Hıyaldarın ısın itkän

Ütkän ğümerenän, başqarğan eştärenän qänäğät bulıp, ular menän ğorurlanıp yäşäüselär az tügel bezzeñ arala. Ularzıñ barıhı la – yäşlek hıyalın tormoşqa aşırıusılar, quyğan maqsattarına ölgäşeüselär. Räsäyzeñ Federal imenlek hezmätenä qarağan Sik buyı ğäskärzäreneñ zapastağı polkovnigı Robert Şäyıhovtı näq şundayzar isäbenä inderer inem.

— Isınlap ta, yazmışımdan uñdım, — ti ös tistä yılğa yaqın ğümeren härbi hez­mätkä arnağan millättäşebez. – Atay-äsä­yımdän, tuğan­darımdan başlap bik küp yaqşı keşelär osranı tormoş yulım­da, ularzıñ här qayhıhınan üzemä fä­hem aldım, käñäştärenän fayzalandım...

Krasnokama rayonınıñ Yañı Haci auılında, Stalingradtan alıp Avstriyağa tik­lem şanlı huğış yulı ütkän veteran-yaugir Biktimer Şäyıh ulı menän uñğan kolhozsı Tähiä Dülfiy qı­zınıñ yıte balalı ğailä­hendä üsä Robert. Üzenän olo ös ağahınan häm ike apahınan bar yaqlap ölgö ala, bäläkäyzän ularzıñ här hüzen tıñlap, añına heñderä bara. Şuğa la Robert buy yıtkereügä törlö ölkälä üzallı hezmät menän şö­ğöllängän ağay-apay­za­rınıñ «bezzeñ ğailälä härbizär genä yuq» tip şayarıu qatış äytkäne üsmer küñe­lenä tiz­zän şıtasaq orloq bulıp yata. Ällä ni alıs bul­mağan Qazandağı tan­kis­tar uçilişehına ki­teü teläge uyana baş­­laha la, atay täqdime ös­tön­lök itä: mäktäpte ta­mam­lağas, ul vaqıtta bötön ilgä tanıla başlağan Neftekama avtozavodına eş­kä bara. Öyränsek itep alalar, ber yıl tigändä tokar hönären nıqlap üz­läşterä, pred­priyatiyenıñ iñ möhim tseh­tarınıñ bere­hendä al­dın­ğılar rä­tenä sığa. Ozon buylı, tı­nıs ho­loqlo, tırış yıget üzeneñ teyışle organ­dar­zıñ küz uñına eläkkänen belmäy äle. Härbi ko­missariatqa saqırıp, közgä komsomol putevkahı menän SSSR Däülät imenlege komi­te­tınıñ Sik buyı ğäs­kär­zärenä alı­na­sağın äytkändä lä hez­mäteneñ 28 yılğa huzılıp, tormoşonoñ töp osorona äylä­näsägen küz aldına la kiltermäy...

— Ütkände yañınan qabatlau möm­kin­le­ge bulha, ber zä ikelänmäy şul uq yuldı haylar inem, — ti Robert Biktimer ulı. – Sik buyı ğäskärzärendä hezmätem yabay uqsınan başlandı, artaban härbi uçilişe häm akademiya bötörzöm. Polkovnik bulıp, sik buyı otryadınıñ ştab naçalnigı vazifahınan haqlı yalğa sıqtım.

Ul vaqıttağı Sovettar Soyuzınıñ, huñınan Rä­säyzeñ yözzärsä meñ kilo­metrğa hu­zılğan däülät siktären törlö taraftarzan haqlarğa tura kilä Robert Şäyıhovqa. Baltik diñgeze yarzarında sa­qı­rıu buyınsa ike yıl hezmät itkän­dän huñ yünältmä menän Sik buyı ğäskär­zä­reneñ Almatılağı Yuğarı härbi uçi­lişehın tamamlay. Mahsus belem alğan yäş ofitser Polşa, Şvetsiya häm Finlyandiya, azağıraq Afğanstan häm Iran menän SSSR arahındağı däülät si­gendä hezmät itä. Huñıraq yazmış unı Räsäyzeñ Estoniya, Qıtay, Mongoliya häm Qazağstan menän bulğan siktären haq­lauğa yıbärä. Tönyaq Kavkazdağı vaqi­ğa­larzan da sittä qalmay ul: mahsus tör­köm yıtäksehe vazi­fahında imenlek organdarınıñ Dağstan häm Çeçen respublikaları bilämälärendä terrorsı­larğa qarşı ütkärgän operatsiyalarında la turanan-tura qatnaşa. Qısqahı, Vatandı haqlauzı ğümer­lek hönäre itep haylağan härbi hezmätkär yıtäkselek käräk tip tapqan här yırzä üz aldına quyılğan burısın namıs menän teyışle kimäldä ütäy.

Haqlı yalğa sığıp, Neftekamala töp­längän sik buyı haqsıhınıñ istälektäre bihisap. Huñğı ber nisä yılda qalanıñ 2-se mäktäbendä yäşäyış häüyefhezlege nigezzäre buyınsa därestär ütkär­gändä başınan ütkän törlö häl-vaqiğalarzı yış qına iskä töşöröp, tege yäki bıl te­manı añlat­qanda bik tä urınlı qul­lana. Yäş bıuında ilhöyärlek toyğo­ları tärbiäläüzä, yıget häm qızzarzı üz­allı tormoşqa äzerläüzä bınan da qimmäteräk tağı nindäy material bar huñ? Mäktäp yıldarınan başlap üzeş­mäkär drama tüñärägenä yörögän, qayhı berzärzeñ ike ğümerenä toroşlo täcribä tuplağan, häterendä küp nämäne haqlağan zapastağı polkovnik-uqıtıusınıñ däres­täre nisek üteüyen küz aldına kiltereüye ber zä qıyın tügel. Mäsälän, Pamir, Kavkaz häm Altay tauzarında, Törkmänstan qomloqtarında sik buyı haqsı­larınıñ tormoşo häm hezmäte küp yaqtan fähem alırlıq vaqiğalarğa bay. Narko­tik­tar­zıñ organizmğa zıyanı turahında höy­lägändä Robert Biktimer ulı Afğans­tandan bezzeñ ilgä bıl ağıulı mat­dä inderergä tırışqan sik bozousını nisek totqandarın bäyän itä. Ärmegä barıu-barmau haqında feker alış­qanda ile­bezzeñ däülät siktären uyau haqlağan yäş hal­dattar turahında küberäk höyläy, mäktäpkä barğansı zastavala üsep, yäştäre yıtkäs, zur teläk menän härbi hezmätkä kitkän ike ulın da ölgö itep kilterä. Qısqahı, här mäğlü­mätte tormoşqa bäyläp añlata. Zapas­tağı ofitserzıñ mäktäptä uqıtıu-tärbiä eşen dä uñışlı atqarıuı turahında unıñ härbi hezmät ösön alğan mizal­darına häm bihisap maqtau qağızzarına uqıu yorto, mäğarif ida­ra­lığı häm qala hakimiäte yıtäkseläre qul quyğan­darı yıl hayın östälep torouı ğına la bik asıq höyläy...


Neftekama qalahı.

Click or select a word or words to search the definition