Qatın-qız qulınan ni kilmäy?!

Huñğı ike tistä yıl arauığında eşmäkärlek äüzemlege buyınsa sauza nöktälärenän häm darıuhanalarzan huñ, moğayın, avtoservistar kiläler. Ular Neftekamala la ber nisä tistä häm, iñ qızığı, şunıñ tik berehendä genä qatın-qız hucabikä.


Roza Häbibullina häm unıñ yıtäkselegendä eşlägän yıgettär küptän üzzären ışanıslı itep tanıtqan, şuğa la ber kön dä qul qauşırıp ultırmay. «Qoros at»tarı «sirläp» kitkändär qalanıñ üzäk uramdarınıñ berehendä urınlaşqan bıl «maşina dauahanahı»n üz itä. Bındağı hezmätkärzär här kliyentqa yağımlı qaraşta, bozolğan avtomobilde mömkin tiklem tiz arala häm yuğarı sifatlı itep «ayaqqa bastırırğa» ıntıla.

Käräk ikän, Roza üze lä, yıgettäre lä vaqıtın yällämäy, töngä tiklem, hatta qayhı beräüzärzeñ ütenese buyınsa yal köndärendä lä eşlärgä äzer. Tözäteü barışında kinät kenä nindäyzer zapas çast käräk bulha, kemder tiz genä kibetkä yullana. Qısqahı, bar nämä servisqa möräcäğät iteü­selärzeñ dürt tägärmäsle dustarın tiz häm sifatlı itep «daualauğa» yünältelgän. Bögön bında tir tügeüse ike Pavel da üzzärenä tözäteügä kilterelgän här avtomobilde näq şulay tere yän itep kürä.

Neftekamanıñ Käsäü bistähendä buy yıtkergän Rozanıñ tister yıgettäre unıñ üzzäre menän ber qatarzan «Voshod» matayında yıldergänen äle lä yaqşı häterläy. Bögön, här ikense yıñel maşinala tiyerlek qatın-qız yörögändä, bıl ällä ni aptırau tıuzırmay. Uzğan bıuattıñ 70–80-se yıldarında ihä güzäl zattıñ «qoros at»tı auızlıqlauı ğına tügel, üsmer yıgettärzeñ küp yırzä töp häräkät sarahı hanalğan mototsiklğa atlanıuı la hiräk küreneş ine.

Rozanıñ şäcärä tamırzarı tarihta layıqlı urın alğan danlıqlı gäräy ırıuı başqort­tarına barıp totaşa. Täbiğättän kilgän sayalıq häm qıyıulıqqa ata-äsähe, tuğan­darı häm uqıtıusıları hezmätkä höyöü, nıqış­malılıq häm yauaplılıq toyğoları östägän. Qaltası rayonınıñ Soltanay auılında tıuıp-üskän, äle üzeneñ higezense tistähen tultırğan atahı Rif Ähmätzıya ulınıñ yäşlek yıldarında alıs Vorkuta taraftarında şahtala eşläp qaytıuı, artaban hezmät kenägähendäge yazıuzı 40 yıl tiyerlek üzgärtmäy, gaz ütkäreü oyoşmahında torbalarzı gaz menän kiseüse bulıp maqtalıp qına hezmät iteüye – Roza ösön bögön dä olo ürnäk.

Şulay za ber aznanan 75 yäşen tultırasaq äsähe, İske Tuqran auılı hılıuı Säüiä Fäyzrahman qızınıñ ğümeren sauza ölkähenä arnauı üsmer Rozağa niñäler nığıraq yoğon­to yahay. Mäktäptän huñ ul näq şul ölkä buyınsa hönär alırğa totona. Uçilişela bar yaqtan ölgör bula: yaqşı uqıuı menän ber rättän törköm komsorgı vazifahın yaratıp başqara, sport menän nıqlı duslığın dauam itep, qışqı küpalış menän äüzem şöğöllänä, masterlıqqa kandidat normahın ütäy, voleybol häm basketbol buyınsa yıyılma komanda sostavında törlö yarıştarza uñışlı sığış yahay. 1986 yılda, qızıl diplom alıp, qalanıñ azıq-tülek oyoşmahında (prodtorg) kassir-kontroler bulıp eş başlay, şul uq yılda Mäskäüzeñ ul saqtağı Sovet sauzahı (häzer kommertsiya) institutına sittän torop uqırğa inä...

Tauar belgese, magazin direktorı urınbasarı bulıp tistä yıldan aşıu eşläü däüyerendä tağı la bar yaqtan abruy qazana zamandaşıbız. Burıstarın yırenä yıtkerep ütäy, şuğa la yauaplı eştärze yıtäkseläre gel Rozağa yökmätä. Sovettar Soyuzınıñ könyaq respublikalarında üskän vinograd, qarbuz, başqa yımeş-yıläk qaytarıu maqsatında küp tapqır şul taraftarğa yullana.

– Töp eştän bigeräk bığasa kürmägän töbäktärzä bulıu oqşay ine, – tip häterläy äñgämäläşem üze ul saqtarzı. – Elekke soyuzdaş res­publikalarzıñ barıhında la tiyerlek buldım.

Partiya ağzalığına kandidat, qalala «Sauza korolevahı» tigän quşamat alğan Roza Rif qızın hatıu ölkähendä tağı la yuğarıraq qazanıştar kötkänder, bälki. Tik 90-sı yıldarzağı bildäle üzgä­reştär unı la urap ütmäy. Üz beleme buyınsa yañı eş urını ezlägändä beldereü aşa avtoservisqa barıp yulığa ul. Unda remontsı talap itelä.

Täbiğättän kilgän sayalıqmı, üsmer sağındağı «matay yıne» qağılıu hözömtäheme – Roza his uylap tormay yıñ hızğanıp eşkä totona. Älbittä, yıñel bulmay. Tiz arala avtomobil tözölöşön öyränergä, unıñ törlö ölöştäreneñ nisek eşläüyenä, tege yäki bıl mehanizmdıñ saftan sığıu säbäptärenä töşönörgä käräk bula. Ergäläge ir-yıgettär maşinağa yaqın yıbärergä telämähä lä, Roza bar nämägä üze totona, qulına asqıs häm başqa qoraldar totop bora, hütä, yañınan yıya. Unıñ bınday nıqışmalılığın kürep, ostalar käñäştäre menän yarzam itä, tehnika tözäteüzeñ küptär belmägän serzäre menän urtaqlaşa başlay. Tora-bara yañı şöğölön nıqlap üz itä ul, unan yıtäkse urınbasarı vazifahına kütärelä.

– Bıl yähättän qalala yıñel maşinalar tözäteügä täü­gelärzän bulıp totonğan Vil Yunısovqa rähmätlemen, – ti Roza. – Unı üzemdeñ ostazım häm ısın dusım tip hanayım. Näq Vil miñä avtoservis asırğa täqdim itte lä inde.

Törlö säbäptär arqahında nindäyzer ikense eşmäkärlek menän ber ni tiklem vaqıt uñışlı ğına şöğöllängändän huñ da üzeneñ bala saq häm yäşlek hıyalın tormoşqa aşırıusılar az tügel bezzeñ arala. Ularzıñ qayhı berzäre maqsatına iltkän yulda qıyınlıqtarğa dusar bula, ikenseläre ihä, yazmış birgän hezmäten tırışıp başqarıp, hizelerlek qazanıştarğa ölgäşä. Nisek kenä bulmahın, tegeläre lä, bıları la bay tormoş täcribähe tuplay. Şuğa la ber kön küptän küñele tartqan hönärgä totonop kiteü ularğa ällä ni auırlıq tıuzırmay. Kirehensä, telägän şöğölgä totonou yañı därt-darman uyata. Roza Rif qızı menän aralaşıu, ber yaqtan, näq şunday uyzar tıuzırha, ikense yaqtan, yaratqan eşenän yäm häm täm tabıusı zamandaşıbızğa qarata hoqlanıu toyğoho uyattı.

Fayzalı häm qızıqlı yal ösön dä vaqıt tabırğa tırışa maşinalar «tabibı» Roza. Täbiğätkä sığırğa, mömkin­lektän fayzalanıp, ber nisä täülek bulha la palatkala yäşäp alırğa yarata. Dus-iştäre menän respublikabızzı totoşlay tiyerlek urap sıqqan. Bigeräk tä «Veçnıy zov» filmı töşörölgän Dıuan rayonı taraftarın, Pavlovka hıu haqlağısın, «Krasnousol» şifahanahın nıq oqşatqan. Bıyıl yäy Yürüzän buylap halda ağıp töşörgä yıyınalar.

Üze rulgä ultırıp, yıraq aralarğa sığıp kiteü zä ber ni tügel uğa: küptän hıyal itkän Abhaziyanı barıp kürgän, bıltır noyabrzä Üzbäkstandıñ Sä­märqänd qalahında bulğan, siratta Kareliya ikän.

– Küñelem nisekter gel yañılıqqa tartılıp tora, bığa tiklem kitap-curnaldan uqı­ğandı, televizorzan kürgände barıp kürge kilä, – ti Roza. – Sit yaqtarza qayhı beräüzär keüyek sauza nöktälären ezläp yörömäyım, täbiğät hozurlı­ğına tamaşa qılırğa tırışam.

Tormoşta üz urının tabıp, yaratqan şöğölönän şatlanıp, yazmışınan qänäğät bulıp yäşägän millättäşebezgä kilä­säktä lä bar yähättän uñış yuldaş bulhın, tip teläyık.


Neftekama qalahı.