His tä yuqqa tügelder

Institutta uqığan yıget duslaşıp yörögän habaqtaş qızın ata-äsähe häm tuğandarı menän tanıştı­rırğa alıp qayta. Teläktäre berekkänenä basım yahap, öyläneşergä uylauzarın da äytep hala. Bulasaq kilendeñ urıs millätenän bulıuı yıgetteñ öläsähenä bigük oqşap yıtmäy. Yaratqan yıyäneneñ yazmışın yat bauır menän bäylärgä yıyınğanın önämägän äbey turahın äytä. Bığa tiklem hüzgä artıq qısılmağan qunaq qızınıñ: «Min başqortsa la beläm», – tip beldereüye olo keşegä ayaz küktä yäşen atqanday täsir itä.

Elek sovhoz büleksähe bulğan, başqorttar menän urıstar tatıulıqta häm duslıqta ut kürşe yäşägän Atarşa auılında ozaq yıldar balalar uqıtqan Dulli Israfil qızı oşo tormoş sähifähen bezgä lä bäyän itte. Ul ata-äsälärzeñ horauı buyınsa üze yıtäkselek itkän klasta başqort telen häm äzäbiäten uqıtqan. Mäqälä başında telgä alınğan qız näq oşo klasta uqığan.

Başqort telen «hıu keüyek eskän» urıstar Atarşala bögön dä bar. Bına oşo tügelme ni ğümeren balalarğa belem bireügä arnağan uqıtıusı ösön ısın bähet?! Dulli apayzıñ hezmäte nindäy uñışlı bulğan! Dan-şöhrät artınan qıumay, maqtaulı isem daulamay, yıtäkselärzän ara-tirä bayramdarza işetkän ber az yılı hüzgä äüräp, yäşlegendä haylağan hönärenä tistälärsä yıl toğro bulıp yäşägän dä yäşägän. Uqıusılarzıñ, ata-äsäneñ ihtiram-hörmätenä, ısın küñeldän äytelgän rähmätenä şatlanıp, ilham alıp eşläüzeñ hözömtäheler bıl.

Äle 75 yäşlek yubileyına törlö taraftan yılı qotlauzar qabul itkän uqıtıusı-veteran Dulli Israfil qızı Ğaripova hozur täbiğätle Salauat rayonında, yämle Yürüzände hıulağan 2-se Izelbay auılında buy yıtkergän. Üz teläge menän berenselärzän bulıp frontqa kitkän, Baş­qort kavaleriya diviziyahı sostavında huğışıp, yau yalanında batırzarsa häläk bulğan atahın az ğına tösmörlägän qızzıñ bala sağı auır yıl­darğa tura kilä. Äsähe Zäkiä Hafiz qızı, barlıq tıl hezmätkärzäre keüyek ük, bötä mihnättärze başınan ütkärä, kolhoz eşendä qatnaşa, ös qızın ayaqqa bastıra.

VII klastı tıuğan auılında tamamlap, Arqa­uılda urta belem alğas, qız äsähe beşergän tütäräm ikmäk halınğan toqsayın artmaqlap, qırq saqrımda yatqan Mäsäğüt pedagogiya uçi­lişehına yullana.

— Başqa hönär haylau uyı başqa la kilmäne, — ti veteran, yäşlek hätirälärenä birelep. – Apayımdıñ uqıtıusı bulğanı la, möğällim­däremdeñ üz eşenä mökibbän birelgänlege lä bığa bulışlıq itkänder.

1958 yılda 19 yäşe lä tulmağan qızzı Balaqatay rayonınıñ Krasnıy Muravey auılına bäläkäy komplektlı mäktäpkä täğäyınläyzär. Biş yıldan belem usağınıñ yıtäksehe itep quyalar. Un ös yıl buyı oşo yöktö uñışlı tartqan uqıtıusını artaban Atarşa higez yıllıq mäktäbenä küserälär. Veterandıñ döyöm eş stacı — 40 yıldan aşıu, hezmät kenägähendä berzän-ber yazıu bar.

Respublikanıñ tönyaq-könsığışında urın­laş­halar za, Balaqatay menän Salauat rayondarı siktäş tügel. Dulli apayzıñ tıuğan auılına la alıs qına. Yazmışı şulay bulğandır inde: oşo töyäktä üz yartıhın taba Yürüzän hılıuı. Sovhozdıñ aldınğı mehanizatorı Fäyzulla Mäülit ulı menän bögön üzallı tormoş yulınan nıqlı atlağan ike ul häm ber qız tärbiäläp üsterälär. Oloları Fail atahı ölgöhöndä igense hönären üz itkän. Kombaynsılar arahında ber nisä tapqır rayon çempionı la bulğan. Nail ihä Yañı Balaqatay balalar-üsmerzär mäktäbendä yäş şahmatsılar tärbiäläy, töpsöktäre Güzäl – sauza eşendä. Ükeneskä qarşı, ire irtä gür eyähe bula, Dulli apay bögön donyanı ber üze kötä.

– Yazmışımdan uñdım, — ti ul zur ğorurlıq menän. – Ğümeremde yaratqan eşemä arnanım. Elekke uqıusılarım äle lä rähmät äytä. Atarşa mäktäbe kollektivınıñ yartıhınan aşıuı, şul isäptän unıñ yıtäksehe – mineñ tärbiälä­neü­selärem. Mäsäğüt pedagogiya uçilişehın ğına la apayımdıñ ike ulı, üzemdeñ ike yıyänsärem tamamlanı. Äle yañıraq hanap ultırzım: bezzeñ näseldä bıl auır, ämmä izge hezmät väkildäre 250-nän aşıu!

Eyı, yırzä yaqtı ez qaldırıp, küptärze üz hönärenä ılıqtırıp, tulı qanlı tormoş menän yäşäy veteran. Unıñ yämäğät eştäreneñ urta­hında qaynağanın, tistä yıl halıq sudında zasedatel bulğanın, rayon kimälendäge fes­ti­valdärzä äüzem qatnaşqanın da östähäñ, ısınlap ta, tañ qalırlıq şul. Şuğa la Dulli Israfil qızınıñ, populyar yırza äytelgänsä, «Bıl donyağa bez kilgänbez ikän, yuqqa tügel, yuqqa tügelder» tiyergä tulı hoquğı bar.


Balaqatay rayonı.

Click or select a word or words to search the definition