Şiğırlär - Kaşgarıy Mahmud

DİVANE LÖGATET-TÖRK

(1072-1074)


Mäqallär häm äytemnär*

Atası açıg alımla yiysä, uglınıñ teşe kamar. [Atası açı alma aşasa, ulınıñ teşe kamaşır.]

Aç ni yiymäs, tuk ni timäs. [Aç ni aşamas, tuk ni dimäs]

Ber karga berlä kış kilmäs.

Ber tölkü tiresen ikilä suymas. [Ber tölke tiresen ike märtäbä tunamıylar.]

Bozdan suv tamar.

Yıgaç ozın kis, timür kısga kis. [Agaçnı ozın kis, timerne kıska kis]

Yıgaç oçına yil tiger, kürklek keşegä süz kiler. [Agaç oçına cil tiyär, matur keşegä süz kiler.]

Kaniğ kan belä yumas. [Kannı kan belän yumıylar.]

Kuş kılıç kınga sıgmas. [Kuş kılıç kınga sıymas]

Kış konukı – ut. [Kış kunagı – ut.]

Küzdän yırasa, küñeldän yemä yırar. [Küzdän yıragaysa, küñeldän dä yıragayır.]

Köngä baksa, küz kamar. [Köngä (koyaşka) baksa, küz kamaşır.]

Tegermändä tugmış sıçgan kük kükrägeñä kurıkmas. [Tegermändä tugan tıçkan kük kükrägännän kurıkmas]

Olıgnı olıglasa, kot (bähetle. – X. M.) bulır.


Şiğırlär**


[Katı yullar yomşara]

Yalvın anıñ küze,

Yalkın anıñ üze,

Tulun ayın yöze,

Yardı mäneñ yöräk.

Äydem añar: "Sävük,

Bezni taba nälük,

Kiçteñ yazı kärik,

Kırlar eziz bäzük?"

Äyde: "Säneñ uzu-

Ämgäk telim ızu,

Yomşar katıyg uzu, –

Küñlem säña yögrek".

Tärcemäse:

Siherle anıñ küze,

Yalkınlı anıñ üze,

Tulgan ayday yöze –

Telgäläde yörägemne.

Äyttem añar: "Söyeklem,

Bezgä taba niçek

Kiçteñ kiñ dala(lar)nı,

Kırlarnı, biyek taularnı?"

Äytte: "Siña kilü yulı (uzu) –

Küp gazaplı üze,

(Ämma) yomşıy katı yul da,

(Çönki) küñlem siña aşkına".

* * *

Yäy kürkenä inanma,

Suvlar üzä tayanma,

Äsizligig anunma,

Teldä çıkar ädgü süz.

Tärcemäse:

Cäy (yaz) kürkenä ışanma,

Su östenä tayanma,

Yavızlıkka alınma,

Teleñnän yahşı süz (genä) çıgar.

* * *

Birmeş tavar – säneñ, bel,

Yalıñuk tabar karınka.

Kalmış tavar – acunnıñ,

Kersä kara urınga.

Tärcemäse:

Birgän mal – sineke,

Keşe karınga tabına.

Kalgan tovar – dönyanıkı (başkalarnıkı),

(Ägär dä) kersä (keşe) kabergä.


___________________________________


* Mähmütov X. Tugız ğasır kiçkän mäqallär // Miras – 1992. – № 5. – 91 – 99 b.

** Stebleva İ. V. Razvitiye tyurkskih poetiçeskih form v XI veke. – M.: Nauka, 1971.