İke Tugan

(äkiyät)

Bik yırak zamannarda, ällä döres, ällä yuk, yäşägän, di, ike tugan. Bu ike tugannıñ bulgan, di, bik yakın dusları Yaz. Yaz alarga här yıl sayın kunakka kilä ikän. Ul alarga büläkkä sandugaçlar-turgaylar, göllär häm koyaş nurları alıp kilgän, di. Ä ike tugan alarnı bik sagınıp karşı algan ikän. Bik küñelle häm bähetle genä yäşägännär, di, bolar. Şulay itep, niçä yıllar arta kalgan.

Ber könne tugannarnıñ berse abıysınnan bik yırakka kitep urnaşkan häm ber üze genä gömer itä başlagan, di. Ul üzenä yort salgan, yort yanına tagın yort salgan, agaçlar utırtkan, cir sörgän, igen ikkän, gadi genä itep äytkändä, duslar tapkan hodaynıñ birgänenä rähmät äytep här kön öçen şatlanıp gömer itkän. Şulay itep, bu keçkenä tugan üzenä Avıl digän isem algan.

Ä olı abıysına kilgändä, ul da tik kenä yatmagan, yortlar salgan. Yortlarnı biyek-biyek, küp-küp itep tözetkän. Üzeneñ komsızlıgına tüzä almıyça zur-zur zavod-fabrikalar kordırgan. Bik tiz arada zur bayga äverelgän... Matur, kiñ yullar yasatkan.

Anıñ zavod-fabrikaları havaga kara töten çıgargan, yılgalarga pıçrak su agızgan. Läkin bernigä dä karamıy üz eşen dävam itkän ul. Şulay itep, olı tugan üzenä Şähär digän isem algan.

Könnärdän ber könne Şähärgä Yaz dusları kunakka kilep töşkän. Ul här yıldagıça göllär-çäçäklär, sandugaçlar-turgaylar alıp kilgän, di. Läkin, läkin olı tugan ber yıl öçendä bik bayıgan, di. Hätta üzeneñ iñ yakın dustın tiyeşençä karşı da ala almagan, di. Yaznıñ gölläre Şähärneñ pıçrak havasında çäçäk ata almıy azaplangannar, di, sandugaçlar-turgaylar kunıp sayrarga agaç taba almagannar ikän. Ä kübäläklär irkäläner, nazlanır öçen koyaş nurların ezläp taş öylär arasında adaşıp yöregännär, di.

Şähärneñ Yazga bik ise kitmägänlektän, ul koyaşnıñ cılı nurların da, Yaznıñ irkä göllären, moñlı sandugaç häm turgayların da kürmägän, tıymagan, di. Şähär östendä barı tik tuzan bolıtı, ä cirdä taş yullar gına ikän.

Şulay itep, Yaz ikençe dustı keçe tuganga aşıkkan. Ä keçe tugan Yaznı bik sagıngan bulgan ikän. Ul anı bik şatlanıp karşı algan. Kırlar häm bolınnar koyaş nurına kümelgän. Agaçlar yäm-yäşel yafraklarga törengän. Bolınnar allı-gölle çäçäklär belän tulgan. Şul çäçäklärgä kunıp, kübäläklär uynap oçkan. Ä sandugaçlar-turgaylar agaçlarga kunıp moñlı köylären suzgan. Avıl da yaz kilgängä bik şatlanıp, yazgı eşlärgä kereşkän ikän. Koyaşnıñ cılı nurlarınnan böten avıl yämgä kümelgän, di.

Şul könnän soñ Yaz Şähärgä bik-bik tizgä genä, sandugaçsız-turgaysız, kübäläksez, göllärsez genä kilä ikän. Şähär Yaznıñ kilgänen toymıy da kala, di. Ä Avıl Yaz kilgän sayın yäşellekkä kümelä, yämlänä, maturlana, di. Şuña kürä Avıl Yaznı, Yaz Avılnı sagınıp, küreşü könen kötep yäşilär ikän. Ä Şähär, Avıl tuganı cibärgän it-may, ipi belän kön itep, könnän-kön bayıp, tabiğatneñ maturlıgın da toymıy gömer itä, di.