Şiğırlär - Fänis Yarullin

GAYNİ
Kitkännärme soñ maylap?
Uramnar bügen taygak.
Bulmasa da etüçe,
Yıgıla härber ütüçe.
Mäktäptän kayta Gayni,
Anıñ ayagı taymıy.
İtekläre dagalı –
Anıñ şul şäp çak äle.
Kürä Gayni: ber çatta
Ber kart yıgılıp yata.
Yögerep bara, torgıza,
Tagın şaktıy yul uza.
Bargan sayın, otırı
Kübräk oçrıy kart-korı.
Gayni kebek nık teräk
Bik küp keşegä kiräk.
Kıçkıra şul çak Gayni:
– Minem ayagım taymıy,
Yabışıgız kullarga,
Yıgılmassız yullarda!
Arıgannar, talgannar,
Yıgılgannar, augannar -
Bar da aña totına,
Zur bäladän kotıla.
Komandirday iñ aldan
Äy basıp kilä Gayni!
Uñ yagında un babay,
Sul yagında un äbi.

ÄYBÄT TÄ MİNEM ÄBİ!
Ni totsa şunı buldıra –
Minem äbiyem şäp tä!
Anıñ eşlägän eşlären
Beteralmam söyläp tä.
Töymäne özderep kaytsam,
Tagıp birä şalt kına.
Galstugımnı yugaltsam,
Tabıp birä yalt kına.
Kitaplarnı, däftärlärne
Tikşerep, karap tora.
Yırtılgan bitläre bulsa,
Tota da yabıştıra.
Tämle sıylar belän dä ul
Gel mine sıylap tora.
Min taratıp taşlıy toram,
Äbekäy cıynap tora.
Küñelläre kütärelä,
Ber yırtıknı yamasa.
Minem öçen mäktäpkä dä
Barır ide... yarasa.
Kilsä mäktäpkä berärse
Onıtıp kiräk kitabın,
Uylıymın şunda eçemnän:
Äbise yuk, mögayın.

YaLKAU YaLI.
Äti äytä: «Äy, ulım,
Bigräk ällä nindi sin.
Eş turında äytmim dä,
Yal itä dä belmiseñ».
Yal itärgä añarga
Nindi belü kiräkter?!
Minem kebek yal itkän
Bolay da bik siräkter.
Könnär buyı öydä min,
Yatamın gel divanda.
Televizor karıymın
Multfilmnar bulganda.
Yögermimen, çapmıymın,
Sazga batıp kaytmıymın.
Çapsın äydä yülärlär,
Min ayaknı saklıymın.
Kiyerelep, suzılıp
Yal itäm dä yal itäm.
Änä şulay yal itep,
Kay könne arıp betäm.
Bäylänälär gel yukka,
Kızık ta bu ölkännär.
Äyterseñ lä üzläre
Minnän şäp yal itkännär.



Telefonnıy mähäbbät

Bezneñ mähäbbät bik kızık —
Telefonnıy mähäbbät.
Söyläşäbez, görläşäbez,
Äy caylı soñ, äy rähät.
Oçraşırga yörise yuk,
Yatasıñ öydä genä.
Käçtüm-çalbarıñ da tuzmıy,
Tora gel çöydä genä.

Çäçäklär satıp almıysıñ
Äz-mäz hezmät hakıña.
Ä bit püçtäk çäçäkneñ dä
Bäyäse tiñ altınga.

Açulanışkan çak bulsa,
Yörmiseñ hiç üpkäläp:
«Telefon özelde», — diseñ,
Tavış kitsä küpkäräk.

Äy şäp inde bu telefon
Zamanasına kürä —
Sine şäp yeget itterä,
Yämsezlegeñ yäşerä.

Hislärne yäşeren tügäbez,
Serle bezneñ mähäbbät.
Şulay ser saklıy belgängä
Telefonga meñ rähmät.

2002.

Yäşeren buluı belän qaderle

(Tsikl)

Bezneñ söyü tugan çagında uk
Hökem itelgän ide bit ülemgä.
Ul könnärneñ kilep citäçägen
Kertep karamadık küñelgä.

Ber savıttan eçtek söyü utın,
Berniçä kat kerdek ber suga.
Yöräklärdä urın kaldırmadık
hiçber törle şikkä, borçuga.

Şunıñ belän bez bähetle idek,
Biyeklektä bezne şul tottı.
Hökem köne kiläçägen häter
Şatlıgınnan iserep — onıttı.

Ul kön citte! Olı ber uçaknıñ
Oçkınnarı bette çäçelep.
Yarıy äle ber çatkısın urlap
Kükrägemä kuydım yäşerep.

Minnän başka berkem belmi anı,
Belmäüläre bigräk häyerle:
Ul bit miña ser buluı belän,
Yäşeren buluı belän qaderle.

2002.

Yäşeren häzinä

Bezneñ söyü yäşeren häzinädäy
Tirän kazıp cirgä kümelgän.
Belmäsennär öçen
öslärenä
Tigez itep tufrak sibelgän.
häm belmäs tä anı hiçber keşe,
Ul kümelgän şundıy tirängä.
Öslärendä uynıy bala-çaga
Aunıy-aunıy yäşel çirämdä.
Bälki anda berkön mäydan bulır,
Saban tuyı ütär gör kilep.
Çabıp ütkän atlar toyagınnan
Oçkın gına kalır sirpelep.
Par ğaşıyqlar bälki utırır şunda,
Yöräkläre koştay oçınır.
«Çult-çult» itkän übeşü tavışına
Bılbıl sayrauları kuşılır.
Ul ğaşıyqlar söyü şatlıkların
Berkemnän dä tormas yäşerep.
Kölüläre altın täñkä bulıp
Alannarga kitär çäçelep.
Bezneñ häzinäbez kalır cirdä,
Tabalmaslar — ütär zamanı.
Küpme häzinälär kötälärder
Hucaları kazıp algannı.
Bezneñ häzinä dä kalır cirdä
Berkem belmi torgan ser bulıp.
Soklanırlar aña
cir östenä
Kalkıp çıksa gına göl bulıp.

2002.

Yoldızlar tezep ütärbez

Koyaş kerep oyaladı
Tıp-tın yörägemä.
Balkışı şayan nur bulıp
Çıktı yözläremä.
Balkıym, yanam, dulkınlanam
Yäşlegemä kayttım.
Alıp menep kitte kükkä
Ak kanatlı atım.
Monda dönya gel başkaça,
Hislär agımı kaynar.
Tamırlarda dörli-dörli
Aga uttay kannar.
Cir belän küklär kuşıldı,
Utlar belän sular.
Yöräkkä kergän koyaşta
Yandı ber ük uylar.
Şuşı bähetneñ gomeren
Ozınaytırga teläp,
Ak kanatlı at östendä
Yördem ğaläm iñläp.
Bu mizgellär uyda meñ kat
Kabatlanır äle:
Börket yäki akkoş bulıp
Kanatlanır äle.
häm kütärer şul kanatlar
Bezne yugarıga.
Yoldızlar tezep ütärbez
Söyü yullarına.

2002.

Sagına-sagına

Belmi idem şundıy söyü barın,
Belmi idem şundıy his barın.
Belmi idem «söyäm» digän süzdä
Dönyadagı böten tös barın.

Yalgış kına kiterep bastıñ da sin
Yoklap yatkan vulkan östenä,
Attı vulkan, attı kiñ ofıklar
Manıp cirne şäfäq tösenä.

Yörägemne yaptım sineñ öskä,
Kotkarmakçı buldım — soñ ide.
Küzlärendä sineñ mölderämä
Ällä şatlık, ällä moñ ide.

Bähet gomere bik tä kıska diyep,
Vulkan eçlärenä taşlandık.
Yangan sayın nıgrak çistarındık,
Yangan sayın nıgrak saflandık.

Yalkın tellärenä basa-basa
Mendek mähäbbätneñ tavına.
Yäşärmen min
şuşı mizgellärne
Gomerem buyı sagına-sagına.

2002.

Sorau bilgese

Sin barasıñ, min baramın,
Yöräk yana, kön esse.
İkebezneñ arabızda
Bik zur sorau bilgese.

Siña karıy — sin däşmiseñ,
Miña karıy — min telsez.
Aralar yakın bulsa da,
Süzsez baru küñelsez.

İkebezdän cavap kötä
Olı sorau bilgese.
Baş oçınnan vıclap ütte
Kızgan söyü söñgese.

2002.

Büläk itçe

Ber köneñne büläk itçe miña,
Soramıymın şunnan artıgın.
Ör-yañadan terelep kitsen äle
Ülep bara torgan şatlıgım.

Şatlık uçak bit ul, ä uçakka
Utın östäp toru kiräkle.
Uçak sünmäsen dip, özep-özep,
Salıp toram anda yöräkne.

Yöräk inde özelep betep bara,
Yagarmındır, ahrı, cırlarnı.
Ä yagarga cırlarım da betsä,
Ni eşlärgä kalır annarı?

Ber köneñne büläk itçe miña,
Sineñ nurıñ kalsın öyemdä.
Kabızırmın anı koyaş itep
Canda koyaş süngän könemdä.

2002.


Sin haklı

Sin närsä genä disäñ dä,
Bähäsläşmim, sin haklı;
Minem yaklauçılarım yuk,
Ä yäşlek sineñ yaklı.

Mäydanga çıgıp ciñsäm dä,
Uzsam da citez atnı.
«Sin ciñeldeñ!» — diseñ ikän,
Sin bulaçaksıñ haklı.

Hätta kürälätä torıp
Kara disäñ dä aknı —
Sin haklı, çönki yäşlegeñ
Älegä sineñ yaklı.

Sineñ yäşlek — sineñ köçeñ,
Bulsın gel sineñ yaklı.
Şul yaklauçıñ taşlamasa,
Bulırsıñ härçak haklı.

2002.


***

Minem sagınu sezneñ öyegezgä
Sinnän alda kaytıp citär dä,
Sin kerügä, nazlı pesiyeñ bulıp,
Kütärtterer üzen cilkäñä.

Sin nazlarsıñ anı «yomşagım» dip,
Koçagıña alıp söyärseñ.
Berkemgä dä äytmäs serläreñne
Aña gına ışanıp söylärseñ.

Ä ber çittä Söyü karap torır,
Bu küreneşkä çiksez kuanıp.
Sagınuım kalır sineñ belän,
Yomşak çäçläreñä uralıp.

Sin sizmässeñ berni, ä şulay da,
Çäçläreñä kuysañ kagılıp.
Ber yaktılık töşär yözläreñä,
Täräzädän kergän Ay bulıp.

2002.


***

Sin kitteñ dä
küñelem bup-buş kaldı,
Böten yäme bette dönyanıñ.
Kanatları sıngan koş şikelle,
Bärgälände ap-ak hıyalım.

Tön yılgasın yözep çıga-çıga,
Köçem betep, arıp yıgıldım.
Yarda sin yuk, äkren genä üksep,
Yalgız talga barıp sıyındım.

Salkın cilgä kükrägemne açtım:
— Suıtıgız minem yöräkne.
Cillär kinät kaynarlanıp kitte,
Ötep-ötep aldı kükräkne.

İrenemdä yılmayular sünde,
Yözläremnän kaçtı yaktılık.
Küñel kılı, özeläm-özeläm diyep,
Bar köçenä kuydı tartılıp.

Ä bit, yuksa, şayarudan gına
Kitkän kebek idem kabınıp.
Hıyallardan uçak yaga-yaga
Yäşärmender, ahrı, sagınıp.

2002.


***

Mähäbbät — artık mäşäqat,
Min kurkam mäşäqattän.
Kem soñ fayda kürgän äle
Söyüdän, mähäbbättän?!

Läylä — Mäcnün, Tahir — Zöhrä,
Alar yangan, ni kalgan?
Berni dä kalmagan ikän,
Dimäk, barsı da yalgan.

Yuk, yuk, mähäbbät turında
Süz kuzgatmagız bütän.
Äyterlär: bu biçara da
Bezneñ kük yülär ikän.

2002.


***

Räncetkännär sine, räncetkännär,
Bik tä rähimsez şul bu dönya.
Kölä-kölä yögerep bargan çakta
Üsep çıga yulga zur kıya.

Başıñ belän kilep bäreläsen,
Çelpärämä kilä ömetlär.
Ömeteñneñ vatıkların hätta
Taptap kitä usal köçeklär.

Kayda soñ sez vatık hıyallarnı
Yalgıy belä torgan keşelär?
Miña gına nigä oçrıy, disen
Üzläre zur, canı keçelär.

Ällä miña bähet çişmäsennän
Yatıp su eçülär harammı?
Kaysı agaçlardan yafrak özim
Kaplar öçen kanlı yaramnı?

Räncetkännär sine, räncetkännär,
Bik usal şul bezdä keşelär.
Üç saklamıyk läkin bez alarga,
Köçle bula almıy üçlelär.

2002.


***

Monnan soñ berkemne söymäm,
Digän ideñ bit, yöräk?
Tagın kem şırpı taşladı,
Nigä yanasıñ dörläp?

İnde bütän hiçber kızga
Karamam digän küzlär
Aykıy tönge yoldızlarnı,
Sineñ karaşın ezläp.

Berkemgä tatlı süz äytmäm,
Dip antlar eçkän telem
Tuktausız sineñ isemne
Kabatlap tora bügen.

2002.


Kemder öçen

Onıtmassıñ diyep ömetlänmim,
Onıtırsıñ hätta tösemne.
Başka hislär bik tiz kümep kitär
Yalgış kına kürgän töşeñne.

Onıtırga telämägändä dä
Onıttıra torgan säbäp bar:
İkebezne ike törle itep
Kürsätä şul bezneñ säğatlär.

Säğatlärne döresläp tä bulır,
Tik «döresläp» bulmas vakıtnı.
Kemder öçen täüge söyulär bit
Kemder öçen bula aktıkkı.

2002.


***

Oçraştırdıñ bezne nigä, yazmış,
,Ayırasın belgäç aldan uk?
Yaralamıy gına çıgamıni
İke cannı totaştırgan uk?!

Ozak kanar äle ike yöräk,

Tözälsä dä kalır ezläre.

Karap torır küktän mähäbbätneñ
Üpkä belän tulı küzläre.

«Ayırılular bezdän tormıy», — diyep
Töysäk tä bez yarsıp kükräkne.
Işandıra almabız şul moña
Yaradan kan tamgan yöräkne.
2002.
Üzenä yotıp iñ zur häbären

Küp ide, küp siña äyter süzlär...
Ul süzlärneñ kaynar taşkını
Tınnarımnı minem kısa ide,
Çıgam-çıgam diyep, aşkınıp.

Kanat yargan koşnı çıgarmıyça
Saklap totkan kebek oyada,
Yörttem-yörttem dä min süzläremne,
Irgıttım ber taşlı kıyaga.

Şul çagında taşlar yarıldı da
Çişmä bärep çıktı urgılıp.
Dulkınnarı çaptı sineñ arttan,
Ällä nindi yarsu cır bulıp.

Sin yuındıñ änä şul çişmädä,
Suın eçteñ yatıp tüşeñä.
Sizdeñ şunda: tamırlarıñ buylap
Ut yögerde sineñ eçeñä.

Yörägeñä küçkän bu utlarnıñ
Añlamadıñ läkin säbäben.
Aktı-kitte çişmä üzän buylap,
Üzenä yotıp iñ zur häbären.

1999.