Däüyerzärze osraştırıusı


Küptän ezlägän äyberen tapqan keşeneñ şatlığı här kemgä tanıştır ul. Bındayzar turahında, ğäzättä, «auızı qolağına yıtkän», «tübähe kükkä teygän» tizär. Täü qaraştan uq iskelege kürenep torğan östäl lampahın ike qullap ütä haqsıl totop alğan Albert Häripov eş urınına şulay yılmayıp kilep inde. Bıl minuttarza ul ütkändär menän bögöngö arahında küper halğan tılsım eyähenä oqşağaynı. Yaratqan şöğölönän olo qänäğätlek alıuı la ir-uzamandıñ yözöndä ine...

Haqlı yalğa sıqqan härbizärzeñ, küñelenä yaqın hönärgä totonop, ber nindäy qıyınlıqtarğa qaramay, qısqa ğına vaqıtta la hizelerlek uñışqa ölgäşeüye ser tügel. Bulmıştarına heñgän nıqlı tärtip, maqsatqa nıqışmalı ıntılıu – ularğa has sifat. Ös tistä yıl ğümeren Vatandı haqlauğa arnağan Albert Zahit ulı la – näq şundayzarzıñ berehe. Ällä ni matdi tabış kiltermägän eşkä yıgelgän millättäşebezzeñ hezmät yımeşe, ber yaqtan, unıñ üzendä olo ğorurlıq toyğoho uyatha, ikensenän, ilebez häm halqıbız ütkänenä bitaraf bulmağandarzı ısın mäğänähendä hoqlandıra.

Unıñ boronğo äyberzär kibetenän häm zauıq menän yıhazlandırılğan muzeyınan kön ozono keşe özölmäy. Qalanıñ törlö uqıu yorttarı bında mahsus ekskursiyalar oyoştora, äüäs kollektsionerzar fekerzäştäre menän osraşa. Kemder käräkle boronğo äyberen ezläy, qullanıuzan sıqqandı kiltereüselär zä bihisap, sönki bında hatalar za, hatıp ta alalar.

Nimä genä yuq kibettä: sal tarih töpkölöndä qala barğan däüyerzärzä ata-babalarıbız, ä bınan ber nisä tistä yıl elek kenä köndälek tormoş-könküreştä üzebez qullanğan äyberzär tärtip menän käştälärgä tezep quyılğan. Bögön käräkhezgä äylängän muzıka qoraldarı, äle yañı ğına tiyerlek küptärebez yaratıp tıñlağan gramplastinkalar, ularzı äyländergän patefondar, här öyzä bulğan radioalğıstar bında kileüselärze onotolmas yäşlek yıldarına alıp qayta. Sovet osoronda olo büläk hanalğan küsmä Qızıl bayraqtar häm vımpeldar, törlö hezmät ölkähendäge yuğarı kürhätkestär ösön birelgän maqtau bildäläre, znaçoktar, bildäle şähestärzeñ byustarı, ber nisä bıuat elek äyläneştä bulğan iske aqsalar, kümer menän qaynatılğan törlö zurlıqtağı samauırzar – barıhı la tarih haqlay. Olo bıuın väkildäre yaratıp uqığan roman-gäzittärze, tauşalıp bötkän äzäbi kitaptarzı la kileüselär olo tulqınlanıu menän quldarına ala.

Otstavkalağı ölkän praporşiktıñ qäzerläp yıyğan armiya häm flot atributikahına la hoqlanmau mömkin tügel. Äytkändäy, kibettä härbizärgä häm bögön başqa hezmät üteüselärgä baştan-ayaq keyınerlek forma ölgöläre lä täqdim itälär.

– Barıhı la küptänge mauığıuımdan kilä, – tip höyläy Albert Häripov. – Bala saqta timer aqsa yıya inem. Härbi hezmät yıldarında bıl şöğöl ikense planda qala kilde. Haqlı yalğa sıqqas, uğa añlı räüyeştä häm nıqlap totondom.

2011 yılda kollektsionerzar klubı oyoştorouzı başlap yıbärä yünsel zamandaşıbız. Täüzäräk başlısa numizmattarzan torğan fekerzäştär törkömönä artaban başqa tör äyber yıyıusılar za ılığa. Häzer ular azna hayın bik teläp Albert Zahit ulı yıhazlandırğan muzeyza yıyıla. Bıl ğına tügel, küñeldärenä yaqın şöğöl tapqandar yaqın-tiräläge qalalarza, respublika häm Räsäy kimälendä ütkärelgän törlö saralarza la äüzem qatnaşa. Qala könöndä, başqa bayramdarza kollektsio­nerzar törlö bıuın väkildärendä olo qızıqhınıu uyatqan mahsus kürgäzmä oyoştora. Bötä bıl eştärzeñ başında, älbittä, geroyıbız tora.

Şiğri ruhlı Albert Häripov şähsi muzeyına «Bezzeñ bala saqtıñ onotolğan äyberzäre» tigän isem birgän. Bında la ul törlö yäştägelärzä onotolmas istälektärze yañırtırlıq äyberzär tuplağan: bögön urta yäşte ütkändärzeñ älege zamandıqınan hizelerlek ayırılıp torğan bala saq uyınsıqtarı, başlanğıs sinıftarza ultırıp uqığan partaları, mäktäp käräk-yarağı, ul osor däreslektäre, pionerzarzıñ barabandarı häm borğoları... Milli batırıbız Salauat häykäleneñ törlö zurlıqtağı küsermäläre, başqort ir häm qatındarın hınlandırğan bäläkäy skulpturalar – qısqahı, bındağı här äyber kileüselärze sal tarihqa alıp inä...

Oşonday bay yökmätkele şähsi muzeyzı buldırıusığa nisek «Afarin!» tip äytmäyheñ inde?! Ilhöyärlek toyğoları tärbiäläü mäsäläläre könüzäkkä äylängän bögöngö köndärzä unıñ eşmäkärlege olo maqtauğa layıq.


Neftekama qalahı.