Kıska Hikäyälär

(Tsikl)

1. Zamana balası

Ul kız avtobuska kilep kerügä böten halık kalkınıp kuydı. Urınnarınnan torıp, ürelep karauçılar da tabıldı.

Bolıtlı köndä kük yözendä päyda bulgan koyaş kebek ide ul. Ä koyaş, mäğlüm bulgança, yaktırtıp, cılıtıp kına kalmıyça, küzlärne dä çagıldıra, milärne, kannarnı da kızdırıp cibärä.

Bu yulı da şulay buldı.

Koyaşlı könnän balkıp kilep kergän kız yagına, soklanulı karaşlar belän bergä, yämsez, mänsez süzlär oçtı. Avtobus salonın tutırıp utırgan äbi halkı, tel çarlarga cay çıguına kuanıp, zamana balasına yabırıldı:

- Kara inde monı, ä, tämam çişenep betkän bit! Adäm mäshäräse!

- Botın-botka çalıp toruın äyt sin... Tfu, anası tapmagandır, İblis tökergänder monı!..

- Kara-kara! İzüen niçek açkan... Oyatsız! İrlärne bozıp yörüçelär şular inde, ahirätkäyem. Änä, nıklap karap kal, sineñ Äühädiyeñne dä şular yuldan yazdırgadır äle...

- Dömekkere! Niçek karap tora bit, yünsez!..

- Äytmä dä genä... Bozıluları citte yäşlärneñ... Yä, bolardan nindi igelek kürmäk kiräk?! İgelek kılu tügel, çäçlären dä tarap ürä belmilär bit alar...

Kız bu süzlärne işetmämeşkä salıştı. Äbilär şau-şuı beraz basıla töşkäç kenä, salon türenä borılıp, yöz-bitlären cıyırdı da:

- Ir-r-r! – dip, ürtäp kuydı.

Bigräklär dä kıska ide şul kızıynıñ itäkläre! Bigräklär dä açık ide şul anıñ kükräk-şäräfläre! Bigräklär dä çibär, mähäbbätle ide şul ul! Açık, yaktı yözeneñ, cilbägäy çäçläreneñ, kıygaç kaşlarınıñ, ayaz kük tösendäge küzläreneñ, çiyädäy tulışkan irennäreneñ, bit oçındagı “mähäbbät çokırları”nıñ avtobus salonındagı tirgeşle, kargışlı dönya belän bernindi urtaklıgı da yuk ide...

Äye, küñel siskänerlek, yöräk cilkenerlek däräcädä yäş, ımsındırgıç ide bu kızıy. Küplärdän ayırmalı bularak, min anı yaratıp karşı aldım, yaratıp ozatıp kaldım... Çönki min bu kıznı yahşı belä idem.

Ul ike yıl inde yalgız ber äbine karıy. Tögäl genä äytä almıym - äbiseme ul anıñ, berär tuganımı, ällä aña bötenläy çit-yat keşeme? Kön sayın, kaytkan uñayga, kibetlärdän rizık cıyıp kerep, şul tüşäk iyäsen börtekläp karap, astın-östen alıştırıp, tamagın tuydırıp, yuındırıp-kiyenderep çıga.

Beläm, kilbätsez genä töyençegen kütärep, bügen dä şul avıru äbekäy yanına çıgıp kitte ul. Küpme pıçrak, äşäke süz yagılıp kaldı anıñ yäş, saf häm mähäbbätle canına! Küpme nahak ränceş häm ärneş belän kitte ul gomereneñ ahırın yäşäp yatuçı, üz yanına kergän här igelekle cannı izge ber färeştägä tiñläp kötüçe Hoda bändäse yanına.

Bu kıska itäkle, küzlärne çagıldırırlık açık tüşle kıznıñ izge yulda yörüe hakında tagın belüçe bulgandırmı, yukmı, tögäl genä äytä almıym. Bulgandır da, çönki bu hälne yakın-tirädä küplär belä ide. Läkin alar da, min dä kıznı yaklap ber süz endäşmädek. Şunıñ belän üzebezgä gomerlek borçu häm avırlık aldık.

Bez niçek tä tüzdek. Keşe küñele tüzem bit ul. Ä menä Koyaş niçek tüzde ikän bu gamsezlekkä? Bu nahak ränceşkä niçek tüzde ikän? Änä bit ul haman yılmaya, kölä, güyä dönyada ber genä borçu da, ber genä ränceş tä kalmagan...

2. Ädäbiyät häm hastahanä

Min ul yaktaşımnı vokzal işege töbendä oçrattım.

- Sluşay, parin, min sineñ kitabıñnı ukıp çıktım. Nu yazıp ta karıysıñ mägär... Albastı karçıklarıñ belän çistıy hıyalıy itteñ, ponimayışä!.. Şäp-şäp... Küp närsägä başkaça karıy başladım... Soglasen, serlär küp äle bezneñ dönyada...

Avıl keşeläre yul çatında oçraşmıy kayda oçraşsın inde?! İkençesendä dä şul uk vokzal buyında karşıma kilep bastı:

- Sluşay, parin, bik kızık ittem bit äle dönyasın... Beläseñme närsä eşlädem? Ni za çto belmiseñ! Gomeremdä berençe märtäbä häyläläştem. Atu hiç vakıt yuk, ponimayış!.. Äle menä bu kitabıñnı satıp aldım da, vakıt tabalmıyça, ber atna kulda äväläp yörgäç, tanış vraçıma äyttem: ”Äydä, avırıym äle berär atna, menä şuşı kitapnı ukıp betergänçe genä...” – didem. Kaya barsın, koyka bülep birde. Aşamıy-eçmi, yoklamıy-nitmi, tın da almıyça ber atna buyı ukıdım. Nu, parin, yazıp ta karıysıñ tülke... Işanırga da, ışanmaska da belgän yuk... Ä sin beläseñme nindi tatlı bu toygı – ışanırıgamı, ışanmaskamı?..

Öçençe kürgändä min anı bötenläy tanımadım. Tämam betäşkän, yabıgıp, keçeräyep kalgan...

- Närsä buldı? – dip sorıym.

Däşmi. Mışnap tik tora. Tanımagan bulıp kılana hätta.

Kabatlap sorıym:

- Ni buldı? Nik däşmiseñ? – dim.

- Kit monnan!.. Tukta, parin, sinme bu?

- Min bu, min. Tanımıysıñmı ällä?

- Tanıym da, tanıymıym da.

- Niçek inde alay?

- Min, parin, üzemne dä tanımıym häzer... Tämam hıyalıylanıp bettem bugay... Toçno! Tile min häzer...

Ah-uh kilep, yaktaşım üzeneñ tarihın söylärgä kereşte.

- Şul sineñ siherle kitaplarıñ arkasında inde. Hıyalıy äsärläreñne ukıp ciñeläyä yazdım bit min, ponimayış... Äytep tä ışanmassıñ, bervakıt yokım kaçtı, annarı, divana bändä kebek, üzemne beleştermiçä, öydän çıgıp kitä başladım. Urmannarda, kırlarda kunıp kalgan çaklar da buldı. Hatın şiklänä başladı. Närsä genä eşlämädem. Eçüne taşlap karadım. Bulışmadı. Eçep tä karadım. Gluho! Bötenläy ıçkına yazdım. Arakı şaukımınnan da hätärräk bulıp çıktı bu siher digännäre... Menä äle bolnitsaga kileşem... Yatıp dävalanıp kararga isäp.... Niçek uylıysıñ – bulışır mikän?

Şaktıy kitkäç, kabat äylänep kilgän. Hälsez, boyık yözendä şul arada yaktı-nurlı çalımnar päyda bulgan. Üze kıyınsınıp kına soragan bula:

- Tagın berär yazgan äybereñ yukmı, parin? Bulsa, bolnitsaga kiterep kit äle...

3. Kömeş ayıllı bürek vakıygası

Ul könne min kayadır aşıga idem. Äybät cirgäder. Çönki iñ zatlı büregemne kiyep çıkkan idem. Yaña öyelgän kupşı kibän kebek küperep torgan ul büregemne min yıl buyı akça cıyıp aldım. Ber hikmäte dä bar: bauların ber-bersenä eläkterep kuyu öçen aña keçkenä kömeş ayıl tagılgan ide...

Baram şulay köyäz genä atlap. “Büregemne kürälärme?” – dip yak-yagıma karanıp baram. Yuk, min bara torgan alleyada nik ber can äsäre kürensen! Äle karañgı da töşep citmägän yugıysä, kaya kaçıp betkänder bu halık?!

Ä! Suık! Şuñadır. Minem genä şäp büregem bulgaç ta... Min genä ul... Bürek yakaların töşerep, kömeş ayılnı çıkıldatıp eläkterep kuyam da... cilderäm genä!

Tuktale! Cildermi genä tor... Artımnan kuıp citkän ul bändä kisägen niçek kenä kürmi kaldım soñ äle? Min isemä-akılıma kilgänçe, bu bändä başımdagı zatlı bürekne yolkıp-tartıp aldı da kiregä yögerde...

Alay tiz genä almıy torsın äle! Bu bürek öçen tikkä genä yıl buyı akça cıydımmıni min?! Şulay tiz genä kolak kagar öçen kömeş ayıllısın sayladımmıni?! İş tı! Tottırırmın min siña!

Açuım çıgıp ta bette, bürek burınıñ artınnan kuıp ta kittem, atılıp kilep, cikäsenä barıp ta yabıştım... Şulay ber-berebezgä yabışkan kileş kar östenä tägärädek. Äümäkläşep tägäräp yöribez kışkı bakça buylap: başlar yalangaç, kiyemnär tuzgan, çäçlär karga ukmaşıp katkan...

Berençe bulıp min aynıdım. Aynuım buldı, arabızda kısılıp, bärgälänep yörgän bürekne eläkterep tä aldım. Kulga bürek kergäç, tege bändädän ıçkınıp, tramvay tuktalışı kalgan yaktı uram yagına yögererlek köç tabu kıyın bulmadı... Niçek barıp citep, yögerep bargan köygä, açık işektän tramvay eçennän niçek eçkä atılıp kerüem istä dä kalmagan. Şul gına häterdä: berzaman tramvaydagı halık miña äylänep-äylänep, ürelep-ürelep karıy başlamasınmı... Kemder, hälemä kergändäy, ihlas kölemseräp kuya, kemder, şiklänep, çitkä taypıla...

Bu säyerlekneñ säbäben kaytkaç kına açıkladım: ul könne min ike bürek alıp kaytkanmın ikän bit! Üzemneke artkı yakta elenep tora, kömeş ayılı nık bulgan, küräseñ, ä karaknıñ mineke kebek ük zatlı bürege käperäyep başımda utıra! Küzemä kürenäme dip, kat-kat totıp karadım – näq mineke kebek, hätta ayılı da saf kömeştän eşlängän!

4. Hat kıyssası

Bügen berkemnän dä hat kötmi idem. Şulay da, kompyuterım artına utırıp, elektron poçtanı karap alırga buldım. Ğadät buyınça eşlängän eş kenä ide bu...

Häm menä Hodaynıñ rähmäte – miña kemnänder hat kilgän! Açam, ukıym: “Min Sezneñ icatıgıznı küptän küzätep kiläm. Üzegez belän dä yış oçraşam. Kemlegemne belergä tırışmagız. Barıber belä almayaçaksız. Min Sezneñ belän tanışu öçen yazmıym. Kiñäş sorap yazam. Sez bit küñel yazuçısı, can belgeçe, keşe küñeleneñ iñ neçkä cirlärenä dä kagıla beläsez, geroylarıgız isä üz bähetlären toyıp, hiçäyügı aña omtılıp yäşi... Küp oçrakta alar üz bähetlären tabalar, üz teläklärenä ireşälär dä...

Minem dä bik bähetle bulasım kilä. Tormışnıñ çın bähetenä ireşäsem kilä. Läkin sez, bu hatın bähettän bötenläy mährüm kalgan ikän, dip uylamagız. Hiç alay tügel! Min - berençe mähäbbät şatlıgın da, bala bäheten dä tulısınça tatıgına keşe. Läkin tormış bähete bötenläy başka ikän ul. Yäşäü yämennän, yäşäü gamennän täm tabıp, här yaña kön öçen söyenep yäşäü ikän ul... Min andıy bähetne dä beläm... Beläm kebek... Ämma şul bähetemne yugalta baruımnı toyam... Bügen minem ayak astında cir ubıla, baş östendä koyaş tonıklana...

Säbäben sorıysıñ inde (“sin” dip yaza başlavıma açulanma, minem bolay söyläşergä hokukım bar, gomer buyı aralaşıp yäşibez läsa!). Säbäbe bik banal – irem yaratmıy başladı...”

Bik serle hat bulıp çıktı bu. Tirän uylarga saldı ul mine. Uylanmaslık ta tügel ide şul: Keşe yazmışın häl itä toragn hällär hakında yaza minem “iske-yaña” (kem soñ ul?) tanışım. Älläni aptıramas ta idem, iñ gacäbe – minem öydä dä şul uk häl... Aptırap bettem: kayçandır söyep-yaratıp küñelem hatınımnı yatsına başladı, soñgı vakıtta hälälem üze dä da miña “ah” itep tormıy... Yäşräk çakta ay-hay tämle telle, neçkä küñelle ide ul minem. Ber matur süz äytep cibärsä, minem tübäm kükkä tiyä ide, canıma nıklık, yörägemä ışanıç, tänemä yegärlek iñä ide... Soñgı vakıtta canga may bulıp yata torgan matur süzlären äytmi başladı hatınım. Ul äytmägäç, min dä anıñ karşında bik yıgılıp kitmim...

Näq şul turıda yazdım hat avtorına, – minem alda üz yazmışın açıp salırga batırçılık itkän hatınkayga başkaça cavap yazarga mömkin dä tügel ide...

“Sin tormışıñnıñ säbäben ireñnän ezlämä. İñ elek üz küñeleñne cilgä kagıp kara. İseñä töşer: niçek karşılıysıñ sin anı? Niçek ozatasıñ? Äytmäsäñ dä beläm: eştän kaytkanda kaş cıyırıp karşı alasıñ, eşkä kitkändä eçke bülmädä dus hatınıñ belän telefonnan gäp satıp kalasıñ... Şulaymı? Şulay-şulay, belep toram. Nider bulgan sinen küñeleñä. Tormış vaklıkları basıp kitkän anı, gayrätne çigärerlek bertöslelek yalkıtkan, citmäsä, dus hatınnarıñ da üzläreneñ yalgız, ämma mähäbbät tarihlarına bay tormışları belän kızıktırıp toralar... Menä äyt äle: kayçan soñgı märtäbä ireñä: “Maturım”, - dip endäşteñ? Kayçan anı yuktan gına da maktap aldıñ, üsenderep kuydıñ?”

Cavap ozak kilmi tordı. Räncettem ahrı, kalgan ömeten dä sünderdem, dip uyladım. Annarı bu säyer tarihka bötenläy kul seltädem. Yukka da ışanıp kitäseñ, belmägän-kürmägän keşe süzen küñeleñä yakın alasıñ, dip, üz-üzemne bitärläp beterdem... Berazdan tämam onıttım min bu säyer hat hakında. Nik disäñ, üz tormışımda böten bulgan borçularnı onıttırırlık hällär başlanıp kitte...

Berkönne eştän kaytıp kersäm, hatınım nurlı yılmaep işekne açtı da, yäşlegebezdäge kebek, nazlı kulları belän muyınıma sarıldı. Baştarak kauşap kalsam da, bik tiz añıma kilep, anı kütärep ük aldım, ciñel, cıynak gäüdäsen koçagıma kıstım...

“Ay, sin nindi köçle! - dide ul. – Bahadirım minem!” Annarı yäşlek därten isenä töşerä başlagan tänemä sarıldı...

Kinät kenä barısı da üz urınına kayttı. Bez tagın matur gına torıp kittek. Elekkege tile mähäbbät inde bulmasa da, küñellärebezdä kabat uyangan cılı, izge hislärne “öf” itep kenä totıp, saklap-qaderläp yäşi başladık...

Min tege säyer hat hakında onıtkan idem inde. Berdän-ber könne poçtama tagın ber hat kilep kerde. Min anı şunduk tanıp aldım: “Tege tanışımnan bit bu!”

“Rähmät Siña barısı öçen dä! – dip, küptänge tanışına möräcäğat itkän kebek yazgan ul bu hatın. – Sin miña matur kiñäş birdeñ. Min näq şulay eşlädem. Çınnan da sin haklı bulıp çıktıñ. Beläseñme, min bit kayçandır küñelemdä borelänä başlap ta, çäçäk atkançı sürelgän bähetemne kabat yañarttım. Min bügen şundıy bähetle! İrem dä bähetle – min monı sizep, toyıp toram. Rähmät Siña! İnde soñgı üteneçemne dä kire kakma, zinhar! Sineñ belän küreşäsem kilä. Küzläreñä karap, ihlas rähmätemne belderäsem kilä! Bügen kiç “Bähetle” kafesına kilä almassıñmı? Sin mine şunduk tanıp alaçaksıñ, borçılma... Kötäm.”

Min riza buldım. Rähmät işetäse kilüdän tügel. Kiresençä, bu serle tanışıma üzemneñ dä rähmät äytäsem kilde. Anıñ belän hat yazışkannan soñ äybätlänep kitte minem tormışım! Üzemneñ dä şatlıgım küñeldän taşıp-tügelep tora. Şul şatlıgım belän urtaklaşır öçen hatınımnı da üzem belän alırga buldım. Tik bu könne anıñ kayadır barası bar ikän. Hälälem, yomşak, mähäbbätle kulları belän muyınıma sarılıp, bitem oçınnan übep, oçıp diyärlek çıgıp kitkäç, beraz yamansulap tordım da öyebezdän yırak tügel genä urnaşkan “Bähetle” kafesına yünäldem. Yul uñayınnan çäçäk kibetenä kerep, küperep torgan ak çäçäk bäyläme aldım. Hatınım näq şundıy çäçäklärne yarata bit. Ul yaratkaç, bu çäçäklärne başkalar da yaratadır kebek toyıldı miña. Tatlı çäçäk isenä iserep, niçek barıp citüemne sizmi dä kaldım. Beraz is-akılımnı cıyıp, fikerläremne tuplap torgannan soñ, ımsındırıp çakırgan kebek, üze açılıp-yabılıp torgan hikmätle işekkä kerep çumdım...

Hat iyäsen min bik tiz tanıp aldım. İñ türdä urnaşkan östäl artında, koçagımda sıyar-sıymas bulıp küperep torgan çäçäklär kebek ük kürkäm gölbäyläm totıp, iksez-çiksez bähete yılmayulı karaşlarında, tän häräkätlärendä, can sulışında, böten yazmışında çagılgan häläl hatınım utıra ide...

İLAHİ KÖN
(Tarihi hikäyä)

Yazgı taşular vakıtı citsä, Küäş yılgası nindider ber kırgıy canvarga ohşap kala. Bu canvar tännärgä suık yögererlek itep ükerep ala da tirän uhıldap kuya... Beraz tınıp torgannan soñ, tagın ükerä, tagın uhıldıy...

Asturamnıñ böten halkı Babiçlar yortı yanına, Häsänäylär oçına cıyılgan. Monnan Küäş äybäträk kürenä. Keçeräk öy zurlıgındagı aklı-zäñgärle bozlarnıñ ber-bersenä bärelep, taralıp töşüen, şundıy uk mähabät bozlarnıñ ber minutka gına tınıçlap torgan su tigezlegen vatıp-cimerep kalkıp çıguın, kükkä aşarga teläp tä, yegärläre betep, şapıldap suga kilep töşüen karap toru kızık ta, şomlı da ide.

Küäştäge manzaraga mökibbän kitkän halık Babiçlar yagınnan yögerep çıkkan keçkenä malaynı şäylämi dä kaldı. Bakça kapkasınnan tägäräp diyärlek kilep çıkkan bu “ak törgäk” koyma belän yılga arasındagı un-unbiş adımnı oçıp kına uzdı da yarga yakınlaşkan ber boz kisägenä sikerep tä mende.

Şunı gına kötep torgan kebek, Küäş yılgasınıñ töbenä suzılıp yatkan “canvar” ä digänçe bu boznı üz kuyınına elep aldı häm böterä-böterä eçkä alıp kerep kitte. Ap-ak külmäk-ıştannan, ozın kunıçlı ak oyıkbaştan torgan ak törgäk bozlar yänäşäsendä bötenläy kürenmäs buldı.

Ber tında “ah!” dip kuygan halık isenä kilgändä olı, mähabät gäüdäle Möhämmätzakir häzrät kapkadan atılıp kilep çıkkan ide inde... Şunda keşelär tagın berdäy bulıp:

— Mähdüm!.. — diyeştelär häm tagın zähär ükerep yatkan afät däryasına tekäldelär... Barısı da ap-açık ide: “canvar” üz kuyınına berençe mähällä imamınıñ keçe ulın — uramnıñ kürke bulıp üsep kilüçe Şäyehzadä mähdümne yolıp algan ide...

Ber törkem yäşlärne, bagur-kolgalar tottırıp, tübängä yögerttelär — Şäyehzadä mengän boz yarga taba kilmäsme? Kaya çaklı barır ul? Kargavıl borılmasın borılgaç, Agıydelgä dä yırak kalmıy bit. Agıydelgä qadär kitsä?.. Ya Hoda! Kotkara kür bu gönahsız cannı!

Kemder agaçnıñ başına uk menep kitkän. Anıñ ara-tirä:

— Änä ul, änä!.. Änä-nä-nä-nä!.. Änä tagın! — digäne genä işetelep kala. Bu süzlär astagılarnıñ küñelenä cılılık, ömet birep toralar, mähdümneñ isän-imin buluın belderälär.

Kinät ber säyer häl bulıp aldı. Ällä nindi zähmätle tavışlar belän ükerep yatkan “canvar” kinät tuktap-tınıp kaldı. Ällä çirattagı uhıldau aldındagı tınlık şulay ozak bulıp toyıldı, ällä kartlarnıñ dogaları kük katına barıp ireşte — keşe zihene monı añlarlık tügel ide.

Agaç başında utırgan şäkert malaynıñ tavışı da işetelmäs buldı. Yılga östendäge gacäyep küreneştän ul da torataş bulıp katkan ide, ahrı.

Ä Küäştäge hällär, çınnan da, bik serle ide. Şäyehzadä utırgan boz, başka bozlarnı çitkä etä-etä, kinät yarga taba kilä başladı. Kayber bozlar, hätta, “ak törgäk”le boz yakınlaşu belän, üzläre ük çitkä yözep kitälär kebek ide.

Şäyehzadä utırgan boz küzgä kürenep yarga yakınlaştı. Menä dilbegä buyı ara kaldı, annarı kolga citärlek buldı, berazdan şıgırdıy-şıgırdıy yarnıñ üzle balçıgına ışkılıp yözä başladı. Şunda boz östendä kaltıranıp tuñıp utırgan Şäyehzadä dä häräkätkä kilde häm mäçe citezlege belän yarga sikerde, annarı mışnap kilep citkän Gıylman abıysınıñ kuyınına menep utırdı...

Häsänäy yarı buyında kalgan halık alarga karşı kuzgaldı. Alda yögerä-atlıy Möhämmätzakir häzrät bara ide.

Mähdüm ätisen şunda uk kürep aldı. Cirgä töşerüne sorap tıpırçına başladı. Gıylman tüzmäde, malaynı inde şaktıy korıp ölgergän cirgä bastırdı. Malay ätisenä taba yögerde. Ämma kilep citärgä berniçä adım kalgaç, şıp tuktadı, sınap-tekälep häzrätkä karap tora başladı. Bigräk tä anıñ çäçlärenä aptıradı malay. Häzrätneñ ike yak çigä çäçe, akşarga buyalgan kebek, ap-ak ide...

Möhämmätzakir häzrät tä tuktadı. Anıñ yözenä dä gacäplänü ğalämäte çıktı. Çönki ul, malayınıñ küzlärenä karau belän, kaltıranıp kitte: nindider ilahi ber tılsım belän, elekke çem-koñgırt küzlär kük tösenä kergän ide. Ul monı şunda uk izge falga yuradı häm, malayın kullarına alıp, kükkä kütärde...

Dekabr, 1994 yıl.

TÖNGE KOŞ
(Hikäyä)

Çulpan, gomerdä bulmagança, yoklıy almıy yattı. Küñelen närsäder borçıp, bimazalap tora ide anıñ. Bötenese dä tärtiptä, yugıysä. Tormışı iple genä bara, ire Nail dä tärtiple, eşçän, Çulpan öçen özelep-özgälänep tora, änä — urtak bähetläre — kızları üsep kilä. Näq menä Ence alarnıñ tormışların, küñellären, bähetlären tigezläp, bötenäytep tora da inde. Kalganı öçen borçılası yuk. Äybät fatir da, mul, citeş tormış ta bulır, Allahı boyırsa... Bulganına kanäğat itep yäşärgä kiräk.

Çulpan, äylängäläp yata torgaç, nihayät, küñel borçularınıñ säbäben uylap taptı. Küptän avılga kaytkanı yuk anıñ. Änise, ätise ni häldä ikän anda? Avırmıylarmı? Änä, nindider gripp yöri di bit... Küñelläre tınıçmı? Tınıç tügel inde anısı. Dönyanıñ törle taraflarına taralgan balaları öçen borçılıp yatalardır. Niçek tınıç bulsınnar inde?! Äle menä bu kilgännärendä dä gel balaların, onıkların barlap utırdılar. Sagınularımı, kartayularımı?

İskä alırlık ta şul. Tatu ğailä bulıp yäşädelär alar. Köne-töne kolhoz eşendä bulsalar da, kızların täüfiqlı itep üsterä aldılar, ayakka bastırdılar, keşe ittelär, eşkä urnaştırıp, tormışka birdelär... Çulpan äti-änise belän ber märtäbä genä telgä kilgänen häterli. Ber märtäbä bulsa da, berägäyle buldı, ahrı. Äle dä, cayı kilgändä, şul hakta iskä töşerep toralar.

Kızlarınıñ, bala çaktan yaratıp yörgän yegetenä kiyäügä çıkmıyça, Nail belän tormış korıp cibärüenä aptıragannar ide alar. Çulpannıñ ul vakıttagı añlayışsız ğamäle ata-ana öçen mäñgelek ser bulıp kaldı, ahrı. Menä bu kilgändä dä... Bäy, niçek istän çıkkan digen, äle küptän tügel genä kilep kittelär läsa! Çulpan belän Nail alarnı buldıra algan qadär kunak ittelär, türlärendä genä utırttılar... Yuk, äti-änise öçen borçılu tügel bu... Çulpannıñ küñelendä bötenläy bütän kaygı, bütän gam... Närsä, närsä borçıy soñ anı?

Nail yoklıy. Bik arıydır şul. Böten ğailä anıñ östendä bit... Eşe dä tıngısız. Eşe genä yarar ide, eşennän kalıp ta eşli, az bulsa da akça bulır, tormışıbız bötenäyer, dider inde. Yarata ul... Çulpannı da, Encene dä yarata. Bigräk tä kızı öçen ülep tora. Şuşı yaratuı arkasında kübräk tä irkäläp kuya. Ä tegesenä irkälänergä genä bulsın...

Yuk, ire öçen borçıla almıy Çulpan. Borçıp torgan bulsa, karamas ta ide... Kiyäügä dä çıkmas ide. Şulay da, alarnıñ bergä bulularında Nailneñ öleşe kübräk. Ul vakıtta Çulpan İlnar belän yöri ide. Sigezençe klasstan bergä alar. Mäktäptä dä, mäktäptän soñ da. Ber-bersenä ğaşıyq bulgan ike üsmergä baştarak aptırap, gacäplänep yörsälär dä, soñrak künektelär tagı — alarnıñ mähäbbätläre hakında soklanıp, hätta yaratıp söyli başladılar. Soklanırlık ta bulgandır. Kulga-kul totınışıp, avıl çitendäge urman buyında yörgän bu ike yäş yöräkne räncetkän can iyäläre, kiçerelmäs gönahlarga tarıp, şunduk tämugka äläger kebek toyılgandır şul...

Mäktäptän soñ da taşlaşmadılar. Çulpan universitetka, İlnar tözeleş institutına ukırga kerde. Alar, kulga-kul totınışıp yörüçe ğaşıyqlar yäşennän çıgıp, olı tormış hakında hıyallanıp yäşäüçe Läylä belän Mäcnüngä äverelä bardılar. Berençe mähäbbätläre şul uk ikençe, öçençe mähäbbätläre dä ide. Vakıtı citkäç, mäñge bergä bulu hakında väğdä bireştelär, anı tatlı, isertkeç übeşü belän berketep tä kuydılar.

Menä şul vakıtta Çulpan nıñ gomer yulında Nail päyda buldı. Oçraklı räveştä genä karşına çıkkan bu çibär, akıllı, itağatle yeget anı şunduk äsir itte. Moña qadär dä, İlnardan ayırılıp torgan aralarda, aña çibär, insaflı yegetlär oçramıy kalmıy ide. Läkin Çulpannıñ küñele berse artınnan da iyärep kitä almadı. İlnarına bulgan köçle mähäbbäte, aña birgän ant-väğdäse Çulpannı törle ımsınulardan, iläs-miläs toygılardan saklap-yaklap kilä ide. Nail belän bütänçä buldı... Häzer Çulpan belä inde, Nailneñ iksez-çiksez mähäbbäte üzenä cälep itte anı. Andıy mähäbbätne Çulpannıñ kinolarda gına kürgäne bar ide. Bäy, uylap karasañ, mömkin häl tügel bit bu — Nail ber ay buyı Çulpanga çäçäk taşıdı. Kön sayın ber roza çäçäge. Kön sayın ber... süz. Söyü süze! Baştarak ul süzlär Aysılunıñ yörägenä ütep kerä almasalar da, berdänber könne yäş, därtle yöräk tüzmäde, Nailneñ: «Sin minem yazmışım!» — diyüenä dörläp kabındı da kitte...

İlnar bu vakıtta avılda ide. Alar inde yäräşkännär, tuy, nikah hakında söyläşü bulmasa da, altın baldaklarga qadär alıp kuygannar. İke yak ta, üzara kileşep, tuganlaşu, kodalaşu mäşäqatläre belän yäşilär ide.

Çulpan ike ut arasında kalganın añladı. Gomerlek mähäbbäte bulgan İlnarnı yugaltudan kurıktı ul. Ä Nailneñ mähäbbäte anıñ küzlären genä tügel, añ-zihenen dä tomalap algan, böten dönyasın söyügä tutırgan bulıp çıktı. Yeget bu mäldä üze öçen dä, Çulpan öçen dä beryulı yarata ide, ahrı. Şuña kürä, Çulpan üz hisläre, üz küñele hakında älläni borçılmadı da. Böten cavaplılıknı Nailgä kaldırıp, şul uk vakıtta, avılda eşli başlagan İlnarnı da onıtırga telämiçä, baştarak çıgarılış sınauları, annarı diplom eşe belän mäşgul bulıp yäşäde.

Ul könne Çulpan mäñgegä dä onıta almas kebek. Aña bu könne, ber-ber artlı, ike yegete belän dä oçraşırga turı kilde. İkesen dä üzençä sınap karamakçı buldı ul. Nailgä: «Minem küptän yaratışıp yöri torgan yegetem bar, bütän kilmä», — disä, İlnarga: «Mine ber yeget ülep yarata, miña ul üze dä oşıy... Kiçer mine, bez sineñ belän bergä bula almıybız», — dide. Nail dä, İlnar da kaynar yäşlären tügep yıladılar. Nail, Çulpannıñ karşında tezlänep torgan kileş, üzeneñ tılsımlı süzlären kabatladı:

— Yazmışım minem!..

İlnar isä, balalarda gına bula torgan saf, kersez, ämma yäşkä tulgan küzlären mölderätep karap tordı da:

— Min sine Sebergä alıp kitäm. Eş täqdim itälär... — dide.

Çulpan Nailne sayladı. Yäş, döresräge, yaña mähäbbät köçleräk bulgandır inde. Annarı... Çulpannıñ ber dä Sebergä kitäse kilmi ide. Ä İlnar kitte. Mähäbbät soranıp, tübänsenep yörmäde, kitte dä bardı. «Çulpannan kim kızga öylänmim!» — digän. Öylängän. Süzendä torgan. Hatınınıñ tös-kıyafätenä qadär Çulpanga ohşagan, dip söyländelär... Yäşlek mähäbbäten älegä çaklı hiç onıta almıy, imeş. Tanış-beleşläre häzergä qadär kilep äytep toralar. «Bügen dä sineñ belän yäşi ul, hiç onıta almıy, hıyallanmasa gına yarar ide», — dilär. Çulpan üze dä onıta almıy anı. Töşendä yış kürä. Bähetle itep kürä. Ämma küzläre moñlı. Şulay da bula ikän: üze bähetle, üze moñlı... Kayçakta ul Nail Çulpannı yaulap algan süzlärne kabatlıy:

— Yazmışım minem! — di.

Çulpan aña şundıy uk moñsu karaş belän cavap birä:

— Nigä baştarak äytmädeñ anı, İlnar? — di. Annarı: — Minem ber dä, ber dä Sebergä kitäsem kilmägän ide şul, — dip östi. Şunda uk üz tormışı hakında söylärgä kereşä: — Minem Nail äybät. Tärtiple. Tırış. Ğailäbez öçen ülep tora. Kızıbız öçen canın birergä dä äzer... Ä! Äytergä dä onıtkanmın, minem kızım bar bit. Nişläpter ul siña ohşagan. Nigä alay ikän ä, İlnar?

— İlnar däşmi. Tik tora. Cansız, gamsez keşe kebek...

Çulpan yoklıy almadı. İlnar hakındagı uyların kuıp cibärgäç tä ozak kına äylängäläp yattı äle. Bu qadär uylanuga... Küptän tınıçlanırga, buşanırga tiyeş tä soñ... Yuk, haman şul borçu, şom... Nider bar... Bar... Nider bertuktausız kimerep, ärnetep tora anıñ can-bägıren...

Torıp östäl lampasın kabızdı, säğatkä karadı. İrtänge dürt tulıp kilä. Yuk, irtä torası yuk. Bolay gına karadı. Üze dä aptırıy: şuşı mälne, şuşı minutnı mäñgelekkä istä kaldırırga telägän kebek karadı. Säyer...

Ällä yañgır yava başladı inde? Tübä kıyıgındagı kalayda tamçılar sikereşkän kebek... Änä — cil dä uyandı, täräzä karşındagı miläş kuakları talgın gına kuzgalışıp, üzläreneñ därtle dä, şomlı da biyulärenä kereştelär...

Bu vakıtta inde tañ ata başlarga tiyeş. Nişläp haman karañgı soñ äle uramda? Nindider şomlı, davıllı, yañgırlı, karañgı tön bu... Közge, şıksız tönne häterlätä... Çulpan tagın tordı, tagın yattı. Nailneñ açılgan östen yabıştırdı, kürşedä genä, üzeneñ keçkenä karavatında cäyräp yatkan Encene ürelep karadı. Yoklıy...

Täräzä yagınnan kilgän tavışlar köçäyde. Cil köçäyde. Öy aldındagı miläşlär tagın da yarsıbrak bärgälänergä kereştelär. Alar, üzara tartkalaşu belän genä riza bulmıyça, ürelep, yabaldaş kanatları belän täräzä ölgelären kıynıy başladılar... Kanatları belän şul. Koşlar kebek! Ä? Koş? Koş bit bu? Nindider koş kilgän alarnıñ täräzäsenä... Änä niçek kıynıy täräzä ölgesen... Uyatmakçı bulamı? Närsä kiräk aña? Niçek kerä algan ul miläş kuakları arkılı? Koşmı soñ bu?

— Nail! Nail, tor äle, tor...

— Ä? Närsä buldı?

— Nail, tor inde tizräk! Täräzägä kara äle...

— Ä? Närsä? Närsä bar?

— Belmim... Närsäder bar anda... Kemder bar...

— Kemder?.. Kem?

— Belmim... Kurkam min, Nail...

Nail, torıp, täräzä yanına kitte. Ürelep karıy başladı. Anıñ kilüen kürdeme, täräzädäge koş bermälgä tınıp kalganday buldı. Läkin berazdan tagın yarsıp bärgälänergä kereşte.

— Sayıskan bu... Kayan kilgänder ul?..

Nail, tınıçlanıp, kurkuınnan kaltıranıp, yurganına törenep utırgan Çulpan yanına kilde, kulların anıñ iñbaşına kuyıp, yänäşä utırdı.

— Nail... Kuıp cibärik anı... Änä bit niçek integä...

— Häzer...

— Ä sin kurıkmıysıñmı?

— Kurıkmıym. Beraz şikländerä genä... Sayıskannıñ kilüe — naçar fal. Kaygı, bäla çakırıp kilmäsen tagı...

— Alaysa, çıkma... Üze kitär äle...

— Ber dä kitärgä ohşamagan bu... Çıgıp kumıyça bulmas...

— Alaysa min dä çıgam!

— Yuk, sin çıkmıysıñ! Ence belän kalasıñ.

— Yarar, çıkmam... Tik sin anı kıynap üterä kürmä, yäme. Koş bit ul, can iyäse.... Mesken...

— Mesken? Ber dä mesken tügel. Änä — bärep kerä inde...

— Nail...

— Äü...

— Sayıskan şıgırdıy bit, ä monıñ tavışı yuk...

— Yuk şul... Çın koş tügel bu... Serle koş, şomlı koş... Tege dogañnı ukı äle, şiklängändä ukıy ideñ bit...

Nail torıp çıgıp kitte, Çulpan äbisennän öyränep kalgan dogaların ukırga kereşte. Üzeneñ küzläre — täräzädä... Ul inde sizep, hätta tögäl belep tora: Nail, çıgıp, koymaga söyäp kuyılgan seberkene kulına aldı, kapkasın sak kına açıp, bakça eçenä kerde, ürelep, täräzä karşında bärgälänüçe sayıskannı kua başladı... Änä, änä... Seberkese dä kürenep-kürenep kitä... Karañgı, şomlı töndä täräzägä kagılıp kitkän seberke tagın da kurkınıçrak ikän... Ul, kayçakta, kanatların cäyep, eçkä kerergä azaplangan koşka bärelep-bärelep kitä. Bärelgän sayın, koş kaydadır yukka çıgıp tora. Annarı tagın päyda bula. Nail şaktıy azaplandı. Barıber üzeneken itte. Bärgäläp-sukkalıy torgaç, sayıskannı täräzädän kuıp cibärä aldı. Kaysıdır ber kitüennän koş kabat kilmäde, yukka çıktı. Nindider siher belän, cil tuktadı, miläşlär dä kinät tınıp kaldılar, hätta tön dä yaktırıp kitkändäy buldı.

Çulpan belä: tön yaktırmadı, bu — ofıkta tañ belenä başladı. Dönya üz küçärenä kayttı...

Nail kerde. Yöze citdi. Mondıy çakta: «Yöze kaçkan», — dilär. Kerde dä, östen salıp, däşmi-nitmi genä kilep, yurgan astına çumdı. Şunnan soñ gına cäymäse astınnan başın çıgardı:

— Kitte... Bik säyer koş... Koşka ohşamagan da... Onıtıyk bu turıda, — dide.

Şul yatudan ikese dä oyıp, yoklap kitkännär. Alar torganda tışta iyül koyaşı patşalık itä ide inde.

Nail, tiz-tiz genä torıp kiyende dä, aşap ta tormıyça, eşenä çıgıp kitte. Ence haman yoklıy. Çulpan da, Nail artınnan işekne biklägäç, kabat urınına kilep yattı. Yöräge yarsıp-yarsıp tibä ide... Tönge koş belän bulgan hällär häterendä yañargan sayın, ul küñel yarlarınıñ işelüen, şomlı, karañgı uylar koçagına yıgılıp töşä baruın toydı.

...Yuk,yuk, beznekelär belän berni dä bulmagandır... Äti dä, äni dä isän-saulardır... Naillär yagında da ülem-kitem kötelmi ide. Äle kiçä genä Nail telefonnan söyläşep kayttı. Barısı da tärtiptä, digännär, kışkılıkka peçän äzerlilär, munçaga yaña bura burıylar ikän...

Çulpan bolay izalanıp yatunıñ yünlegä bulmavın, bu hällärne onıttırırlık berär eşkä kereşergä kiräklegen añladı. Torıp, ker yuarga äzerlänä başladı. Uram çatındagı koyıdan su alırga çıgıp kitte. Yulda Saniyä karçık oçradı. Bu uramda alarda gına telefon bar. Ällä, röhsät sorap, avılga, öygä şaltıratıp karargamı? Öydä niçek ikän? Nişläpter küñel tınıç tügel...

Saniyä karçık şunduk riza buldı. Uramda Çulpannı yaratalar. Nailne dä yaratalar. Bigräk tä Encene yaratalar. Uramga ber bala bit ul. «Däü äniläreñä şıltıratabız», — digäç, Çulpanga Ence dä iyärde. Şulay alar ikäüläp, küçtänäçkä ber kap «fille çäy» totıp, Saniyä karçıklarga barıp kerdelär.

— Äydük, kızım, türgä uzıgız... Çäy eçep alasızmı?

Çulpan şunduk telefonga barıp yabıştı.

— Yuk, Saniyä äbi, eçep tormıybız. Şıltıratam da çıgıp kitäm... Ker kaynatırga kuygan idem. Änä, teläsä, Ence kalsın... Miña borçu gına ul, ä sezgä — tere kurçak, küpme telisez, şulkadär uynagız...

Trubkanı änise aldı.

— Äü, kızım...

— Äni, äni! Sez isän-saularmı? Berni dä bulmagandır bit?

— Nigä alay diseñ, kızım? Barıbız da isän-sau...

— Bügen naçar töş kürdem, şuña soravım, äni... Häzer tınıçlandım inde, kurıkkan idem. Yarıy şıltırattım äle, yörägem kuptı, billähi...

— Kızım, üzegez niçek soñ? Kiyäü eşlime? Encebez üsäme?

— Üsä-üsä, änä, sineñ belän söyläşergä çirat kötep utıra...

— Kızım...

— Äü, äni...

— Kızım...

— Äni, närsä? Nindi süzeñ bar?.. Äni... Äni!

— Kızım, bügen irtän İlnarnı kaytardılar...

— Niçek inde... Kaytardılar? İlnar avılga kayttımıni? Yalgamı?

— Kayttı da... Kaytmadı da...

— Äni, närsä buldı? Nik bolay söyläşäseñ?

— Kızım, İlnar ülep kayttı bit...

— Ä? Närsä? İlnarmı? Kayçan? Niçek?..

— Bügen irtän didem bit... Seberdän kaytkanda, ğailäsen hatınınıñ änilärenä kertep kaldırgan da üze avılga aşıkkan... Nıgrak aşıkkan şul sineñ İlnarıñ... İrtänge dürtlärdä yulda maşinası belän äylängän...

— Äni... Sin ni söyliseñ?.. İlnar ülgänmeni?

Çulpan, añlamaganga sabışıp, yüri soradı. Teldän kalmas öçen, akıldan yazmas öçen soradı. Şunduk ütkän töndä täräzälärenä kilgän koş isenä töşte... Kaydadır yırak yulda ülep yatkan İlnarnıñ üksez canı şulay koş bulıp kayttı mikänni? Ällä?.. Ällä, yulda çagında, uy-hıyalların kanat itep irkäse yanına kilgäç, bergäläp, kuıp cibärgängä räncep, yaktı dönyadan baş tarttımı anıñ canı?

Çulpan, buınnarı yomşap, işek töbendäge eskämiyägä utırdı. Telefon trubkası idängä şuıp töşte. Anda haman äle äniseneñ ällä kayan, dönya çitennän, ä bälki kük katınnan işetelgän kebek, tonık tavışı yañgırap tora ide:

— Kızım... Kızım... Balam... Balakayım... Küñeleñne tıy... Canıñnı cıy... Yörägeñne yarsıtma... Sineñ Naileñ bar, kızıñ bar... Tormışıñ bar... Kızım, nik däşmiseñ? Kızım!.. Balakayım!..

1 mart, 2003 yıl.

«PEDAGOG»
(Hikäyä)

Bezneñ işegaldında malaylar tatu tügel. Şuña eçem poşıp yöri. Poşmaslıkmıni? Öç malay cıyılgan cirdä ikese öçençesen kıynamıy kitmi. Yugıysä, küp tä tügellär: cämgıse altı malay. Şul altı börtek bäğır kisäge dä ber-bersen räncetep, kimsetep torsın inde! Duslık-tatulık bulmagaç, tirä-yakta da üzlärenä yünle-başlı tormış yuk... Bäy, esse cäy könendä, uramga çıgarga kurkıp, atnalar buyı öylärendä yatalar adäm mäshäräläre. Bu vakıtta alarnı kürşe uram malayları öyerläre belän sagalap, saklap yörilär. Barıber elägä... Barıber yözläre cimerelä, avız-borınnarı kara kanga bata...

Min kürşe malaylarnı tatulaştıru hakında küp uylandım. Uylana torgaç, uylap taptım... Süzem şul hakta

* * *

Ruşan isemle malay — aralarında iñ tärtipseze. Min anı bişençe-altınçı sıynıflarda ukıy dip toram, ä ul öçençedä genä ikän. Gäüdägä nık, inde buın utırtırga kereşkän bu malaydan böten bala da kurka. Läkin anıñ üzeneñ iñ kürä almaganı mäçelär.

Berkönne, ike mäçene ber-bersenä bäyläp, açı itep sızgırıp cibärgänen kürep kaldım da, ipläp kenä barıp, uñ kolagınnan eläkterep aldım.

— Kitäle-yı-yı... — dide ul, borın astınnan gına mıgırdanıp.

Min isä, ber-bersenä tagılıp, can açısı belän çıyıldap çabışıp yörgän mäçelär yagına kürsätep, üzemneñ kara eşemä kereştem.

— Ä beläseñme, mäçelär kolak iten bik yaratalar ikän, — didem, — özep birimme berärsen?

— Ä-ä-ä!.. Özmä-ä-ä!..

— Ber kolagıñ kala bit, şul citep torır sineñ añgıra başıña!

Bu könne Ruşan çınlap ta kolaksız kala yazdı. Çittän küzätep toruçı malaylar karşında anıñ abruyı nık töşte bügen. Çönki, minem kuldan ıçkınu öçen, küz yäşläre belän yılıy-yılıy yalvarırga turı kilde aña...

* * *

Ruslan — tagın ber sugış çukmarı. Ämma ul üz tiñnärenä tiyärgä kurka, kübräk keçkenälär belän bulaşa. Beryulı dürt-biş malaynı, alarga östäp berär kıznı ber öyemgä öyep kitü aña berni tormıy... Böten hikmät tä şunda: ul boks tügärägenä yöri. Mäktäbennän boks künegüläre öyränep kayta da, üzennän keçeräk balalarnı tezep kuyıp, şul künegülärne sınap karıy... Hätär küreneş bu: dürt-biş malay, yılarday bulıp, yözlären çıtıp basıp toralar, ä boks biyäläyläre kigän Ruslan alarnıñ äle yöz-bitenä, äle kolak töbenä, äle yanbaş-kükräklärenä bärep-sugıp yöri...

Min dä aptırap tormadım: ber könne tottım da üzen şul malaylar urınına bastırıp kuydım. Annarı, tege vak balalarnı çakırıp kiterep, boks biyäläyläre tottırdım:

— Sugıgız! — didem.

— Yuk, sukmıybız, annan soñ ul bezne kıynıy, — dip, bala-çagalar Ruslanga sugudan baş tarttılar.

— Menä şulay sugıgız, menä şulay, menä şulay!.. — dip, min alarga niçek sugarga kiräklegen kürsättem.

Balalar almaşlap suga başladılar. Ruslan kaçıp kitärgä uylagan ide dä, min anı şunduk totıp aldım... Berazdan, «boks şaukımı»na birelep, sugudan täm taba başlagan malaylarnı üzem tuktatırga mäcbür buldım.

— Citte! Artıgı kiräkmi... Ul inde sukkan cirneñ niçek avırtuın añladı, — didem.

* * *

Lenarga «futbol cene» kagılgan. Kuşamatı da şul hakta äytep tora, — «Maradona». Cäy dimi, kış dimi, ul härvakıt tup tibä. Kışın başka balalar hokkey uynaganda da tup totkan bulır. Läkin ber naçar ğadäte bar Lenarnıñ. Böten balalar da, anıñ kebek, futbol yaratalar, dip uylıy ul. Komandalarga bülep, malaylardan tup uynata. Uynamagannarnı kıynıy.

Köçläp uynatkaç, kemneñ uynıysı kilsen inde. Matur itep kenä çakırırga bula da soñ... Yuk, kapitan bulası kilä Lenarnıñ, kıçkırıp ämer biräse, başkalarnı üzenä buysındırası kilä. Kayçakta «huligan» Ruşan belän «bokser» Ruslan da anıñ ihtıyarına buysınırga mäcbürlär.

Berdänber könne min şul Lenar belän futbul uynarga çıktım. Kulındagı tubın tartıp aldım da böten köçemä tibep cibärdem. Annarı, küñelsez genä tubın alıp kilgän malayga talpan kebek yabıştım:

— Yä, uyna! Yäle!

İşegaldında naçar danım çıkkan ide inde. Şuña kürä, Lenar minem belän bik saklanıp, hätta şiklänep- şöbhälänep uynarga kereşte. Berazdan bergä-ber uynau anı yalkıttı, ul bu märäkäne çittän küzätep toruçı malaylarnı üzenä yärdämgä çakıra başladı.

Läkin min ul malaylarnı uyınga yakın cibärmädem. Çönki belä idem: minem belän uyın Lenarga oşamıy. Ni öçen, disäñ, tup aña eläkmi dä. İsäp 12:1 bulganda, nihayät, uyın tuktadı. Min üz maksatıma ireşkän idem inde. Mıskıllap äytep tä kuydım äle:

— İñ elek uynarga öyrän, annarı tup kütärep yörerseñ, enekäş! — didem.

Lenar moña bik ğarlände. Tubın kütärep, başın aska iyep, üzen sırıp algan malaylarga kütärelep tä karamıyça, öyenä kerep kitte.

* * *

Fännur digän malaynı da küptän küzätep yörim. Ul kübräk kızlar tiräsendä böterelä. Kızlar çırkıldagan tavış işetelsä, bel dä tor: işegaldına Fännur çıkkan! Kızlarnıñ çäçlären tartıp, kulların kayırıp, alarnı uyınçık tıçkan belän kurkıtıp yörüçe şul malay inde.

Şuşı Fännurne akılga utırtu öçen cay üzennän-üze kilep çıktı. Berkönne uram yagınnan işetelgän çäreldävek tavışka täräzädän başımnı tıgıp karasam, ni kürim: älege dä bayagı Fännur, Läylä isemle kıznı kayın agaçına bäyläp kuygan da, çın-çınlap «dopros» alıp bulaşa:

— İsemeñ niçek?

Tegese däşmi.

— İsemeñ niçek?

— Üzeñ dä beläseñ bit...

— Belmim! İsemeñ niçek dim! Soñgı märtäbä sorıym. A to!.. — Fännur, usal karaşı belän uktalıp, kizänep kuydı.

— Läylä...

— Familiyäñ?

— Mirväliyeva...

— Ätiyeñneñ iseme?

— Samat...

— Äniyeñ kem?

— Mädinä...

— Niçänçedä ukıysıñ?

— Sineñ belän ber klassta...

— Nu?!

— Dürtençedä...

Beläm inde, bernindi dä uyın tügel bu. Fännur yüri intekterä kıznı. Kızık öçen. Üzeneñ abruyın kütärü öçen. Malaylarga kämit kenä bulsın: cıyılışıp, çırayların boza-boza köleşep, karap toralar.

Niçek öydän yögerep çıguımnı sizmi dä kaldım. Kilep tä cittem, Fännurneñ külmäk yakasınnan eläkterep tä aldım. Annarı, küp söyläşep tormıyça, Läyläne azat ittem, anıñ urınına Fännurne bastırıp, şıtırdatıp bäyläp tä kuydım.

«Totkın» belän eşlärne betergäç, bu äkämätkä şakkatıp karap torgan kızlar yagına borılıp:

— Barıgız, bantiklar, tasmalar, kerşän-sörmälär, pomadalar alıp çıgıgız, häzer Fännurdän kız yasıybız, — didem.

Kızlar zihenle bulıp çıktılar, ber-bersenä karaşıp aldılar da öylärenä yögerdelär...

Fännurdän kız yasau älläni kıyın bulmadı. Cäy köne malaylar çäç aldırmıylar bit. İrenenä pomada sörtep cibärügä, Fännurgä şunduk kızlar töse kerep kitte. Miña kızlar bulışa başladılar. Başın yak-yakka çaykap, bantik bäylätmäskä tırışkan malaynıñ mañgayına ber genä çirttem, şunduk şım buldı. Berazdan Fännurebez, yözlären alartıp, irennären kızartıp, küzlärenä sörmä tartıp, baş oçında ak bantigın cilferdätep, böten işegaldın yämläp-balkıtıp tora ide inde. Şuña iğtibar ittem: çittän genä küzätep toruçı malaylar bu yulı kölmilär dä, ürtäşmilär dä... Alarnıñ aptıraulı çırayında: «Bezneñ başka kayan kilep çıktıñ äle sin?» — dip soraunı gına ukırga bula ide.

* * *

Atna-un kön digändä işegaldındagı malaylarnı «akılga utırtıp» çıktım. Küzgä kürenep üzgärdelär tegelär. Baştarak sagayıp, basınkılanıp kaldılar, annarı üzara pışan-pışan söyläşep, serläşep yöri başladılar.

Ä berkönne yakındagı urman sukmagınnan köleşä-köleşä kaytıp kilülären kürgäç, bötenläy aptıradım: närsä bulgan bolarga? Bu malaylarnıñ mondıy tatu häm dus çakların küptän kürgänem yuk ide läsa...

Kullarında — törle zurlıktagı köräklär. Balıkka töşärgä sualçan kazıp kaytalardır, mögayın, dip uyladım. Şulay da, yakın barmadım, ser birmiçä genä, kürmägängä salışıp uzıp kittem.

Min bu vakıtta urmanga yörergä çıgam. Üzem genä belgän ber sukmak bar. Şunnan yörep kaytmasam, eşem-eş, yazuım-yazu bulmıy...

Urman eçendä menä yugalam, menä yugalam dip bargan sukmak, nihayät, ber açıklıkka kilep çıktı. Min tuktap yal itä torgan urın bu. Şuşında, başlarnı äyländererlek huş isle ülän östenä cäyelep utırıp, yäisä şul hätfä çirämlekkä çalkan töşep, beraz kükkä karap yatu da küñelemä tınıçlık, canıma bäräkät birä...

Bu yulı da şul sihri açıklıkka taypılıp kerdem. Läkin, ike-öç adım atlarga ölgermädem, nindider töpsez, şıksız upkınga oçıp töşep kittem. Monıñ ni-närsä buluın añışıp ölgergänçe, şapıldap, salkın, dımlı balçık östenä barıp ta töştem...

— Ih!.. Şaytan algırı!

— Kay ciremder kaymıktı, kayırıldı, kay ciremder, sıdırılıp, totaş cärähätkä äverelde; tändäge sızlavık berazdan bäğırgä ütte, canga töşte, häm min üzemneñ bik uñaysız ber häldä kaluımnı añlıy başladım. Kemgäder, närsägäder açuım kilde. Kem tozagı bu? Kemgä kazılgan çokır? Kem etlege?..

Şunda gına ärnüle zihenemdä berdänber, ämma bik yaktı uy balkıp kitte: «Ällä... tege malaylar kazıp kittelärem? Şular älbättä! Soñgı könnärdä minem yakka häyläkär karap ütälär ide, şuşıña bulgan ikän...» Ber-ber artlı, küz aldımnan Ruşannıñ, Ruslannıñ, Lenarnıñ, Fännurneñ, bütän malaylarnıñ yözläre çagılıp ütte. Alar şat ide. Üzläre eşlägän etlektän kuanışıp, köleşep toralar ide...

Yäşermim, mondıy kölke hälgä töşüemä min nık ürtäldem. Garländem. Eçemnän genä yanap ta kuydım: «Nu kulıma eläksägez!..» Läkin şul minutta uk açuımnan kire kayttım. Nigä havalanırga? Bötenese dä tärtiptä bit, bötenese dä üz urınında. Malaylar häzer bergä, ä min... min, alarga artık ser birmiçä, hätta berkemgä dä katışı bulmagan ber can kebek, menä şuşı agaç kebek, yäisä kük yözendä salmak kına yözep yörgän bolıt şikelle, elekkeçä, tınıçlap yäşi başlarmın...

30-31 ğıynvar, 2003 yıl.

HAK ÇİŞMÄSE
(Hikäyä)

Naçar häbär tiz tarala bit ul. «Skotnik Nurulla İsmay hatını Gölşahidä belän yoklagan», — digän häbär dä yäşen tizlegendä avılga taraldı. Naçar süzgä keşe tizräk tä ışana. Göbele halkı da bu häbärgä şunduk ışandı. Älbättä inde, Gölşahidäneñ kat-kat ant yañartuına da karamastan, İsmay da ışangan, ozaklap uylap-nitep tormagan, unbiş yıl bergä yäşägän hatının, ike balası belän bergä, kugan da çıgargan.

Eş närsädäme? Eş şunda ki, Gölşahidä belän yoklavı hakında Nurulla üze maktanıp yörgän. Hätta äytkän: «Kararlık, totarlık cire dä yuk ikän anıñ, takta da kayrı gına», — digän, di. Menä şuşı süzdän başlana da inde tirä-yünne teträndergän bu tarih.

Göbele avılında yalgan kiçerelmi. Yalgançı keşe mäñgelekkä kara möher ala. Näseldän näselgä sugılıp kilä torgan älege möher bu yaklarda bik küp keşeneñ kanına toz salgan, yazmış yulların butap taşlagan. Şuña kürä dä, Göbeledä aldarga, yalganlarga tırışmıylar. Niçek kenä kıyın bulsa da, hak döresen äytep söyläşälär.

Annarı... Süzem menä şuşı «annarı» turında da inde.

Göbeledä küptännän ber säyer yola yäşäp kilä. Keşe telenä kergännärne yakındagı Küke tavı itägenä urnaşkan Hak çişmäsenä alıp barıp, «ant eçergännär»... Ant digäneñ şul çişmä suı üze bula inde. Su eçergän çakta sorıylar ikän: «Äytkännäreñ döresme?» — yänäse. Bu izge çişmä yanında keşe gel döresen genä söyli başlıy, imeş.

Şulay da, bügenge avıl bu yoladan çitläşkän. Döresräge, çitläşterelgän. Sovet vlaste vakıtında yalganda ğayeplängännärne avıl sovetına alıp kilä başlagannar. Keşeneñ yalgançımı-tügelme ikänen avıl sovetı räise bilgelägän. Häzer avıl sovetı da, anıñ räise dä yuk inde.

Nurulla belän Gölşahidä hakında yämsez süz taralgaç, Göbele avılı halkı änä şul borıngı yolanı isenä töşerde. Bu hakta avıl kartları mäçetkä cıyılıp söyläşkännär. İñ ölkännärdän sanalgan İmamgali agay äytkän, di:

— Halıkka belderegez, bu comgada böten avıl belän Hak çişmäsenä barabız, Nurullaga ant suı eçeräbez, — digän.

Göbele avılı bu häbärne tınıç kabul itte. Härhäldä, şarkıldap kölüçe dä, artık kaygıruçı da bulmadı. Kayçandır, yalganı öçen, Hak çişmäse karşındagı sazga batıp ülgän Siray näsele keşeläre genä, üzläreneñ babaların islärenä töşerep, yämsezlänep, karganıp yörgännär, di.

Niçek kenä bulmasın, hakıykatne barıber açıklarga kiräk, şuña kürä, avıl kartları niçämä-niçä yıllar onıtılıp torgan izge yolaga üzläreneñ fatihaların birgännär. Birep kenä dä kalmagannar, üzläre oyıştırıp, üzläre ük başkarıp çıgarga karar kılgannar. Añlaşıla, keşelär yazmışı häl itelä bit, hatın-kız yazmışı, balalar yazmışı, ğailä yazmışı... Avıl yazmışı da häl itelä ide bu könne. Änä bit Nurullanıñ cavabın işetergä böten avıl çıkkan.

İñ aldan İmamgali agay belän Nurulla baralar. Nurulla küñelle yılmaep bara. Ällä ser birmäskä genä tırışamı? Şulaydır, änä — küz töplärenä kuna başlagan cıyırçıklar tartılıp-tartılıp kuyalar. Salmak cilgä cilfer-cilfer kilep bargan bödrä çäçläre ul arada kaltıranıp ala. Barıber dulkınlana, borçıla Nurulla. Borçılmaslıkmıni — artınnan böten avıl bara bit...Üz-üzenä, üzeneñ ruhına, köçenä ışana Nurulla, läkin... Läkin, läkin, läkin... «Hak çişmäse» bulsa ni?! Närsä eşli ala ul anıñ belän? Ni eşli ala? Yuk, kurıkmıy Nurulla çişmädän, tik... Beraz şürli genä...

İmamgali belän Nurulla artınnan ber törkem avıl kartları iyärgän. Sabir kart, Hätmi babay, Mönir aga, Vafa häzrät, mäçet tiräsendä yörgän tagın berniçä keşe alardan totam da kalmıy kilälär... Yözläre ütä dä citdi, karaşları, yöreşläre dä citdi, änä, beraz kilälär, kilälär dä, süz kuyışkanday, barısı bergä Hak çişmäse tibep çıkkan Küke tavına kütärelep karıylar... Alar da sagayalar, şiklänälär, hätta şürlilär, ahrı, bu çişmädän...

Kartlar törkemennän arttarak tagın ike halık küçe päyda buldı. Berse — hatın-kızlar törkeme, anıñ başında kilüçe äbilär rätendä, avızın yaulık belän kaplagan, kaygı-borçularınnan sörtenä yazarday bulıp sıgılıp töşkän Gölşahidä bara, ikençe törkemne anıñ ire — İsmay citäklägän. Menä şundıy Sabantuy!

Avıldan Küke tavına qadär — çakrımlap ara. Çınlık belän hakıykat arası. Gomer arası... Şuşı aranı uzganda här keşe üz gemeren kabat kiçeräder şul üzeneñ izge häm gönahlı ğamällären kabat küz aldınnan kiçeräder... Hoday Täğalä bu taunı şunıñ öçen dä avıldan çittäräk öyep kuygandır äle... Uylansınnar, täüfikqa kilsennär, hakıykatkä kaytsınnar, digänder. Ä çişmäneñ ällä nindi sihere dä, köçe dä yuktır. Siher, köç menä şuşı ber çakrım aralıktadır, bälki? Şulaydır... Änä — Nurulla da uylana. Gölşahidä dä uyçan, gamle. Ul haman äle üzeneñ ap-ak, çibär yözen kulyaulıgı belän kaplap bara. Küzläre genä kalgan. Zäñgär kükneñ kıypılçıgı kebek... Yılıylar... Kük yılıy... Küz yäşläre, çişmä kebek, şuşı kük kisäklärennän tın gına, tıynak kına tibep çıgalar da cirgä tamalar, böten alannı çılatıp beterälär...

İsmaynıñ koyaşta yanıp, kır tuzanına katkan kara tut yöze taştan koyılgan kebek. Bolay da kısık küzläre bötenläy yabılıp betkännär, kuyı kaşlarına ak tös kungan. Çäçenä dä küptän çal kerä başlagan. Anıñ tormışı, tormışı gına tügel, yazmışı häl itelä şul bügen. Şuşı berniçä köndä hatının, balaların sagınıp bette inde ul. Tik... Küñel dä bar bit äle. Küñel belän nişlärgä?! Işana ul anısı, ışana Gölşahidäsenä. Yaratışıp, söyeşep öyläneşkän, matur, tigez gomer kiçereşkän häläle bit ul anıñ. Läkin... Tege gönah şomlıgı da ışandırıp söyli, dilär. Küñel türenä, kara yılan kebek, şik-şöbhä barıber şuışıp kerep ölgerde... Häm üzeneken itte — İsmaynıñ tele, kulı bulıp, iñ gaziz cannarnı öyennän kuıp çıgardı... Ah, tile, tile! Nişläp tile bulsın?! Kem belä Gölşahidä belän Nurulla arasında ni bulganın?!. Belsä, şuşı çişmä genä belä aladır...

Halıknıñ Hak çişmäse buyına tuplanıp, urnaşıp betüen kötebräk tordı da, İmamgali kart urtalıkka çıktı.

— Cämäğat!..

Halık şaulaşa ide äle. Şuña kürä tagın ber märtäbä kabatlarga turı kilde:

— Cämäğat, cıyılıp bettegezme?

Kartlar törkemendä torgan Hätmi abzıy böten gäüdäse belän algarak omtılganday itte dä, isäp-hisap birgändäge kebek, citdi kıyafättä söyläp kitte:

— Cide keşe yuk. İke karçık avıru, öç bala — şähärdä, Käşfi kordaş urman kisä, Häläf — iserek... Kalgannar — monda.

— İsmay belän Gölşahidä mondamı?

Yüri sorıy İmamgali kart. Monda ikänleklären belä torıp sorıy. Şulay kiräk. Yolası şundıy.

— Mondalar.

— Nurulla mondamı? — Bu sorau da yola saklap kına birelä.

— Monda.

Halıkka kızık. Balalar pırhıldap kölep kuyalar. Yäşlär yılmaep-sınap karap toralar. Alar arasında, söygännären şuşı çişmä buyına alıp kilep, ant itkännär bar. Ölkänräklär, citdi çıray çıgarıp, şomlanıp kalgannar. İñ ölkännär arasında bu yolanı kürep belgännär dä bar, ahrı. Alar, yänäşädäge berär kolakka ürelep, bu serle yolaga añlatma birep baralar...

— Menä häzer halıktan sorarga tiyeş. Beryulı cavap birergä tiyeşbez...

— Ant yolasın başlıybızmı?

— Baş-lıy-bız!..

— Nurulla, başlıybızmı?

— Başlıyk inde, ä? Küpme kötärgä bula!

— Häyerle säğattä!

— Amin!

İmamgali kart çişmä yagına, döresräge, tauga taba borılıp bastı. Keşelärdän ayırmalı bularak, Küke tavı gayät däräcädä tınıç ide. Anıñ çişmä dımınnan işelep töşkän kızıl balçıgı da, şul kızıl yardan törtep çıkkan agaç ulak ta, çişmä töbendäge küldävek tä, ul küldävekneñ tap urtasında uynaklap torgan näni «päri tuyı» da avıl tormışında yäşäp, katlaulı gomer kiçergän bu Hoda bändälären uylap çıgargan uyınga şaktıy bitaraf ide. Bu tau meñ-million yıllar şulay torgan, çişmä üze dä kimen kuymıydır... Şuña kürä dä alar keşelärdän östender, izgeräkter... Şuña kürä dä alar keşelär östennän hökem yörtergä haklıdır? Hikmät şunda gına mikän? Yuktır, tirändäräkter.

Tirändäräk? Äye şul, bezdäge çişmälär kayçandır yırak babalarıbız yäşägän diñgezlär belän totaşkan bulgan, dilär. Şul näsel babalarıbıznıñ ruhları yäşider äle bu çişmälärdä? Alar haman bezne gönah, hilaf eşlärdän saklap kalırga tırışalardır, näselne saf, imanlı, miherbanlı itep totarga telilärder? Dörese şuldır. Yuksa, niçämä-niçä yıldan soñ, niçämä-niçä buınnan soñ şuşı säyer yola yırak onıklarınıñ häterenä töşär idemeni?

— Yä, Nurulla Häyernas ulı, kilep bas çişmä karşına.

— Bastım, nu, şunnan?

— Kulıñnı çişmä östenä suz.

— Nu, suzdım.

— Toyasıñmı?

— Närsäne?

— Çişmäne toyasıñmı?

— Kem belä... Toyam bugay.

— Häzer menä şuşı çınayaknı al. — İmamgali kart Hätmi babay kiterep tottırgan çınayaknı kulına aldı da, ber mäl tın kalıp, doga gamenä birelep torgannan soñ, Nurullaga suzdı. — Çişmädän su alıp eç. Cavap totuçı bändä bu ämerne dä cirenä citkerep ütäde. Buş çınayaknı kabat İmamgali kartka suzdı.

— Sin böten halık aldında: «İsmay hatını Gölşahidä belän yokladım», — dip äytteñme?

— Äyttem.

— Yuk, tutırıp cavap bir.

— Min... Böten halık aldında... İsmay hatını Gölşahidä belän yokladım, dip äyttem.

— Häzer tagın ber märtäbä cavap bir: «İsmay hatını Gölşahidä belän yokladım», — digändä sin hak döresen äytteñme, ällä yalganladıñmı?

İmamgali kart bik citdi ide. Halık arasında da şılt itkän tavış yuk. Bigräk tä Gölşahidä basıp torgan hatın-kızlar törkeme yagında ülem tınlıgı hökem sörä. İrlär yagında da şomlı küreneş: İsmay, algarak çıgıp, böten yöze, gäüdäse belän, hätta küñele, canı belän çişmä yagına uktalgan...

Nurulla däşmiçäräk tordı. İmamgali kartnıñ süze betmägän ikän äle:

— Aşıkma, olan. Uyla. Uylarıñda şuşı doga yärdäm kılsın... — Menä ul, uçların alga cäyep, gacäyep moñlı, ahäñle tavış belän, doga ukıy başladı: — Bismillahir-rahmanir-rahim. İnnä äğtaynähäl-käüsär. Fäsalli lirabbikä üänhär. İnnä şanieäkä hüäl-äbtär...

Doga ukılıp bette. İmamgali kart «amin» tottı. Halık ta aña iyärde. Nurulla haman däşmäde. Ul, nindider sihri şaukımga elägep, säyer ber yokıga talgan kebek tora ide.

İmamgil kart katı gına endäşte:

— Cavap bir, Hoda bändäse! Hak döresen äytteñme, ällä yalganladıñmı?

— Hak döresen äyttem!

Şunda ällä närsä buldı... Küke tavı işelep, dönya cimerelep töşte diyärseñ... İñ elek hatın-kızlar göcläp aldılar. Annadı Gölşahidä, ükerep, açırgalanıp, çiräm östenä audı, irlär yagınnan İsmay cibärgän çatlı küsäk anıñ yagına oçtı... Balalar yılıy başladı... Kemder sügenep kuydı, kemder räncep kargandı, kemder kemneder yaklarga, aklarga tırıştı, kemder, Hodaynı isenä töşerep, sabırlıkka çakırdı...

Halık ozak taraldı. İñ elek yarım huşsız Gölşahidäne alıp kittelär. Annarı, kay arada arakı kabıp ölgergän İsmaynı kultıklap aldılar... İñ ahırdan kartlar kuzgaldı. Alarnıñ yözlärenä, küzlärenä karap kına närsä uylauların añlau kıyın ide. Läkin, barıber, şatlıkka karaganda, borçu, köyeneç kübräk ide alarnıñ çırayında. Nindider borıngı, tirihi gam bar ide bu isäpsez-hisapsız cıyırçıklarda...

Berazdan Hak çişmäse buyında Nurulla berüze torıp kaldı. Äle genä bulıp uzgan yola şaukımınnan haman kotıla almıy integä ide, ahrı. Nihayät, ul kinät uyangan kebek, dertläp kuzgalıp kuydı, sak kına başın borıp, tirä-yagına karanıp aldı. Menä anıñ ütä dä citdi yözenä berençe yılmayu cıyırçıkları yögerde, bu yılmayu tiz arada anıñ küzlärenä ürmäläde, tizdän böten barlıgın yalmap aldı. Gadi genä yılmayu tügel ide bu. Nindider kütärenkelek, hätta tantana bar ide anda. Sizeler-sizelmäs kenä häylä çalımnarı da sizemlänä kebek...

— Nu, şunnan?.. Kürdeñme inde? Häzer äytep karasınnar abzañnı aldakçı dip... Ber genä süz äytep karasınnar! — Nurulla, üze dä sizmästän, Hak çişmäse belän söyläşä başlagan ide. Ä çişmägä närsä — aña ul bar ni, yuk ni — çelteräp aga birä. — Nu, kem köçle soñ inde? Kem? Nindider horafatka, şaytan väsväsävenä ışanıp, üzläre kölkegä kaldılar. Şul buldı. Närsäñ bar soñ sineñ? «Hak çişmäse» digäç tä... Telim ikän, meñ yıl akkan dip tormam, tomalıym da kuyam! Monnan soñ keşe küñelenä kotkı salıp agıp yatmassıñ!.. Telim ikän, menä şuşı suıñnı bolgatıp, pıçratıp, adäm karamaslık hälgä kiteräm!..

Çişmä cavap birmäde. Ul haman üz köyenä tınıç, salmak kına aktı da aktı...

Bu häl Nurullanı çıgarınnan çıgardı. Nişläp äle ul tınıç, nigä şulay añardan kölgän kebek kılana?

Nurulla, cen açuları çıgıp, ayak kiyemnären salıp taşladı, pincägen totıp attı. Annarı, cil-cil kilep, çişmä aldındagı keçkenä sulıkka kerep kitte. Kerep tä kitte, tibenä-tibenä, anıñ saf suın bolgata başladı, annarı, balalarça takmaklap, sikerenergä ük kereşte.

Çittän berärse karap torsa, anıñ hakında tilergän, akıldan yazgan dip uylar ide mögayın... Häm yalgışmas ide. Nurulla bu minutta çınlap ta akıldan yazıp bara ide...

— Menä şulay taptap beteräm!

Çişmä, nikter, aña cavap itep, ber süz dä däşmäde.

— Menä şulay tomalap üteräm!

Çişmä däşmäde.

— Kansız kaldıram!

Çişmä, aktı da aktı...

— Cansız kaldıram!

Çişmä, aktı da aktı...

— Dömek! Dömek! Dömek!

Çişmä haman tınıç kına aguında buldı...

Yämsez cikerenep, takmaklap torgan Nurulla, üz açuı belän mavıgıp, tau alanındagı sazlıkka bata başlavın sizmäde dä. Saz balçıgı tezenä citä başlagaç kına añına kilde ul. Läkin soñ ide inde. Niçek kenä tırışsa da, ul sazlıktan sıñar ayagın da tartıp ala almadı, kiresençä koş kebek talpıngan arada, saz suı haman öskä — botlarına, annarı bilenä ürmäläde, kükrägenä citte... Menä ul üzeneñ afäten toyıp, can açısı belän kıçkırıp cibärde. Bu zähär tavış, şul uk mizgeldä kırlar aşa ütep, avılga citep kilüçe halıkka barıp ireşte.

Siskänep, därräü şul yakka borılıp karadılar. İñräüle tavış tagın kabatlandı. Tanıdılar: bu — skotnik Nurullanıñ can avazı ide. Läkin, nişläpter, keşelär üzlären bik säyer tottılar. Hak çişmäse yagına karangalap, taptanıp tordılar da, tavış-tınsız gına üz sukmaklarına töşep, yortlarına taralıştılar...

15 avgust, 2003 yıl.

TUY KOTLAVI
(Hikäyä-dialog)

- Allo...

- Allo-allo!

- Allo, tıñlıym...

- Allo, isänmesez!..

- İsänmesez! Sez kem?

- Min – Naciyä.

- Naciyä? Kem soñ sez?

- Naciyä min...

- Anısın añladım. Sezgä kem kiräk?

- Miña yazuçı abıy kiräk.

- Kem-kem?

- Yazuçı abıy. Şiğır yazuçı...

- Nu, min yazuçı...

- Oy! Sez yazuçımıni? Alaysa, sez kiräk tä inde miña!

- Nigä min sezgä? Berni dä añlamıym... Min gomumän sezne belmim...Sez dä mine belmisez, şulaymı?

- Şulay... Belmim...

-Dimäk... yalgışkansız bulıp çıga. Sau bulıgız...

- Yuk-yuk! Zinhar öçen, trubkanı kuymagız! Zinhar...

- Şunnan? Ni tagı?

- Min sezne belgän keşelärne beläm. Şul duslarıgız telefon nomerıgıznı birde dä inde...

- Alar yalgışkannar. Miña sezneñ hakta berkem ber süz äytmäde.

- Çınlap ta äytmädelärme?

- Çınlap ta äytmädelär...

- Minem üteneçne dä citkermädelärme?

- Yuk, üteneçegezne dä citkermädelär...

- Nişläp ikän?

- Anısın inde üzlärennän soragız. Ä nindi üteneç ide? Prosto kızık...

- Ä miña kızık tügel. Min sezgä bik ömetlängän idem. Häzer miña nişlärgä inde – belmim...

- Şulay da, äytep karagız...

- Üteneç dip... Tuy kotlavı yazıp birersez dip ışandırgannar ide.

- Tuy şigıre? Kotlau?

- Häzer bit şundıy ğadät – böten keşe tuyda şiğır ukıy...

- Ä kemneñ tuyı?

- Üzemneñ tuyım...

- Ä? Üzegezneñ tuyga üzegez kotlau ukıysızmı?

- Yuk la, tuy gına mineke. Ä menä kotlau - änkäy belän ätkäy öçen. Böten keşe şiğır ukıganda bez genä avızga su kabıp utırmabız inde, dip küzne dä açırmıylar... Şular öçen kotlau şigırenä zakaz birergä ide. Akçasınnan tormıym, bar minem akçam!..

- Kayda eşlisez soñ sez? Berençe kürgän, işetkän keşegä, “akçam küp, akçam küp”, dip sörän salıp torasız...

- Gafu itegez... Bankta eşlim min. Ätkäy-änkäy avılda. Üzem şähärdä toram. Eşläp ber bülmäle bulsa da fatir aldım. Üzem genä yäşim... Yäşädem...

- Ä kiyäü kem? Ul da akça yançıgımı?

- Yuk la... Kölmägez zinhar... Anıñ karavı äybät keşe ul.

- Kayda eşli? Kem bulıp?

- Älegä eşlämi. Läkin urnaşaçak. Min aña ışanam...

- Alay ikän...

- Nider kileşep betmime ällä?.. Nider oşamıymı?

- Yuk-yuk, barısı da oşıy...

- Yazasızmı inde?

- Miña zakaz bigän keşe yuk bit äle.

- Menä min biräm.

- Sez isäplänmisez. Ä menä şuşı minutta seznen tege tanışıgız ikençe ber yazuçıga tuy kotlavı yazarga zakaz birep torsa?

- Anısı şulay inde...

- Yarıy, huşıgız!

- Tuktagız äle! Tagın ber-ike genä süz... Äytegez äle: sez tuy kotlavı yaza alasız bit?

- Yaza alam älbättä! Min bit professional. Ä professional barlık ädäbi canrlarda da eşli belergä tiyeş...

- Sez genä yazıp biregez soñ şul şiğır kisägen, ä?

- Yazmıym. Yaza almaganga tügel. Uylamagız tagı...

- Nigä yazmıysız?

- Yazmıym. Säbäpläre bar.

- Min oşamadımmı sezge?

- Anıñ öçen tügel...

- Oşamadım-oşamadım... Bu nindi bäylänçek kız buldı inde, dip uylıysız, şulaymı?

- Yuk digäç yuk! Bäylänçeklek bar inde üzegezdä. Alay zıyanlı tügel, tamança gına...

- Ber dä bäylänmäs idem, bik kiräk ul şiğır miña. Şuşı minutta avılda änkäy belän ätkäy şiğır kötep utıra. İrtägä yazılışabız inde... Kilülärenä kullarına tottırırga kiräk.

- Işanıgız, bik yazar idem dä... Nigä yazmaska? Bigräk tä şundıy mölayım kızıy sorap torganda... Tik...yaza almıym şul.

- Nigä inde?

- Miña tuy kotlavı yazarga yaramıy.

- Sez bik serle söyläşäsez... Min berni dä añlamıym...

- Min üzem dä añlap beterä almıym şul, kem... Naciyä tutaş... Ällä nindi ğalämät buldı bu. Uylap karagız: kemnärgä tuy kotlavı yazıp biräm – şular hiç kenä dä yäşäp kitä almıylar, şunduk ayırılışalar...

- Çınlapmı?

- Nigä sezne aldarga?.. Şulay – ayırılışalar da kuyalar... Üzemä dä kıyın bulıp kitä. Bähetsezleklärenä min ğayeple diyärseñ... Annarı alarnıñ küzlärenä kürenergä kurkıp yäşim. Sezneñ belän dä şulay bulsınmı?

- Yuk-yuk, bez ayırılışırga tiyeş tügel...

- Şulay bulgaç, minnän şiğır sorama, yäme, akıllım...

- Soramıym. Bez bähetle bulaçakbız. Min monı beläm.

- Şulay bulsın! Sezgä bähet telim! Ä häzer sau bulıgız!

- Huşıgız... Ä! Tagın berazga gına mömkinme sezne?

- Yä, tıñlıym.

- Sez bit şiğır yazasız?

- Yazam.

- Ukıgız äle berär şigıregezne... Mähäbbät hakında bulsın. Kaynar söyü hakında...

- Min kaynar mähäbbät hakında yazmıym şul. Min kübräk sagışlı, moñsu his-toygılar belän yazam... Alay uk moñlı-zarlı buluın telämäsäm dä, gel sagışlı çıga minem äsärlär... Küñel halätem şundıy minem...

- Alay da bulamıni? Şiğır käyefkä genä karamıymıni?

- Yuk şul. Beläseñ kilsä, här küñelneñ üz haläte bula. Bervakıtta da üzgärmi torgan haläte... Kem sagışlı, kem därtle...

- Ä min nindi?

- Sezdä... bähetsezlekkä karaganda bähet kübräk. Şul hakta gına äytä alam. Kalganı minem öçen karañgı...

- Ukıgız inde, ä? Ütenep sorıym! Miña böten şiğır dä oşıy. Min keçkenädän şiğır yaratam!..

- Yarıy, alaysa... Tıñlagız.

Mähäbbätkä isem kuşıp bulsa,

Birer idem sineñ isemne.

Mähäbbätkä can da örep bulsa,

Örer idem söyü hisemne...

Mähäbbätkä küzlär kiräk bulsa,

Karaşlarım menä - alıgız!..

Tik. algançı, şuşı küzemdäge

Sagışımnı karap kalıgız...

Mähäbbätkä süzlär kiräk äle.

“Söyäm!” – diyär öçen kiräk ul.

Mähäbbätneñ yöräge dä bula,

Ezlämägez – minem yöräk ul!

Mähäbbätkä barısı da kiräk,

Yarsu yazı, moñsu köze dä...

Kaygı-häsrät kenä kiräk tügel,

Ul sagıştan tora üze dä...

- Rähmät... Bik oşadı... Tagın ukıgız...

- Onıtmadıgızmı – irtägä sezneñ tuy?

- Ukızıgız, zinhar!..

- Ukıym... Hätergä ni kilä - şunı ukıym. Küñelegezgä avır almagız, yäme... Yörägegezgä yakın cibärmägez. Bolar –minem sagış...

“Kilermen, köt”, - diseñ...

Minnän

Kotılu öçen genä.

Özäseñ serle äkiyätneñ

İñ kızık töşen genä...

Küptän beläm: süzläreñdä

Ärnep yatkan yalgan bar.

Alar iñ tatlı hıyalnı

Özep, tartıp algannar...

Üpkäm yuk. İzge cannarga

Üpkäläp bulmıy ikän.

Küñeldä - söyü däryası,

Ul mäñge tulmıy ikän...

Hıyallarıma yul avır, -

Barı ür genä alda...

Menä - yazmışımnı suzam, -

Tagın ber genä alda!

Aldanu gazaplarına

Tagın ber genä töşim.

Aldarak kebek

iñ matur,

Tatlı-gazaplı töşem!..

h h h

Yögerep-yögerep barırmın da

Kükkä kitärmen kebek.

Uçlarıña kunarmın, yä

Oçıp ütärmen übep...

Küz nurlarıñnıñ yätmäse

Üzenä tartıp alır...

Häm tau qadärle canımnan

Börtek moñ yatıp kalır.

Oçarmın-oçarmın da

ber

Töşärmen utka, beläm...

Barıber yöräk pärasen

Kayrıy-kanatka teläm!

h h h

Min kiç buyı siña hatlar yazdım,

Min tön buyı sine sagındım.

Ällä niçek kenä, yalgış kına

İñ avırtkan cirgä kagıldık.

Mähäbbätneñ bähetseze bulmıy,

Moñsu, sagışlısı bulsa da.

Şuña kürä min yılamıym, yuk-yuk,

Küzläremä yäşlär tulsa da...

Kayçan gına, kayçan küreşerbez,

Sagışıma bettem sabışıp...

Yazgan hatlarımnı kanat itep,

Cannar gına yöri kavışıp...

Şul citärme? Allo... Sez kayda!.. Nik däşmisez? Allo!

- Min monda...

- Ällä yılıysız inde? Äyttem bit ukırga kiräk tügel dip...

- Yarıy ukıdıgız äle... Äybät şiğırlär... Küñelgä tide...

- Zinhar, tınıçlanıgız...

- İğtibar itmägez. Tagın ukıgız...

- Yılamasagız gına ukıym. Sez borçılsagız – miña da kıyın bulaçak. Nu, niçek kileşäbez?

- Yuk, yılamıym.

- Yılamagız... Küz yäşe belän can suırılıp çıga ul... Ä häzer min sezgä ömet hakında öç şiğır ukıym...

Küñelemdä küpme yoldız yangan,

Sineñ yoldız barıber yaktırak.

Ay da kalka sineñ öçen genä,

Tañ da ata sineñ yaktarak...

Küñelemdä küpme hıyal yäşi,

Sineñ haktagısı – tatlırak!

Üreläm dä karıym – ömet belän

Bähet yäşi sineñ yaktarak...

h h h

Yaktı ömet birep torasıñ sin,

Sin ömetneñ üzenä ohşagan.

Küñelemdä ömet sürelsä dä,

Min barıber siña ışanam!

Bähetsezlär ällä nikadärle,

Ömetsezlär ällä nihätle.

Ömet belän bähet bergä yäşi, -

Min ışanam, dimäk – bähetle!

Min ışanam siña,

yazmışıma

Ömetlängän kebek ışanam!

Sin – yazmışnıñ üze kebek miña,

Sin bähetneñ üzenä ohşagan...

h h h

Kışka kerep kenä kilgän mäldä

Küñel inde yaznı sagına.

Kanatlarım kiyerep cilpi-cilpi,

Can-bılbılım azmı kagına?

Ömet torgan yakka kitep baram,

Karıy-karıy bähet yagına...

Naciyä akıllım, ber sorau birergä mömkinme sezgä?

- Soragız...

- Sez anı yaratasızmı?

- Kemne?

- Kemne bulsın – yaratkan keşegezne?

- Yaratkan keşemne yaratam, tik min başka keşegä kiyäügä çıgam bit...

- Añlamadım... Alay da bulamıni?

- Bula şul.

- Söylägez...

- Närsä söylim?

- Niçek bulganın söylägez... Niçek şundıy hälgä töştegez?..

- Söylisem kilmi... Açulanmagız...

- Açulanam. Min bit sezgä şiğırlär ukıdım, küñelemne açtım. Sez dä söylägez...

- Närsäsen söyliseñ inde... Min yaratkan keşe miña hıyanät itte... Böten tarih şul.

- Ä “başka keşe” digänegez yaratamı soñ?

- Äye...

- Çınlapmı?

- Çınlıgın tormış kürsäter...

- Menä siña hikmät! Üzegezgä ışanıç kalmadımıni inde?

- Yuk, minem ışanıçım kalmadı, köçem dä bette... Soñgı mähäbbätem köçemne genä tügel, canımnı suırıp algan kebek buldı... Menä sezneñ üz canıgıznıñ suırılıp çıkkanın toyganıgız barmı?

- Bar. Şiğırlärdän toymadıgızmıni?

-Toydım şul. Şuña kürä da kıyın. Menä sezneñ küñel dä tınıç tügel. Berär bähetle keşe bar mikän soñ bu dönyada, ä?

- Bar. Läkin sagışlılar kübräk, Naciyä akıllım... Sineñ şul hakta uylanganıñ barmı: yugaltularıbıznıñ säbäben çittän ezlibez... Ä bit mähäbbätebezne, yazmışıbız bilgelägän yulnı yugaltuda bez üzebez kübräk ğayeple. Şulay tügelmeni?

- Belmim... Bu minem öçen bik katlaulı...

- Sezgä katlaulı bulsa, minem öçen ap-açık: küp oçrakta üzebez ğayeple.

Menä sez üz mähäbbätegezne saklap kalu öçen närsä eşlädegez? Ä? Däşmisez... Däşmäsägez dä belep toram – berni eşlämädegez... Mähäbbät, söyü – ul üze avır eş. Här minut, här kön üz hisläreñne yaratkan keşeñ karşında dälilläp, raslap torırga kiräk... Ä sez az gına kıyınlıkka yulıgıp, keçkenä sagışka, şikle-şöbhäle yugaltuga da tüzmiçä, yaratıp yörgän keşegezgä üpkäläp, başka keşegä kitep barasız...

- Sez kayan beläsez soñ? Min bit äle berni dä söylämädem...

- Söylägez soñ...

- Bez öç yıl yaratıştık... Ayırılışırga turı kilgäç, väğdälär bireşep ayırılıştık.

- Ayırılıştıgız, alaysa? Nigä?

- Yuk, ayırılışmadık. Anı Sebergä eşkä cibärdelär. Barısı da äybät bulsa, min soñrak barırga tiyeş idem.

- Şunnan?

- Baştarak yış yazdı. Annarı hatları sirägäyde... Telefonnan aralaşu kıyınlaştı...

- Läkin bu häl genä ayırılışuga säbäp bula almıy bit äle... Bälki ul avırgandır? Bälki eşläre barıp çıkmagandır? Bälki küñelenä, sindäge kebek, şik-şöbhä kergänder? Yä, añlaştıgızmı soñ?

- Ölgermi kaldık. Bervakıt anıñ yanınnan bergä eşlägän dustı kaytıp töşte. Ul älege dustına: “Min öylänergä cıyınam”, - digän.

- Ay Alla!.. Bälki ul sezgä öylänü hakında äytergä telägänder?

- Belmim... Miña bulsa, häbär itkän bulır ide...

- Barıber añlamıym... Ayırılışu öçen bu häbär genä citmi dip uylıym. Ä bälki ul bügengä qadär sezne kötep, sezgä ışanıp yäşider? Ä? Allo, nik däşmisez? Kaya kittegez?..

- Min... monda...

- Naciyä akıllım, şunı gına äytergä telim: sezgä ber nıklap añlaşırga kiräk bulgan.

- Ul kaytkan ide...

-Şunnan?

- Oçraşmadık. Min kabul itmädem. Kaçtım... Kabat kitep bardı...

- Menä siña mä! Kayan bu qadär tiskärelek sezdä, ä? Çınlap ta, ul keşegez sezne alırga kaytkan bulsa? Nik däşmisez?

- Sez mine nigä cäfalıysız? Nigä bu soraularnı biräsez? Min bolay da küp kiçerdem, küp borçıldım... Häzer min ör-yaña tormış korırga cıyınam, añlıysızmı? İrtägä minem tuyım!..

- Nindi nigezgä korasız soñ bu yaña tormışıgıznı?

- Nindi bulsa da, minem nigez bit ul, minem tormış! Sezneñ ni katnaşıgız bar minem tormışımda, yazmışımda?

- Tuktagız äle, nigä miña açulanasız? Sezneñ säyer mähäbbätegezdä, hikmätle tormış uyınıgızda minem ber katnaşım da yuk, anısı döres... Läkin berençe bulıp sez şıltırattıgız lasa... Şulaymı? Minnän teläk şul: matur itep tuy itegez, matur itep yäşägez, bähetle bulıgız... Ä häzer mine kaldırıgız, huşıgız!..

- Zinhar, gafu itegez!.. Min divananı açulanmagız... Ütenep sorıym: bolay taşlap kaldırmagız... Sezneñ belän böten yöräk yaralarım kuzgaldı, bägırem telgälände... Häzer min nişlim inde? Kiñäş biregez, sez bit akıllı...

- Min sezgä kiñäş birmim. Birergä hokukım da, döresen genä äytkändä, telägem dä yuk. Min sezgä barı tik ber şiğır ukıym...

Koyaş nazlavına uyanam da,

Här kön açış yasıym tañnarda:

Gazap belän bähet bergä yäşi

Yar yaratıp yörgän cannarda...

Kaysı küberäk dip soramagız,

Alar arasında sagış bar.

Küñellärdä ber kıl çıñlap ala,

Şunduk taşıp çıga sagışlar!..

Bähete dä sagış bulıp yana,

Sagış bulıp ärni gazabı...

Başlanganda gazap bulsa bulsın,

Bähet bulsın ide azagı!

Bähet bulsın ide azagı!

- Rähmät... Sez – izge can...

- Yuk, min dä, sezneñ kebek ük, barı tik ğaşıyq häm sagışlı can... Yäşlek mähäbbäten yugaltıp, gomere buyı küñel tınıçlıgı taba almıyça yäşägän Hoda bändäse...

- Barıber izge keşe sez. Mähäbbät – izgelek bit ul. Mähäbbät – Hoday ihtıyarı. Hoday eşe bulmasa, bez anı añlıy algan bulır idek, şulaymı, yazuçı abıy?

- Naciyä akıllım, sez miña bolay nıgrak oşıysız. Kıyınlıklardan fälsäfä kotkara, dilär ide, hak ikän. Menä sez dä filosof bulıp barasız... Dimäk, seznen yazmışıgız bötenläy ük ömetsez tügel äle...

- Kölmägez...

- Kaya ul kölü! Kölüdän uzgan monda... Nişläp kölim, soklanam min sezgä! Ni öçenme? Sez mähäbbät öçen köräşmisez, sez anı ezlisez... gazaplanıp, bärgälänä-bärgälänä ezlisez... Bälki şulay dörester dä. Köräş – üze ük matur süz tügel. Nigä köräşergä? Ni öçen? Kem öçen? Ä bit dönya irken, dönya kiñ, cannar yılışırday cılı küp... Çınlap ta, sez haklıdır bälki, haklıdır...

- İnde sez yamansuladıgız bugay... Telisezme, min dä sezgä şiğır ukıym?

- Sez? Sez şiğır yazasızmıni?

- Yazam, nik yazmaska... Läkin min şağıyr tügel... Küñelem genä şağıyr... Tıñlıysızmı?

- Yäle-yäle...

- Läkin ğayepläştän tügel, yäme?..

Kullarıñnı suzıp kötep aldıñ,

Suzarmınmı kulnı?

Küzläreñä kertep adaştırdıñ,

Tabarmınmı yulnı?

Sineñ karaşlarga tap bulam min,

Kaya karasam da.

Sin berüzeñ kaldıñ kiläçäk häm

Ütkän arasında...

Gomer yullarında kem sin, kem sin?

Al şäfäqme, tañmı?

Bähettänme, ällä sagıştanmı -

Börtek yäşeñ tamdı...

Yazmışmı bu, ällä borçu gına

Gomer çatlarında?

Ömetter sin, sine uylap kuyam

Moñsu çaklarımda.

...Küñelemdä tugan hisneñ iseme –

“Söyü”, Hörmät”, “Qader”;

Kullarıñnı suzıp kötep aldıñ,

Yä äyt, kem sin, bäğır?

- Küptän yazasızmı?

- Kütän... Üzemne belä başlagannan birle...

- Şiğır dä yazgaç, nigä tuy kotlavın üzegez genä yazmadıgız soñ?

- Ällä yazıp karamagan disezme? Un märtäbä başlap, un märtäbä taşladım. Gel sagışlı, moñsu çıga...

- Sez haklı, tuy kotlavı şatlıklı, yaktı bulırga tiyeş...

- Şulay şul... Tagın ber sorasam, açulanmıysızmı?

- Yuk, nigä açulanıym di. Soragız.

- Yazıp biregez miña şul tuy şigıren!

- Äyttem bit inde, yaza almıym, didem. Ni öçen ikänne dä äyttem...

- Beläm. Belgängä kürä sorıym da inde: yazıgız, zinhar... Äy!.. Yazuçı abıy, nik däşmisez? Allo, inde sez yugaldıgızmı?

- Min sezne añladım, Naciyä señlem... Yazarmın...

- Rähmät.

- Läkin rähmät äytmägez! İh, yäş çaklarım bulsa! Seberdän tügel, dönya çitennän kaytıp alıp kitär idem min sezne, Naciyä akıllım! Urlap, oçırtıp alıp kitär idem!.. Menä şulay... Min inde sezneñ yegetlärdän könläşä dä başladım...

- Yuk la, sez monı miña ciñel bulsın dip kenä äytäsez... Min bit inde añladım: sezneñ yazmış ta bik bähetle bulmagan...

- Küräsezme, inde min sezneñ yuatuga mohtac...

- Hiç alay tügel. Sez köçle keşe. Çönki sez izge keşe. İzge keşe genä başkalarga ömet, köç birä ala... Sez miña ışanıç birdegez, pıskıp sünep yatkan ömetemne kabat dörlätep cibärdegez...

- Rähmät. Miña bu süzlärne işetü şulay uk rähät. Läkin eş minde genä tügel. Añlagansıñ, dimäk sin üzeñ şuña äzer bulgansıñ. Hätta şuşı izge minutnı kötep yäşägänseñ...

- Üzegezgä rähmät. Min sezneñ şulkadär küp vakıtıgıznı aldım!..

- Yuk-yuk, sez miña şulkadär küp vakıt büläk ittegez!

- Alaysa, açulanmıysız inde?

- Bähetle bulsagız – açulanmıym...

- Rähmät! Min niçek tä bähetle bulırga tırışırmın! Sau bulıgız!

- Huşıgız!

- Oy! Tagın ber genä minut!

- Tıñlıym, Naciyä.

- Zinhar, ber keçteki genä şiğır! Şiğır belän teläk telägez äle miña, ä?..

- Mömkin... Tıñla... Häm... huş!

Nindi genä teläk telim ikän?

Ni äytsäm dä haman az bulır.

İñ yahşısı, matur ber fal açıym:

- Alda gomereñ totaş yaz bulır!

Könnäreñ dä gel koyaşlı bulır,

Küñeleñä nurlar yagılır.

Ä berkönne, ber izge can çıgıp,

Yörägeñä kilep kagılır...

Kagılır da äyter:

- Moña qadär

Niçek sine kürmi yörelgän?!

...Menä şundıy matur ber fal açam:

“Yörägeñä bähet törelgän!

h h h

- Allo!

- Allo! Sälam, duskay!

- Sälam-sälam!

- Sluşay, siña üteneç bar ide. Ber bik yakın tanışım tuy kotlavı soradı. Yazuçılarnı beläm, dip maktanıp taşlagan idem şul... Yazıp bir inde, zinhar, ä? Naciyä isemle kız ul. Bik aşıgıç kiräk...

- Kayçanga?

- İrtägägä... Bulış, ä?

- İrtägä tek irtägä!

14 aprel, 2010 yıl.

- Rähmät. Miña bu süzlärne işetü şulay uk rähät. Läkin eş minde genä tügel. Añlagansıñ, dimäk sin üzeñ şuña äzer bulgansıñ. Hätta şuşı izge minutnı kötep yäşägänseñ...

- Üzegezgä rähmät. Min sezneñ şulkadär küp vakıtıgıznı aldım!..

- Yuk-yuk, sez miña şulkadär küp vakıt büläk ittegez!

- Alaysa, açulanmıysız inde?

- Bähetle bulsagız – açulanmıym...

- Rähmät! Min niçek tä bähetle bulırga tırışırmın! Sau bulıgız!

- Huşıgız!

- Oy! Tagın ber genä minut!

- Tıñlıym, Naciyä.

- Zinhar, ber keçteki genä şiğır! Şiğır belän teläk telägez äle miña, ä?..

- Mömkin... Tıñla... Häm... huş!

Nindi genä teläk telim ikän?

Ni äytsäm dä haman az bulır.

İñ yahşısı, matur ber fal açıym:

- Alda gomereñ totaş yaz bulır!

Könnäreñ dä gel koyaşlı bulır,

Küñeleñä nurlar yagılır.

Ä berkönne, ber izge can çıgıp,

Yörägeñä kilep kagılır...

Kagılır da äyter:

- Moña qadär

Niçek sine kürmi yörelgän?!

...Menä şundıy matur ber fal açam:

“Yörägeñä bähet törelgän!

h h h

- Allo!

- Allo! Sälam, duskay!

- Sälam-sälam!

- Sluşay, siña üteneç bar ide. Ber bik yakın tanışım tuy kotlavı soradı. Yazuçılarnı beläm, dip maktanıp taşlagan idem şul... Yazıp bir inde, zinhar, ä? Naciyä isemle kız ul. Bik aşıgıç kiräk...

- Kayçanga?

- İrtägägä... Bulış, ä?

- İrtägä tek irtägä!

14 aprel, 2010 yıl.