Börkötlö

ezzeñ Börkötlölä bulğanığız barmı? Yuqmı ni? Donyalağı iñ matur auıldarzıñ bereheñ kürmäy nisek tüzähegez ikän? Qıyındır, älbittä. Ä bit Börkötlönö küreü genä tügel, şunda tıuıp, şunda üskän keşelär bar. Ularğa rähät, ismaham, tıuzıñmı, rähim it: Börkötlö.
Şulay za keşelärze añlamashıñ. Börkötlölär üz ihtıyarzarı menän qayzağılır alıs qalalarğa, küz kürmäs, qolaq işetmäs ildärgä barıp yöröp qaytalar. Kürgändären märäkä itep höyläyzär. Min huğıştı äytmäyım. Unda beräü zä märäkä küräyım tip barmağan.
Yorttan sığa almağandarı limon-äflisundar üskän yıraq yırzär, şaulı diñgezzär, qış bulmay torğan ildär, tön bulmay torğan yaqtar turahında hıyallanalar. «Ih, şularzı barıp kürhäñ ine!» — tizär. Ä bına: «Ih, Börkötlönö kürhäñ ine!» — tip uftanğan keşene, niñäler, osratırğa tura kilmäne. Keşelärzeñ şunday qızıqhınmausan bulıuına aptırarhıñ. Qızğanıs, älbittä.
Börkötlölä, äytkänemsä, donya kürgän keşelär baytaq. Kürmägändäre lä sey nazan tügel. Aqtı qaranan ayıralar. Ana harıq kötöüsehe Şärifullanı ğına tıñlap qarağız. Altmışqa yıtep, sitkä ayaq atlağanı yuq, ä üze yır şarın biş barmağı keüyek belä. «Qızıl buyauzı Qızıl diñgez hıuınan, qara buyauzı Qara diñgez hıuınan, aq buyauzı Aq diñgez hıuınan yahayzar, yänä Harı diñgez, Yäşel diñgez, Zäñgär diñgez bar... — ti ul. — Yılı yaqta şunday tigez dalalar bar, qoyaş sıqqanda yomortqa tägärätep yıbärhäñ, qoyaş batqansı tuqtamay barasaq», — ti.
Ä Börkötlö qarağas, qayın, qarağay urmandarı menän qaplanğan tauzar arahında — Ural itägendä ultıra. Unıñ ike yağında ike zur kül. Berehen — Qalqankül, ikensehen Qılıskül tip atap yörötälär. Qalqanı alısıraq, Qılısı auıl ergähendä genä.
Tau bitläüyendä ülän yäşäreügä Qalqandıñ hıuı yılınıp ta ölgörä, ä Qılıstıñ hıuı yäy urtahında la boz keüyek halqın bula, inhäñ, tände qurıp ala.
Donyala ber nämä lä üz-üzenän genä yaralmay. Älege küldärzeñ barlıqqa kileüye turahında oşonday äñgämä yöröy. Imeş, boron-boron zamanda, Uraldı ilbasarzarzan haqlağanda, bähleüängä uq teygän. Ul görhöldäp yırgä auğan. Uñ qulındağı qılısı ber yaqqa, hul qulındağı qalqanı ikense yaqqa barıp töşkän. Qalqan töşkän yırzä yılı kül, qılıs töşkän yırzä halqın kül qalqqan. «Ni ösön şulay ike törlö hıu sıqqan?» — tip horahağız, bayağı Şärifulla bılay tip yauap birer: «Sönki qılıs — yän qıya torğan yaman qoral, ä qalqan — yän haqlay torğan yaqşı nämä», — tiyer.
Börkötlönöñ kürke küldär genä tügel. Unıñ tirähendä kem uzarzan yarışıp kükkä ürlägän tauzar, tau aralarındağı yäşel üzändär, qayalarzan urğılıp sıqqan şişmälär, taştan taşqa hikerep uynağan qır käzäläre, yazğı şarlauıqtarzan közgö qırauzarğa tiklem tınmay hayrağan qoştar yäm östönä yäm östäy. Yazğı kükräüzär vaqıtında bında tauzar görläp tora. Äyterheñ, ular üzzäre kükte kükrätälär. Urmandarza beläk yıuanlığı köpşälär üsä, aqlandarza turğay başı zurlığı yıläktär beşä. Keşe ayağı basmağan tübälärzä börköttär bala sığara. Ular yış qına, sañq-sañq itep, auıl östönän osop ütälär. Ana şul börköttär inde bınan bik küp yıldar äüäl isem birgändär: Börkötlö.

 


1988 yıl

Click or select a word or words to search the definition