Ilhöyärlek tärbiäläü – möqäddäs burıs

Uqıtıusılarzıñ avgust käñäşmähendä yäş bıuınğa töplö belem bireü, unı üzallı tormoşqa äzerläü menän ber rättän yıget häm qızzarzı vatansılıq häm ilhöyärlek ruhında tärbiäläü mäsäläläre urtağa halıp tikşerelä. Krasnokamanıñ törlö kimäldäge belem bireü uçrecdeniyelarında bıl yähättän bay täcribä tuplanğan. Ularzıñ töp yünäleştäre haqında rayon hakimiäte başlığınıñ sotsial mäsälälär häm kadrzar buyınsa urınbasarı Lira Mostayiva menän äñgämä qorzoq.

– Patriotik tärbiä mäsälähenä berensel qaraş qasan başlandı?

– Ilebezzä bıuattar buyı tuplanğan ruhi qimmättärze haqlau, Räsäyzeñ küp millätle halqınıñ berzämlegen artaban nığıtıu olo ähämiätkä eyä. Bıl yähättän balalarza gracdanlıq, vatansılıq häm ilhöyärlek histäre tärbiäläüze ezmä-ezlekle häm maqsatqa yünäleşle oyoştororğa teyışbez, sönki ul milli imenlekte tämin iteüzeñ ayırılğıhız ölöşö. Qızğanısqa qarşı, huñğı sirek bıuat arauığında patriotik tärbiäne oyoştorouzıñ sovet osoronda tuplanğan bay täcribähe yıterlek qullanılmanı.

Oşo haqta daimi uylanıuzar nigezendä bez yäş bıuın väkildären vatansılıq ruhında tärbiäläüzeñ, ularzı äüzem yämäğät eşmäkärlegenä mömkin tiklem irtäräk ılıqtırıuzıñ bildäle ısuldarın nindäyzer däräcälä tergezeü turahında kileştek. Älbittä, uzğan bıuatta yıte tistä yıl samahı qullanılğandı bögöngö şarttarğa yaraqlaştırırğa käräk ine. Rayon hakimiäteneñ mäğarif bülege, täcribäle pedagogtarzı, bildäle şähestärze yälep itep, bıl eşte uñışlı başqarıp sıqtı.

– Fekeregezze anıqlap kithägez ine...

– Rayon üzäge Nikolo-Berezovka mäktäbendä ilhöyärlek tärbiäläüze zamansa oyoştorou yähätenän maqsatqa yaraşlı eş ike bıuat kiseşkän osorzan uq alıp barıla ine. Bında şulay uq «här uqıusığa yıteü» printsibı la iğtibar üzägendä buldı. Här üsmerze äüzem yämäğät eşmäkärlegenä yälep iteü, hälätle balalarzı asıqlau häm ularzı yañı ürzär yaulauğa äyzäü töp yünäleştär buldı. Bına oşo ölgäşelgändär nigezendä 2007 yılda patriotik tärbiä oyoştorou buyınsa zamansa tehnologiya buldırzıq häm unı rayondıñ barlıq belem-tärbiä bireü sistemahında ğämälgä aşırıuğa totondoq.

Bıl, döyöm alğanda, yämğiätebez ösön töplö belemle häm ruhlı gracdandar äzerläü menän bergä milli häm mäzäni traditsiyalarzı haqlap qalıuğa bulışlıq itä. Iñ möhime – rayon hakimiäte yıtäkse­legendä bötä mäğarif sistemahınıñ yämäğätselek menän berlektä oyoştorolğan tärbiäüi eşmäkär­legeneñ özlökhözlögön buldırıu, ber üsmerze lä iğtibarzan sittä qaldırmay, äüzemläşeü protsesına unıñ añlı nigezzä ılığıuın tämin iteü. Oşo tärbiä eşe balalar baqsahınan başlanıp, yıgettär häm qızzar mäktäpte tamamlağansı dauam itä. Belem alıuzıñ, asıqlanğan mahirlıqtı üstereüzeñ törlö yünäleştäre döyöm tärbiäüi maqsatqa qaray häm uqıu-uqıtıu barışında, därestärzän tış saralarza tormoşqa aşırıla. Bınıñ ösön sabıyzarzıñ baqsalağı törkömdäre, artaban mäktäptäge klass kollektivtarı, balalar häm yäştärzeñ yämäğät berekmäläre uñışlı qullanıla.

– Bıl oyoşmalar nizän ğibärät?

– Rayon mäktäptäre uqıusıları II klastan yäş pionerzar safına alınha, IV sinıfta ular pioner bula, ä VIII-zä «Yäş gvardiya» yäştär berläşmähenä inä. Bında ber nisä üzensälekte ayırım bildälär inem: «yäş pionerzar» – tulıhınsa üzebezzeñ asış: här yıl hayın Başqortostan Respublikahı könöndä «ikenselär»ze yäş pionerğa qabul itep, ularğa mahsus bildä tağabız. Ikensenän, bıl oyoşmağa uqıusılarzıñ barıhın da alabız, sabıyzarzı nindäyzer kürhätkestäre buyınsa ayırmaybız. «Yäş gvardiya» yäştär berläşmähe totoşlayı menän rayonıbızza eşläp kilä, unıñ isemeneñ «Berzäm Räsäy» säyäsi firqähe qaramağındağı yäştär oyoşmahı menän tap kileüye osraqlı buldı, bıl atamanı bez aldaraq qullana başlağaynıq, şuğa la ikensegä üzgärtep qorouzı käräk tip tapmanıq.

Yämäğät oyoşmaları eştäreneñ tulıhınsa tiyerlek balalarzıñ üzzäre tarafınan äzerläp ütkäreleüye lä maqtauğa layıq. Uqıtıusılarzıñ bıl üzidara eşmäkärlegenä qısılışı bötönläy yuq tiyerlek, ular koordinator burısın başqara: tormoş täcribähenä eyä ölkändärzeñ fayzalı häm urınlı käñäşe üsmerzärgä ber vaqıtta la artıq bulmay. Malay häm qızzarzıñ yämäğät eşenä häm üzallılıqqa öyränep üseüyenä bulışlıq itä, ularza üz-üzeñde hezmätländereü, üzeş­mäkärlek, üzallı oyoşou häm üzidaralıq keüyek kiläsäk tormoş ösön käräkle sifattar tärbiäläy.

– Ä därtländereü yähätenän nindäy saralar qaralğan?

– Rayonıbız uqıusıları arahında 2007/08 uqıu yılınan başlap oyoştorolop kilgän yarıştı ısın mäğänähendä matur tabışıbız tip atar inem. Yaqşılarzan-yaqşılar” devizı menän ul uqıu yılınıñ täüge könönän här sinıfta häm här mäktäptä başlana. Balalarzıñ ğilem tauına ürläüzä, östämä belem alıuza häm mahirlığın arttırıuza, sportta, törlö yämäğät eştärendä yaulağan qazanış­tarı isäpkä alına häm ularğa yaz ayzarında «Mäktäp danı ösön» tigän bayramda yomğaq yahala. Unda aldınğı uqıusılarğa häm klastarğa büläktär, maqtau qağızzarı tapşırıla. Bıl uñıştarzı därtländereü yözönän bulha, iñ möhime – saranı ütkäreügä auıldıñ arzaqlı şähestäre, huğış häm hezmät veterandarı, urındağı deputattar, şähsi eşqıuarzar yälep itelä. Hörmätle yaqtaştarı qulınan büläk alıu, ularzıñ ihlas hüzzären tıñlau yıñeüselärgä genä tügel, barlıq uqıusılarğa la tärbiäüi yähättän bik ıñğay täsir itä. Aldınğılarzıñ hürättären kilähe yomğaq yahauğa tiklem mahsus stendtarğa quyıu, ber yaqtan, ularza olo ğorurlıq toyğoho uyatha, ikensenän, bar tisterzären matur ölgögä eyärergä saqıra.

Rayon buyınsa yäyılderelgän bıl yarıştıñ mäktäp kimälendäge yıñeüse­läre bäygeneñ munitsipal etabında qatnaşıu hoquğın ala. Yomğaq yahağanda «Uqıu aldınğıhı», «Sport aldınğıhı», «Östämä belem bireü uçrecdeniyehında aldınğı», «Balalar yämäğät häräkäte aktivisı», «Yäştär yämäğät häräkäte aktivisı», rayon buyınsa tağı la «Iñ yaqşı balalar yämäğät berekmähe» häm «Iñ yaqşı yäştär yämäğät berekmähe» nominatsiyaları östälä. Iñ-iñdär tip bildälängändär uqıu yılı tamamlanıu aldınan «Rayon danı ösön» tip atalğan üzensälekle sarağa saqırıla. Matur itep bizälgän mäzäniät harayında oyoştorolğan tantanala Däülät Yıyılışı – Qoroltay deputattarı, ministrzar, Krasnokama yırenän sığıp, törlö taraftarza dan-şöhrät qazanğan hörmätle yaqtaştarıbız, rayon häm törlö predpriyatiye, uçrecdeniye häm oyoşmalar yıtäkseläre, auıl hucalığı häm başqa tarmaq aldınğıları, şulay uq ber nisä yıl aldan yıñeüse bulıp täbriklängän studenttar qatnaşa. Olo sähnänän här yıñeüseneñ isem-şärife yañğıray, qazanıştarı bildä­länä. Oşolay zurlau häm bildäle keşelär qulınan üz isemdäre yazılğan diplomdar häm qimmätle büläktär alıu, älbittä, üsmerzär küñelendä ozaqqa uyılıp qala.

– Tormoşqa aşırılğandarzı ğämäli küzlektän nisek bahalay­hığız?

– Täü siratta rayonıbızzıñ belem bireü uçrecdeniyelarında tärbiäüi häm balalar menän yäştär berekmäläre eşmäkärlege ösön berzäm programmalı möhittär buldırılğan. Bıl belem-tärbiä bireüzeñ federal däülät häm respublika standarttarına tulıhınsa tap kilä häm yäş bıuındı tärbiäläüzeñ, tormoşqa äzerläüzeñ töp yünäleştäre bulıp tora. Şuğa la Räsäy Prezidentı V. V. Putindıñ 2015 yıldıñ 29 oktyabrendä qul quyğan «“Räsäy mäktäp uqıusıları häräkäte” döyöm Räsäy yämäğät-däülät balalar-üsmerzär berekmähen tözöü tura­hında»ğı Ukazın şatlanıp qabul ittek. Rayonıbızza tistä yılğa yaqın tormoşqa aşırıla kilgän balalar häm yäştär oyoşmahı eşmäkärlegenä däülät kimälendä hoquqi nigez buldırıldı.

– Lira Räfqät qızı, yänä ber horau: rayon mäktäptärendä tuplan­ğan täcribä taratılamı?

– Bıl täcribäne yıldan-yıl bayıtabız häm tulılandırabız, unı üzebez zä öyränäbez, nindäyzer tözätmälär yä östämälär inderäbez. Döyömläştereügä kilgändä, 2010 yılda uq üzebezzeñ mömkinlektär menän urıs telendä «Patriotiçeskoyı vospitaniye podrastayuşego pokoleniya çerez samorealizatsiyu liçnosti v şkolnıh detskih i molodecnıh obşestvennıh obedineniyah» tigän metodik qullanma bastırğaynıq. Unıñ avtorı – ozaq yıldar rayon hakimiäteneñ mäğarif bülege yıtäksehe bulıp eşlägän Aleksey Gorbaçyov. Äytkändäy, initsiativalı häm tınğıhız hezmätkär bularaq, bögön ul yuğarıraq vazifala hezmät itä. Bezzeñ täcribä şul uq yılda Başqortostan Mäğariftı üstereü institutı häm Mäğarif ministrlığı tarafınan respublikanıñ belem bireü uçrecdeniyelarında taratıuğa täqdim itelde.

Üzebezzeñ eşebez menän bıyıl fevraldä Däülät Yıyılışı – Qoroltay deputattarın da tanış­tırzıq: mäğarif turahındağı federal häm urındağı qanundarzı tormoşqa aşırıuğa arnalğan parlament tıñlauzarında, mahsus äzer­längän slaydtarzı qullanıp, bıl turala yıntekläp höylänek.

Ölgäşkändär bezzeñ ösön sik tügel. Rayonıbızzıñ üsep kilgän yäş bıuının ilhöyärlek ruhında tärbiäläü ısuldarın häm yuldarın artaban kamillaştırıuzı dauam itäsäkbez.


Krasnokama rayonı.

Click or select a word or words to search the definition