Tugan İlen Sagıngan

Kük yılga avılınıñ Säyfetdin agay bay keşe tügel ide: keçkenä ber cirän atı, ber käcäse bulıp, üze bilägän ber duş: cireneñ keşelärgä satılmıy kalgan öleşenä, yä sabandaş bulıp, yä yallap sörderep, yıl sayın ber disätinä çaması gına igen çäçä ide. 12—13 yäşlär tiräsendä Bädretdin isemle berdänber ulı bulıp, cäyen härkönne diyärlek ul cirän at belän bergä eşli ide. Bäderi anı härkönne kiç malaylar belän bergä kunarga alıp bara, irtän tañ belän alıp kayta, aşata, eçerä... Ul yazın cirän atnı cigep saban sörä, tırma tırmalıy. Çäçü betkäç, tires tügä, urmannan agaç taşıy; üzlärenä dä eşli, keşegä dä eşli. PeçäN östendä dä eşli, urak östendä dä eşli...

Menä bervakıt urak öste citte. Könnär yıldagıça esse bulıp, açık zäñgär küktä töşkä taba tarkau bolıtlar küren-gäläp, töştän soñ şul üzläre yözep yörgän tirän hava diñgezendä erep, küzdän yugalalar ide. Diñgez kebek dulkınlanıp yatkan kiñ basu könnän-kön yış-yış zuratlar [1], kazayaklar [2], çümälälär belän çuarlana bantladı. Basularda şulay esse koyaş nurları astında igennär peşä, igennär arasında, çirämnärdä çikertkälär çırıltıy, havada törle-törle kübäläklär oça ide. Cir öste sayın diyärlek, här töştä urakçılar kürenä ide.

Säyfetdin agay da, hatını häm ulı Bäderi belän öç urak bulıp, üzeneñ arışın urırga basuga kilde.

Töş vakıtı citä başlagaç, urakçılarnıñ arbaları yanında çäy kaynatır öçen yagılgan utlardan zäñgär tötennär kütärelä başladı. Bäderi dä, soñgı költäsen tutırıp bäylägäç, uragın költäsenä kadadı da, cirän atka menep, kalay çäynek alıp, Öyäzegä suga kitte. Anda ul köne buyı açık, esse havada çebennärdän, kigävennärdän talanıp torgan atın, «beraz rähätlänep kitsen içmasam Ciränkäy» dip, tirän yatuga kertep yözderde. Yalların aralaştırıp, muyınnarın yudı. Häm üze dä su kerde.

Su alıp kaytkaç, Bäderi çaukalıklardan çıbık-çabık cıygalap, kalay çäynekne taganga asıp, ut yagıp, çäy kaynata başladı. Ätiläre haman uralar ide. Soñra çäy kaynagaç, Bäderi, arbanıñ tärtälären kütärep, östenä torıpşa kaplap, külägä yasadı da ätise belän änisen çäy eçärgä çakırdı. Allarında ällä nindi sıylar bulmasa da, kara ikmäk belän takta çäyne bik tämläp, rähätlänep eçtelär. Säyfetdin agay yatkan cirdän genä urırga kalgan igene östenä ber küz salıp aldı da, ulına karap:

— İsän bulıp, irtägä bu cirne betersäk, berseköngä boyarga urırga barırbız, Alla boyırsa. Tege Munçala küldäge soñ çäçelgän boday bik yäşel äle, ul citkänçe beraz eşläp kaytırbız. Ös-başlık akça bulır,— dide.

Yalkau ber malay bulsa, atasınıñ mondıy süzen işetkäç küñelsezläner, kireläner ide, läkin Bäderi eş söyüçän bulganga kürä, anıñ yözendä hiçber karşılık vä kıyınsınu äsäre kürenmäde.

Çäydän soñ alar baytak kına urdılar da tagın çäyläp aldılar. Yänä arıgan kullar yazılıp, köç-häl kerep kitkändäy buldı. Tagın şaktıy urdılar. Koyaş tübänäyep, kön sürelä başlagaç, költälären cıyıp, unlap kırlık kuydılar da, «kalganın irtägä kilep urıp betererbez inde» dip kaytıp kittelär.

Alar avılga kaytıp kergändä ahşam vakıtları citkän ide. Kön batışında kara bolıtlar ukmaşıp, şul bolıtlar eçenä kerergä torgan koyaş, ğadättän tış: kızarıp, aldındagı bolıtlarnıñ çitlärenä kurkınıç yalkın töse birep tora ide. Bäderineñ atası: «Yavım bulır ahırısı, kargalar da bik uynap tora... Ucım yañgırları kilergä vakıt şul inde»,— dip kuydı. Kiç belän öydä tamak tuydırgaç, Säyfetdin agay ulına:

— Bäderi, atnı bügen kuna alıp barmasañ da yarar. Yortta kundırırbız. Peçän bar. Tönlä yañgır yausa, östeñä dä bik yuka,— dide. Ul könne Bäderi kuna barmadı. Tönlä bik nık yañgır yaudı. İrtän dä az-maz sibäläp tora ide. Bäderi, ğadäte buyınça irtük torıp, cirän atın su buyına citäkläp alın töşep, eçerep kayttı. İrtän tıştagı yüeş vä sal kınça havadan kaçıp, cılı öydä tämle ise böten öy eçenä taralgan yaña peşkän kümäç belän çäy eçep utırganda Säyfetdin agay:

— Bügen yüeş, urırga yaramıy inde. Sin, ulım, taudan ber-ike yök balçık belän kom alıp kaytırsıñ. Öyne sılarga kiräk. İnde könnän-kön köz yakınlaşır... Köndez ayazıp kitsä, urakka da barırbız, bälki...— dip, ulı belän söyläşep utıra ide, uramda kıñgırau tavışı işetelde. Täräzädän karasa, par at cigelgän tarantasta starşina belän piserneñ kazennıy fatir yortına kerep kitkänen kürde. Ozak ta ütmäde, Säyfetdin agaylarga starosta kilep:

— Sugıgl başlangan, di... hiçkayda kitmäskä. Zapasnıy soldatlarnı cıyalar...— dip äytep çıktı.

Bäderineñ ätise zapasnoy soldat ide. Säyfetdin agay uramga çıkkanda, starosta kapkası töbendä kara yau kebek halık cıyılgan. Starşina belän pisernıñ kulında patşanıñ ukazı — zäñgär käğazlär cilferdi. Halık du kilä... Soldat bulgan keşelärneñ isemnären barlap,-sugışka kitäçäklären äytep çıktılar. Öç könnän soñ hämmäsen dä uyızdnıy kalaga ozatışırga ikän. Kıyamät kupkan kebek, halık şau kilde... Hatınnar, balalar yılaştı. İrlär vä yegetlärneñ başına uy vä kaygı töşte... Kırdagı bulsın, yorttagı bulsın — hämmä eş onıtıldı. Kitäçäk soldatlarnıñ karen-däş-ıruları aş-sular äzerläp, ayırılışu vä dogalaşu mäclesläre yasadılar. Läkin tämle niğmätlär soldatlarga aş bulıp barmadı. Bu häsrätle cıyılışlar, kiläçäk öçen kaygırışular, mäñgegä saubullaşular, küz yäşläre genä tügü buldı...

Bäderineñ üz änise aña 5—6 yäş çagında uk ülgän ide. Häzerge yäş änise isä şul avılnıñ tübän oçtagı beräüneñ kızı ide. İnde Bäderi, dönyada berdänber söyekle keşesennän — tugan ätkäsennän dä ayırılıp yätim kaluın sizep, yılap yörde. Sanaulı öç kön gomer tügel, bik tiz ütte. Soldatlarnı ozatır vakıt ta kilep citte. Soldatlar cıyılışıp, kıçkırıp täqbirlär äytep, arbalarga utırıp, akrın gına avıldan çıgıp kittelär. Bäderi kanlı küz yäşe belän yılap, ätisennän ayırılıp kaldı.

Säyfetdin agay sugışka kitkäç, Bäderineñ ügi änise, mal-tuarların alıp, üz ätiläre yanına kaytıp torırga niyät itte. Bäderi anıñ belän urılmıy kalgan cirlären urırga barıp yörde, läkin hiçber eşne çın küñeldän birelep eşli almadı. Yörägendä üzeneñ yätimlegen sizep, atnalar buyınça boyık yörde.

Bäderineñ üz äniseneñ ber enese Samar şähärendä ber bayda tora ide. Säyfetdin agay sugışka kitkän çakta şul kayınesenä kerep, ulı Bädretdinneñ hiçkemsez yortta yalgız kalganın söylägäç, kayınese Bäderine üz yanına şähärgä alıp kil mäkçe bulgan ide. Küp tä ütmäde, ul Kük yılgaga kilep tä citte; nigä kilgänen Bäderigä söyläde. Bäderi başta, abzıy-sınıñ söylävençä, timer yulda maşinaga utırıp baraçagın häm törle töskä buyalgan biyek yortlar, zur magazinnar belän zinnätlängän matur şähärdä toraçagın uylap, mondagı kaygıların beraz onıtsa da, kitäse könne ügi äniseneñ atalarına ilter öçen yorttagı tavıklarnı vä çebeşlärne çırkıldatıp totıp, kapçıkka tutırganda, anıñ küñelen yänä kaygı bastı. Moña çaklı tözelgän yortnıñ tuzuın uylap, anıñ küñele tuldı, yılıysı kilde. İşek aldında arbaga bäyläp kuyılgan cirän at boyık kına başın iyep tora ide. Yänä işek töbendä «İnde nişlärgä?» digän sıman moñlanıp karap torgan Sarbaynı kürde. Bäderi anı köçek çagında üze koçaklap alıp kaytıp, üze karap üstergän ide. İnde ul söyekle dustınnan ayırılunı da uylagaç, tüzä almadı, yılap cibärde. At cigelde. Yort eçendäge närsälär çıgarılıp, tübän oçka iltelde. Soñra öyneñ täräzä kapkaçların yabıp, kadak sugıp, öyaldı işegenä arkılı agaç kadaklandı. Şulay itep, Bäderi änise belän bertugan abzıysı häm alarnı stansaga iltä baruçı ber malay belän, üzläreneñ cirän atların cikkän arbaga utırıp, yorttan çıgıp kittelär. Bu Bäderineñ Ciränkäydä soñgı yörüe buldı. Bäderilärne stansaga iltep kuygaç, Ciränkäy Kük yılgaga kaytıp kitte.

Kiç buldı. Karañgı töşte. Bäderilär vokzalda poyızd kilgänen kötep toralar ide. Menä bervakıt mañgayındagı yaktı fonare belän karañgı tönne yarıp, cen kebek cir teträtep, akırıp-sızgırıp, poyızd kilgäne kürende. Şul çakta Bäderineñ yöräge cu itep kitte. Ul tugannan birle poyızd kürgäne yuk ide. Kurkuınnan kinät töse agarıp kitte... Vokzal aldına poyızd kilep tuktagaç, Bäderi abzıysı belän öçençe klass vagonına kerep utırdılar. Moña çaklı ber dä poyızdda utırıp yörmägängä, berazga çaklı Bäderineñ başı äylände, küñele bolgandı. Ul kaysı yakka taba barganın, avılnıñ kayda kalganın belmi ide...

Maşina bik şäp çaptı, irtägesen töşkä alar Samara şähärenä kilep tä cittelär. Gel avılda yatıp, ber dä şähär kürmi üskän Bäderigä bu zur şähär äkiyätlärdä söylänä torgan cen kalası kebek kürende. Uramnarda törle yakka aşıgıp -aşıgıp yörgän çit tellärdä söyläşüçe törle halık, dagalı atlar, baskan sayın çatırdap torgan taş uram; kıñgıraular şaltıratıp, çac-çoc itep yörgän tramvay vagonnarı, kurkınıç tavışlar çıgarıp çapkan avtomobillär, velosipedlar... Başına karasañ, bürek töşärlek biyek, 4—5 katlı, zur täräzäle olı-olı yortlar, eçlärendä zur tägärmäçlär gü itep äylänep torgan zavodlar — barısı da Bäderigä yat toyıldı. Bolarnıñ barın da beryulı kürep, Bäderinen küzläre adaştı. Ul Samarada kaysı yak koyaş çıgışı, kaysı yak kıybla ikänen uylıy başladı, läkin bersen dä bilgeli almadı.

Abzıysı torgan baynıñ yortına kilep urnaşkaç ta, Bäde-rineñ küñele tınıçlanmadı. Ul närsäder ezli ide, läkin taba almıy. Üzen ällä kayda, çittä, tanılmagan, belenmägän ber yakka adaştırıp taşlangan kebek toydı. Ul rusça söyli belmi. Rus balaları belän uynaudan häm yorttan yırak kitep yörergä adaşuınnan kurka ide. Yakın-tirädä möselman yortları, möselman balaları da yuk ide. Anıñ küñele üzenä hiçber iptäş taba almadı. Ul monda üzen bigräk tä biçara, bigräk tä kaygılı his itte. Anıñ hıyalı, zihene ireksezdän tugan il yagına, Öyäze suı buyına kitä ide. Monda, kalada, yäm yuk. Anıñ kaygılı küñelenä yuanıç yuk. Ös-baş naçar, söyläşergä tel yuk, halıkka katnaşıp bulmıy. Monda avıl malayları, iptäşlär yuk. Atka menep yörülär, çabışular, kuna barular yuk. İrtä-kiç kötü kuu, kötü karşı alu yuk. Monda, biyek taş yortlar arasında, ällä nindi biyek cen tauları arasındagı çokırlar eçendä yäşägän kebek: alsu tañ atkanın, kızarıp koyaş çıkkanın, matur şäfäq nurların kürer häl yuk. Yugarı karasañ, ike-öç bolıt belän beraz kük kisäge küräseñ. Tübän karasañ — tüşälgän taş: yäşel ülän yuk. Şıltırap akkan sular, tınıç kül buyları yuk. Uramnardan härvakıt, şatır-şotır, dagalı atlar çaba; yöklär taşıylar, härnärsä döber-şatır kilä; kolagıñ tonıp betärlek... Küzgä dä irek yuk, küñelgä dä irek yuk. Yäm dä yuk, tınıçlık ta yuk!..

Bäderi şähär tormışın üzsenmäde. Anıñ hıyalında haman şul tugan avılı — Kük yılga tora ide. Täräzäläre yabılıp kaldırılgan öyläre, bäläkäy cirän at belän Sarbay häm avıldagı iptäşläre anıñ isenä töşä. Al arnı küräse kilä, alarnı sagına... Bigräk tä tugan öyeneñ täräzäläre yabılıp, taşlandık öy bulıp kaluı aña bik küñelsez toyıla ide... Şulay uylanıp, Bäderi avılın bik sagına başladı häm, niçek bulsa da kaytıp, şul yabık täräzälärne açası kilde...

Salkın gına cille ber könne Bäderi, başına bürek, östenä avıldan kiyep kilgän çikmänen, ayagına ber naçar gına itek kigän häldä, kapka töbenä uramga çıktı. Uramnan bik küp soldatlar ütep barganın kürde. Bäderi, üzençä, şul soldatlar arasınnan ätisen tabıp küreşmäkçe bulıp, alarga iyärep kitte. Soldatlar obedka baralar ikän. Şähärneñ ber çitenä çıgıp, cirgä çokılıp utırtılgan bik küp kazannar yanına kilep citkäç, soldatlar tuktadılar. Bäderi, nihätle tırışıp karasa da, atasın taba almadı. Soldatlar barı da yäşel külmäk, yäşel kartuz, ayaklarına kara itek kigännär, barı da bertösle ide; hämmäse dä rusça söyläşälär. Şulay da Bäderi ber yak çittäräk, kultıklarına ikmäk kıstırıp yörgän tatarça söyläşüçe berniçä soldatnı kürde häm alarnı bik dikqatläp karıy başladı. Aradan zur sakallı berse Bäderineñ küzläre kemneder ezlägänen sizep:

— Ulım, kemne karıysıñ? — dide. Bäderineñ küzlärenä yäşlär kilep tıgıldı.

— Äti, ätine karıy idem. Kürenmi...— dide dä yılap cibärde. Soldat anı yuattı. Kaptık başıday peşkän it kisäge häm ber sınık ikmäk birde. Bäderidän kaysı avılnıkı ikänlegen ipläp kenä soraşa başladı.

Bäderi üzeneñ isemen, tugan avılı Öyäze buyında Kük yılga ikänlegen söyläde. Läkin soldat, andıy avılnı işetkäne bulmaganga, Bäderineñ kay yak yegete ikänen ber dä bilgeli almadı. Aptıragaç ul:

— Kaysı öyäz soñ ul Kük yılga avılı? — dip soradı.

— Niçek kaysı öyäz? Bezneñ su Öyäze isemle, Dimgä töşä...

— Ä, Dimgä töşä... Alay bulsa sin, ulım, Öfe yagı buldıñ inde. Monda niçek kilep çıktıñ soñ? — dip sorauga Bäderi cavap ta birergä ölgermäde, soldatlarga komanda buldı. Alarnı saflarga tezep, kaydadır alıp kitä başladılar. Bäderi ätisen tabudan inde tämam ömet özgän ide. Yak-yagına äylänep karadı. Yırakta, timer yul buyında tezeleşkän tele-gram baganaların kürde. Üze häzer şähärneñ kaysı yak çitendä torganın, abzıysı kaysı yakta kalganın bilgeli almadı.

Härvakıt zihenendä yörgän tugan avılı isenä töşep, tezeleşep kitkän telegramm baganaları buylap Bäderi Kük yılgaga kaytıp kitmäkçe buldı. Beraz bargaç, timer yul buyınça kitkän arba yulına töşte. Yulda ber et kürep, üzeneñ Sarbayın isenä töşerde. «Kayda ikän inde ul, ul da şulay adaşıp yöri mikän iyäsez kalgaç, biçarakay»,— dip, üzläreneñ etläre turında da uylap aldı. Samara şähäre artta kaldı. Beraz bargaç, ul timer yulında arba belän kom taşuçı eşçelärgä oçradı. Arada ber tatar yegete dä bar ikän. Ul Bäderigä:

— Kaya kitteñ bolay, iptäş? — dide. Yegetneñ iptäş: dip endäşüenä Bäderi beraz şatlanıp kitte.

— Avılga kaytam,— dide Bäderi.

— Kaysı avıl soñ?

— Kük yılga avılı.

— Kük yılga? Bu yakta ber dä andıy avıl işetkänem yuk. Niçek kilep çıktıñ soñ sin bu yakka?

— Maşina belän kilgän idek. Abzıy belän.

— Ä, alay ikän. Tugan, sin maşina belän kilgän cirgä bolay cäyäü kaytsañ, kış bulganda kaytıp citärseñ,— dide tege yeget. Bäderi eçennän genä, tizräk kış bulsın ide, kar yausın ide, dip uyladı. Yeget tagın:

— Sin, tugan, yuk avılıñnı ezläp yörmä. Sin adaşkansıñ. Samaranıñ tege yagınnan da bit timer yul kilä. Sez ällä şul yaktan kilgänsezder. Açık beläseñme soñ bu yaktan kilgänegezne?

— Yuk.

— Alay bulsa, yuk avılıñnı ezläp yörmä, enem. Monda kal. Bergä eşlärbez. At yörterseñ. Avır eş tügel, akça da birerlär,— dide yeget.

Bu süzlärne işetkäç, tugan ileneñ kaysı yakta ikänen açık belmäve Bäderine yahşı uk kına şikländerde. Ul ber kalırga äytep tä karadı. Läkin vyaze buyınıñ kaysı yakta ikänlege aña mäğlüm bulmasa da, anıñ barlıgında ul hiç şik vä şöbhä itmi ide. Kön sayın uylap, küñelenä señeşep betkän Kük yılga avılı, ineş buyındagı yuan karamaları, başlarına kargalar oyalagan kart öyänkeläre belän, ındırlar, yalannar häm avıldan yırak tügel genä zur yatular yasap, borga-lanıp-borgalanıp akkan Öyäze suı, anıñ uñ yagında tübäläre, akbur taşlarınnan agarıp torgan peläş başlı, tezeleşep kitkän biyek taular, al arnıñ itäklärendäge usak urmannarı... Öyäzeneñ kiñ tugayları — barı da Bäderineñ zihenendä apaçık kürenep toralar ide häm Bäderineñ şularnı küräse kilä ide; şularnı häm anda yäşägän halıknı sagına ide. Bäderi, tege yegetneñ «monda kal» digänen tıñlamıyça, haman alga taba kitä bardı. İnde kön kiçkä avıştı, gareb [3] yagında bolıtlar kalıktı, yañgır cile dä iste. Kavada çäükälär uynadı. Koyaş bayır aldınnan Bäderi timer yuldan çittäräk ber avıl kürde häm niçek bulsa da şunda berär ışık cirdä kunmakçı buldı. Ul urıs avılı ikän. Bäderi, etlärdän kurkıp, avıl eçenä kermäde. Yänä üzeneñ rus tele belmäven uylap, uramda oçrayaçak rus malaylarınnan da çitsenä ide. Avıl çitendä, yılga buyında ber igen keläte tora ikän. Karañgı töşä başlagaç, Bäderi şul kelät astına kerep yattı. Ul karañgıdan kurıkmıy ide. Anıñ karañgı tönnärdä kiñ yalannarda, kalın urmannarda yalgız kunganı bar ide. Ul kuyınınnan tege soldat birgän ikmägen alıp, beraz kapkalap aldı häm bik tiz yokıga da kitte. Tönlä hava salkınayıp, bik katı yañgır yaudı.

Kelät astınnan ıcgırıp-ıcgırıp tön buyınça suık cil isep tordı. Avırıp yoklagan Bäderi, baştarak öşep, kaltıranıp yatsa da, soñra bötenläy hälsezlänep, äğzaları sizü hislären yugaltıp, böten täne katıp kitkän. İrtä belän kelät iyäseneñ duñgızları, Bäderineñ kuyınındagı ikmäk isen sizep, kelät yanında talaşıp yörilär ide. Şunda duñgızlarnı kuarga kilgän ber marca Bäderine kürde. Bäderi avırıy ide. Ul bik nık köçlänep kenä ayakların-kulların kuzgata. Yäşle küzläre belän rus marcasına moñayıp kına ber karap aldı. Hatın, anı kızganıp, öyenä citäkläp alıp kerep, cılı söt birde. Läkin Bäderineñ küñele bernärsä dä telämi ide. Yort hucası şul çakta, Samaraga barırga dip, at cigep tora ikän. Karçıgınıñ kiñäşe buyınça, ul avıru Bäderine şähärgä bolnitsaga alıp kitte.

Bäderi tir [4] çire belän avırıy ide. Ul, zemskiy bolnitsada ber atna buyınça huşsız bulıp, hiçnärsä belmiçä, sataşıp avırıp yattı. Soñra, beraz sälamätlängäç, feldşerlar anıñ kem ikänlegen soraşa başladılar. Läkin Bäderi alarga «Nit, belmay»dän başka ber süz dä äytä, añlata almıy ide. Bäderineñ bähetenä karşı, bolnitsanıñ ber hezmätçese tatar yegete bulıp, anıñ arkılı soraşa başladılar. Bäderi başınnan ütkännärne barın da söyläp birde. Bu yeget Bäderineñ agasın da belä ikän. Tagın berniçä könnär yatıp sälamätlängäç, Bäderine abzıysı yanına iltep kuydılar.

Bäderi bik yabıkkan ide. Şulkadär mihnät vä cäfalar, avırular kürsä dä, tugan ilenä kaytu uyı anıñ başınnan çıkmadı. Ul abzıysınnan avılına iltep kuyuın ütenep sorıy başladı.

Abzıysı:

— Tugankay, alay bik kaytasıñ kilä ikän, kaytırsıñ. Läkin min urınımnı taşlap, häzer avılga kitä almıym, berniçä kön köt äle. Bezneñ yaktan berär kilüçe bulmasmı, şuña iyärep maşina belän kaytırsıñ,— dide.

Bäderi moña bik şatlandı häm küp kötärgä turı kilmäde: Kük yılga yagınnan Samaraga tovar alırga kilgän ber bay belän Bäderi kaytıp kitte.

Poyızddan töşep, stansadan 30—40 çakrım kitkänneñ soñında Öyäze buyı tauları kürengäç, Bäderineñ yözenä tös kerde: ul şatlandı. Başınnan kiçkännärneñ hämmäsen onıttı. Aña Öyäze buyları, Kük yılga avılı häm anıñ keşeläre, balaları, maemayları — barı da tanış, barı da anıñ küñelenä söyekle ide. Bäderi üz avılına bulgan bu mähäbbäten tel belän äytä almasa da, küñele belän bik açık añlıy ide.

Kaytıp kergäç tä, ul kürşedän balta alıp çıgıp, iñ elek öyläreneñ täräzä kapkaçların açtı-~İşekkä arkılı kuygan agaçnı kayırıp taşladı. Öy eçenä kerde. Öyneñ idänen, täräzä töplären vä yalangaç säkesen vatık täräzä yarıklarınnan kergän tuzan-tufrak baskan ikän. Bäderi miç aldına bardı. Kazannı kubarıp alıp kitkännär. Uçakka küz saldı, anda ällä kayçangı salkın köldän başka bernärsä dä yuk ide.

Şulay da Bäderineñ küñele şat, canı tınıç ide, çönki ul üzeneñ tugan öyenä kaytıp kergän ide.

1915

[1] Zurat — basuda aşlık költälärennän yasalgan ozınça zur öyem.

[2] Kazayak — költälärne vakıtlıça öyü räveşe.

[3] Gareb — könçıgış.

[4] Tir — tif.