön kürmäneñme?


Atañ
nisek, qayzan hin, tip horanıñmı?

Ni
säbäptän totqon bulğan



Ni
eşläp ul bezzeñ haqta horar imde?»




Ğäräp
äyter: «Atın horanım — äytmäne.


Häldären
dä ber nisek tä belgertmäne,


Kürkle
yözönän yabıuın kütärmäne,


Şulay
za nurı balqıp toror imde».




Yaqup
säüçe ul ğäräpkä doğa qıldı,


Äytte:
«Hüzeñ yaqşı, miñä tatlı buldı,


Häsrättärem
eñeläyıp, rähät buldı,


Häbäreñ
ösön hiñä şökörzär qılam imde».




Ğäräp
äyter: «Şökörzäreñ miñä tügel,


Bıl
donyala moratım hasil buldı,


Oşo
beläzek miñä tip bağışlandı,


Egerme
meñ qızıl altınğa tiñ imde».




Ğäräp
äyter Yaqupqa: «Eyı, Israil,


Mineñ
ösön dä ähirätlek doğa qıl,


Gonahtarzı
yarlıqahın mäülä-hälil,


Donya
— fani, ähirät — baqıy»,— tiyer


imde.




Yaqup
äyter: «Ömöt totam oşo häbärgä,


Qözräteñ
menän bähet bir sauzagärgä,


Yännättä
lä bezze qauıştırhañ bergä,


Unda
miñä kürşe bulıp torha imde».




Unan
tämle tele menän döyä höylär,


Döyä
lä Yaqup näbizän yarzam horar,


Häqiqät,
Yaquptan ul da doğa horar,


Ähirät
rähätlektären telär imde.




Yaqup
näbi döyä ösön doğa qıldı,


Haq
tarafınan doğahı qabul buldı,


Ocmahta
döyägä yaylı tähet qorzo,


Haliq
şulay ber kirämät qılır imde.




Azaqtan
ğäräp ütener Israildan,


Yalbarır
totqondağı mesken ösön dä;


«Israil,
ber doğa qılığız täñregä,


Totqonloqtan,
bälki, ul qotolor imde».




Yaqup
näbi qul kütärep doğa qıldı,


Doğahı
täñre aldında qabul buldı,


Yabrail
Yosoftoñ ergähenä kilde,


Yosofqa
yaqşı häbär kilterze imde.




Yabrail
şul vaqıt äyter: «Ey sitdıq,


Hiñä
atañ doğahı birzerze irek,


Haliq
qotoldorzo, yıbärze rähätlek,


Mihnättärzän
rähätkä sıqtıñ imde».






Mälik
Rayandıñ töş küreüye, Yosoftoñ


zindandan
sığıuı, Mısır batşahı


bulıuı




Un
ike yıl Yosof zindanda yattı,


Bäs
Yaquptıñ doğahı uğa yıtte,


(Bınan
alda bez bını äytkäynek inde),


Oşolaytıp
Yosof azat bulır imde.




Tağı
la Yabrail Yosof yanına kilde,


Yosofqa
ebärgän ine unı täñre,


«Töşöñdän
kilgäyne hiñä mihnät-ränyıü,


Rähätlektär
zä töştän kiler imde».


*
* *


Hökömö
bulıp ozaqlamay hozayzan,


Ber
töş kürgän Mısır şahı mälik Rayan,


Yurausılar
bınday töşkä qalğan hayran,


Beräühe
lä unı yuray almay imde.






Rayan
äyter: «Ete himez hıyır kürzem,


Barıhınıñ
da arqahına menep yörönöm,


Berehenän-berenä
küsä torzom,—


Töşömä
üzem dä ğäcäpländem imde.




Yänä
kürzem yıte hıyır ütä zäğif,


Etehe
lä ütä arıq, üze hälhez,


Aslıqtan
qalğandar ikän şulay zäğif,


Uları
himez hıyırzarzı yıyär imde.




Tulıp
etkän yıte boyzay tağı kürzem,


Yänä
ete qorop bötkän başaq kürzem,


Ul
boyzayzar qapıl kükkä osto — kürzem


Tik
ös boyzay yırzä yatıp qaldı imde».




Yurausılar
ber nisek yuray almanı,


Bınday
töştö añlatıusı tabılmanı,


Beräü
zä töştöñ mäğänähen belmäne,


Bötähe
lä aptıraşıp qalır imde.




Bäs,
ularğa Rayandıñ asıuı quptı,


Şul
mäldä genä şarapsı kilep yıtte,


Häterläp
Yosofto ul aptırap kitte —


Ni
äytergä tip, ikelänep qalır imde.




Şarapsınıñ
häldären mälik kürze,


«Niñä
aptıraşta qaldıñ ulay?—tine,


Nindäyzer
hikmät bar, äyt dörösön,— tine,


Ni
säbäptän ikelänep qaldıñ imde?»




Şarapsı
äyter: «Qözrätle yıhan şahı,


Zindanda
totqon ber äzäm balahı,


Hikmät
ğileme birgän uğa allahı.


Bıl
töşöñdö yuraha, ul yurar imde».




Mälik
äyter: «Ul uğlandı qayza kürzeñ,


Töş
yurausı ikänen qayzan beldeñ?


Töş
yurau ğileme belgänlegen nisek beldeñ?


Nisek
itep tikşerzeñ yurauın imde?»




Şarapsı
äyter: «Zindanğa eläkkäynem,


Şunda
saqta ğäcäyıp ber töş kürgäynem,


Mäğänähen
ul uğlandan horağaynım,


Unıñ
äytkäne miñä qotlo buldı imde.




Aqılı
kamil, ğileme teüäl, üze ğärle,


Yözö
kürkäm, holqo yaqşı, meñ-meñ törlö,


Dine
— islam, höymälekle, yözö nurlı,


Yapmahın
asha, nurı säseler imde».




Mälik
horar: «Zindanğa ul nisek ingän?


Ni
eşlägän, nindäy ğäyıptär ul qılğan?»


Şarapsı
äyter: «Täñrehe qaza birgän,


Un
ike yıl zindanda ultırmış imde».






Rayan
äytte şarapsığa: «Tizeräk bar,


Mineñ
töştöñ mäğänähen horaşa hal,


Üzeñ
unıñ aldında tik basıp qal,


Rähätlektär
kiläsägen belgert imde».




Şarapsı
äytte: «Min möşköl häldä


qaldım,


Ul
uğlandıñ aldında oyatlı buldım,


Hälen
sıqqas ta höylärgä väğäzä qıldım —


Ete
yıldan huñ isemä kilde imde».




Ögötläne
şarapsını mälik Rayan,


«Unıñ
täñrehe barzır, täñre — sobhan,


Bötä
kürgän qazaları bulğas unan —


His
qayğırma, totqon ğäfü iter imde».




Şunduq
şarapsı zindanğa barıp inde,


Zindan
esendä Yosofto kürze, belde,


Äzäp
menän başın eyıp, säläm birze,


Oyalıp,
yözön qaplap toror imde.




Yosof
toğro şarapsığa hörmät qıldı,


Äyter:
«Miñä bıl qazanı täñre birze,


Läğin-şaytan
arabızza hösöt qıldı,


Hin
oyalma, hata hinän tügel imde».






Azaqtan
şarapsı horanı Yosoftan:


«Ber
ğäcäyıp töş kürgäyne mälik Rayan,


Rayan
töştöñ mäğänähen horar haman.


Yurausılar
häterenän yuyılğan imde».




Yosof
şunda şarapsığa yauap birer:


«Dörös,
bıl töştö ber kem dä belmäs inde».


Şarapsı
mälik Rayanğa kire barzı,


Höyläşkändären
uğa yıtkerer imde.




Mälik
Rayan bını işetkäs, höyöndö,


Şarapsığa
şunda uq tağı boyorzo,


Yosof
ultırğan zindanğa kire barzı,


Kürgän
töştöñ mäğänähen horar imde.




Şarapsı
Yosof aldında qul qauşırzı,

Ultırmaysa, ayağöstö, ürä torzo,


Mälik
Rayandıñ töşön Yosof yuranı,


Mäğänähen
asıq itep äyter imde.




Yosof
äyter: «Ete yıl oshozloq bula,


Törlö-törlö
niğmät menän donya tula,


Unan
huñ tirä-yündä qoroloq bula,


Tap
ete yıl ildä qıtlıq bulır imde.




Unan
huñ täñre märhämäten qılasaq,


Mählüktärgä
rähät-şatlıqtar kiläsäk,


Törlö-törlö
azıq-tülek küp bulasaq,


Baylıqtarı
köndän-köngä artır imde».




Mälik
Rayan qarşıhına kire barzı,


Işetkändären
şarapsı höyläp birze,


Yosof
isemenä küp maqtau yauzırzı,


Ul
höylär, ä mälik Rayan tıñlar imde.




Şarapsığa
tağı quştı: «Hin kire bar,


Barıp,
Yosofto hin zindandan sığar,


Bında
kilter, östönä zatlı keyımdär hal.


Zindan
uğa ber zä layıq tügel imde.




Ul
tiklem dä sifattarı häybät bulğas,


Hikmät
ğilemdärenä lä eyä bulğas,


Dine
dörös, yözö yaqtı, aqılı bulğas,


Uğa
qäzer häm ihtiram käräk imde.




Min
uğa zatlı keyımdär keyzerermen,


Üzenä
zur däräcälär birermen,


Bötähenä
yaqşılığın belderermen,—


Donyala
abruylılarzan bulır imde».




Şarapsı
tağı la Yosofqa kitte,


Säläm
birep, hörmät menän qulın üpte,


Yosof
näbi unı kürgäs şatlanıp kitte,


«Qayğı-häsrättän
rähätkä sıqtım imde».






Yosof
äytte şarapsığa: «Bar, kire qayt,


Qulın
kiskän qatındarzıñ barıhın tap,


Ularzı
ezläp tabıuğa toton nıqlap,


Rayan
eşteñ nizälegen belhen imde».




Şarapsı
qaytıp mälikkä häbär yıtkerze,


Mälik
Rayan bıl häbärze bik hup kürze,


Qulın
kiskän qatındarzı ul yıyzırzı,


Zöläyha
la ular arahında imde.




Mälik
äyter: «Mäğlüm iteñ hälegezze;


Ni
säbäptän kiskäynegez qulığızzı?»


Zöläyha
äyter: «Ğäfü it gonahıbızzı,


Yosof
ğäyıple tügel, ğäyıp bezzä imde».




Mälik
Rayan şul uq säğät ämer birze:


Yosof
ösön zinnätle haray haldırzı,


Zatlı
ebäk-atlas tüşäk tüşätterze,


Harayzı
törlö nağıştar bizäy imde.




Şähär
menän ul zindandıñ aralığı —


Dürt
färsäng
yuldıñ yıraqlığı,


Oşo
hätle yır ine barmaqlığı,


Zindanğasa
mälik ğäskär tezer imde.




Rayan
ğäskäre bötähe atqa mende,


Zindan
aldına tiklem hıbay kilde,


Yosofto
sığarıp, zatlı keyımdär birze.


Keyınderze
— barıhı şatlanır imde.




Yosof
näbi zindandan da azat buldı,


Zindan
ähele ilaşıp mährüm qaldı,


Bäs,
ularğa Yosof säüçe doğa qıldı,


Doğahın
täñre qabul iter imde.




Zindandıñ
ähele teläne azatlıq,


Riza
buldı qotqarırğa izge haliq,


Zindandağılarğa
birze irek,


«Yosofqa
bağışlayım»,— tip äyter imde.




Mısır
halqınıñ barıhı qarşı kilde,


Yosoftoñ
yözön kürep rähätlände,


Altın-kömöş,
ınyı-märyındär hibelde,


Olo-kese
şatlanıp yügerer imde.




Yosof
bik küp doğa qıldı mäülähenä,


Şökör-maqtauzar
yauzırzı hozayına,


Unan
ğına kilep säläm birze Rayanğa


Etmeş
ike teldä hüzen höylär imde.




Törlö
teldä Rayanğa maqtau qıldı.


Işetkändär
ğäcäplänep hayran qaldı,


Yözön
kürgändär uğata läzzätlände,


Astar
tuyır, hıuhağandar qanır imde.






Rayan
da kürze Yosoftoñ maturlığın,


Ğäcäplände,
kürep holqo yaqşılığın,


Fiza
qıldı Yosofqa bötä malın,


«Mölkätem
barı hiñä bulhın»,— tiyer imde.




Mäülä
birze Yosofqa däülät-bähet,


Qözrät
menän büläk itte mölkät-tähet.


Mälik
Rayan da Yosofqa bik ışanıp,


«Mämläkät
hiñä layıq»,— tiyer imde.




Tac
halıp, tähetkä mende Yosof näbi,


Utız
yäşär yıget buldı haq häbibe,


Yözönöñ
nurı balqını qoyaş keüyek,


Kürgän
keşe his ber kürep tuymas imde.




Aqılı
kamil, hikmät ğilemen beler,


Däğüäselär
däğüäläşep bığa kiler,


Olo-kese
ğäzel, dörös hököm halır,


His
ber kem dä hüzenän sıqmas imde.




Unan
horanı Yosoftan mälik Rayan:


«Qayzan
kilde hiñä bınday ğilem, uğlan?


Yosof
äyter: «Büläk itte mäüläm-sobhan,


Bıl
büläkte tik ul ğına birer imde».




Mälik
Rayan bıl häldärze şulay belde,


Yosofqa
küñelen birze, mömin buldı,


Islam
dinen, layıq kürep, qabul qıldı,


Qulın
totop, saf mosolman bulır imde:




«Beldem:
hineñ dineñ ısınlap haq ikän,


Unı
hiñä täñre üze yıbärgän ikän,


Padişahlıq
hiñä layıq ikän,


Här
kem dä unıñ ämeren tothon imde».




Şunda
tağı Yabrail Yosofqa kilde,


Haliqtan
Yosofqa küp säläm kilterze —


Yosofqa
höyönöslö häbär birze:


«Rayan
bığa säbäp kenä»,— tiyer imde.




Yosof
Näbi Yabraildan häbär aldı,


Haliqqa
küp şökör-rähmättär qıldı,


Yöz
nurınan qoyaş-ay za tonoqlandı,


Törlö
eş-saralar Yosof kürer imde.




Qıtlıqqa
aldan uq äzerlektär kürze,


Aşlıqtı
küp itep äzerlärgä boyorzo,


Şulay
itep igendärze küp ikterze,


Biş
yıldan artığıraqqa yıter imde.




Mısırza
ete yıllap kiñlek buldı,


Törlö-törlö
azıq menän ğäläm tuldı,


Ütep
kitte, yıte yıl tarlıq buldı,


Qayğırıp:
«Igen ikmäk»,— tiyer imde.






Ete
yıl küktän yamğır ber yaumanı,


Qoro
erzä ülän dä üsä almanı,


Ber
genä lä asıl yıldär zä ismäne,


Bik
tä qatı qoroloqtar kiler imde.




Ğäziz
Yosof ul şähärgä häbär birze,


Mısır
ähele bötähe yıyılıp kilde,


Altın-kömöş
birep, aşlıq hatıp aldı,


Qızıl
altın täñkä totop imde.




Ikense
yıl birzelär at-qasırzarın,


Ösönsö
yıl — atlas, yıbäk tauarzarın,


Dürtense
yıl — bötä yort-yıhazdarın,


Bişense
yıl ul-qızzarın birer imde.




Qayhıları
qol buldılar altınsı yıl,


Häm
Yosofto hatqandar za — unıhın bel —


Uğıl-qızzarı
menän buldılar Yosofqa


qol,




Şähär
halqı barıhı qol bulır imde.


Haliq
Yabrail aşa säläm yıbärze,


«Yä,
Yosof, rizalıq menän şökör qıl,


Mısır
halqı barıhı buldı hiñä qol,


Hine
hatqandar za qol buldı imde».






Tarlıq
menän şulay altı yıl da ütep


kitte,


Ambarzarza
aşlıq-niğmät tamam böttö,


Yosof
näbi bıl häldärzän uyğa battı,


«Yä,
ilahım, yarzam hinän»,— tiyer imde




Şul
sağında Yabrail tağı kilde,


Yosofqa
haliq ämeren yıtkerze,


Äyter:
«Häzer bına yözöñdö belder,


Mineñ
qözrätemde, zinhar, kürgel imde»




Yosof
näbi şähärgä häbär yıbärze,


«Irtä
menän mayzanğa sığığız»,— tine,


«Mineñ
kürkäm yözömä bağığız,— tine,


Baqqan
keşeneñ asığıuı bötör imde».




Olo-kese,
yarlı-bay — barıhı kilde,


Häm
Yosoftoñ yözönä qarap tekälde,


Aşau-eseü
qayğıhı onotoldo,


Maturlığın
kürep tuyıp bulmas imde.




Ayğa
ber kön ul mayzanğa sığır inde,


Kürkäm
yözönän yapmahın alır ine,


Olo-kese,
bay vä fäqir bağır ine,


Şunan
ber ay aşamay tororzar imde.






*
* *






Yabrail
häzrät ber kön tağı la kilde,


Yosofqa
ul haqtıñ sälämen yıtkerze,


«Haray
äheldäre menän sıq sährägä,


Yä,
Yosof, hozay ämeren ütä imde.




Şiklänmäysä,
häqiqätkä hin ışanğıl,


Tap
bulğan täüge keşene alıp qalğıl,


Üzeñä
hin unı väzir itep quyğıl,


Haliq
ämere şulay bulır, bel imde».




Yosoftoñ
ber şäp bäyge atı bar ine,


Ul
attıñ şunday ğäzäte lä bar ine:


Östönä
eyär halıu menän keşnär ine,


Mısır
halqı barıhı la işeter imde.




Qoldarına
at kilterergä boyorzo,


Atı
keşnäp, bötä ğäskäre yıyıldı,


Hämmähe
ğäziz Yosof ämeren tıñlanı,


Mısır
halqı la qararğa kiler imde.




Olo-kesehe,
bayı-yarlıhı kilde,


Bäktär,
handar, bötä şahtar hezmät qıldı,


Mäğrib
batşahı, mäşriq ähele kilde,


Şah
menän tamaşağa sığırzar imde.






Ike
yöz meñ ğäskär kilä uñ yağınan,


Yänä
ike yöz meñ kilä hul yağınan,


Ike
yöz meñ ğäskäre kilä aldınan,


Tağı
şul tiklem artınan kiler imde.




Altın-kömöş
baulı äläm kütärze,


Artınan
yänä yöz meñ keşe eyärze,


Ike
yöz meñ hezmätsehe qılıs totqan,


Oşolaytıp
ul sayranğa sığır imde.




Soltandı
ber kürgändär zä tañ qaldılar,


Hämmähe:
yarlı-bayı — aptırandılar,


Ğäyrätenän
doşmandarı teträndelär,


Bını
işetkändär hayran qalır imde.




Ğäziz
Yosof ğäskär başında bara ine,


Ber
yulsını osrattı, unı kürze,


Ul
bahırzıñ tunı şunday iske ine,


«Miñä
tiñ tügel,— tip yosof uylar imde.—




Bögön
üzem Mısır batşahı bulğan häldä,


Haliq
birgän däülät mineñ qulda,


Unı
väzir itep täğäyınlägän häldä,


Miñä
ber zä layıq bula almas imde».




Şul
uq säğättä Yabrail yıtte kilep,


Yosofqa
säläm yıbärgän böyök haliq:


«Hätereñdän
bıl uyzı sığar tiz ük,


Bınday
uylau hiñä layıq tügel imde.




Zöläyha
hine bozoqqa tartqanın da,


Hiñä
qarata mäkere artqanın da,


Qasqanında
itägeñde yırtqanın da —


Barıhın
da, Yosof, iseñä töşör imde.




Ul
vaqıtta bıl ber aylıq uğlan ine,


Şul
häldärze bişektän kürgän ine,


Hineñ
ösön tanıqlıq ta birgän ine,—


Ni
säbäptän hiñä layıq tügel imde?»




Bılarzı
Yosof isenä töşörzö —


Alıp
kilde, zatlı keyımdär keyzerze,


Üzenä
väzir hezmätenä quyzırzı,


Tege
mesken ihlas mömin bulır imde.






Zöläyhanıñ
Yosofqa ğişqın


añlatıuı,
bähetle ğümer kisereüzäre




Bala
saqtan Yosof säüçe ber töş kürze,


(Unı
aldan hezgä höyläp birgän inek),


Huñınan
bik küp qayğı-häsrät kürze,


Törlö-törlö
mihnättärgä töştö imde.





ğına
hozayzan rähättär kilde,



aşa
sälämdären yıbärze:


«Yä,
Yosof,
bıl mihnättäreñ nizän inde —



hiñä
mäğlüm itä,

bel
hin
imde.





beräüze
şäfqäteñdän mährüm itmä,

Yafalanğandarzı tar qoyoğa
tükmä,



yağıp,
bälä uttarına iltmä,


Totqondarğa
mihırbanlı bulhañ imde.






Mihnät
böttö, mäülä hiñä rähät birze,


Östäüyenä
sikhez olo mölkät birze,


Batşalıq
qılırğa hiñä forsat birze.


Amanat:
yazıq eştän haqlan imde».




Yosof
näbigä ısınlap rähät kilde,


Mısırza
hörmätle oluğ batşa buldı,


Izge
uğa bötä mölkätte lä birze,


Bar
eşte yaqşılıq menän eşlär imde.




Ay
tulıp, här yañıhı bulğanında,


Ğäskär
yıyılıp bergä-bergä kilgänendä,


Atqa
menep Yosof sayranğa sıqqanda,


Higez
meñ keşe ozata barır imde.




Qözräte
menän haq unı itte barlı,


Hökömö
ğäzel, aqılı teüäl, üze ğärle,


Dine
bötön, ğileme tamam, yözö nurlı,


Yözön
kürgän yänen fiza iter imde.




Zöläyha
zäğiflände, küze kürmäs,


Aşau-eseü
keyıneügä küñel halmas,


Nıq
qartayzı, Yosof unı kürep belmäs,


Ä
Yosofto ul his tä onotmas imde.




Yosof
yörögän yuldarzan kitmäs buldı,


Bar
ğümeren bağışlarğa niät qıldı,


Bisara
Zöläyhağa barı şul qaldı,


Ğişıqlığı
unıñ haman artır imde.




Şulay
itep, sirattağı ay tulğanda,


Atı
keşnäp, ğäskär tağı yıyılğanda,


Ğäziz
Yosof sährälärgä yıyınğanda,


Zöläyha
yulında ilap toror imde.




Zöläyhanıñ
bınday hälen Yosof belmäs,


Ziräk
Yosof Zöläyhağa yaqın kilmäs,


Ilağanı
qolağına işetelmäs,


Baraban,
borğo tauışı qaplar imde.




Zöläyha
häsrät yotop kiregä kiter,


Qayğı-häsrät
uttarı bäğeren ötör;


Ilay-ilay
Yosof ergähenän üter,


Şulay
za qauışıu ömötön özmäs imde.




Zöläyha
ozaq köndär şulay yörönö,


Tamam
häldän tayzı, başı miñräülände,


Üze
tabınğan sänamğa üpkäläne,


Mänfäğäte
yuq ikänen belde imde:




«Ğäziz
inem — tol qaldım, ğäripländem,


«Sänam»
tip yalbarıuımdı işetmäneñ,


Yosof
ğişqı säbäbenän mihnätländem,


Hinän
ber yarzam yuq haman, beldem imde.






Mısırza
bik hörmätle qatın inem,


Ğälämdärgä
etäkselek qıla inem,


Unan
hine täñrem tip belä inem,


His
qasan da rähmäteñ bulmanı imde.




Oşo
Yosof mineñ qolom bulır ine,


Ilahına
ğibäzättär qılır ine,


Hozayı
hezmätenä buyhonor ine,


Hozay
uğa mölkät, ğizzät birer imde».




Zöläyhanıñ
sänamdan küñele qayttı,


Mömin
bulıp, sänamdan üze baş tarttı,


Sänamdı
huqqılap vaq-vaq kisäktärgä


vattı


Kisäktären
bazarza ul hatır imde.




Tağı
la ay tulıp, yañıhı tıuzı,


Yosof
yänä sayranğa atın qıuzı,


Zöläyha
qısqırıp uğa tauış birze:


«Yä,
Yosof, miñä ber genä küz hal imde».




Haliq
şul saq Zöläyhağa yarzam itte:


Nihäyät,
tauışın Yosof ta işette,


Işetep,
Yosof atınıñ tezgenen tarttı,


Küze
kürmäy, Zöläyha basıp toror imde.







aralaYosof
yaqınlaştı,


Yaqınlaştı,
häl-ähüäldären
horaştı,


«Kemheñ
hin,
ni käräk hiñä?— tip beleşte,


Äyt
teüälläp,häcäteñde
ütäyım imde».





äyter:
«Ey yıhandar şahı,



zäğif,
küzem kürmäy — bel hin asıq,


Mısır
batşahı
efete — Zöläyha qarsıq,


Bına
häzeroşo
hälgä töştöm imde.




Iseñdäme,
hine
hatıp alğan inem,


Bötä
malım
hiñä fiza qılğan inem,



ğişqıñdan
min hayran qalğan


inem



bögön
ni hälgä töştöm imde!




Quldarımdan
kitte
inde aş-hıu, niğmät,


His
qalmanı,
yuqqa sıqtı bar mal-mölkät,



läkin
kämemäne ğişqım-häsrät,


Ber
tuqtauhız
yandıra, arta imde.





itep
inandım min täñregä,



inandım
hin — Yosof päyğämbärgä,



şiktärem
qalmanı mömindärgä,


Älhämdelilla,
möminä buldım imde».






Yosof
Zöläyhanı kürep, bik yälläne,


Unıñ
ğişqı-häsrätenä ğäcäplände,


Äytkänenä
ısınlap ışanmanı,


Hınamaq
ösön qabatlap horar imde:




«Yä,
Zöläyha, qayza hineñ hanhız malıñ,


Zifa
buyıñ, ozon säseñ, neskä bileñ?


Tulğan
ayzay balqır ine maturlığıñ —


Nisek
itep oşo hälgä töştöñ imde?»




Zöläyha
äyter: »Maturlığımdı, malımdı


birzem,


Hineñ
ösön bötähen dä fiza qıldım,


Bähetemdän,
tähetemdän min töñöldöm,


Hineñ
ğişqıñ mine äsir itte imde».




Yosof
äyter: «Ägär zä ısınlap ğaşiq


bulhañ,


Ğaşiqlıqta
toğroloqto haqlay alhañ,


Ğaşiqlıqqa
ısınlap däğüä qılhañ,


Bıl
däğüäñä beräy dälil käräk imde».




Zöläyha
äyter: «Äyzä, yaqınıraq kil,


Rähim
itep, qamsıñdı, Yosof, miñä bir,


Ğaşiq
bulham, ul häzer hiñä belderer,


Kürhätmähä,
bıl däğüäm urınhız imde».


Yosof
uğa qamsıhın urap tottorzo,


Qatın
qamsığa ber öröp kire birze,


Qamsığa
ut toqanmışın Yosof kürze,


Utı
Yosoftoñ qulın köyzörör imde.




Qamsını
atıp yıbärze Yosof sitdıq,


Zöläyhanıñ
ğişqın belde ul ap-asıq,


Toğroloğon
kürze, küñeldä qalmanı şik,


Ğäcäplänep,
atın kire boror imde.




Zöläyha
äyter: «Yä, Yosof, ışandıñmı,


Qamsı
nizän qabınıuın añlanıñmı?


Ällä
qulıñ yanğanın da toymanıñmı?


Qırq
yıl ul ut mine köyzörä imde».




Yosof
näbi bıl ğibrätkä ğäcäplände,


Zöläyhağa
näsihättär, ögöt birze:


«Hin
ömötlän, kötkän väğäzä könö kilde,


Mihnät
ütte, rähät kilde, añla imde».




Şul
mäldä Yabrail tağı osop kilde,


Haq
sälämen Yosofqa ul yıtkerze,


Ä
Zöläyha uğıl-qızzan ömöt özzö,


Haqqa
ilap, zar-intizar qılır imde.




Yabrail
äyter: «Mäülä säläm yıbärze,


Häqiqät,
hiñä ul yıbärze mine,


Zöläyhağa
nikah qılıp, alhın tine,


Zöläyha
— qatın, hin — batşa bulhın


imde».




Yabraildan
Yosof näbi bını belde,


Zöläyha
torğan urınğa kire barzı,


Bılarzı
höyläp, unı şatlandırzı,


«Yä,
Zöläyha, rähät-höyönös kiler imde».




Bını
işetep Zöläyha qayğığa qaldı:


«Ey
hozayım, üzeñ beläheñ mineñ hälde,

Maturlığımdan, malımdan
küptän yazzım,


Üzem
qart, östäüyenä ike küzem kürmäs imde.




Mäülämdän
täqdiremä ämer bulha,


Küzzäremdeñ
nurzarı la kire kilhä,


Maturlığım
da Yosofqa layıq bulha,


Mäülämdän
genä yarzamdı kötäm imde».




Şul
säğät Yabrail qabattan kilde,


Qanatı
menän hıypanı, doğa qıldı —


Zöläyhanıñ
küze asıldı, yäp-yäş buldı,


Yözö
tulğan ay şikelle balqır imde.




Yosof
näbi şunda olo mäcles yıyzı,


Ämer
birep, Zöläyhağa nikah qıldı,


Bäktär,
küp qunaqtar harayğa yıyıldı,


Bik
küp qıuanıs-şatlıqtar bulır imde.




Unan
huñ ikehe genä aulaq qaldı,


Yosof
Zöläyhanıñ saf ikänen belde,


Zöläyhanıñ
qulın totop ul horanı:


«Haliq
nisek mineñ ösön haqlar imde?»




Zöläyha
Yosofqa ıñğay häbär birze,


«Haliq,
ısın, hineñ ösön haqlar ine,


Miñä
oqşaş pärey qızı kilä ine,


Qänzäfär
unı min tip höyör imde».




Yosof
äyter: «Häterläyheñme ul köndö?


Yaman
eşkä öndägäyneñ bit hin mine.


Alla
haqlahın, qılğan bulhaq bez unı,


Bıl
moratqa bögön yıtmäs inek imde».




Zöläyha
äyter: «Eyı, Yosof, şulay inde,


Bitemä
bärmä inde hin ğäyıbemde,


Qözräte
menän haqlanı hozay mine,


Bälänän
hine, mine haqlanı imde.




Tulğan
ayğa oqşay ine hineñ yözöñ


Höylähäñ,
tıñlamaqqa tatlı hüzeñ,


Haliq
hiñä büläk itkän maturlığıñ —


Hine
kürgäs, kemdeñ sabırı qalır imde».






Zöläyha
äyter: «Rähmät uğa, hine birze,


Bar
telägem, moratım da qabul buldı,


Yözöm
kürke häm däülätem kire birze,


Rähmät-şökör
ul mäülägä qılam imde».




Unan
azaq haq täqdire şulay buldı,


Oşo
ikäüzeñ ğümere bergä uzzı,


Un
ike ul mäüläneñ büläge buldı,


Olohona
Mösälim tiyerzär imde.






Ağalarınıñ
Mısırğa kileüye,

Yosoftoñ
Şämğundı
alıp qalıuı
,

Ibne
Yäminde
kilterergä şart quyıuı




Qänğan
ilendä qatı qoroloq buldı,


Yaqup
säüçe ulandarına boyorzo,


Äyter:
«Bezgä qıtlıq bik auır buldı,


Aşlıq
alırğa Mısırğa barıñ imde.




Ilebezzä
bezzeñ häyır his qalmanı,


Elkäbezzän
häyırle eş his kilmäne,


Qıtlıq
bezze aptırattı, huş kilmäne,


Yä,
balalar, Mısırğa barığız imde!




Mısırza
hatlıq aşlıqtarı bar ikän,


Batşahı
— mömin, dine lä dörös ikän,


Altın
yuq, hatıulaşığız, yök-mal menän,


Ul
ğäzizgä bezzän säläm äytegez imde».






Un
qärzäş tä döyä menep yulğa sıqtı,


Unıhı
la yullanırğa mäcbür buldı,


Ibne
Yämin genä barmay öyzä qaldı,


Qänğandan
Mısırğa qaray barır imde.




Yulda
ber karuan menän osraştılar,


Asıl-näsel
ber-berenän horaştılar,


Ismäğil
näselenän ikän — beleştelär,


«Ishaq
näselenänbez»,— tip äyterzär imde.




Yaqup
säüçe häldären ular horanı,


«Mesken
Yosofhoz ni eşläy Yaqup? — tine,


Ä
Yähüzä qısqa ğına yauap birze,


«Yaquptıñ
häle nasar»,— tiyer imde.




Üzzäre
tegelärzän häbär horaştı,


Mısırzan
kileüselär menän höyläşte,


Aşlıq
haqı küpme ikänen beleşte,


Huşlaşıp,
Mısırğa quzğaldılar imde.




Haq
täğälä Yabrailğa tağı boyorzo,


Yosofqa
qunaqtar kileren belderze,


Ağaları
haman da yulda ine,


Un
ös köndän genä Mısırğa yıter imde.




Ğäziz
Yosof Yabraildan häbär aldı,


Qärzäştäre
kileüyenä bik qıuandı,



şökör-rähmättär
yauzırzı,



eteüzären
kön-tön kötör imde.





qärzäştäre
kilep yıtkäs,



bıl
turala häbär itkäs,



yıraqtan
kürep tanığas,


Uftanıp,
tähettän
auıp töşör imde.




Ber
azzanYosoftoñ
ise kire qayttı,



bıl
qılanışqa hayran qaldı,



«Yä
şah, ni häldär, hiñä


ni
buldı?


Aqılıñ
şaşıp,
huştan yazıp yattıñ imde».





näbi
väzirenä horau birze:


«Qayzan
kilgändär
ular

beläheñme?
»



äytte:
«Kilgänenä biş kön uzzı,



ular,
yomoştarı barzır imde».





äyter:
«Ul yulsılar qayzan kilgän,


Beleşegez,
nindäy
yomoştarı töşkän?»



äyter:
«Ul meskendär bında kilgän,



ösön
Qänğandan kilgändär imde».





äyter:
«Ber harayzı äzerläp quy,



tultırığız
törlö niğmät-hıy,


Şul
uq säğät tegelärze kilterep quy,


Ularzı
üzeñ hezmätländer imde».




Väzir
ul yulsılarzı tabıp aldırzı,


Törlö
niğmät, tämle täğämdär quyzırzı,


Aldarında
ayağürä basıp torzo,


Tübänselek
menän hörmät qılır imde.




Tegelär
oşonday hıy-hörmät aşağas,


Östäüyenä,
väzirzän zur hörmät kürgäs,


Ololoqlap
häm qäzerläp qabul itkäs,


Ağaları
ğäcäpkä qalırzar imde.




Aptıraşıp,
üz-ara höyläşä ular:


«Batşa
bezzän bik küp altın kötä, buğay,


Şunıñ
ösön dä ul bezze ololoqlay,


Altınıbız
yuqlığın belmäyzer imde».




Şämğun
äyter: «Atabızzı ul beläler,


Tap
unıñ ösön bezgä hörmät qılalır,


Yaqup
— räsül ikänlegenä inanalır?—


Şuğa
kürä bezze ololayzır imde».




«Säbäbe
şul,— tip äyter Yähüzä unan,—


Barıbız
za fäqireräk başqalarzan,


Batşa
bezzeñ hälebezze asıq kürgän,


Şuğa
la märhämäten kürhäter imde».






Rauil
äyter: «Bıl şah — ğäzel, hüz yuq


bütän,


Bezzeñ
zäğif hälebezze küze kürgän,


Möşköl
hälebezze toyop, ul yällägän,


Ğäzel
keşe ğäriptärze höyör imde».




Yosof
estän genä hığılıp tıñlanı,


Qärzäştäreneñ
barıhın da tanını,


Şämğun
menän Yähüzäne ayırmanı,


Yabrail
ğına kilep asıqlar imde.




Unan
Yosof boyorzo Mösälimenä,


«Hıu
kilterep qoy mineñ hauıtıma,


Ilterheñ
şunan tege meskendärgä,


Bötähenä
ayaqsı bulırhıñ imde.




Hıu
eserep, hämmähenä lä hezmät it,


Amanat:
ağalarğa kürhät hörmät,


Qayzan,
niñä kilgändären bel, äyt,


Kemlegeñde
horahalar, öndäşmä imde».




Mösälim
hauıttarğa hıu tultırzı,


Qunaqtarzı
qararğa äzer torzo,


Aldarında
ayağürä basıp torzo,


Quldarına
tustaqtar tottorzo imde.


Här
berehe hıu telähä, qoyop birze,


Hörmätläüze
üze ösön zur däräcä kürze,


Hörmät
itep eshälär, tağı tultırıp quyzı,


Oşolay
qäzer-hörmät kürhäter imde.




«Aqılı
kamil, tele yomşaq, möräüätle,


Küñele
yomşaq, yözö yaqtı, üze kürkle,


Äytkäne
— ras, hüze tapqır, tele tatlı,


Bıl
Yosofqa oqşağan»,— tizär imde.




Horaşalar:
«Ey yıget, yözöñ bik nurlı,


Maturlığıñ
huş, möräüätle, üzeñ ğärle,


Bezgä
yaqşılıq kürhätäheñ küp törlö,


Kem
hin, kemdeñ ulı hin?» — tiyerzär imde.




Mösälimdeñ
ularğa yauabı äzer:


«Äytkänegez
ğibranisä
nisek bulır?


Mine
hezgä hezmät itergä quyzılar,


Ni
höyläyhegez huñ?— tip yauaplar imde.—




Mısır
şahı hezze bigeräk tä höyä,


Yözögözzö
kürmähä, häsrätlänä,


Hezzeñ
menän tanışıuğa ömötlänä,


Mine
hezgä hezmätkä birze imde.




Hezgä
här vaqıt hezmät itäsäkmen,


Kitkänse
ergägezzä bulasaqmın,


Üzemde
lä däräcäle toyasaqmın,


Hezze
küreü miñä rähät bula imde».




Ular
kürze Mısır şahı yaqşılığın,


Qäzerläp,
hörmät itep yaratqanın,


Här
berenä ber ikmäk birgänlegen —


Kümäkläşep
ğäcäpkä qalırzar imde.




«Bıl
batşa bigeräk yomart, tiyeştelär,


Aş-Hıuğa
mul ikän, tip höyläştelär,


Aşlıqtıñ
haqı küpme?» — tip


horaştılar,


«Ber
yök aşlıq meñ ike yöz altın imde».




Unan
Yosof bizätterze haray-täheten,


Bötähen
yıyıştırttı, kilterep şartın,


Qol-qarauaşına
quştı, äytep vaqıtın,


«Qänğandar
kilhen!»—tip boyoror imde.




Ul
arala ös kön ütep kitkän ine,


Tegelär
Mösälimgä öyrängän ine.


Barıhına
aq atlas tundar birgäyne,


Dürtense
kön harayğa barırzar imde.




Haray
esenä barıp ineüzäre menän,


Yosoftoñ
ğäyräten küreüzäre menän,


Soltanatın,
kösön beleüzäre menän,


Unıhı
la, baş orop, säcdä qılır imde.




Yosof
äyter: «Qalqıtığız başığızzı,


Ultırığız
häm yıyığız aqılığızzı,


Höyläp
ebäregez miñä hälegezze,


Ni
häcät menän kildegez, äyteñ imde».




Şunan
tegelär säcdänän baş qalqıttı,


Hämmähe
küzen astı, aqılın yıyzı,


Unıhı
la qalqınıp ürä torzo,


Tähet
ergähendä qurqınıp toror imde.




Yosof
şunda ağaların tanını,


Här
berehenä beräm-beräm qaranı,


Pärzä
astında hizzermäysä ilanı,


Ä
ular Yosofto his belmästär imde.




Yosof
boyorzo — un handıq kilterzelär,


Röhsät
birze, un qärzäşe ultırzılar,


Qurqıu,
borsolou, bildähezlek kiserzelär,


«Nindäy
ayanıs, ükenes»,— tizär imde.




Yosof
horar bılarzan: «Hez kemdärhegez?


Qayhı
ildän kildegez, ni teläyhegez?


Isınlap
ta, ber tuğan qärzäştärhegez?


Atağız
kem huñ hezzeñ?» — tip horar imde.






Ular
äyter: «Bez Qänğandan kilgänbez,


Däräcäle
Ishaq säüçe — bezzeñ bababız,


Häqiqät:
un ike ber tuğandarbız,


Atabızzı
Yaqup näbi tizär imde.




Beräüyebez
öyzä qaldı, kilä almanı,



bäläkäyıbezze büre aşanı,


Atabız
unı bigeräk höyä ine,


Şul
häsrättän ike küze kürmäs imde».




Yosof
äyter: «Ololar, ni höyläyhegez,


Hez
äytägez — atabız näbi, tihegez,


Kesebezze
artığıraq höyä tihegez,


Päyğämbärgä
ulay eşläü yazıq imde».




Ular
äyter: «Eyı, ğäziz, işet bezzän,


Kürhäñ
ine kesebezze ber küz menän,


Hin
dä unı höyör ineñ bar küñeldän —


Kürgäneñ
bulmağas, añlamashıñ imde.




Bez
zä unı şunday itep höyör inek,


Äz
genä kürmähäk tä hağınır inek,


Ber
yalğan töş kürgän, azaq şunı beldek,


Atabız
izgegä yuray ikän imde».




Yosof
äyter: «Nindäyıräk töş kürgän huñ,


Atağız
ul töştö nisek yurağan huñ?»


Ular
äyter: «Atabız, tıñlağandan huñ,


Mısır
batşahı bulahıñ, tigän imde.




Ul
töşön bezgä huñınan höylämäne,


Unıñ
töşön atabız ğına yuranı,


«Mısır
batşahı bulır» tip ololanı,


Şuğa
la unı bez önämänek imde».




Yosof
äyter: «Ul töş ulay bulmağanmı,


Şulay
yurau ällä tura kilmägänme,


Enegez
Mısır batşahı bulmağanmı,


Häldären
unıñ belähegezme imde?»




Ular
äyter: «Ğäziz, ul uğlan qayza bulhın?


Häqiqät,
yauız büre aşanı bit üzen,


Ocmahtalır
inde küptän yäne unıñ,


Bıl
donyanan mäñgelekkä ütte imde.




Bına
inde, ğäziz, hälebezze beldeñ,


Atayıbız
hiñä yıbärze küp säläm,


Tamam
yonsotto qoroloq, şunday böldök,


Hezzän
aşlıq horarğa kildek imde.




Mohtac
bulıp torabız bez aldığızza,


Küp
tügelder alıp kilgän malıbız za,


Yarzam,
izgelek kötäbez barıbız za,—


Yaqşılığıñ
bötä ğälämgä mäşhür imde».


Yosof
äyter: «Hüzzäregez qabul bulhın,


Arağızzan
beräyıgez qalıp torhon,


Ikense
märtäbä kilergä säbäp bulhın,—


Ibne
Yämin hezzeñ menän kilhen imde.




Ägär
hezzeñ taraftan toğroloq bulha,


Ibne
Yämin hezzeñ menän kiler bulha,


Atağız
yul yıbärergä riza bulha,


Häzer
buşlay aşlıq teyätämen imde.




Aşlıq
biräm, törlö-törlö niğmät biräm,


Bötägezgä
lä asıl keyım keyzertäm,


Başqa
törlö büläktär zä hezgä biräm,


Atağızğa
la büläk yıbäräm imde».




Un
qärzäşe bıl täqdimde qabul qıldı,


Şämğun
Mısırza qalırğa riza buldı,


Yosof
yök teyätergä boyorzo,


Äyberzärze
yök esenä quyır imde.




Bäs,
ularzı künderze Yosof sitdıq,


Yaqşılap
eşläp teyätte tağı rizıq,


«Atağızga
minän säläm yıtkeregez küp,


Ä
üzegez kire kilerhegez imde.




Häqiqät,
min barığızzı la höyämen,


Ikense
qat kürergä bik teläymen,


Äylänep
kileüyegezze min kötämen,


Hezze
şulay höyämen»,— tiyer imde.




Ular
Mısırzan sığıp barğanda la,


Yal
itergä tuqtağan urında la,


Kemder
beräü yuldarında osraha la,


Ularzı
zurlap, ololap tororzar imde.




Ular
äyter: «Bıl yırzän gel üter inek,


Oşo
urında tuqtap yal iter inek,


Qäzer-hörmätte
his tä kürmäy inek,


Beräy
hikmät barzır bında»,— tizär imde.




Ular
aşığıp Mısırzan qaytır ine,


Yosof
ese ularğa eyärä kilde,


Arttarınan
ibles-mälğün qıua ine:


Yosof
esen bötörörgä uylay imde.



*
* *


Ulandarı
Qänğanğa qaytıp ta kerze,


Küreü
menän Yaqup säüçe huşın yuyzı,


Yäş
aralaş qapıl ğına kölöp quyzı,


Unan
tağı istän yazıp yatır imde.




Ulandarı
Yaqup menän küreştelär,


Kölöüyeneñ
säbäben dä horaştılar,


«
Äytse, baba, niñä köldöñ?— tiyeştelär,


Niñä
ishez bulıp yattıñ?»— tizär imde.




Yaqup
äyter: «Hüzegezze min töşöndöm,


Şul
säbäptän şatlandım da köldöm,


Arağızza
beräü yuq ikänen beldem,


Şuğa
tağı huşımdı yuğalttım imde.




Mısır
hucahı nisek huñ aşlıq birze,


Beldegezme,
qayhı dinde totor üze?»


Ular
basıp Yaqupqa yauap birze:


«Ul
hezgä zur izgelek kürhätte imde.




Asıqlanıq
— unıñ dine saf mosolman,


Bezze
ul nıq zurlanı, qäzerläne haman,

Qızıqhındırzı batşanı
Ibne yämin,


Şämğun
unda qaldı inde»,— tizär imde.




Işetkäs
tä Yaqup qısqırıp yıbärze:


«Nişläp
qaldırzığız huñ unda


Şämğundı?


Niñä
ebäräyım min Ibne Yäminde?


Ber
aldanıp, Yosofhoz qaldım bit imde!»




Uğlandarı
Yaqupqa yauap birze:


«Ul
ğäziz tağı bik nıq horaştı hezze,


Hineñ
ösön bik ilanı, yanıp-köyzö,


Küp
itep säläm yıbärze imde».




Azaq
Yaqup bıl täqdimgä riza buldı,


Uldarınıñ
barıhınan ant birzerze,


Ahır
Ibne Yäminde yıbärergä buldı,


Här
berehe ışandırıp hüzen birze.




Astılar
ular azaq toqtarın,


Qutarzılar
za teyälgän yöktären,


Işandırzılar
kümäkläp ataların,


«Üzebezzeñ
baylığıbız!» — tizär imde.




Yaqup
näbi ularğa röhsät birze,


Ibne
Yäminde quldarına tapşırzı,


Un
qärzäş huşlaşıp yulğa quzğaldı,


Batşa
hezmätenä tip barırzar imde.




Yaqup
äyter: «Unda barıp yıteüyegez menän,


Üzegezze
haqlağız yaman teldän, küzzän,


Bötägez
zä ber qapqanan yörömägez,


Ikeşärläp
kenä üterhegez imde».






Ağalarınıñ
yänä kileüye,

Ibne Yämingä Yosof
üzen tanıtıuı,

bur itep alıp qalıuı




Uğlandarı
Mısırğa kilep tä yıtte,


Ikeşär-ikeşäre
qapqanan ütte,


Ibne
Yämingä inergä sirat yıtte,


Ber
üze ni eşlärgä lä belmäs imde.




Şam
qapqahınan ber üze kilep kerze,


Olohonan-kesehenän
yul horanı,


His
ber kem unıñ telen dä añlamanı,


Hayran
bulıp, şunda ilap toror imde.




Şunda
kilep yıtte haq ilsehe Yabrail,


Kilterze
Yosofqa tağı haq sälämen.


Äytte:
«Kilde bit qärzäşeñ Ibne Yämin,


Qıuanıstı
belderergä kildem imde.






Yä,
Yosof, tor imde, qarşılarğa yıyın,


Iñdäreñä
hal iñ matur atlas keyım,


Hizzermäysä
ber kemgä, döyägä men,


Qärzäşeñde
kürergä qabalan imde.




Ul
Şam qapqahı ergähendä toralır,


Kemde
kürhä lä öndäşä, yalbaralır,


Ber
kem belmäs ğäräpsä, yauap birälär,


Ber
yañğızı aptırap, ilar imde».




Yosof
näbi kürhätelgän yırgä kitte,


Şamdan
ingän qapqa ergähenä yıtte.


Ibne
Yämin belmäne ul ikänlekte,


Yosof,
yözön qaplap, horau birer imde.




Yosof
äyter: «Yä, ğäzizem, ni horarhıñ,


Qayhı
ildän kilgänheñ, qayza barahıñ?


Niñä
ilap torahıñ huñ, ni teläyheñ?


Häldäreñde
miñä höyläp yıbär imde».




Höyläp
birze: «Min Qänğandan kilgän inem,


Mısır
şahı hezmätenä bara inem,


Şähärgä
ingäs, yuldı belmäy tora inem,


Atam
«Ibne Yämin» tip yörötör imde.




Un
qärzäş kilep yıttek bıl qapqağa,


Ikeşär-ikeşär
indelär här qapqağa,



etmäyınsä qaldım yañğız qapqala,


Qayğılarzan
şulay ilap toram imde.




Tağı
la mineñ qarındaşım bar ine,


Ber
äsänän tıuğan inek unıñ menän,


Unı
uylap ta ağalır yäş küzemdän,


Ni
eşlärgä belmäyınsä toram imde».




Äyter:
«Kem huñ üzeñ şunday möräüätle,


Bötörgändäy
buldıñ küñeldän häsrätte,



huş hüzzär höyläneñ tatlı,


Bıl
telde nisek öyrändeñ?» — tiyer imde.




Yosof
äyter: «Min Qänğanda torğan inem,


Ber
vaqıtta şul yırzärze kürgän inem,


Bäläkäy
saqta unda min torğan inem,


Oşo
telde şul vaqıtta öyrändem imde».




Ibne
Yämin: «Ey izgelekle yän,— tine,


Häsrät
uttarına töştöm inde,— tine,


Yözöñdö
kürergä telägem bar,— tine,


Yapmañ
asıp, yözöñdö ber kürhät imde».




Yosof
äytte: «Bıl eşte qıla almayım,


Yözömdän
pärzäne ala almayım,


Telägeñde
his kenä ütäy almayım,


Sabır
itep torğol ber az vaqıt imde».






Unan
Yosof uğa ögöt-käñäş birze,


Üze
qulı menän beläzek tottorzo,


Ul
beläzek saf qızıl altın ine,


Qırq
meñ Mısır aqsahına toror imde».




Bıyalalır,
tip uylanı Ibne Yämin,


Ni
eşlätergä belmäyınsä beläzegen,


Yosof
äytte: «Key belägeñä bülägem».


Üze
estän genä kölöp toror imde.




Ibne
Yämingä Yosof yul kürhätte,


Ikehe
bergä şähär yağına kitte,


Ibne
Yämin qärzäştären qıuıp yıtte,


Kümäkläşep
harayğa baralar imde.




Yosof
äytte: «Inde miñä röhsät qılğıl,


Qärzäştäreñ
ergähenä barıp torğol,


Ularzan
ayırılmaysa harayğa kilgel,


Qayğırma,
küñeleñ huş bulır imde».




Ibne
Yämindeñ ayırılğıhı his kilmäs,


Tegelär
yanına barırğa telämäs,


Äyter
ki: «Ayırılırğa kösöm yıtmäs,


Hineñ
yanda bulıu miñä rähät imde».




Qayğıhınan
küzzärenä yäştär tuldı,


Äyter:
«Hüzzäreñ küñelemä tatlı buldı,


Bar
bulmışım menän hiñä äsir buldım,


Hinän
başqa ber kem käräk tügel imde.




Hinän
başqa ber kemde lä küzem kürmäs,


Hinän
başqa küñelem his tä tınğı belmäs,


Ber
hüzem bar, tik horarğa telem barmas...


Tös-hınıñ
näq Yosofqa oqşar imde».




Yosof
äyter: «Min üzem dä qolmon,— tiyer,


Mäüläm
bar, unıñ hökömön totam,— tiyer,


Allam
ämeren hındırırğa qurqam,— tiyer,


Boyorğanın
ütärgä käräk imde.




Bar,
qärzäştäreñ menän bergä-bergä bul,


Küñeleñde
as, häsrättärzän arınğıl,


Ränyıü-qayğılarzı
sitkä quy, şat bul,


Küñel
yärähäte dauahı bulam imde».




Ibne
Yämin qärzäştäre yanına kilde,


Kileü
menän küreşergä qulın birze,


Ibne
Yämin şat ikänen ular kürze,


«Niñä
şatlanahıñ?— tip horarzar imde.—




Ber
vaqıtta hineñ şat bulğanıñ yuq,


Yosofto
qort aşağandan huñ, kölgäneñ yuq,


Teşeñde
kürhätep, ber yılmayğanıñ yuq,


Bögön
şatlanahıñ»,— tip äyterzär imde.






Ibne
Yämin ularğa tiz yauap birze:


«Hezzän
min bit ayırılıp qalğan inem,


Şul
vaqıtta ber döyäle keşe kilde,


Mineñ
menän ğäräpsä höyläşte imde.




Pärzä
menän qaplanğaynı unıñ yözö,


Yulsılarğa
dus ta ikän, möräüätle,


Tele
yomşaq, hüzzäre küñelgä yatışlı,


Unı
tıñlau — yän rähäte,— tiyer imde.—




Hezzeñ
ergägezgä tiklem ul kilterze,


Ber
beläzek büläk itep miñä birze,


Unı
kürep, küñelemä şatlıq tuldı,


Qayğı-häsrättärem
onotoldo imde».




Yähüzä
äyter: «Qayza, bez zä küräyık,


Beläzege
nindäy ikän, bez beläyık,


Qäzeren
belep, hineñ ösön haqlayıq»,—


Beläzekte
Yähüzägä birer imde.




Yähüzä
aldı, qaranı, bıyala, tine,


Belägenä
keyıp qaranı, hıymanı,


Rauil
Yähüzänän horap alalmanı,


Ibne
Yämingä äylänep qaytır imde.




Ibne
Yämin beläzekte kire hondo,


Rauil
qulına qat-qat keyıp qaranı,


Bına
ğäcäp: uğa la yaramanı,


Kire
Ibne Yämin qulına keyıler imde.




Qärzäştäre
beräm-beräm alıp totto,


Qayhıları
keyıp qararğa mataştı,


His
bereheneñ qulına la hıymanı,


Ibne
Yämingä genä ul taman imde.




*
* *




Yosof
boyorzo: «Tözöüselär häzer kilhen,


Ber
ğäcäp kürkäm beyık haray tözöhön,


Harayzıñ
ozonloğo qırq arşın bulhın,


Beyıklege
lä qırq arşın bulhın imde.




Yaqup
näbizeñ hüräten töşörhöndär,


Ergähenä
uldarın eşlähendär,


Yosofqa
ni qılğandarın kürhäthendär,


Barıhın
da yazıp quyhındar imde.




Aldatıp
atahınan ayırıuzarın,


Sisenderep
qoyoğa haldırıuzarın,


Häqiqät,
ülterergä yıyınıuzarın —


Berehen
qaldırmay töşörhöndör imde.




Qoyonan
sığarğas tağı kileüzären,


«Qoloboz
ul»,—tip aldaşıp äyteüzären,


Hatqanda
la az bahağa bireüzären...


«Ös
ğäyıbe bar» tip tä yazılhın imde».




Şunan
Yosof näbi bik zur mäcles yıyzı,


Harayına
törlö niğmättär aldırzı,


Qunaqtarına
törlö aş-hıu quyzırzı,


Ağaların
da qunaqqa äyter imde.




Qärzäştäre
harayğa kilep tä inde,



täüzä yazıuzarzı Rauil kürze,


Şıpırt
qına ber-berenä mäğlüm qıldı,


«Bezzeñ
bozoq eşebez bit!—tizär imde.—




Atabızzan
Yosofto alıuıbız za,


Atabızzı
qayğılarğa halıuıbız za,


Küpme
yafa Yosofqa qılıuıbız za


Batşa
harayına töşörölgän imde».




Un
qärzäşe lä ul yazıuzarzı kürze,


Üzzäreneñ
bozoqloğona hayran qaldı,


Gonah
eştärenä ısınlap ükende,


Aşau-eseüzär
qayğıhı kiter imde.




Aldarına
quyılha la törlö niğmät,


Yözzärendä
ük sağıldı qayğı-mihnät,


Barıhın
solğap aldı qatı häsrät,


Auızzarına
rizıq ta qapmas imde.




Yosof
tärcemäsene aldırttı;


«Horası,
niñä tämlämäyzär rizıqtı,


Ineü
menän ilaştılar ni säbäptän?»


Tärcemäse
ularzan horar imde.




Ular
basıp, tärcemäsegä yauap birze:


«Bezzeñ
ber qärzäşebez bulır ine,


Unıñ
yözö tap räsemdägesä ine,


Büre
aşanı elek,— tiyerzär imde.—




Unı
kürgäs, häsrätebez yañınan quzzı,


Aşau-eseü
qayğıhı la onotoldo».


Başqa
haray äzerlärgä boyoroldo,


Qärzäştären
şunda küsergä öndär imde.




Un
ber qärzäş harayına kilep kerze,


Unda
la här törlö niğmät quyzırzı,


Un
ağahı, ultırıp, aşap-eyze,


Ibne
Yämin genä ilap toror imde.




Yosof
äyter: «Niñä hineñ yäşle küzeñ,


Bäğereñ
tulışqan, qayğılıhıñ üzeñ?


Ni
qayğıñ bar, yanıñda bit un qärzäşeñ,


Niñä
ilayhıñ, häsräteñ ni?» — tip horar


imde.




Ibne
Yämin äyter: «Kire barır inem,


Röhsät
ithäñ, harayıña iner inem,


Tağı
la ber qat hürätte qarar inem,


Ul
räsem Yosofoma oqşar imde».




Yosof
Ibne Yämingä röhsät birze,


Ibne
Yämin täüge harayğa yänä kerze,


Ul
hürätte qaranı, asığın belde,


Haman
tekläp, ilarğa totonor imde.




Mösälimgä
Yosof äyter: «Yä, ulım, bar,


Ağayıñdı
ber az harayza kötöp tor,


Horau
birhä, häldäreñde asıqlap bir,


Ul
meskengä üzeñde tanıt imde».




Mösälim
harayğa kire äylänep qayttı,


Qul
qauşırıp, qarşıhına barıp bastı,


Ibne
Yämin şunda Mösälimde osrattı,


Ilay-ilay
ähüäldären horar imde.




«Kürenhäñ,
qayğılarzı onottorahıñ,


Maturlıq
menän bezze yıuandırahıñ,


Yosofoma
bigeräk tä oqşap torahıñ,


Kem
hin? Kemdeñ ulı hin?»—tip horar


imde.




Mösälim
şunda äyter: «Häzer äytäm.


Eyı,
ağam, işet inde minän döröstö,


Mineñ
atam — Mısır şahı Yosof toğro,


Mısır
halqı bötähe uğa qol imde.




Atahı
Yaqup näbi — Izge Israil.


Ber
vaqıt uğa kilgän, imeş, Yabrail,


Päyğämbärlek
kilterze uğa mäülänän,


Risalät,
qirämät büläk iter imde».




Ibne
Yämin bını işetep şaq qattı,


Huşınan
yazıp, aqılın yuyıp yattı,


Ibne
Yämin dä aptıranı, yıuattı,


«Nimä
buldı hiñä?»—tip horar imde.




Ibne
Yämin Mösälimgä yauap birze:


«Mineñ
dä ber qarındaşım bulır ine,


Unıñ
iseme lä oqşaş — Yosof ine,


Şunı
islägäs tä huşım kitte imde».




Mösälim
äyter: «Yä, ağam, inde tıñla,


Seremde
asamın — üzeñ bel dä haqla,


Yosoftoñ
ulı min, inde şunı añla,


Hin
äytkän qärendäşeñdeñ ulımın min.




Döyä
menep, ul hineñ yanıña kilgän,


Şam
qapqahı töböndä hine kürgän,


Ağalarıña
alıp barıp qauıştırğan,


Qızıl
altın beläzek tä birgän imde».




Ibne
Yämin şunda bötähen añlağan,


Aqılı
şaşıp, ishez bulıp yırgä auğan.


Añğa
kilgäs, şatlığınıñ sige bulmanı,


«Häsrätemä
qauıştım»,— tiyer imde.




Mösälim
ikense harayğa kilde,


Ni
bulğanın atahına höyläp birze,


Yosof
unıñ hüzzären urınlı kürze,


«Min
dä häsrätemä qauıştım bit imde».




Yosof
ta aulaq harayğa kire barzı,


Yaqtı
yözönän pärzähen tartıp aldı,


Şul
vaqıtta Ibne Yämin unı kürze,


Ozaq
qına istän yazıp auır imde.




Ibne
Yämin, nihäyät, isenä kilde,


Ikäüläşep
ber-berenä qulın birze,


Şulay
ular tabıştı-qauıştı imde,


Färeştälär
tügelep ilayzar imde.




Unan
huñ ultırzılar ular aulaqlap,


Hozayına
uqınılar şökör-rähmät,


Höyläştelär,
tüktelär qayğı-häsrät,


Ilay-ilay
Yosof horau birer imde.




Atahınıñ
başta horaştı häl-ähüälen,


Ibne
Yämin dä köttörmäne yauabın,


«Huqırayzı
ilap — beläheñ säbäben,


Häsrät
yortonan ber genä sıqmas imde.




«Yosof
tihäñ, küzzärenän qandar tama,


Ayırılıu
ğazabınan bäğere yana,


Küreşeügä
ömöt totop hıyallana,


Qauışıuğa
his ömötön özmäs imde.




Iseñdäler,
bar ine qärendäşeñ Dinä,


His
yañı keyım keygäne yuq iñenä,


Hine
horar yuldan qaytqan ber keşenän,


Hin
yuğalğandan huñ kölgäne yuq imde».




Yosof
äyter: «Häzer bar inde harayğa,


Bergä
yörö, barıp quşıl ağalarğa,


Eştärendä
yarzam iterheñ ularğa»,


Ibne
Yämin qurqır, kire barmas imde.




Äyter:
«Hine añğarmastan min yuğalttım,


Etmeş
yıl ğazabımdan häsrät siktem,


Hinän
başqa küpme ğümer, vaqıt ütte,—


Ayırılıu
utınan bäğerem köyör imde».




Unan
inde Yosof horar: «Öyländeñme,



qärzäşem, uğıl-qızıñ üsälärme?


Ulandarıña
isemdär birzeñme,


Nindäyıräk
isem quştıñ, äyt hin imde».




Ibne
Yämin yauaptı qaytarzı bılay:


«Un
ike uğıl birze miñä hozay,


Här
berenä här törlö isem şunday:


Barıhı
hineñ qayğığa işara imde.




Täüge
ulımdıñ isemen Diñgez quyzım,


Ikensehenä
Büre iseme birzem,


Ösönsöhönöñ
isemen Qayğı tinem,


Dürtensehenä
Qan tinem imde.




Diñgezzär
yarında küp yäştär tüktem,


Tauza
büre aulap, anttar birep böttöm,


Qanlı
küldäktäreñ totop häsrät yottom,


Qayğı
estärendä yözzöm imde.




Bişensehe
isemen Gür tip atanım,


Altınsıhınıqın
Därt tip äyttem,


Etensehenä
Gär tiyep quştım,


Higezensehe
— Arıslan tip atalır imde.




Gürstandar
arahında küp ilanım,


Därtlelärzän
därtlelärgä küp yörönöm,


Mägärä-taş
arahında la qaranım,


Arıslandarzı
tuqtatıp horanım imde.




Tuğızınsıhınıñ
atın Färit
tinem,


Unınsıhınıqın
ihä Ğärib tinem,


Un
berenseheneñ atı — Häsrät tinem,


Un
ikensehen Qol tip atanım imde.




Qoldar
kürhäm, küñeldären asır inem,


Ğärib
kürhäm, quşılıp ilar inem,


Qayğılılarzı
kürep, yälläp hıqtar inem,


Qoldarğa
mihırbanlıq kürhättem imde».




Yosof
äytte: «Şunday isem niñä quştıñ,


Niñä
ularzı quşırğa tırıştıñ?»


Ibne
Yämin: «Barıhı la hineñ ösön,


Bötähen
dä hineñ işe kürzem imde».




Yosof
äyter: «Inde häzer qayğırmağıl,


Qärzäştäreñ
yanına bar — ayırılmağıl,


Mineñ
yanda qalahıñ — asıq belgel,


Unıñ
ösön ber sara tabam imde.




Hineñ
yögöñä ber hauıt yäşerermen,


Şunı
tabıp, hin uğrı, tiyep äytermen,


Oşolaytıp,
min hine alıp kitermen,


Mineñ
menän bulırhıñ»,— tiyer imde.




Ibne
Yämin ağalarına kire kilde,


Bit-yözzäre
şatlıq-nurzarğa kümelde,


Ular
horar:«Kem
şulaytıp
qıuandırzı,


Yözzäreñ
tulğan ayzay balqıy imde?»




Äyter:
«Yörägemä şatlıq qoşo qundı,


Haliqtan
rähimlek işarahı buldı,


Nihäyät,
min moratıma bögön kildem,


Bına
bögön şul bildäle buldı imde».




Unan
Yosof yözönä pärzähen yaptı,


Qärzäştären
qäzerläp qunaq ta itte,


Üz
qulı menän aldarına täğäm iltte,


«Ikeşärläp
ultırığız»,— tiyer imde.




Qärzäştäre
aşamlıqqa qulın hondo,


Tämle
täğäm yıymäk bulıp niätlände,


Ibne
Yämin qärzäşhez mährüm qaldı,


Aşamas-esmäs,
häsrätlänep ilar imde.




Yosof
äytte: «Ilamağıl, aşağız aş,


Tuqta
inde, ağızma küzeñdän his yäş,


Kil
inde, üzem bulam hiñä qärzäş,


Äyzä,
täğäm yıygel bergä»,— tiyer imde.




Ibne
Yämin şatlanıp bik riza buldı,


Üz
yanınan Yosof uğa urın birze,


Iqram
qılıp, kilgänlegen bik hup kürze,


Tähetendä
ikäüläşep aşar imde.




Aşap-eskäs,
altın hauıtın kiltertte,


Barıhınıñ
döyähenä yök yöklätte,


Ibne
Yämin yögönä hauıt yäşertte.


Ikäühenän
başqahı his belmäs imde.




Ul
hauıt qızıl altından eşlängän,


Gäühär-yaqut
menän maturlap bizälgän,


Dürt
yöz meñ altın haqqa bahalanğan,


Şul
qäzär qimmätle ber hazina imde.




Huşlaşıp,
doğa qılıp quzğaldılar,


Ber
az barğas, ber urında tuqtanılar,


Urın
haylap yal itergä uqtaldılar —


Arttarınan
Yosof yıtep totor imde.




Yosof
säüçe yulsılarzı qıuıp yıtte,


Yaqup
yaldarınıñ barıhın da totto,


«Hauıt
urlağanhığız»,— tip häbär-itte,


«Burzar
ikänhegez!»—tiyep äyter imde.




Ular
äyter: «Vallahilır, bez almanıq,


Alla
şahit: uğrılıq his qılmanıq,


Elektän
dä unday yaman eş bulmanı»,—


Ämmä
Yosof ularzı kire boror imde.




Barıhın
da Mısırğa qaytarttılar,


Däülättären,
yöktären aqtarttılar,


Bötäheneñ
dä yöktären buşattılar,


Hauıt
Ibne Yämin yögönän sıqtı imde.




Yosof
äyter: «Toz-ikmäk hanlamanığız.


Ni
säbäptän miñä hörmät qılmanığız?


Dürt
yöz altınlıq hauıttı urlanığız»


Boşonop,
üpkä hüzzär äyter imde.




Bını
işetep, ular bik oyaldılar,


Yosoftoñ
ğäyrätenän azanılar,


Hämmähe
ber-berenä qaranılar,


Berehe
lä ni tiyergä belmäy imde.




Unan
ular Yosofqa yauap birze,


«Bıl
uğlandıñ berehe lä yauız ine,


Ul
qärendäşe lä unıñ uğrı ine,


Ikeheneñ
äsähe Rähilä imde.




Yosofqa
şunday ğäzät bäläkäyzän kilgän,


Bala
saqta höt anahı tärbiälägän,


Ul
Yosofto bigeräk tä nıq höygän,


Dürt
yäşkä tiklem yanında totor imde.




Atabız
Yaqup Yosofto kire horar,


Daya
ebärmäskä üzensä häylä qoror,


Bilenä
qızıl altın osqoron asır —


Häm
Yaqupqa Yosofto birer imde.




Ber-ike
kön ütkäs, daya yänä kilde:


«Qızıl
altın asqısım mineñ yuğaldı,


Ällä
ul osqorzo Yosofmo aldı —


Atam
Ishaqtan qalğan büläk imde».




Yaqup
säüçe bını tikşerergä buldı,


Yosoftoñ
bilendä ikän, şunı belde,


Unı
qaytarırğa qarar qıldı,


Tağı
ike yılğa hätle torhon»,— tine.




Ber
nisä riüäyättärzä ul bılay:


Aşağanda,
imeş, Yosof nan
yäşergän,


Yäşerep
yuqhıldarğa unı birgän,


«Yosof
— uğrı» teyıüzäre şunan imde.




Unan
Yosof ularğa yauap birze:


«Iñ
täüzä yauız eştär üzegezzän,— tine,


Yaqup
säüçe huñ ni eşläp häsrät kürze,


Qulığızzan
tik yauızlıq kilä imde.




Hez
tügelme atağızzı ilatmağan,


Aldıq
menän höygän uldan yazzırtmağan,


Azat
keşene qol itep hatmağan? —


Haram
aşap yäşäüse hezzer imde».




Şul
säğättä Yosof toğro birze ämer:


«Hauıttı
urlausını totoğoz häzer,


Şäriğät
quşqansa uğa hököm äzer,


Un
ike yıllap zindanda toror imde».




Ular
Yosofqa yalbarıp ütende:


«Atabız
bıl ulın bik höyör ine,


Şuğa
la amanat itep kenä birze,


Unı
ebär, başqabızzı yaptır imde».




Yosof
äytte: »Bıl eşte qaldırıp bulmay,


Ğäzellektän
sığıp, zolomloq qılıp


bulmay,


Ğäyıp
ösön ğäyıphezgä yaza bulmay,


Hata
eyähen alıp kitegez imde».




Bıl
hüzzärgä ular aptıraşıp qaldı,


Unıhı
la ber tirägäräk yıyıldı,


(Isınlap
ta, ularzıñ häle qıyındır)


«Kilegez,
nimälär eşläyık?» — tizär imde.




Yähüzä
äyter: »Min ber uyzı uylayım:


Yaqınıraq
barıp, bik qatı qısqırayım,


Ibne
Yäminde unan sığarayım,


Hez
barığız qılıs totop toroğoz imde.




Tauışımdı
işeteü menän şunduq kileñ,


Şähärzäge
halıqtıñ barsahın da qırıñ,


Yähüzäneñ
ğäyräten bötägez beleñ,


Ul
qısqırha, hämmäläre üler imde».




Yosof
ularzıñ käñäşen aldan belde,


Kese
ulı Mämilägä ämer birze,


Yähüzägä
kürhätep, bar ana, tine,


Arqahın
hıypağıl unıñ, tine imde.




Mämilä
Yähüzäneñ yanına barzı,


Hizzermäy(en)sä
ergähendä basıp torzo,


Nihäyät,
arqahınan ul hıpırzı,


Yähüzä
his kenä bını toymas imde.




Yähüzäneñ
asıulanğan sağı bulha,


Yäne
köyöp, qısqırırğa niät qılha,


Mämilä
unıñ arqahınan hıypap quyha,


Üpkähenän
haua ğına sığır imde.




Qärzäştäre
unıñ önön işetmäne,


Qatı
qısqırırğa kösö his yıtmäne,


Üze
menän nimä bulğan — ul belmäne,


Qärzäştäre
aptırap, horarzar imde.




Ular
äyter: «Ni säbäptän qısqırmanıñ,


Ğäyrätlänep,
şähär halqın hin qırmanıñ?


Hüzebezze
hin yırenä yıtkermäneñ,


Şul
arala nimä buldı»? — tiyer imde.




Yähüzä
äyter: «Oşonday ber häl buldı,


Mineñ
ergämä genä ber uğlan kilde,


Vayımhız
ğına yaurınımdan hıypap aldı,


Tap
şul saq mineñ huşım kiter imde».




Qärzäştäre
bıl häl işetep, ğäcäp qıldı:


«Bınday
häl-ähüäldär nisek, nizän buldı,


Ällä
yuqha Israil näsele barmı?» —


Barıhı
la tañğa qalıp toror imde.




Ularğa
Yosoftoñ nıq asıuı kilde,


«Hıyanatsı
ikänheğez — şunı beldem,


Yäşergän
seregezze lä beldem imde,


Qurqıtırğa
teläyhegez ikän imde.




Yıyınğanhığız
şähärgä kermägä,


Uylayhığız
— kötmägändä qısqırırğa,


Şulay
itep, bötä halıqtı qırırğa —


Yauızlıq
niätläyhegez ikän imde.




Ike
tapqır ilemä kildegez hez,


Bezzän
küpme qäzer-hörmät kürzegez hez,


Häm
toz-ikmäk kilgän hayın yıyzegez hez,


Yaqup
säüçeneñ uldarı bez, tinegez».




Asıulanıp,
Yosof töştö tähetenän,


Harayın
iğtibarlap ütkärze küzenän,


Haray
ese tetrände ğäyrätenän,


Märmär
teräktäre auıp töşör imde.




Yosof
äyter: «Hörmät itäm atağızzı,


Yuğihä,
his tä qaldırmas inem hezze,


Törlösä
ülterter inem barığızzı»,—


Ğäyrätenän
tegeläre qurqır imde.




Azaq
Yosofqa ular nıq yalbarzılar,


Nihäyät,
kitergä röhsät tä aldılar,


Yähüzänän
ayırılıp yullandılar.


Ibne
Yämin menän ul qalır imde.




Ağalarınıñ
Qanğanğa qaytıuı,


Yaquptıñ
Yosofqa hat yıbäreüye,



Yosoftoñ
yauap yazıuı




Başqaları
oyala-qızara qaytıp inde,


Yaqupqa
ähüäldären höyläp birze,


«Ibne
Yämindeñ häle bik möşköl inde,


Yähüzä
lä unıñ menän qalır imde».




Yaqup
näbi bıl eşte belde asıq,


Ğäm-häsräte
elekkenän buldı artıq,


«Ibne
Yämin qıldımı huñ uğrılıq,


Isınlap
ta kürzegezme?» — tiyer imde.




Uğlandarı
Yaqupqa oşono äytte:


«Ul
şah bezgä ololap hörmät kürhätte,


Altın
hauıtın şunda uq yuğalttı,


Ibne
Yämin yögönän ul sığır imde».




Yaqup
äyter: «Hozayım, bar ömöt hezzä,


Inşalla,
Yosofomdo kürermen yırzä,


Ös
uğlanımdı la osratırmın bergä».


Uldarı
äyter: «Nisek beldeñ imde?»




Yaqup
äyter: «Haq quşıuı şulay bulha,


Qolona
daimi bälä-qaza kilhä,


Haq
hökömönä qol sabır rizalaşha,


Mihnättän
huñ rähät-şatlıq kiler imde.




Qörändä
haliq birgän bezgä ögöt:


Alla
yarzamınan his özmägez ömöt,


Inanmağandar
yöröyzär kafır bulıp,


Rähmätenän
his ömöt özmäyık imde».





ber köndö kilde Israilğa,


Rizalığın
birep iñ täüzä mäülägä,


Horau
birze, ber az ütkäs, Ğazrailğa:


«Yosofom
isänme?»—tiyep horar imde.




Ğazrail
äyter: «Yosofoñ hineñ tere,


Qayza
ikänlege lä bezgä bildäle,


Üze
soltan, bik küp baylıq, mal eyähe,


Ber
tarafta batşalıq iter imde».




Yaqup
äyter: «Ey Ğazrail, hin miñä äyt,


Min
meskengä Yosoftoñ qayzalığın äyt,


Yarzamıñ
häm izgelegeñ miñä kürhät».


Ä
Ğazrail, röhsät yuqtır, tizer imde.




Yaqup
äyter: «Ah, ul röhsät qasan bula,


Yosofomdoñ
höyönösö qasan kilä?


Mäüläm
miñä yarzamın huñ qasan qıla?»


Üze
horar, küzenän qan ağır imde:




«Yä,
küñelem şatlığı, küzem nurı,


Yä,
bäğerem pärahı, näfsem surı64


Ibne
Yäminem — äsäheneñ tösö — ulı,


Haliq
hezze kürhätterhen tizeräk imde.




Qurqamın:
näübät menän äcäl kilhä,


Min
hezzärzän ayırılham mäñgelekkä,


Qauışmaysa
bergä, kerhäm gürgä irtä»,—


Şulay
ilay-hıqtay häldän tayır imde.




Uldarı
yıuatır: «Bötörönmä bik tä,


Üz-üzeñde
özgöläp, qaynama häsrättä,


Qauışırhığız,
moğayın, ähirättä,


Donyalağı
ömötöñdö özgöl imde».




Yaqup
äyter: «Ulay tip äytmägez miñä,


Ömötömdö
özmäsmen haman mäülänän,


Rähimen
qılam tihä, yıñel bit uğa,


Qauışırğa
ömötöm bar»,— tiyer imde.




Här
osraqta ul, qözrätle, yarzam birer,


Häsrätlegä
häsrätlene qauıştırır,


Meskendärze
qözräte menän şat qılır,


Işanğandar
uğa ömöthöz bulmas imde.




Köndän-kön
häsrättär arta barzı,


Ibne
Yämin Yähüzä menän unda qaldı,


Mihrabında
kön hayın säcdä qıldı,


«Ey
hozayım, hinän yarzam»,— tiyer imde.




Äyter:
«Ägär zä ki bıl eş dörös bulha,


Mısır
hucahı unı zindanğa tıqha,


Yähüzä
bar kösönä şunda qısqırha,


Şämğun
unıñ nığıtmahın vatır imde.




Şämğundıñ
şul qäzäre qeüäte küp,


Arıslandar
tuqtatır, yügerep yıter,


Qurqmayınsa
ularzıñ baştarın özöp,


Käüzälären
pıran-zaran iter imde».




Uldarı
äytte: «Bez zä şulayta inek,


Ämmä
läkin üzebezzän köslö kürzek,


Şunlıqtandır,
kümäkläşep bez baş


birzek,


His
qarşılıq kürhätmänek»,— tizär imde.




Israil
qızı Dinägä ämer birze:


Dinähe
qağız-qälämen alıp kilde,


Şämğundı
saqırıp, atahı boyorzo:


«Şämğun,
häzer hat yazırhıñ,— tiyer imde —




Iñ-iñ
elek, bismillanı, Şämğun, yazğıl,


Unan
inde Israildı telgä alğıl,


Mısır
hucahına motlaq säläm yazğıl,


Häle
auır, kösö lä bötkän, tiyep imde.




Ey
ğäzizem, qabul qılğıl, maqtau hiñä,


Küzeñde
hal bıl mäktübteñ hucahına,


Bezgä
küpläp kilgän ine ränyıü-yafa,


Ällä
qasandan mihnätkä tarınıq imde.




Dädäm
mineñ Ibrahim, dusı allanıñ,


Nämrud
yahil totop bärgän utqa unı,


Ut
esendä lä unı alla haqlanı,


Uttı
baqsağa äüyereldergän imde.




Unan
alla Ibrahimğa birze ämer:


«Yä,
Ibrahim, buyhonahıñ miñä häzer,


Ismäğil
ulıñdı kilter, bulhın äzer,


Mineñ
ösön unı qorban iteñ imde.




Min
— Yaqup ta — şularğa qanım tartqan,


Ber
ulım bar ine elek, bik yaratqan,


Min
inde şul bisara — ulın yuğaltqan —


Qayğılarzan
tamam zäğifländem imde.




Oşo
häsrättärzän haman bäğerem yana,


Küzzäremdän
qanlı yäştär hıuzay ağa,


«Ah»
tip äythäm, kükrägemdän tötön sığa,


Totoşlay
yörägemä qan hauğan imde.




Etmeş
yıldar, Yosofom, tip ilauıma,


Şul
ğazaptan yörägem tulauına,


Ömötlänäm
alla mine añlauına,


Yosofom
menän qauıştır,— tiyer imde.—




Küp
ilauzan ike küzem kürmäs buldı,


Kükräk
yandı, bäğerem köyzö, kösöm hındı,


Ibne
Yämin unda ni nasar eş qıldı,


Ni
säbäptän unı äsir itteñ imde?




Päyğämbärzär
his keşe malına teymäs,


Bildäle
ki, yazıq eştärgä lä barmas,


Uldarı
la uğrılıq yulına basmas,


Ibne
Yämin nahaqqa ğäyıplängän imde.




Bınan
elek haq kürhätte yaqşılığın,


Kämemähen
ul sifatı, haman arthın,


Ulıma
tik kiltermähen yauızlığın,


Unı
kire qaytarhın,— tip horar imde.—




Intektermägez
mine, bik ğazaplanam,


Yuğihä,
min häsrätemdän doğa qılam,


Näseleñ
menän mihnät estärendä qalhañ?...

Mäzlümdärzeñ
doğahınan qurq hin imde».




Ul
ğäzizdeñ yomoşona yügerzelär,


Ozaqlamay
Mısırğa la yıtkerzelär,


Uğlandarı
ul beteüze kilterzelär,


Er
übep, Yosofqa hat honorzar imde.




Ğäziz
Yosof qulına hat aldı, kürze,


Asmas
elek übep yözönä tigezze,


Unan
huñ tegelärgä horau birze:


«Nişläp
bılay qılandım, äytegez imde?»




Yosof
äyter: «Här ber soltan ğäzel bulha,


Izgelärzän
uğa beräy häbär kilhä,


Hattı
totou menän yözönä teygezhä,


Şulay
teyış, şulay käräk bulır imde».




Alıu
menän Yosof hattı sıqtı uqıp,


Inde
uğa bar ähüäldär buldı asıq,


Ğazaptarzan
bäğere qaynanı taşıp,


Yapma
astında yäşerenep ilar imde.




Yabrail
şul vaqıt kilep yıtte,


Ebärgän
ine Yosofqa haliq üze:


«Yä,
Yosof, tiz genä yaz säläm hüzeñ,


Tizeräk
hattı Yaqupqa yıbär imde».




Unan
Yosof yauap birze Israilğa:


«Kileşerme
unday eş täñregä?


Qol
gel şökör qılırğa teyış mäülägä —


Hozay
hökömönä bağıu käräk imde.




Yä,
Israil, äzeräk yañılışqanhıñ,


Mäülä
ıza yıbärgänen yat qılğanhıñ,


Huñınan
rähät biräsägen onotqanhıñ,


Haq
ni quşha, qol ütärgä teyış imde.




Ul
hälilgä uttı baqsa qıldırğanıñ,


Ismäğil
ösön qorban — quy saldırğanıñ,


Ergäñdä
un ber ulıñdı qaldırğanıñ,


Nişläp
uların yazmanıñ?»—tiyer imde.




Ulandarı
yauap hatın kilterzelär,


Şunda
uq Israilğa la yıtkerzelär,


Yauap
hatın barıhı la hup kürzelär,


«Bıl
— päyğämbär hüze»,— tiyerzär imde.






Bäs,
Yaqup qatı boyorzo uğlandarga,


«Kire
barığız, aşığığız hez Mısırğa,


Ömötömdö
özmäy yalbaram allağa:


Ibne
Yämin Yosof menän bulır imde».






Ağalarınıñ
kire Mısırğa kileüye,


Yosofto
tanıuı,
Yaqupqa säläm alıp qaytıuı




Bäs,
ular Mısırğa kire kilde,


Yaquptan
Yosofqa säläm künderze,


«Padişah,
hälebez bik möşköllände,


Bezze
tot, Ibne Yäminde sığar imde.




Yosofhoz
qaytmasqa quştı atabız bezgä,


Şuğa
la bik mohtac bulıp kildek hezgä,


Unıñ
häsräte ütte bäğerebezgä».—


Hattı
uqıp, Yosof unı beler imde.




Tähetenän
şunda Yosof töştö yırgä,


Qärzäştäre
menän ultırzı ul bergä,


Ber
yazıu ularğa hondo: «Mägez, hezgä,


Uqıp
qarağız»,— tip boyoror imde.






Ular
Yosof qulınan qağızzı aldı,


Här
berehe qağızğa küzen haldı,


Häüyef
menän ber-berenä qaranı,


«Üzebezzeñ
yäşeren eş»,— tiyerzär imde.




Yosof
äyter: «Bını his kem uqıy almas,


Bıl
şähärzä bını his kem dä añlamas,


Uqıha
la, his kem mäğänähen añğarmas,


Bıl
hat hezzeñ teldä yazılğandır imde».




Ular
äytte: «Bez zä bını añlamaybız,


Uqıp
ta, mäğänähen äytä almaybız,


Hatta
ber yaqşı hüz zä taba almaybız,


Nasar
mäğänäle hat»,— tizär imde.




Yazıuzı
elek üzzäre yazğan ine,


«Yosof
— qol» tip hatqan saqtarı ine,


«Ös
törlö ğäyıbe bar» tigändär ine,


«Hatıp
alıusığa» tip yazğandar ine.




Oşo
hat Yosof qulına kergän ine,


Unı
Yosof yuğaltmaysa haqlay ine,


Ebäktär
arahına halıp quyğan ine,


Yazıuzı
ular ösön tip haqlay ine.




Yosof
äyter: «Ber qol hatıla, tigänhegez,


Qolobozzoñ
ös ğäyıbe bar, tigänhegez,


Şul
şart menän yazıuzı yazğanhığız».—


Ular:
«Bez yazmanıq» tip baş tartır imde.




Yosof
äyter: «Ber hauıt-saq kilteregez,


Ul
sıñğırap ni äyter, şunı tıñlağız,


Ni
tihä, şuğa hez inanığız».—


Ağaları
şunduq riza buldı imde.




Yosof
boyorğas ta saq kilterzelär,


Qızıl
altın täñkä menän saqqa bärzelär,


Qözrät
menän tauış birgänen beldelär:


Ularzıñ
barlıq qılğanın höylär imde.




Yosof
äytte: «Häzer inde inandığızmı,


Saqtıñ
ni tigänen tıñlanığızmı,


Yosofto
nişlättegez — islänegezme?


(Sarahızzan
tegelär döröslär imde.)




Ul
vaqıt bit Yosofto aldağanhığız,


Qırza
yörörgä tiyep saqırğanhığız,


Üzegez
ülterergä uylağanhığız,


Tik
Yähüzä bığa qarşı bulğan imde.




Höygän
ulın Yaquptan ayırğanhığız,


Ayırılıu
ğazabında yandırğanhığız,


Häzer
kilep, mineñ alda maqtanahığız,


«Bez
— asıldar, şäriftär!» — tihegez


imde.




Hezzeñ
berär qulığızzı kisterermen,


Barığızzı
muyınınan astırırmın,


Tereläy
tiregezze tunatırmın,


Yosofqa
kürhätkändäregez ösön imde».




Boyorzo:
«Bäylägez küzzären,— tine,—


Altın
ağas botaqtarına asığız».— tine,


Qärzäştäre
qısqırıp ilarzar inde,


Yosofqa
inälep-yalbarırzar imde.




Äyterzär:
«Hin bezze, oluğ mälik, azat it,


Atabız
Israil haqına hörmät it,


Zinhar,
ber mesken Yaqupqa kürhät şäfqät,


Üzebezzeñ
ğäyıpte tanınıq imde.




Ul
mesken berebezze yuğalttı inde,


Qayğı
ike küzen huqırayttı inde».


Unı
işetep, Yosof üze lä ğazaplandı inde,


Barıhınıñ
quldarın sisterer imde.




Bıl
häldärzän Yosoftoñ sabırı şaştı,


Tüzmäne,
yözönän pärzähen astı,


Tegelärzeñ
barıhınıñ küzen siste,


Yosofto
kürep, nizer hizendelär imde.




«Yosofqa
hin bigeräk tä oqşağanhıñ,


Yosof
bulhañ, niñä bezze yat küräheñ?


Ällä,
ısınlap ta, Yosofmo ikänheñ...


Vallahi,
Yosofhoñ bit!» — tiyerzär imde.




Yosof
äyter: «Bulhın barığızğa asıq:


Min
— hezzeñ qarındaşığız Yosof


sitdıq,


Birze
batşalıqtı miñä izge haliq,


Min
— Yosof, hez — tuğandarım»,— tiyer


imde.




Bını
işetep, barıhı hığılıp töştö,


Ükeneüzän
barıhınıñ aqılı şaştı,


Mısır
halqına şunda uq barıp yıtte,


Oşoğa
ular ğäcäpkä qalır imde.




Yosof
äyter: «Qalqıtığız başığızzı,


Bağışlanım
bötä bozoq eşegezze,


His
qayğırmağız, ğäfü itämen hezze,


Kiserzem
ğäyıbegezze»,— tiyer imde.




Ağaları
baştarın kütärzelär,


Här
berehe Yosofqa qul birzelär,


Bötähe
lä, häsrätlänep, yäş qoyzolar,


Bını
kürep, färeştälär ilar imde.




Yosof
äyter: «Inde şulay tärtip qılam,


Küldägemde
atabızğa birep yıbäräm,


Ul
meskende şulay itep höyöndöräm,


Hatağızzı
ul yarlıqahın»,— tiyer imde.




Ni
häldär bıl, üze ber hüzen dä äytmäs,


Hatta
ber-ike hüz zä yazıp tottormas,


Bütän
ber nämä lä yıbärergä uylamas —


«Oşo
küldäkte alığız»,— tiyer imde.




Qoyola
Yosof yalanğas qalğan ine,


Haq
ämere menän Yabrail kilgän ine,


Ul
küldäkte ocmahtan kiltergän ine,


Kilterep
Yosofqa keyzergän ine.




Anı
keyze lä qotoldo mährümlektän,


Ul
küldäk büläk buldı inde haliqtan,


Yarzam
buldı Yosofqa, haqlanı hıuıqtan.


Oşoğa
işaralap yıbärer imde.




Anahı
ülgäs, Yosof yätim qaldı,


Yaqup
näbi ber qarausı hatıp aldı,


Unı
Yosofona höt inähe qıldı,


Şul
qatındıñ üz balahın hatıp imde.






Şul
tiklem nıq qayğırzı oşo qatın,


Könö-tönö
tıya almayınsa küzeneñ yäşen,


«Ilahım,
hälemä inep, yarzam iteñ,


Höyöklömdän
ayırzı bit Yaqup näbi».




Haliq
äyter: «Ber hökömömdö birermen,


Unı
la höyöklöhönän ayırırmın,


Ayırıp
ulınan, bäğ(e)ren yandırırmın


Etmeş
yıl ilatırmın tamam imde.




Äüüäl
hine ulıñ menän qauıştıram,


Unan
huñ Yosof menän osraştıram,


Qözrätlemen,
hüzemde tormoşqa aşıram,


Mineñ
väğäzäm ütälmäysä qalmas imde».




Yosof
ber qol hatıp aldı — Bäşir atlı,


(Bıl
hüzzärem tıñlau ösön bik tä tatlı)


Qolo
ihä mihırbanlı, şäfäğätle,


Här
ber eşte teläk menän ütär imde.




Üz
küldägen Yosof şul Bäşirgä hondo,


Yänä
beteü yazıp qulına tottorzo,


Bäşir,
küldäkte alıp, säfärgä yıyındı,


Yosoftan
Yaqupqa barır käräk imde.




Tañ
ele haliqqa qayğı-zar yıtkerze,


Qözräte
menän uğa haq röhsät birze,


Bäşirzän
un ike kön aldaraq kilde,


Yosof
esen Yaqupqa yıtkerer imde.




Bını
toyop, Yaqup näbi şökör qıldı,


Häsrättärzän
arındı, bik şat buldı,


Äyter:
«Mineñ Yosofomdoñ yıse kilde,


Tañ
eldäre kilterze»,— tip äyter imde:




«Äkren
genä is, tañ yıle, ni isäheñ,


Yosofomdoñ
esen miñä kilteräheñ,


Yärähätte
uñaltırğa yarzam itäheñ,


Hin
tuqtama, is, mine şatlandır imde.




Qıuandırzı,
qart keşene, ey tañ yıle,


Yosof
ese tuqtamahın, hin is äle!


Unı
toyzom, küñelem rähätlänä äle,


Töp
säbäpsehe — Yosofom»,— tip äyter


imde.




Yaquptıñ
keşeläre tıñlanılar,


Zur
ğäybät itep höylänelär,


«Qayza,
qayza Yosofoñ»,— tip horanılar,


Küptänge
hataşıuı, tiyerzär imde.




Unan
azaq un biş köndän Bäşir kilde,


Ber
qatınqay qoyola ker yıua ine,


Ergähenä
qabalanıp Bäşir kilde,


«Yaqup
öyö qayza ikän?» — tiyer imde.




Qatın
äyter: «Niñä Yaquptı horayhıñ?


Niñä
ulay aşığahıñ, kem bulahıñ?


Ällä
Yosof ösönmö qabalanahıñ...


Yaqşı
häbär kiltergänheñ — küräm imde.




Yaqup
näbi mine hatıp alğan ine,


Yosofona
daya itep quyğan ine,


Bäşir
atlı keskäy ulımdı hatqan ine,


Etmeş
yıl qayğı-häsrät kiseräm imde.




Haliq
üze miñä väğäzä qılğan ine,


Başlap
hine höyöndöräm, tigän ine...


Yosoftoñ
yaqşı häbäre kilde inde,


Qayza
mineñ Bäşirem?» — tip ilar imde.




Bäşir
äyter: «Äy ana, hin his ilama,


Häsrät
utında yörägeñde yandırma,


Haq
väğäzähe ütälmäy tip qayğırma,


Häqiqät,
ulıñ Bäşir — min bulam imde».




Mesken
Bäşirzeñ mihnät-häsrättä başı,


Üzenän-üze
ağalır küzenän yäşe,


Häsrätenän
tuqtamas küzenän yäşe,


Börtök-börtök
küzenän yäş ağır imde.




Bını
işetep, bisara şaşıp qaldı,


Mesken
qatın isen yuyıp yırgä auzı,


Añı
qaytqas, ulına qulın huzzı,


Beräyhe
kürhä, ğäcäpkä qalır imde.




Ikäüläp
Yaquptıñ öyönä kerzelär,


Höyönöstän
qatın ni eşlärgä belmäy,


Säläm
äytkäs tä Bäşir küldäkte birgäy...


Yözön
hörttö — ike küze kürer imde.




Küzen
astı la Israil, kürze unı,


«Hin
kem huñ, nindäy keşeheñ?» — tip


horanı,


Bäşir
äytte: «Äüüäl mine hatqan ineñ,


Ayırıp
ğäziz anamdan»,— tiyer imde.




Azaq
Yaqup uqını yıbärgän hatın,


Qayza
ikänlegen belde ul Yosoftoñ,


Yosoftoñ
Mısır batşahı bulğanlığın,


Şökör
itep haqqa säcdä qılır imde.






Yaqup
menän Yosoftoñ qauışıuzarı




Azaq
Yosof qärzäştären keyınderze,


Altın-kömöşkä
at, qasır quşıp birze,


Atahın
da kilterergä röhsät birze:


«Bötä
näsel-näsäbe kilhen!» —tiyer imde.




Ağaları
atahı menän qauıştılar,


Barıhı
la qayğırıp küreştelär;


«Hatalanğanbız
ikän,— tip ilaştılar,


Kiserä
kür gonahıbızzı,— tizär imde.—




Aldaq
menän Yosofto hinän aldıq,


Qol
itep qayhı yıraq ilgä hattıq!


Bögön
kilep unıñ soltan ikänen beldek,


Bötä
Mısır halqı unıñ qolo imde».






Yaqup
äyter: «Yazıqtarzı bağışlanım,


Häqiqät,
hatağızzı ğäfü qıldım,


Üzem
ihä haliqtan rähätlek aldım,


Hezgä
lä şulay bulhın»,— tiyer imde.




Ber
döyä alıp kilde tağı Yabrail,


Döyäne
ebärgän ikän mäülä-yälil,


«Yä,
Yabrail, aşıq, yomoşto ütägel,


Tiz
genä Yosof menän qauıştır imde».




Yarzam
menän ul döyägä Yaqup mende,


Oloho-kesehe
Qänğandan alıs qaldı,


Etmeş
ös meñ keşehe menän yul aldı,


Uğlandarı
tuqtauhız ilarzar imde.




Yaqup,
qulın kütärep, doğa uqını,


Ulandarı
la bergäläp «amin» tine,


Täñre
aldında doğaları qabul buldı,


Uldarı
haman da qayğırırzar imde.




Ğäziz
Yosof bar ğäskären tezep quyzı,


Atahın
qarşılarğa üze barzı,


Borğo,
näğärä tauıştarı yañğırap torzo,


Bäyge
attarı yarhıp keşnär imde.




Yaqup
säüçe bını kürep şökör qıldı,


Yosof,
atınan töşöp, yäyäü kilde,


Atahı
la döyähenän töşöp kilde,


Ata-uğıl
ilaşıp küreşer imde.




Kildelär
tuğandarı, un ber qärzäşe...


Hozay
qözrätendä bötä äzäm eşe,


Tormoşqa
şulay aştı Yosoftoñ töşö,


Bötähe
lä Yosof hezmätendä qalır imde.




Yosof
äytte: «Yuqqa sıqtı şaytan kösö,


Qärzäştärem
menän osraştırzı izge,


Bögöngö
kön Mısır batşahımın üzem,


Şökör
qılıp şähärgä kererzär imde.




Kildelär
unda Yosoftoñ uğlandarı,


Yaqup
horaştı Yosoftan ularzı,


Yosof
äytte: «Barıhı la yıyändäreñ


Zöläyhanan
tıuğandar»,— tip äyter imde.




Bäs,
Zöläyha Yaqupqa yaqın kilde,


Häl-ähüäldären
babahınıñ belde,


Yaqup
näbi Zöläyhağadoğa
qıldı,


Azaq
Yosoftan Zöläyha horar imde:




«Röhsät
ithäñ, qunaqlarım Israildı,


Harayıma
saqırayım ul räsülde?»


Yosof
äyter: «Yä, Zöläyha, hin bel inde:


Päyğämbärzär
zur harayğa barmas imde».






Zöläyha
ber bäläkäy haray haldırzı,


Törlö-törlö
tämle niğmättär aldırzı,


Yaquptı
öndäne — ul kilde häm kürze,


«Nisek
huñ bılay haldırzıñ? — tiyer


imde.




Bıl
öyzö miñä layıq tözötkänheñ,


Mineñ
küñel telägänsä eşlätkänheñ,


Qänğandağı
öyöbözgä oqşatqanhıñ»...


Zöläyha
«Yosof boyorzo» tiyer imde.




Yaquptı
barıhı türgä saqırzılar,


Zöläyha
harayına inep ultırzılar,


Törlö-törlö
niğmättär aldılar,


Yaqup,
unı kürgäs, ğäcäpkä qalır imde.




Yaqup
äyter: «Yöz yıgerme yäşem tuldı,


Ğibäzättär
qılıu bötä eşem buldı,


Aşağanım
gel arpa ikmäge buldı,


Päyğämbärzär
bınday aştar yıymäs imde».




*
* *




Yosof
äyter: «Rayan mine bik zurlanı,


Zindandan
sığarzı, mämläkäten birze,


Äy
babam, unı barıp küräyık»,— tine.


Yaqup
äyter: «Hüzeñdä hata bar hineñ imde.




Kis
tä burıslı tügelheñ hin Rayanğa,


Hine
bötä haliq sığarzı ul zindandan,


Keşelärgä
yarzam kilä ul sobhandan,


Hin
tik barı uğa burıslıhıñ imde».




Yosoftoñ
hüzen tıñlap, Yaqup eyärze,


Rayan
yözöndä tılsımlı nurzı kürze.


«Nisä
yäştäheñ huñ?»— tip horauın birze,


Yaqup
äytte: «Yäşem yöz yıgerme imde».





qatın äytte: «Artıq»,—


tine,


Yaqup
säüçe hüzenä ışanmanı,


Oşo
mäldä Yaqup näbi doğa qıldı...


Kükrägenä
eyäge halınır imde.




Mälik
Rayan Yosoftan yänä horanı:


«Qatındıñ
eyäge niñä halındı?»


Yosof
äyter: «Päyğämbärgä inanmanı,


Şuğa
la ul oşo hälgä töşör imde».




Unan
azaq Rayan Yaqupqa yalbarzı:


«Ul
mesken qatın bik olo yäştä ine,


Hüzen
alıp, kire hezzeñ dingä kerze,


Uğa
izge doğalarıñdı qıl imde.




Hineñ
dädäñ — Ibrahimdır, haqtıñ dusı,


Atañ
hineñ — Ishaq säüçe, din tabibı,


Hez
üzegez zä haliqtıñ Israilı,


Hüzeñ
hineñ yalğan bulmas»,— tiyer imde.




Yaqup
säüçe, qul kütärep, doğa qıldı,


Qatındıñ
eyäge äüälgesä buldı,


Üzeneñ
yañılışqanın qatın belde;


«Hine
Ishaq ikänheñ tip toram imde».




Qatın
Yaquptıñ kem ikänen horanı,


Yaqup
bötä häldären uğa höyläne.


Haliq
farmanı menän qarsıq ülde,


Bötähe
bıl hälgä ğäcäpläner imde.




Huñğaraq
Israil tağı häbär birze,


Yaqup
säüçe menän Yosof yaqın kilde,


Boyorzo
yıuzırırğa, käfenlegen haldı...


Üz
quldarı menän yırlänelär imde.






Yaqup
näbizeñ vafat bulıuı




Yaqup
näbi Mısırza tap qırq yıl torzo,


Ber
kön kilep, Yabrail häbär birze,


Israil
haqtıñ sälämen yıtkerze:


Ämer
kilgän Mısırzan kitergä imde.




Yaqupqa
kiteü vaqıtı mäğlüm buldı,


Yosofto,
saqırtıp alıp, iğlan qıldı,


Yosof,
bını işetep, qayğığa qaldı,


Yaqup
ihä haubullaşıp kiter imde.




Bäs,
Yaqup Yosofto ozaq ögötläne;


«Qäñäşemde
tot hin,— tip dimläne,—


Hin
üzeñ dä Mısırzı taşlap kit,— tine,—


Mömindär
mäqäme Mäkkä tügel imde».






Yaqup
näbi Qänğanğa taban yul aldı,


Ğäziz
Yosof ilay-ilay torop qaldı,


Väzir,
hezmätselärenä häbär haldı:


«Yaqup
säüçe bezze taşlap kiter imde».




Ata-babalar
erenä Yaqup qayttı,


Bik
küp tügel, ber kön şul urında yattı,


Böyök
haliq färeştälärenä quştı,


Ular
kilep, ber gür qazıp kiter imde.




Yaqup
säüçe inde barıhın añlanı,


Vasıyat
ösön ulandarın yıyıp aldı,


Ulandarınıñ
hämmähen dä barlanı,


Donyalıqta
tatıulıq telär imde.




Yaqup
näbi säläm birep, häl horaştı,


Färeştälär
berenä-bere qaraştı,


«Täñrebez
dusına äcäl yaqınlaştı,


Unıñ
ösön qazıp yöröyböz zä imde».




Färeştälär
gürze qazıp äzerlänelär,


Esle
may hibep, yıbäktär tüşänelär,


Gür
esen matur itep bizänelär,


Yaqup
unda kerergä bik telär imde.




Färeştälär
äyter: «Ägär kerer bulhañ,


Isınlap
ta, bıl urındı höyör bulhañ,


Şunda
rähätkä ireşergä uylahañ,


Israil,
oşo şärbätte eskel imde».




Yaqup
säüçe qulına hauıttı totto,


«Bismilla»
tiyep şärbätte ber az yotto,


Ayırıldı
tänenän ğäziz yäne, ütte,


Qoş
keüyek ocmahqa qarap osor imde.




Färeştälär
şul uq säğät yıuındırzı,


Ocmahtan
büz kilterep keyınderze,


Azaqtan
yaqındarına häbär birze,


Bötähe
lä kümäkläşep ilar imde.




Uldarı
bergä yınazağa yıyındı,


Färeştälär
uğa ozaq namaz qıldı,


Ul
urında häzer dürtense gür buldı,


Hälil,
Sara, Ishaq, Yaqup şunda imde.




Yaquptıñ
Qänğandağı ulandarı,


Yosofqa
ebärzelär bıl häbärze,


Yosof,
işetep bıl turala, bik qayğırzı,


Häsrätlänep
küz yäştären qoyor imde.




Yosof
işette atahınıñ vafatın,


Uqını
«Rabbi qäd ataytani» ayatın,


«Minä-l-mölki
vä ğällämtäni»,— tine,


«Min
tävili ilä hädisi»,— tiyer imde.






Kem
häm qasan ğına barha la Yosofqa,


Höyläyzer
Yaqup säüçeneñ vafatın.


Täüäffani
mosolman, tip ul däm tizär,



älhikni bis-salihin, tiyer imde.






Yosof
päyğämbärzeñ vafat bulıuı




Yabrail
Yosof yanına tağı kilde,


«Yosof,
hiñä haliq säläm künderze,


Häqiqät,
altmış yıl ğümereñ qaldı,


Şuğa
layıq käräk-yaraq äzerlä imde.




Mısır
halıqtarına qıl hin ögöt,


Islam
yulına bastır, kis bozoqloq,


Hin

üzeñ päyğämbärheñ, bıl häqiqät,


Kafırzarzı
islam yulına töşör imde».




Yosof
Mısır halıqtarın ögötläne,


Kübehe
bıl eşte bik hup kürmäne,


Mälik
Rayan da hatta önämäne;


«Bezze
islamğa ögötläy»,— tiyer imde.






Mälik
Rayan Yosofqa käñäş birze,


«Mısır
halqı hine haman höyä,— tine,


Ämmä
islamğa riza bulmastar,— tine,


Bılarzı
hin öndämägel, quyğıl imde».




Yosof
äytte: «Ey mälik Rayan, üzeñ añla,


Ögötlärgä
ämer birze miñä alla,


Şul
ämerze genä min qıldım bäyän,


Unıñ
ämere ütälergä teyış imde».




Şulay
bulğas, ögötlämäy tora almayım,


Yuğihä,
min Mısırza qala almayım,


Kafırzar
kürşehe bula almayım,


Kafırzan
ayırım torou käräk imde».




Yosof
näbi mömindärze bergä yıyzı,


Ber
huş yırgä Nährel-ğoyun
tip at birze,


Mısırzan
küsep kitep, unda barzı,


Ber
şähärstan tözöy başlar imde.




Ğäziz
Yosof unda baylıq, mullıq taptı,


Ul
şähärgä törlö aşamlıqtar aqtı,


Yuq
urın köförlökkä, yauızlıq qastı,


Şähär
esendä imenlek, tatıulıq imde.




Rayan
işetep, ul şähärze ğäcäp qıldı,


Şunduq
şähärgä barırğa la yıyındı,


Aldan
Yosoftan röhsät alırğa buldı,


Yosof
äytte: «Bında kafır inmäs imde».




Rayan,
bını işetkäs tä, mömin buldı,


Ämmä
läkin täqdire başqasa qıldı,


Şähärgä
inep tä yıtmästän Rayan ülde...


Qayhı
berzär riüäyät sığarır imde.




Äyterzär:
«Qayhılay ozon ğümer hörzö,


Yöz
dünderze, kafırlıqqa yänä kerze,


Ul
arala Musa
säüçe kilep kerze;


«Isın
firğäüyen» tip yörötörzär imde.




Qayhıları
äyter: «Ulı mäğsiyät
qıldı,


Ike
yöz yıl Mısırza mälik buldı,


Ul
tağizıñ
ulı firğäüyen läğin buldı,


«Mäğsiyät
uglı»
ni
tiyerzär imde.




*
* *




Yosof
näbi şähärendä ozaq torzo,


Ber
kön äcäl kiläsäge mäğlüm buldı,


Şunan,
uğlandarın yıyıp, ögöt birze,


Imanığızzı
haqlağız, tiyer imde.




Küp
tä ütmäy Zöläyha la vafat buldı,


Yosof
näbi qayğıhınan tamam böldö,


Başqa
öylänmäne, yañğız ğümer hörzö,


Uğlandarı
menän bergä yäşär imde.




Unan
inde Yosofqa näübät kilde,


Uldarı,
yaqındarınan ayırıldı,


Haliq
menän qauışırğa tip yul aldı,


Haliq
uğa rähmäten yauzırır imde.




Bala-sağa,
yaqındarı ah orzolar,


Käfen
tegep bötörgäs, namaz qıldılar,


Ul
izgeneñ tabutın äzerlänelär,


Ber
huş urınğa unı kümerzär imde.




Ul
taraftarza mul buldı törlö niğmät,


Äzämigä,
hayuandarğa buldı rähät...


Ämmä
Mısırza qıtlıq. Bıl ni ğäcäp?


Halıqtarı
bik ızalay, bölä imde.




Mösälimgä
Rayan
ber keşe yıbärtte,


Yosof
säüçe tabutın ber azğa horattı,


Mösälimde
bıl ütenes aptırattı:


«Min
atamdı nisek biräm?» — tiyer imde.




Mösälimgä
bıl häbär auır buldı,


Şul
säğättä ğäskäre äzer torzo,


Unıñ
menän huğışırğa qarar qıldı,


Huğışmanı,
yazmışına buyhonor imde.






Huñınan
aralarında
soloh
qorzo,



Mösälimgä
ögöt birze:


«Mälik
Rayandan atañ küp hörmät kürze,


Huğışma,
telägenä ireşter imde».




Yosof
säüçe tabutın Rayan aldı,


Mısırzıñ
ergähenäräk däfen qıldı,


Şunan
huñ unda rähätlek, kiñlek buldı,


Ä
bında ihä qıtlıq-tarlıq bulır imde.




Mösälimgä
Rayan yaqşılıq kürhätte,


Alıp,
hıu esenä quyzırzı tabuttı,


Mısır
esenä uñış, mullıq urınlaştı,


Ike
tarafta la uñış artır imde.




Yosof
näbi hıu esendä qırq yıl torzo,


Musa
kälimulla
la Mısırğa kilde.


Kälimenä
böyök haliq ämer birze:


«Yosofomdo
hıu esenän sığar imde!»




Musa
Yosof tabutın ezläp qaranı,


Taba
almanı. Ber qatınğa osranı,


Yosof
näbi tabutın ul taba aldı,


Musa
azaq hıu esenän sığarır imde.




Qasan
Yosof tabutınıñ qayzalığın kürze,


Musa
kälim hıu esenän dä sığarzı,


Haliq
üze Musağa röhsät birze,


Musa
Yosof tabutın alıp kiler imde.




Kilde,
Yaqup tabutına näzer qıldı,


Qapqasın
töşöröp, ergähendä torzo,


Unda
bağıp, küp ğäcäp nämä kürze,


Payqı
häzrät
unda şunduq kiler imde.




Musa
säüçe şulay tabuttı tabıp aldı,


Här
berenä ayırım-ayırım höyläp torzo,


Yosof
säüçe qissahın höyläp birze,


Qızıl
altın menän yazıp ta quyır imde.






Hätimä




Bäs,
quptı ğäläm, şunda quzğaldı bidğät73


Kafırzarı
islam taba qıldı däğüät.


Ämer
berlä doğa qıldı payqı häzrät:


«Qissa
yaqşılığı tınıslandırır imde».




Bögön
kis menän yähüttär mäcmuğ buldı,74


Säläm
ulı Ğabdulla yanına kilde,


Qayhıları
Mostafağa säläm qıldı,


Bik
küp mäsälälär horar imde:




«Ägär
hin motlaq räsül bulırğa telähäñ,


Risalät
däğüäläşergä uylahañ,


Yosof
säüçe qissahın belä qalhañ,


Belgäneñde
bezgä lä höylä imde».






Räsül
äytte: «Yä, yähüttär, ultırığız,


Yähütlekte
küñelegezzän sığarığız,


Yomşaq
teldän taza iman kürerhegez,


Huñınan
ähüäldärze höylärmen imde».




Bäs,
olo mäğänä halıp, häbär astı,


Işetep,
yähüttärzeñ aqılı şaştı,


Mostafanıñ
yomşaq hüzzären işette,


«Bezzän
yaqşıraq bıl äyter»,— tiyerzär


imde.




Haq
quşqansa, Mostafa täüfiqlı ine,


«Qissala
ular haqında ğibrät bar»,— tine,

Aqıllıraqtarı
qızıqhınıp kitte,


Ahmaqtarı
täkäbber genä tıñlar imde.




Älhämdillah,
tamam buldı häza(l) — kitap.


Mäüläm
zur yarzam qıldı — minän rähmät,


Añlahağız,
hezgä törlö ögöt-hikmät,


Bıl
zäğif qol nazım menän tezze imde.




Yosof
säüçeneñ qissahın qıldım haman,


Ğäräp,
farsı telendägesä qıldım tamam.


Uqımağa,
tıñlamağa bulhın anhat,


Uqığandar
doğa-häyır qılhın imde.






Yosof
säüçe qissahınan aqıl artır,


Tıñlausıla
fähem artır, yäşe tamır,


Eske
bozoqloqtarı säselep sığır,


Ilahım
uğa rähmäten kürhäter imde.




Ğalim
keşe oşo nazımdı höylähä,


Aqıllı
keşe qolağın quyıp tıñlaha,


Ikäüläşep
min gonahlığa doğa qılha,


Horağanı
unıñ tormoşqa aşır imde.




Uqığandar,
tıñlağandar doğa qılır,


Bıl
zäğifeñ doğa telär — haliq beler,


Gonahlılar
doğa aşa yarlıqanır,


Yarlıqauğa
layıqlı bulırzar imde.




Gäühär
taştıñ här berehe gäühär bulmas,


Küp
keşe gäühärzeñ qäzeren añlamas,


Bıl
nazımdıñ da qäzeren ahmaq belmäs,


Aqıllı
tıñlar, añlar, tabır imde.




Ah
däriğa! Här ber keşe tabalmanı,


Fäheme
köshöz keşe lä yazılmanı.


Min
zäğifteñ oşbu nazımı bozolmanı,


Robaği
väzen
menän tözöldö imde.




Bını
yazzım zäğif bändä — atı Ğäli,


Egerme
dürt räkem
menän yazzım yuldı,


Yä,
rähim, yarlıqağıl ul hata qoldo,


Rähmäteñdän
mihırbanlıq bulır imde.




Ömöt
totor bıl mäzlüm hin mäülägä,


Hin
kärim, hin rähimle olo mäülä!


Rähmät
qıl hin mesken Qol Ğäligä,


Huñğı
näfsemde qandır — şatlandır


imde.




Hozayım,
bıl häcätem hiñä mäğlüm,


Bıl
qayğılınıñ küñelen itmä mährüm,


Ey
rahmanım, rähmäteñdän qılma mährüm,


Huñğı
hulışımda iman büläk it imde.




Mäüläneñ
här saq yarzamı arqahında,


Häm
räcäp ayınıñ tap utızında,


Tarih
teüäl altı yöz utızında,


Bıl
zäğif bıl kitaptı tözönö imde.




Täüfiq,
yarzam, fähemde haliqtan aldım,


Alla
ilham birgänenä şökör qıldım,


Bıl
arala oşo kitaptı tamam qıldım,


Hezgä,
bezgä ul fayzalı, timen imde.


























































Añlatmalar







  1. Alla

    islam dine täğlimätendä alla ob­razın
    tıuzırıusı sifattarzıñ 99 atamahı bar:
    qadir (qözrätle, buldıqlı), sobhan
    (maqtaulı, danlıqlı), haliq (donyağa
    yaraltıusı), yälil (şöhrätle, böyök),
    cabbar (bik köslö, qeüätle), zölälcäläl
    (böyök, zur), täñre, hozay, mäülä, ila­hi,
    izge, haq, olo eyä, rahman h. b. Qissala
    bıl atamalar yış qına «alla» hüze
    urınına qul­lanıla.




  2. Möhämmät
    (570—632)— islam dinenä nigez halıusı.




  3. Ike
    yäyä arahı — dini hikäyättär buyın­sa,
    Möhämmät päyğämbär, yıte qat kükkä aşıp,
    alla menän höyläşkändä, ularzıñ arahı
    — ike yäyä arahı bulğan, imeş.




  4. Mäğärä
    eyähe — Äbü Bäker (572—634), Mö­hämmätteñ
    berense varisı (ularzı hälif tip
    yörötkändär). Dini eşmäkärlegen dauam
    iteüse. Dini hikäyät höylägänsä,
    Möhämmätkä qurqınıs yanağanda, mämeryälä
    yäşerep totqan, imeş. (Mäğärä — mämeryä.)




ĞümärHattab
ulı
(591—644) — Äbü Bäker­zän huñ quyılğan
ikense hälif.





  1. Ğosman
    bine Ğaffan (575—656) — ösönsö hälif,
    Möhämmätteñ keyäüye.




  2. Ğäli
    bine Äbü Talib (?—661) — dürtense

    hälif,
    Möhämmätteñ keyäüye. Din ösön köräştä
    kürhätkän batırlıqtarı ösön Ğäli batır
    iseme alğan. Unıñ haqında bik küp
    hikäyättär haq­lanğan. Ğäli iseme
    menän islam dinendä «Şiit» mäzhäbe
    barlıqqa kileü bäylängän. Zölfäkär —
    Ğäli batırzıñ qılısı, tärcemälä «bilen
    özä sabırlıq» tigände añlata.




Häsän

(625—669), Hösäyın (626—680) — Möhämmätteñ
eyändäre, qızı Fatima menän Ğä­lizeñ
uldarı, islam dineneñ şiit mäzhäbendäge
imamdar.




(haylap alınğan), ähmät (maq­taulı,
danlıqlı), räsül (ilse), alla höygäne —
Möhämmät päyğämbärze hürätläüse
atamalar. Qissa teksında «Möhämmät»
hüzen yış qına almaştırıp kilälär.



Sabit
ulı Noğman

(696—797) yäki Äbü Hänifä, islam täğlimäten
täü başlap yazmağa terkägän din ğalimı.





  1. —boronğo
    törki hüze, «päyğämbär» mäğänähendä.






Qörändä
telgä alınğan päyğäm­bärzeñ berehe.
Imeş, Yosoftoñ atahı, sığışı menän
Ibrahim päyğämbärzeñ näselenän,
Bibliya­lağı
«Iakov»
obrazına
tap kilä.



(ğäräp hüze) — alla hüzzären işe­teüse
häm başqalarğa yıtkereüse. Qörän buyınsa
iñ täüge näbi — Äzäm, unan huñ ular küp
bulğan, Ämmä Qörändä tik 28 näbi (Nuh,
Ibrahim, Ğaysa, Dauıt, Yaqup, Yosof, Äyüb,
Musa h. b.) turahın­da tasuirlana.
Möhämmät — iñ huñğı näbi. Päy­ğämbär
(farsı hüze) — şul uq mäğänälä.



— Qörändä telgä alınğan päyğäm­bärzeñ
berehe, Ibrahim näbizeñ ulı, Bibliyalağı
Isaak
obrazına
tap kilä.


Ibrahim
näbi

— Qörändä telgä alınğan päyğämbärzärzeñ
berehe, här päyğämbärzeñ üzenä genä has
bildälämähe bulğan, Ibrahimdıqı — hälil
Alla (allanıñ dusı). Ul täü başlap alla­nıñ
berlegenä inanırğa öndägän. Bibliyalağı
Avraam
obrazına
tap kilä.


Säcdä
qılıu

— doğa uqığanda mañ­layzı häm tanauzı
ergä teyzerep alıu. (tabınıu)



— dini hikäyättär buyınsa, allanıñ iñ
yaqın dürt yarzamsı färeştäläreneñ berehe,
alla quşqanın näbizärgä yıtkerep yöröüse.


Tugan
qalahı

Mäkkälä päyğämbärlegen tanımay, üzen
ezärlekläy başlağas, Möhämmät 620 yıldarza
400 saqrım tirähe, alıslıqta yatqan Yasrib
şähäre keşeläre menän bäyläneş­kä
inä. Ul vaqıtta Yasribta mäcüsi häm
yähüt dinen totqan ğäräp qäbiläläre,
başqa halıq­tar yäşägän bula. 622 yılda
Möhämmät päyğäm­bär Yasribqa küsep
kitä häm azaq bıl qala «Mäzinät än-näbi»
(Päyğämbär qalahı) «Mäzinä» tip yörötölä
başlay. Küräheñ, qissala Möhäm­mätteñ
Yasribqa kilgäs, yähüttärze islam
dine­nä küsergä öndägäne tasuirlana.
(Islam,
Entsik­lopediçeskiy
slovar,
M.,
1991,
s.
178.)




nindäy
zä bulha eşteñ, häl­deñ ağışı, bulıp
torouı. Tariq — Qoş yulı yondozloğo,
Biryan — qızzırılğan, qurılğan, Kabäs
— Uqsı yondozloğo, Sabit — daimi: üz

hüzle,
hüzenä toğro h. b. Ğomud — tura torğan,

bağana.
Carih — yaralau; yalğanğa sığarıu h. b.
Färğ — bülek, kisäk, tarmaq.


Yondoz
atamaları törlö sığanaqtarza tör­lösä.
Mäsälän, Perm qulyazmahında — Bäyan,
Tariq, Riyan, Zölquğtar, Kabäs, Sabit,
Ğomud, Bayıq, Qılıq, Saric, Färğ. Qazan
basmahında (Qazan, 1983, 425-se b).— Mäyan,
Tariq; Bäryan, Qänğan, Kabäs, Sabit,
Ğomud, Häyal, Mälik, Särih, Säpuğ.



— päyğämbärlekkä röhsät; ri­salät
mişuratı — päyğämbärlek bildähe.



— büre.



— «isra — alla», yäğni alla qolo.



— ğömümän, ös keyıme. Yofar huş yısle
matdä.



— kün hauıt.


Ey
däriğa!

— äy qızğanıs.



— toğro (Yosofto maqtağan hüz­zärzeñ
berehe).




— zatlı, layıqlı, olo därä­cäle. Zarif
— matur, hüzgä osta.



— boronğo vavilon batşala­rınıñ
berehe. Imeş, Ibrahim päyğämbär unı
allanıñ berlegenä inanırğa ögötläy
başlağas, asıuınan Ibrahimdı utqa
ırğıtqan, ämmä alla qözräte Ibrahimdı
utta yandırmağan, qotqarğan.



— Qörändä telgä alınğan zat­tarzıñ
berehe, Ibrahim näbi ulı. Imeş, toğro­loğon
hınau ösön, alla Ibrahimğa ulın qorban
itergä boyora. Zäm-zäm şişmähe lä
Ismäğildeñ
ergä
ayağı menän törtkän urından sığa başla­ğan,
imeş.



— Ğäräbstan yarımutrauında bik boron
yäşägän yarım mifik halıq iseme. Hä­zerge
Yämän respublikahındağıAden
(Gaden)
qalahı häm boronğo hikäyättärzä «erzäge
ocmah» itep hürätlängän
Edem
qalahı
oşo isem menän bäyle, tip isäpläyzär.
Kafır — tanımausı, belmäüse, dinhez.



— donya mäşäqättärenän vaz ki­sep,
yañğız yäşäüse keşe, asket.



— granat yımeş. Kändil — şäm.


Äle
bez fayzalanğan

Heñrän qulyazma­hında (oşo kürhätelgän
urından arı) 60 yul külämendä tekst yazılğan
bit töşöp yuğalğan. Unıñ urınına şartlı
räüyeştä Perm qulyazmahı tip atalğan
sığanaqtan 20—21 bittäge tekst alındı.


Qoyaş
ergä inep bara

— «bayıy» mä­ğänähendä.



Efiopiya
ile
keşehe.


eñrän
qulyazmahında

2 bit töşöp yuğalğan. Oşo strofanan artaban
80 yul tekst Perm qulyazmahınan (37 —
39-sı bittär) alındı.


Pot,
sänam

— mäcüsizärzä tabınıu predmetı, hın,
hürät,
idol
h.
b. Pothana — pot quyılğan tabınıu
bülmähe.


Tar
bilğau

— mäcüsi häm hristiandar bäyläy torğan
mahsus bilbau.



— hakim.



— yılän keüyek keyım.



— Qörändä telgä alınğan päyğäm­bärzärzeñ
berehe, ber sürä unıñ iseme menän
atal­ğan. Hikäyättär buyınsa, allanıñ
berlegenä ışanmauı arqahında, törlö
macaralarğa osrap, balıq yotop yıbärgän
häm, täübägä kilgäs, ös kön­dän huñ
ber süllekkä sığarıp ırğıtılğan.
Bib­liyalağı Ionağa tap kilä.



— Qörändä telgä alınğan päyğämbärzärzeñ
berehe. Imeş, Söläymän qoştar häm
hayuandar telen belä, bötä täbiğät
köstären üzenä buyhondora ala. Unıñ
möğcizäle kösö «alla» iseme yazılğan
yözögöndä bula. Bibliya­lağı Solomonğa
tap kilä.



— huş yısle matdä,ambra.
«Mişek-ğänbär»
şul uq mäğänälä.



— mosolman ildärendä yörögän aqsa
berämege.



— allanıñ ilsehe bulıu bildäläre.



— hezmätse, qol qatın-qız.



— işäk.



Vizantiya,
rumi
— vizantiyalı.



hüze ike mäğänälä yörörgä möm­kin: (farsı
telendä) — Mısır batşahınıñ aqsa menän
idara iteüse väzire; (ğäräp telendä)—
Mısır batşahı, hakimı, mälik. Qissala
Qän­zäfär ike törlösä lä atala: ğäziz,
mälik.


Bıl
tap kilmäü avtorzıñ üze tarafınan
ebärelgänder, tip uylarğa qala.



— sauzagär.



— hezmätse qatın.



— un meñ.



— Qörängä şäreh, kommenta­riy.
Täfsirse — Qörände şärehläüse.



Där
äl-mähzun

— häsrät yorto; qarttar yorto; mäset.




— şahit, küreüse.






  1. — yomşaq ultırğıs.




— töş yurau, küräzäselek.



— alıslıq ülsäme, 7—8 saq­rımğa tura
kilä.



— yaratqan, höygän.


Aralaşıu
tele

— avtorzıñ yökmätkene qatmarlandırıp
ebäreü ösön fayzalanğan ber alımı. Bıl
haqta qissanıñ dürt urınında äytelä.



Teksta
teldärzeñ añlatmahı ike törlö yazılğan:
täüge ös osraqta ber törlö — «ğä­räpsä».
Huñğıhı «ğibri» tele tip uqıldı, şulay
itep Yosof häm ağalarınıñ tele — ğäräp,
ä mısırlılar, şul isäptän Mösälim ğibri
(boronğo yähüt —
ivrit)
telendä
höy­läşä bulıp sığa.



— tiñdäşhez, berzän-ber. Ğärib — sit
ildä integeüse, mesken.



— ikmäk.



— allağa yaqın torğan dürt färeştäneñ
berehe. Imeş, ul keşelärzeñ yazmı­şın
belä, ämmä vaqıtın äytä almay. Alla
tä­hete ergähendä üskän ağastan ülä
torğan keşeneñ iseme yazılğan yapraq
özölöp töşöü menän, 40 kön esendä keşeneñ
tänenän yänen ayırırğa teyış ikän.
Ikense törlöIzrail
tip
tä yörötälär.



— dini mif buyınsa, zaman ahırı
könöndä
Israil päyğämbär qısqırta torğan mö­göz
— torba.



— garem.



— ğoyun — şişmä başı.



— Qörändä telgä alınğan päyğämbärzärzeñ
berehe. Unıñ aşa yırgä «Täürat» kitabı
ebärelgän, imeş. Bibliyalağı Moiseyğa
tap kilä.



— gonah, yauız eştär.




yauız, despot.



Alda
höylänelgänsä,

Yosof şähärenä ingän saqta mälik Rayan
vafat bulğaynı, tağı kire terelgän bulıp
sığa. Başqa riüäyätteñ dauamı, tip tä,
yä avtor tarafınan yıbärelgän teüälhezlek
tip tä añlarğa bula.




— alla äytkände keşelärgä yıtkereüse.



Payqı
häzrät

— häbär yörötöüse.




— räsmi dingä qarşı sıqqan täğlimät,
tıyılğan eş.





  1. Mäcmuğ
    uldı

    — yıyıldı.



Robaği
väzen

— dürt yullıq şiğır ül­säme. Rifmahı
— aaab.


Egerme
dürt räkem

— 24 icek. Qul­yazmalarza 2 strofa ber
yulğa hıyğan (12—12 icek).




yıl isäbe Möhämmät päyğämbärzeñ Mäkkänän
yasrib (Mäzinä) şähä­renä küseü (hicrät)
vaqıtınan, 622 yıldan baş­lana. 630 yıl
— miladi 1233 yılğa tura kilä.














Literaturno-hudocestvennoyı
izdaniye






Kul
GALI


POEMA
OUSUFE


(na
başkirskom yazıke)




Möhärrire
Rämil
Däülätqolov


Rässamı
Ivan
Fayruşin


Tehnik
möhärrire
Zäytünä
Sıñgızova


Korrektorı
Älifä
Haciyiva




4731




Yıyırğa
birelde 23.04.93. Basırğa qul quyıldı
13.08.93. Qağız formatı 84H108.
Mäktäp garniturahı.
Ofset
ısu­lı
menän basıldı.
Ofset
qağızı.
Şartlı basma tab. 7,14+ + 0,13 forzatsı. Şartlı
buyau ott. 14,94. N
şer-isäp.
tab. 7,95 + 0,18 forzatsı. Tiracı 6 000 dana.
Zakaz 554. Haqı

irekle.


Başqortostan
«Kitap» näşriäte. 450001, Öfö,Levçenko
uramı,
4a.


Öfö
poligrafiya kombinatı. 450001, Oktyabr
prospektı, 2.