Kürşelär

(yumoreska)
Hucalık kötüen kötärgä yallangan çuvaş mucigı eçügä sabışkaç, avıl halkı kötüne çiratlap kötärgä kileşte. Gomer buyı et belän mäçe şikelle sugışıp-talaşıp yäşägän ike kürşe – Gayfi belän Sönğat bügen gomerlärendä berençe tapkır bergäläp kötügä çıktılar. Bügen alarnıñ çiratı…

Bolay äybät kenä keşelär inde üzläre. Tik menä ber-berse belän nikter urtak tel taba almıylar. Ätilärennän kürep, inde balaları da ber-bersen küralmıy başladı. Tämam doşmanlaşıp bettelär. Äle Gayfineke sörän salıp yılap kayta, äle Sönğatneke. Malayların yaklap kapka töbenä başta äniläre çıga, häm härvakıttagıça keçkenälär başlap cibärgän sugışnı ätiläre tämamlıy. Ğadättä kübräk Sönğatkä elägä, çönki Gayfi ber başka biyegräk tä, tazarak ta. Anıñ karavı, Sönğat här bäreleştän soñ Gayfine sudka birä. İnde rayondagı sudyalar da tanıp beterdelär üzlären. Här garizalarına da iğtibar itmi başladılar. Garizalar sanı altı-cidegä tulgaç kına, bötenesen bergä cıynap, sud kebek närsä ütkärep alalar. Äle Gayfi tüli ştrafnı, äle Sönğat tüli.

Ber-ike ay tınıçlanıp torgannan soñ, Sönğat gariza yazıp tagın sudka kitä. Baksañ, Gayfineñ yaña gına salıp kuygan sarayı tübäsennän Sönğatneñ yort nigezenä yañgır suı aga ikän. Gayfi dä öleşsez kalmıy, ul da sudka birep Sönğatneñ inde alma birä başlagan almagaçların kisterä. Tege gönahsız almagaçlar Gayfineñ kıyar tütälenä töşäse koyaş nurların kaplıylar ikän.

İnde menä aydan artık bardır, Gayfi här könne kürşese Sönğat abzarındagı duñgız çinagan tavışka siskänep uyana. Häyer, tege mur kırgırı närsä 15-20 minut çinagannan soñ tuktıy tuktavın. Ämma läkin şul 15-20 minut eçendä Gayfineñ köne buyınça citärlek itep käyefe kırıla. Soñgı arada açuınnan tämam şartlar däräcägä citte. Läkin tege duñgızga bäylänerlek bernindi säbäp tä yuk kebek. Ä çuçka här könne näq irtänge biştä köyläp kuygan säğat kebek çinapmı-çinıy…

...Köne buyına ber süz söyläşmädelär kürşelär. Häyer, kigävengä çıdıy almıyça dulap çapkan sıyırlarnı kuıp yörep, söyläşergä vakıtları da bulmadı. Nihayät, kiçen köç-häl belän kötüne avılga alıp kaytkaç, arıp-talıp basu kapkası töbenä kilep utırdılar.

– Tartasıñmı? – dide Gayfi, kesäsennän koyılıp betä yazgan papiros çıgarıp. Sönğat rizalıgın belderep başın kaktı. Taralıp bargan kötügä karap, süzsez genä tämäkelären tartıp beterdelär.

– Arıldı, – dip Gayfi berençe bulıp tınlıknı bozdı. Sönğat tagın baş kaktı.

Tagın ozak kına süzsez utırdılar.

- Ällä… nitikme… ä? – Busı da Gayfi ide.

- Nitikme?

– Arıldı da… Tamaknı çılatıykmı ällä dim… Mindä hatınnan yäşerep kuygan närsä bar…

Buşka eçärä cay çıkkanga söyenep, Sönğatneñ küzläre yaltırap aldı.

– Belmim tagı… digän buldı ul.

– Äydä, ber söyläşep utırırbız içmasam. Ni gomer kürşelär bulıp yäşäp, adäm rätle söyläşkän dä yuk.

Sönğat, rizalıgın belderep, tagın baş kaktı. Läkin menä kemnärdä utırırga ikänen genä kileşä almadılar. Berse dä kürşesen öyenä çakırırga batırçılık itmäde. Nik disäñ, öydä hatınnar da bar bit äle. Alar yanına niçek alıp kerergä kiräk kiçäge doşmanıñnı?! Berseneñ tırnalgan bite, ikençeseneñ çäynälgän barmakları älegäçä tözälep betmägän. Şuña kürä neytral territoriyädä – abzar artında - bäräñge bakçasındagı ızanda oçraşırga süz kuyıştılar.

Gayfi bik zur kalay tustagan belän açı bal alıp çıktı. Ä Sönğat ipi belän sugan tıgıp çıkkan ide. Ber-bersenä karamıy gına ike kürşe yänäşä utırdılar.

– Davay, mançı, – dide Gayfi, tustagannı Sönğatkä taba etep. Sönğat tustagannı alıp irennärenä tidergän genä ide, kapılt kına nider isenä töşep, kire urınına kuydı.

– Davay, üzeñ pirvıy, – dide ul astan gına Gayfigä karap.

“Işanmıy, kärlä täre”, – dip uyladı Gayfi, ä üze ni uylaganın sizdermäskä tırışıp, eh! tä itmiçä, savıtnıñ yartısın çümerep tä kuydı. Mıyıkların sörtep ber kikergännän soñ tustagannı kürşesenä etärde. Sönğat tä tustaganga suzıldı. Tagın ozak kına söyläşmiçä kikereşep utırdılar. Şul vakıt Sönğatneñ abzarınnan duñgız mırkıldagan tavış işetelde.

– Möselman keşegä ber dä kileşmi inde, kürşe, – dide Gayfi suzıp kına.

– Närsä ul? – dip kızıksındı Sönğat.

– Duñgız asrau, minäytäm, ber dä kileşmi inde dim.

– Kileşmi şul…

– Bigräk pıçrak hayvan bit.

– Pıçrak… Bik şakşı… bik sa-sı-ı…

– Nişläp asrıysıñ alay bulgaç?

– Tizdän suyam inde. Kotılam allah boyırsa, – dide Sönğat eçke ber kanäğatlänü belän.

– Karale, kürşe, nişläp akıra ul här könne irtä belän?

– Äy-y… kıynıym la min anı… yaratmıym zarazanı! – dide baldan soñ tele açıla başlagan Sönğat. – Äle öçençe kön totıp peçtem üzen, akırganın işetkänseñder, – dip, ul tagın tustaganga suzıldı.

Şul vakıt borını belän yabılıp betmägän abzar işegen açıp, bakça yakka Sönğatneñ duñgızı kilep çıktı. Çıktı da, tügäräk, mäğnäsez küzläre belän bal eçep utıruçı hucasına karap tora başladı. Kaysıdır şayanı duñgıznıñ tüp-tügäräk borını astına mıyık yasap kuygan ide. Gayfi tıyıla almıyçan şarkıldap kölep cibärde. Närsä buldı ikän dip, Sönğat tä eçüennän tuktadı. Üzenä karap torgan duñgıznı kürgäç, çırayı üzgärep kitte. Duñgız küpmeder karap torgannan soñ, yalkau gına kire abzar yagına borıldı. Şunda Gayfi kölep utırgan cirennän tuktap, şap itep avızın yaptı. Ni küze belän kürsen: duñgıznıñ sırtına idän buyavı belän käkre-bökre itep “Gayfi” dip yazılgan ide! Kalganı küz açıp yomgan arada buldı. Açuınnan şartlar däräcägä citkän Gayfi tustagannıñ sabınnan totıp, bar köçenä kürşeseneñ avızına kiterep suktı. Sönğat tustaganı-niye belän cirdä aunap yatkan arada, Gayfi tiz genä öyennän ike köpşäle au mıltıgı kütärep çıktı da, hucası yanında mırkıldap torgan “Gayfi”ne atıp üterde...

İkençe könne irtä belän kürşelär rayonga söt iltä torgan maşinaga utırıp, sudka gariza iltergä kittelär...