Burıstar küberäk häm qatmarlıraq


Migratsiya hezmäte menän bez başlısa pasport alıu yä almaştırıu, yäşäü urınında terkäleü aşa tanışbız. Unıñ eşmäkärlegeneñ başqa yünäleştärenä, bigeräk tä turanan-tura üzebezgä qağılmağan osraqta, artıq iğtibar za itmäybez.

Nindäy burıstar yökmätelgän bıl ölkä hezmätkärzärenä? Nizän ğibärät ularzıñ köndälek mäşäqättäre? Oşo häm başqa horauzarğa Başqortostan buyınsa Federal migratsiya hezmäte idaralığınıñ Neftekama büleksähe yıtäksehe Fänil Äqsänov yauap birä.

— Älege hezmätteñ sovet osorondağı pasport östäldärenän ayırmahı nimälä, Fänil Äühäzi ulı?

— Federal migratsiya hezmäte il Prezidentı Ukazı menän 1992 yıldıñ 14 iyunendä oyoştorolğaynı. Unıñ töp burıstarı tip bığa tiklem Sovettar Soyuzına ingän sit respublikalarzan Räsäygä qaytıusılarzıñ häm däülätebez ösön yañı küreneş bulğan hezmät migranttarınıñ küp yaqlı problemaların häl iteü bildälänä. Şul uq vaqıtta SSSR gracdanı pasporttarın Räsäyzekenä almaştırıu häm ildeñ pasport sistemahın üzgärtep qorou za könüzäk mäsälä ine. Bıl burıstarzı migratsiya hezmäte menän berlektä Eske eştär ministrlığına qarağan pasport-viza hezmäte ütäy başlanı. Huñıraq ütkärelgän üzgärtep qorouzar bıl ike hezmätte lä urap ütmäne. Federal migratsiya hezmäteneñ bögöngö toroşo Räsäy Prezidentınıñ 2004 yıldıñ 9 martındağı Ukazı menän bildälänä. Uğa yaraşlı, 2006 yıldıñ 1 ğinuarınan militsiyalağı migratsiya eştäre häm pasport-viza hezmättäre berläşterelep, Federal migratsiya hezmäteneñ territorial organdarı oyoştoroldo. Halıqqa däülät hezmäte kürhäteü buyınsa burıstar bögön küberäk häm qatmarlıraq.

— Nizän ğibärät huñ ular?

— İñ möhime — Räsäy gracdanlığı mäsäläläre. Artaban pasport bireü, keşelärze daimi häm vaqıtlısa yäşäü urındarında terkäü häm isäptän töşöröü, bığa qağılışlı qağizälärze teüäl ütäüze tämin iteü buyınsa eştär tora. Sit ildärzän kileüselärgä Räsäygä ineü, bında yäşäü häm vaqıtlısa bulıu ösön dokument äzerläü, ularzıñ bildälängän tärtipte bozmauın küzäteü zä töp burıstar isäbendä. Qasaqtar häm mäcbüri küsep kileüselär menän dä bez şöğöllänäbez.

— Ä köndälek eştärgä kilgändä...

— Yıl başınan 725 sit il gracdanın terkänek, ularzıñ küptäre — Üzbäkstan, Ärmänstan häm Tacikstandan. Qanundarğa yaraşlı altı sit il keşehenä Räsäygä inergä röhsät birelmäne. Sittän kilgändärzeñ teyışle qağizälärze teüäl ütäüyen daimi kontroldä totabız. Bıl yünäleştä başqa hoquq haqlau organdarı menän tığız bäyläneştä eşläybez, ay hayın operativ-kisäteü saraları oyoştorabız. Hözömtälä 570 administrativ hoquq bozou osrağı asıqlandı, şul isäptän 42-he – sit il gracdandarınıñ Räsäyzä vaqıtlısa yäşäü tärtiben bozouına, 32-he – hezmät eşmäkärlege menän röhsäthez şöğölläneügä, 11-yı – sit il keşelären üzzärenä saqırıusılarzıñ teyışle qağizälärze ütämäüyenä, qalğandarı migratsiya ölkähendäge başqa tör hoquq bozouzarğa bäyle. Bıl turala protokoldar tözölöp, ğäyıplelärgä döyöm alğanda ber million humdan küberäk ştraf halındı, 10 sit il keşehe, sud qararına yaraşlı, Räsäyzän qıuıp sığarıldı.

Sit il gracdandarınıñ qayhı berzäre Räsäyzeñ Yınäyät kodeksın boza: ularzıñ qılıqtarı ösön yauaplılıq 322.1-se statya menän qaralğan. Mäsälän, yauaplılığı siklängän yämğiätteñ yıtäksehe bulğan Törkiä gracdanına oşo statyanıñ 1-se bülege buyınsa yınäyät eşe quzğatıldı. Unıñ qulı astında ös vatandaşı häm Üzbäkstandan ber keşe röhsäthez eşlägän, östäüyenä, ularzıñ ber nindäy dokumentı la yuq. Qalanıñ ber predpriyatiyehında tözöü-yünäteü menän qanunğa yaraşhız şöğölläneüzä faşlanğan Qırğızstan häm Üzbäkstan gracdandarı arahınan dürteheneñ Räsäyzä bulıu vaqıtı 2012 yılda uq tamamlanğan. Bıl fakt buyınsa tikşereü dauam itä.

Äytelgändärzän tış, qalala yäşäüselärgä ös meñdän aşıu Räsäy gracdanı pasportı, Ağizel, Neftekama häm Yañauıl qalaları, Qaltası, Krasnokama, Täteşle häm Yañauıl rayondarı halqına sit ilgä sığıu ösön biş meñgä yaqın pasport äzerläp birelde.

— Bılarzı anıq hezmätkärzär başqara bit...

— Vazifa buyınsa burıstarın barıhı la namıs menän ütäy. Bülekkä birelgän maqtau qağızzarınıñ küplege — bınıñ asıq kürhätkese. Şulay za Ruşaniya Safina, Zölfirä Vahapova, Zemfira Kamaletdinova häm Vyaçeslav Fomindı ayırım bildälär inem. Ular bıyıl yartı bıuatlıq yubileyın bildäläüse Neftekamağa yäştäş bulğan bülegebezzeñ matur yolaların dauam iteüzä ürnäk kürhätä. Törlö yıldarza pasport östälendä häm pasport-viza hezmätendä eşläp kitkän veterandarıbızzan berense pasportist G. Malahovanı, pasport östäleneñ täüge yıtäksehe Q. Yängirovtı, 1972—1984 yıldarza bıl vazifanı bilägän F. Yosopovanı hörmätläp iskä alabız. 1984—2000 yıldarza yıtäkse bulğan Y. Hafizetdinova, unan huñ eşlägän İ. Yosopov, M. Nurğäliyiv häm E. Zahretdinovtar menän daimi aralaşıp torabız. Gäzit aşa ularzı häm hezmättäştäremde bayram menän ısın küñeldän täbrik itäm.

— Äñgämägez ösön rähmät. Hezze hönäri bayramığız menän qotlayım, eşegezzeñ bar yünäleştärendä lä uñıştar teläyım.