Latin

Къумукъланы Айтывлары ва Аталар Сёзлери - 36

Total number of words is 1596
Total number of unique words is 1031
46.5 of words are in the 2000 most common words
65.0 of words are in the 5000 most common words
74.6 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Яшлыкъда не чачсанг, къартлыкъда шону орарсан.
Яшлыкъда этген ишинг ташгъа мюгьюр басгъандай.
Яшлыкъда янгылгъанны ким де гечер.
Яшлыкъда яш бол ‒ къартлыкъда къарт бол.
Яшлыкъны да, къартлыкъны да хадири олар тас болгъан сонг билинир.
Яшлыкъны хадирин билмеген къартлыгъында хор болур.
Яшлыкъны хадирин оьтген сонг билирсен, савлукъну хадирин ‒ гетген сонг.
Яшлыкъны хадирин оьтген сонг билирсен.
Яшмын яшнайгъанда уллу терекге сыйынма.
Яшмын яшнамай, кёк кёкюремес.
Яшмындан янгур ‒ къолай.
Яшны ‒ яшда, къатынны ‒ башда.
Яшны аврувун айтгъан – ялгъанчы.
Яшны арты да, къышны арты да ‒ бир йимик.
Яшны артыкъ макътама: къыйын болур сакълама.
Яшны бармагъы аврутур ‒ ананы юреги аврутур.
Яшны бешикден уьйрет.
Яшны гётю де ‒ бир, къышны гюню де ‒ бир.
Яшны иши ‒ яш йимик.
Яшны иши ‒ яш йимик: яш саламны биле-билмей къувугъун.
Яшны иши яш болур.
Яшны кампет берип алдата.
Яшны ким асыраса, ол ‒ анасы.
Яшны къуванчы – ата булан анадыр, оланы етим этмек – уллу хатадыр.
Яшны къуванчы – ата булан анадыр.
Яшны къуллукъгъа йиберип, артындан оьзюнг бар.
Яшны сёзю де яш бола.
Яшны сёзюн гьисапгъа алма ярамас: яшны сёзю де яш бола.
Яшны сиривге йиберме – чапдырып юрютюр.
Яшны сувгъа йиберип, артындан оьзюнг бар.
Яшны тапмагъа билген бакъмагъа да бил.
Яшны эркелетсенг, башынга минир.
Яшны эркеси бёрю болур – къызны эркеси дели болур.
Яшны эркеси бёрю болур.
Яшны яхшысы ‒ къойда, яманы ‒ тойда.
Яшсыз къатын – емишсиз терек.
Яшсыз къатын шатлыкъны англамас.
Яшсыз ожакъ – парахат къабур.
Яшсыз уьй ‒ къабур йимик.
Яшсыз уьй чыракъсыз уьй йимикдир.
Яшы – яшына, башы ‒ башына тенг.
Яшы алар уьлгюню ‒ ата алмай яшындан.
Яшы оьлмеген къатын билмес къайгъы не экенни.
542
Яшы уллудан тёрге чыкъма ярамай.
Яшы уллудан тёрге чыкъма ярамас – байлыкъны батырлыкъгъа санамас.
Яшыл тавум – яйлавум, сари чёлюм – къышлавум.
Яшыл тюс ‒ инамлыкъны, умутну тюсю.
Яшым, сакъ бол, къолларынгны биширесен. (Уланы анасыны артындан
яллайгъан кесев алып чапгъанда, анасы уланына айтгъан сёзлер).
Яшыма къатын алдым ‒ белимни къатты тартдым.
Яшынг болгъунча, яшны къыйынлыгъын билмессен // Яшынг болгъунча
яшынгны къыйынлыгъын билмессен.
Яшынг етмиш – ишинг битмиш.
Яшынгны оьзюнг уьйретмесенг, ону яшав уьйретер.
Яшынып юрюме ябалакъ тюгюлмен.
Яшыргъаныгъызны яшлардан эшитдим.
Яшыргъанынг яшлардан чыкъсын.
Яшыргъанынгны яшдан билейим.
Яшыртгъын айтдым – билмединг; гёрюне айтдым – сюймединг.
Яшыртгъын аш хабылмас.
Яшыртгъын аш хабылмас – янгызгъа ян табылмас.
Яшыртгъын бугъагъа баргъан гёрюне къозлар // Яшыртгъын бугъагъа баргъан
сыйыр гёрюне къозлар.
Яшыртгъын лакъырны яшлардан билир.
Яшыртгъын лакъырны яшлардан эшитир.
Яшыртгъын сёзню яшлардан эшитир // Яшыртгъын сёзюнгню яшлардан
эшитейик.
Яшырылгъан затынг зайыпланар ‒ берген малынг къайтып гелер.
Яшырылгъан затынг зайыпланар.
Яшырып ашагъанны къарны тоймас.
Яювдагъы зая болмас.
Яяв къонакъ – тынч къонакъ.
Яяв къонакъ ярлы этер минг тюменли байланы.
Яяв юрюген ат минир.
Яяв юрюмеген атны хадирин билмес.
Яявгъа ёл ‒ узун.
Яявну ёлун сорама ‒ янгызны гюнюн сорама.
Яявну ёлун сорама.
Яявну чангы чыкъмас.
543
Дополнение
Сырын билмейген атны артындан айланма.
Тюз ишге тувра юрю.
Табулдуну тазиятын тергемеге тарыкъ тюгюл.
Дос гёзюнден де, сёзюнден де билинер.
Итни ачувун не сюек, не таякъ басылтар.
Тавгъа гёре къар явар.
Екмеге атынг ёгъу яман, тек къурдашынг ёгъу дагъы да яман.
Харбуз бир къолгъа сыйышмас.
Айтар сёзюнг айт ‒ айтмас сёзден къайт.
Досунг эки ‒ душманынг он эки.
Эрте турмакъ ‒ Аллагь сюйген зат.
Яхшы сёзден бал тамар.
Гьар эсинге гелгенни айтып турма.
Баракалла акъча булан оьлченмей.
Аталардан къалмай ат минген.
Алини папахын Валиге гийдирип, Алини папахсыз къойгъанлай.
544
Атасына сый этмеген сыйдан тюшер.
Эл ‒ къолундагъына чомарт.
Алагъанда ‒ къардаш, берегенде танымай.
Ананы янында ‒ яхшылыкъ.
Ортакъ малда хайыр ёкъ.
Сен сакъ ‒ мен саламат.
Яшагъан гёрюр.
Янгы зат багьалы болур.
Денгизни тюбюн тапма болур ‒ яшавну тюбюн тапма болмас.
Тюз сёз яхшы къылыкъдан.
Юз керен оьлче ‒ бир керен бич.
Гьалгъа гёре гьалива, бошгъапгъа гёре къуймакъ.
Эринчеклик эр этмес.
Къалабашдан къарагъан булан тёбенг кёкге тиймес.
Енгин узун этген булан билек узун болмас.
Къара гюнлер етген булан чакъ ачылмай къалмас.
Оьзюнгде ёкъ гьакъылны оьзгелеге уьйретме.
Къайда той ‒ мени къой.
Той болмады ‒ ой болду.
Ташлар тартып ун эте.
Тишлер увакъ болгъан булан авуз гиччи болмас.
Тюшлер узакъ болгъан булан тюлге дёнюп къалмас.
Сынгъан савут ялгъанмас.
Сынгъан юрек сав болмас.
Учуз болса да ашынг, багьалы болсун башынг.
Башынг учуз этсенг бир гюн, багьасы чыкъмас минг гюн.
Таза турсанг, тиш батмас, етген бирев таш атмас.
Гьаким болмакъдан эсе, адам болмакъ ‒ къыйын.
“Гьакиммен” деп адамны сыйсыз гёрме, сыйындыр.
“Гьакиммен” деп адамны сыйсыз гёрме.
Сюйген уьйден сув ич.
Къойчу гьайсызлыкъ этсе, бёрю талар къойларын.
Къынгыр таякъны гёлеткиси тюз болмас.
Оьгюз ‒ алдан, эшек ‒ артдан, ичкичи ‒ бары да якъдан къоркъунчлу.
Эчкини ичирсенг, арслан булан ябушма къарар.
Базарда табулгъан Базайники.
Гюлмелли къурумагъа да гюн герек.
Бир тикгич де бир атлыны атландырар.
Окъа ишлеп билмеген, юн ишлер.
Талкъынг бар буса, накъышгъа чыгъар.
Сыргъалы къызлар йимик сытылыр, сен-мен десе сыналмагъан бош юрек.
Яшавунгну сына: къыйынлы гюн гелгенде, къурдашларынгны сана.
Сююв билмей не уллу, не гиччини: сюегенни сююгюз.
Садагъа учун ярлы болгъан гиши ёкъ.
миллетсиз тил болмас
Оьлю эсгерген ач къалмас.
тапса ашар, къойса яшар.
545
гьай-гьай дюнья гьай дунья,акъчасы ёкъ бай дунья...
Осур орусча арты булан къумукъча.
Иннемесден уьй тикген.
Адам гёрерин гёрмей кёрге гирмес.
Аздан аз болур, кёпден ‒ кёп.
Азны бири болма ‒ кёпню бири бол.
Айтып этгенни айыбы ёкъ.
Айтгъан сёзю ерге тюшмей.
Ямангъа да, яхшыгъа да къойма мал.
Аривни авруву кёп.
Аривлюк къарын тойдурмас.
Артда къалгъанны арт аягъы сынсын.
Аты ‒ ювукъ, оьзю ‒ сувукъ.
Атына миндиргенде ерин тилей болгъан.
Авурну уьстю булан ‒ енгилни тюбю булан.
Ашын да ашай, башын да ашай.
Ашагъанын бурнундан гелтире (чыгъара).
Аягъы тийгинче — таягъы.
Башланмагъан ишни уьстюне йылан ятар.
Бирин гёрсенг, бирин унутурсан.
Бир гюн ашагъанын экинчи гюн ашамай.
Игитлик ‒ бери, осаллыкъ ‒ гери.
Оьзюне герек бусанг, ‒ тюлкю, сен герек бусанг ‒ кирпи.
Гечеги сёз гери барар.
Яшгъа арив сёз де – бал.
Йылы сёзден юрек ял.
Насигьат, ёрав булан яшны герти ёлгъа сала.
Ялгъан айтгъан янындан тёлер.
Оьгюзню мюйюзюне къонуп келген жибин, «сабандан
гелебиз», дей болгъан.
Оьлсек де бирге, къалсакъ да бирге.
Яхшылыкъ ‒ бери, яманлыкъ ‒ гери.
Яхшы буса, ‒ сенден, яман буса, ‒ менден.
Яхшы хоншуну сатып ал.
Ине ютгъан ит йимик.
Инек аякъ бузав оьлтюрмес.
Ярлылыкъны сынамагъан байлыкъны баггаламас.
Биригивлюк болмаса, бирлик болмас.
Къыш къарлы болса, яз емишли болур.
Минчакъ тартагъанланы бары да бусурман тюгюл.
Ортадагъы – оразлы.
Кёп чайнасанг, бал да ‒ татывсуз.
Хатирли хатир гёрюр.
Къонакъ атлар къурсакъ этмес тогъайда.
Ювушанны чала, йырны чалгъан ёкъ, йылкъылайын йыргъа юген салгъан ёкъ.
Ёкъну умут дарманы.
Мажлисге асгер булан барамы?
546
Ерсиз эл – етим, элсиз ер – етим.
Къургъан уста тюгюл – къурдургъан уста.
Жагьиллик ― жан азабы.
Адамны гюйдюреген де – тил, сюйдюреген де – тил.
Татли сёз балдан татли.
Арслан гьызындан къайтмас – игит сёзюнден къайтмас.
Ат тишинден белгили ‒ игит ишинден белгили.
Бавгъа бакъ юзюм болсун, ашама юзюнг болсун.
“Аш” десенг, чаба – “иш” десенг, къача.
Текеден – сют, тембелден иш гёзлеме.
Юху къурсакъ тойдурмас.
Иш сюймесни эл сюймес.
Ун ёкъ уьйден хамур ала.
Эрте тургъанны иши онгар.
Эсги опуракъ янгысын сакълар.
Оьзю чалышып къазанмагъан адам малны хадирин билмес.
Талаплы гиши ач къалмас.
Этик гийдим деп, чарыгъынгны ташлап къойма.
Эрте тургъанны къысматы – артыкъ.
Жамаат къазаны отсуз да къайнай.
Халкъ булан яша, халкъ булан оьл.
Басылмагъан черенни ел элтер.
Халкъ булан бирге къара гюн де – байрам.
Тиз чёгюп яшама – тик туруп яша.
Эсги юртну хадири янгы юртда билинир.
Ватанына хиянат этген, оьз анасына хиянат этер.
Болажакъ яш – бешигинде белгили.
Бала – гёзню нюрю.
Англатсанг, яш да англай.
Баласыз оьмюр – тузсуз аш.
Адамлыкъ къыйынлы гюн герекдир.
Азны аяма билген кёпню де аяр.
Аз болса, етер ‒ кёп болса, гетер.
Аз сёйле ‒ билип сёйле.
Гьазир ашны устасы.
Айрылма ‒ тынч, къошулма ‒ къыйын.
Гьакъылы ёкъну тили ‒ узун.
Аллагь берген гьисапгъа гирмей.
Ашагъанынг, ичгенинг гьалал болсун ‒ гёргенинг сёйле.
Башсыз уьйде берекет болмас.
Покъ ашайгъанны къашыгъы янында болур.
Гёзеллик ‒ гёзге яхшы.
Гюлню оьмюрю аз болур.
Авлия булан иш тутма.
Терекни япыракъ безендире, инсанны ‒ опуракъ.
Тереклер гийинегенде, адамлар чечине.
Тереклер чечинегенде, адамлар гийине.
Дертим кёп ‒ дарманы ёкъ.
Дертли кёп сёйлер.
547
Делиге бёркюн ал десенг, башын алыр.
Сен айтагъан болсун ‒ къавгъа болмасын.
Сыр сырны ачар, сыр да ‒ дертни.
Сырны сёйлеген сырдан тюшер.
Тенгири бергенни гьисабы болмас.
Татли сёз ‒ балдан татли.
Утангъан адам ач къалар.
Уьйню сырын элге чыгъарма.
Гьакъыллы башгъа таш тиймес.
Биревню гёзю сокъур, биреуню гёнгю сокъур.
Сангырав тилкъавну уьйретгендей.
Сютю ёкъ деп оьгюзню тюйгендей.
Тил билген дюньяны билир, дин билген Аллагьны билир.
Чайнамаса, аш да ютюлмей.
Татывсуз шорпагъа туз кёмек этмес.
Дертлини гьалын дертли билир.
Ялгъанчыны аягъы къысгъа бола.
Аврув ‒ есине сыйлы.
Делиге ясакъ болмай.
Гишини айыбын бетине айт.
Ямангъа ачма сырынгны.
Айны этек булан япмассан.
Атны къамучу булан къувалама, арпа булан къувала.
Акъсакъ булан яшасанг, акъсамагъа башларсан.
Алагъанда арслан, берегенде чычкъан.
Балта гётерилгенче, тёнгек ял ала.
Бар деп сююнме, ёкъ деп инжинме.
Бакъа сийгени кёлге пайда.
Балжибин сакълагъан бармакъларын ялар.
Башын жувмайгъан къатын айыпны битге салар.
Байны малы от ашар, ярлыны малы ер ялар.
Бирче сюрген иннырда ябушмас.
Гёрме сюймеген тавну да гёрмес.
Гюн гёрген сув бузламас.
Душманынга оьлюм тилеме, оьзюнге яшав тиле.
Ер къулагъы етти къат.
Ишлегенинг – гишиге, уьйренгенинг – оьзюнге.
Йыламаса ярамай десе, сокъур да йылар.
Йымырткъаны къырыйын тапмассан.
Йылы сёзден йылан да ининден чыгъар.
Кюлай ёкъда– мишик гьаплар.
Къазны баласы къазгъа эрке, адамны баласы адамгъа эрке.
Къатын чачын эшсе де – къыз болмас.
Къаргъа къакъыллап учса да – къаз болмас.
Къой къоркъса да, къоркъмаса да оьлер.
Къойгъа – бичакъ, къызгъа – къучакъ.
548
Къолунг булан берсенг, аякъларынг булан аларсан.
Къуру къашыкъ авзунга ярамас.
Къыркъ къаргъагъа бир таш да таман.
Мингенинг аргъумакъ буса, йыракъ ёлунг билинмес.
Ойнап айтса да, ойлашгъанын айта.
Оьзюнгню макътамасанг, башгъалар да макътамас.
Оьзен ягъалардан чыкъса да, денгиз болмас.
Оьзюме дегенде–гючюм бар, гишиге дегенде–ишим бар.
Савгъат этилген мал тогъуз айланып есине къайтар.
Сарынынг узун, оьмюр буса къысгъа.
Сёзюню тюбюнде ташы бар.
Сёзге гёре сёйлемесенг, сёзню атасы оьлер.
Сонггъу гелген гьакъылны ач бёрюлер таласын.
Сыйлап берген–сююп алар.
Сырынгны башлап бит билер, экинчиси–ит билер, уьчюнчюсю– эл билер.
Сюзеген сыйыргъа Худай мююзлер бермей.
Сют гьамар жибинсиз болмас.
Талагъан, талагъан – гелип ташгъа урунгъан.
Тана аювгъа къардаш болмас.
Тойгъанча аша, терлегенче ишле.
Тойгъан ит сукарагъа гьапламас.
Тувар-тувмас балагъа бешик этип салынмас.
Тюбю ёкъ къазанны сувдан толтуруп болмассан.
Уьйню байлыгъын гёчегенде гёрерсен.
Къомурсгъалар бириксе, тюени де ашар.
Чортан балыкъны кёл булан къоркъутма.
Эт сатагъан гиши анасына да сюек салар.
Янгыз терек елден къоркъар, янгыз адам адамдан къоркъар.
Яхшы къонакъ гелгенде, уьйню еси де тояр.
Яхшы къылыч къынында ятмас.
549
You have read 1 text from Kumyk literature.