Şiğırlär - Garif Şärifi

Täässef [1]


Cäber-zolım ilä tulgan tatarlık —

Totıp bäyläp barın suga atarlık.


Keçe çakta uku yukka — nadanlık,

Tämamän çikdin aşkandır yamanlık.


Äbäd [2] kilmäskä kitkän ittifaklık [3],

Anıñ urınına kalgan iftiraklık [4].


Al arda küptän ük betkän hönärlär,

Täräkqıydän ulan äqvam [5] kölärlär.


Kaya kitte bezneñ elekke hällär?

Bolay torsak, bezi kem genä cällär?



Diñgezdä


Cilkänen kirgän korab bara tavışsız — tın gına;

Kürsätä appak bolıt astınnan ay sırtın gına.


Diñgez öste tıp-tınıç: yuk cil vä dulkın — moñ gına;

Küktä tau-tau ak bolıtlar da yözä akrın gına.


Tönnär ütte. Kön bozıldı — cil isär, dulkın kubar;

Kurkuınnan äytä härkem: «İnde korabnı ubar...»


Kalmadı hiçber keşe kulında kuät-ihtıyar;

Tik korabnı cil üze belgän taraflarga kuar...



Kış


Märhämätle cäy ütep, citte zalim kış ta häzer;

Sızgıra gayrätlänep cil, kar, buran tışta häzer.


Örtelep kar berlä bu kön hämmä töşlär dä häzer,

Zarlanıp bu kış könennän kitte koşlar da häzer.


Ultıra härber agaç tübängä başların iyep,

Ber Hodayga yalvarıp: «Bunnan bezi kotkar!..» —diyep.


Bit, ayak, kulnı çemetterä zähärle salkını,

Ärnetä här äğzanı — misle cähännäm yalkını [6].


Hästä tösle bik küñelsez kön-töne bu cir yöze;

Kızgana fäqıyr-biçaralarnı kiç ay-yoldızı.


Küpkä barmas bu zalim kışnıñ zähärle salkını,

Gayräten tiz sünderer — kiler dä berkön yaz köne.




Min uylıym


Min bu tatarlarnı uylıym: alga kitmäslär diyep,

Kinä-hösedtän kaleblären paq itmäslär diyep;

Siskänep, gaflät yokısınnan uyanmaslar diyep,

Başka millätlärne kürep tä oyalmaslar diyep;

Kızganıç hällärenä ah-vah ormaslar diyep,

Yaltırap çıksın koyaş — anda da tormaslar diyep;

Encelär yatsa da cirdä, iyelep almaslar diyep,

Ber cülär tösle, bolarnı sanga sapmaslar diyep;

Hör bulıp bu kiñ cihanda hiç tä yörmäslär diyep,

Yugalır namläre, küp dönyada tormaslar diyep.



Açlık


Citmägän (niçä avıllarda yanalar) yangını,

Kilde östenä tagın dähşätle açlık yılı!


Yuk kiyärgä, yuk aşarga, yuk yagarga — yuk cılı;

här keşe ikmäkkä tilmergän dä yäş tügep cılıy.


Kızganıç mäğsüm sabıylar da: açı tavış belän

Kıçkırıp häm kulların suzıp aşar närsä sorıy.


Kaysılarnıñ bulmagaç aşarga şeşengän täne,

Küzläre batkan, yäşen koyganda bik yış-yış sulıy.


Kalmagan öylär tübäsendä salamnar börtege —

Ap-açık. Tik kurkınıç kışnıñ zalim cile ulıy.



* * *

Barça hayvannar arıklangan — muyın suzgan barı,

Küzläre yäş berlä tulgan, möñri, tilmerep karıy.


Şatlanıp, şaulap ukıp yatkan balalar, tuktalıp,

Bukçalar urnına kapçıklar tagıp-asıp yöri.


Äy gaziz kardäşlärem, buylarnı sez kızganıñız!

Barçañız ber can (vä) ber tän bit, beraz sızlanıñız!


Biçara meskinlärä şäfkat belän küz salıñız!

hämmäñez hälgä karap yärdämgä tiz kuzgalıñız!



Kıytga


Kıp-kızıl ber almanıñ kürep tışın — saftır diseñ,

Eç yagın baksañ yarıp — tulgan bula gel kort belän;

Näq şulay ber dust: tışın kürep,


bu — çın dustır diseñ,

Eç yagı tulgan bula anıñ da yırtkıçlık belän.



Änkäm kabere yanında


(«Bähilläşü» köyenä)


Äy minem şäfkatle, çın küñlem belän söygän anam!

Taşladıñ da, inde hiç kızganmıylar — sin bulmagaç.


Yığlıymın aulakta min, kaygıñ utı berlän yanam;

Ämma min yansam da, yuk şatlık, väyran — sin bulmagaç.


Taşladıñ sin dönyanı, kitteñ dä kaldırdıñ mine;

İnde min nişlim bu kön yalgız başım — sin bulmagaç?


Sin, anam, üldeñ dä, ämma sızdıra därteñ mine,

Yuk tabiğatneñ yäme, bu dönyada — sin bulmagaç.


Yuk, häzer äüvälgedäy ihlas belän söymi atam;

Min bähetsez uğlıñı kızganmıy ul — sin bulmagaç.


Ülgäneñ könnän bire şatlık yözen kürmi yatam;

Äy anam! Mihnät belän könnär ütä — sin bulmagaç.


Häsrätemnän yäş tügep, koçsam da min kabreñ taşın,

Kiç tözälmider sınık küñlem minem — sin bulmagaç.


Canga yomşaklık teläp, kuysam da kabergä başım,

Tapmıymın annan da yomşaklık, rähät — sin bulmagaç.


Baş oçıñda yäm-yäşel yafrak yarıp üskän agaç —

Ul da şaulıy moñlanıp häm yuksınıp — sin bulmagaç.


İnde monnan soñ kürälmam yaktı kön — sin tormagaç;

Kaygıdan çıkmas başım gomrem buyı — sin bulmagaç.


Hak Täğalä yaktı häm kiñ kıylsın inde kabreñe —

Rähmani nurı belän zinnätläsen ul sadrıñı [7].




Sandugaçlar zarı


Bu dönya misle zindan, anda ni yämlelek, şatlık var?

Ni yahşı häm tınıç tormış, ni hörlek, ni azatlık var?


Ber ise yuk; mägär dönyası tulgan yäş vä kan berlän,

Tınıçsızlık, usallık häm yavızlık,


kıyl vä kal [8] berlän.


Şulay bulgaç, niçek bez sandugaçlar inde zarlanmıyk,

Küñelsez, tar bu tormıştan razıy bulıyk ta tarlanmıyk?


Karama kayda — anda ählemez çeltärle çitlektä,

Gariblek zähmäte çikmäktä, tarlıkta, çitenlektä.


Kanat cilpep zarıñnı başlasañ söylärgä tel berlän,

Adämnär «şatlıgınnan sayrıy» dip uylıy küñel berlän.


Niçek bezgä yavız insan kulınnan yuk kotılmaklık —

Şulay uk zur yalanda vähşi koşlardan kotılmak yuk.


Ägär yämle, matur cäy çaklarında kül buyındagı

Çäçäk, göl östenä kunıp, cibärsäñ şunda ber sayrap —


Sizep tauşıñnı şunduk karçıga sine botarlarga

Kilä yavız, havanı sızgırıp häm teşlären kayrap.


Yarıy şunda belep kaçsañ, canıñnı saklasañ yahşı,

Ägär kaptırsa — betteñ: itläreñne parçalıy vähşi.


Şulay könnär uza bezneñ fäläk zolmına baş bögep,

Katı kaygı vä häsrätlär eçendä kanlı yäş tügep.




Ömid


Alga — ikbalğä ömid bar: yaltırap bu tañ atar;

İnkıylab däüre kiler, kalkır tatar uğlı tatar!


Yäşrenep yatmas häzer izge koyaş. Millät yäşär;

Yäş buınnar barsı da alga basar, kükkä aşar!


_____________________


[1] Täässef — ükeneçle häl.

[2] Äbäd — mäñge.

[3] İttifaklık — berdämlek.

[4] İftiraklık — ayırımlık, tarkaulrs.

[5] Täräkqıydän ulan äqvam — alga kitkän halıklar, millätlär.

[6] Misle cähännäm yalkını — cähännäm yalkını kebek.

[7] Sadrıtsı — kükrägeñne.

[8] Kıyl vä kal — yuk-bar süz, imeş-mimeş, törleçä söyläülär.