Latin

Къумукъланы Айтывлары ва Аталар Сёзлери - 34

Total number of words is 3890
Total number of unique words is 1414
39.2 of words are in the 2000 most common words
58.2 of words are in the 5000 most common words
67.9 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Ямангъа яман болмакъ гьар гишини ишидир ‒ ямангъа яхшы болмакъ ‒
эргишини ишидир.
Ямангъа яман этме тынч, яхшы адамгъа яхшылыкъ этме – къыйын.
Ямангъа ян болма.
Ямангъа ян болма: къачан буса да бир гюн ямангъа яман болар.
Ямангъа яхшы бол.
Ямангъа яхшы болмакъ ‒ эргишини ишидир.
Ямангъа яхшы болуп табулма.
Ямангъа яхшылар аз болур.
Ямангъа яхшылыкъ этсенг, уьюнге сав бармассан.
Ямандан – яман сёз.
Ямандан ат алгъанча, яхшыдан тай ал.
Ямандан борч алма, алсанг да ‒ харж этме.
Ямандан борч алма.
Ямандан гийимингни ташлап къач.
Ямандан гьайван ‒ яхшы.
Ямандан ёлдаш болмас, ёлдаш болса да, сырдаш болмас.
Ямандан ёлдаш болмас.
Ямандан ит – яхшы, сиркеден бит – яхшы.
Ямандан ит ‒ яхшы.
Ямандан йыракъ тур.
Ямандан къайт – яхшыны айт.
Ямандан къач – яхшыгъа къулач яй.
Ямандан къач – яхшыгъа къучакъ ач.
Ямандан къачып къутул.
Ямандан оьч къала ‒ яхшыдан иш къала.
Ямандан тав къалар ‒ яхшыдан бав къалар.
Ямандан хабар сорама.
Ямандан я къачып къутул, я ‒ танып.
Ямандан яман тувар ‒ яхшыдан яхшы тувар.
Ямандан яман югъар.
Ямандан яманлыкъ югъар – яхшыдан адамлыкъ югъар.
Ямандан яманлыкъ югъар.
Ямандан яхшы сёз чыкъмас.
Ямандан яхшы сёз эшитмессен.
Ямандан яхшы тувса, яманны юзюн жувар.
Ямандан яхшылыкъ гёзлеме.
Ямандан яхшылыкъ юкъмас.
Яманлагъа Аллагьны минг налаты.
Яманлагъа баш къошма: ямандан не гёрерсен.
Яманлагъа баш къошсанг, яманлыкъ булан гюн гетер.
511
Яманлагъа гёз къаратма.
Яманлагъа гёре сёйлеме.
Яманлагъа ян болма.
Яманланы ичинде яхшы болгъандан эсе, яхшыланы ичинде яман бол.
Яманлар булан бал ашагъанча, яхшылар булан къайгъыда ортакъчылыкъ этмек
‒ яхшы.
Яманлар булан ички ичме.
Яманлар булан ички ичме: яманлар булан олтуруп ички ичсенг, оьлгюнче
къутулмассан давундан.
Яманлар булан олтуруп ички ичсенг, оьлгюнчеге къутулмассан давундан.
Яманлар булан яхшы болгъандан эсе, яхшылар булан яман бол.
Яманлар сёкген адам – яхшы адам.
Яманлар тувса, дав башлар.
Яманлар узакъ яшай – яхшылар тез оьле дей.
Яманлар явда язылмас.
Яманлардан башынг тайдырып, яхшылар булан юрю гьаман да.
Яманлардан уьюрлеринг кёп буса, къаркъарангда бар намусунг тас болур.
Яманлы бугъагъа бузав тапдырыр.
Яманлы яхшы этмес.
Яманлыгъынгны аз гёрме – яхшылыгъынгны кёп гёрме.
Яманлыкъ булан бир иш буса, – яхшылыкъ булан минг иш бола.
Яманлыкъ сувда батмас.
Яманлыкъ терсден чыгъар.
Яманлыкъ чачгъан пашманлыкъ орар.
Яманлыкъ этген яманлыкъ гёрер.
Яманлыкъ этген яманлыкъ табар.
Яманлыкъ этген яхшылыкъ тапмас.
Яманлыкъ этгенге яхшылыкъ эт.
Яманлыкъ этгенден эсе, оьлген ‒ къолай.
Яманлыкъ этме – тынч, яхшылыкъ этме – къыйын.
Яманлыкъ этме бир къол да ‒ таман, яхшылыкъ этме эки къол да ‒ аз.
Яманлыкъ этсенг, къуванма ‒ яхшылыкъ этсенг, макътанма.
Яманлыкъ янгыз гелмей.
Яманлыкъ яны авур гелген гиши талайсыз болур.
Яманлыкъгъа – яманлыкъ, гьар гишини ишидир; яманлыкъгъа – яхшылыкъ
эргишини ишидир.
Яманлыкъгъа уьйретеген гишиден йыракъ бол.
Яманлыкъны азабын билмеген адам яхшылыкъгъа къуллукъ этип болмас.
Яманлыкъны азы да ‒ кёп.
Яманлыкъны аманлыкъ енгер.
Яманлыкъны артындан юрюген гьалаллыкъ тапмас.
Яманлыкъны артындан юрюген насип тапмас.
Яманлыкъны гёрмеген яхшылыкъны хадирин билмес.
Яманлыкъны кёп этсе, яхшы адам да ят болур.
Яманлыкъны суву къуруса да, лайы къалар.
Яманлыкъны сюрген айнымас.
Яманлыкъны сюрген яманлыкъда оьлюр.
512
Яманлыкъны эбинденяхшылыкъ гелер.
Яманлыкъны эсингде тутма.
Яманлыны ёлдашы – кёп, яхшыны гюндеши ‒ кёп.
Яманлыны, оьзюн болмаса, орнун тюй.
Яманны – тилинден, йыланны тишинден ув тамар.
Яманны – яласы, къазанны къарасы югъар.
Яманны авзун гьакъ берип токътат.
Яманны авзундан яхшы сёз чыкъмас.
Яманны авзундан яхшы сёз чыкъмас.
Яманны амалы кёп болур.
Яманны аты да ‒ яман, заты да ‒ яман.
Яманны аты яхшы булан айтылмас.
Яманны аты яхшыгъа айтылмас.
Яманны атын алгъынча, яхшыны тайын ал.
Яманны ашгъа чакъырсанг, чакъыр, тек ишге чакъырма.
Яманны ашнасы ёкъ ‒ яхшыны хатасы ёкъ.
Яманны ашы бурнунгдан чыгъар.
Яманны берген ашындан яхшыны берген суву артыкъ.
Яманны бети, яв сюртсе де, ял болмас.
Яманны билме сюйсенг, яхшылыкъ булан оьлче.
Яманны бир гьюнери артыкъ бола.
Яманны бир иши – артыкъ: ягъасы йыртыкъ.
Яманны бир къылыгъы ‒ артыкъ.
Яманны бир къылыгъы артыкъ: ягъасы йыртыкъ.
Яманны бир къылыгъы болур: о да сёзю болур.
Яманны бир малы болур, ол да багьалы болур.
Яманны бурну яйда уьшюр.
Яманны гёрмеген яхшыны билмес.
Яманны гёрмеген яхшыны хадирин билмес // Яманны гёрмейли яхшыны хадирин билмес.
Яманны гёрмей, яхшыны танглап болмай.
Яманны гючюк талар.
Яманны ёлдашы да – яман.
Яманны жангъа санама ‒ эчкини малгъа санама.
Яманны жангъа санамас.
Яманны заман унутдурмас.
Яманны ишге чакъырма ‒ ашгъа чакъыр.
Яманны иши ярты ёлда къалар.
Яманны кёпюрюнден оьтгюнче, ярдан тюш.
Яманны къатыны болгъунча, яхшыны есири бол.
Яманны къулагъы яйда уьшюр.
Яманны къучагъында ятгъынча, яхшыны аягъында ят.
Яманны къылыгъы югъар.
Яманны макътасанг, адашар.
Яманны малын алгъынча, яхшыны тайын ал.
Яманны намусу болмас – чёлню къамушу болмас.
Яманны намусу болмас.
513
Яманны олтургъан ерин гесип ал.
Яманны ою да ‒ яман.
Яманны салагъан яр да ёкъ.
Яманны сёзю де ‒ яман, оьзю де ‒ яман.
Яманны сёзю таш ярар.
Яманны сёзю юрек ярар.
Яманны сокъмагъы – айры // Яманны сокъмагъы – башгъа.
Яманны сынамагъан яхшыны билмес.
Яманны тамуру ‒ кёп.
Яманны тепсингге олтуртсанг, къызынгны тилер.
Яманны тёрюнде болгъунча, яхшыны кёрюнде бол.
Яманны тили ‒ артыкъ узун.
Яманны тили ‒ артыкъ.
Яманны тили аччы болур.
Яманны тили таш ярар, таш ярмаса, баш ярар.
Яманны тили таш ярар.
Яманны тили яман тигер.
Яманны тилин яман билир.
Яманны тухумуна къарама.
Яманны урлугъу ‒ кёп.
Яманны уьстю сув буса, кепмесдей гёрер – яман адамгъа мал юкъса, гетмесдей
гёрер.
Яманны уяты болмас.
Яманны ягъасы ‒ йыртыкъ.
Яманны язда къулагъы уьшюр.
Яманны яла япмай гюню ёкъ.
Яманны яла япмайгъан гюню болмас.
Яманны яласы югъар – къазанны къарасы югъар.
Яманны яласы югъар.
Яманны яман болур ою да, оюну да.
Яманны яман булан къувма – къанны къан булан жувма.
Яманны яман булан къувмай.
Яманны яманлыгъы бир тиймесе, бир тиер.
Яманны яманлыгъы бир юкъмаса, бир югъар.
Яманны яманлыгъы элге етер.
Яманны яманы бар.
Яманны яманы бар: ювукъ барсанг, тез югъар.
Яманны яны аз болар.
Яманны янына барма: яласы югъар.
Яманны янында тургъан да ‒ яман.
Яманны ярасы бителмес.
Яманны яхшы сёзюнден яхшыны яман сёзю ‒ къолай.
Яманны яхшы этив ‒ гьакъыллыны иши, яхшыны яман этив ‒ гьакъылсызны
иши.
Яманны яхшы этмек ‒ яхшыны иши, яхшыны яман этмек ‒ яманны иши.
Яманны яхшыдан айырып болмай.
Яманны яхшылыкъ булан енг.
514
Яманны яхшысы болгъунча, яхшыны яманы бол.
Яманны яхшысы болмай да къалмас.
Яманны яшаву ‒ яман булан.
Яманны яманлыгъы югъар.
Ямансыз яхшы болмай // Ямансыз яхшы болмас.
Ямансыз яхшы болмас ‒ яхшысыз яман болмас.
Ян гёрген яшырылмас.
Янагъан ёлавчугъа ерни хуму да – сув.
Янашалар яшав тапса, гюн бола.
Январны гюню ‒ къысгъа, февральны айы ‒ къысгъа.
Янгур булан ер яшгъарар ‒ бирлик булан эл яшгъарар.
Янгур булан ер яшнар ‒ экмек булан эл яшнар.
Янгур буса, ер яшнар ‒ экмек буса, эл яшнар.
Янгур оьбер ‒ ер гёбер.
Янгур оьзюн сел санар.
Янгур себер ‒ ер гёбер.
Янгур явмай, яз болмас.
Янгур явмаса, от оьсмес.
Янгур явса, ер яшнар.
Янгур явса, эринчекге ял.
Янгур явса, ямучу гий ‒ къар явса, долакъ байла.
Янгургъа уьйренген тамчыдан къоркъмас.
Янгурда артда къалма ‒ чыкъда алгъа барма.
Янгурда ат сайлама ‒ байрамда къыз сайлама.
Янгурда ат сайламас.
Янгурдан къачып, денгизге тюшген.
Янгурдан къачып, чоргъагъа тюшген.
Янгурдан къачып чоргъагъа тюшеми?
Янгурдан сонг гюн яндырыр – ялгъандан сонг уят яндырыр.
Янгурлар явса, ер яшнар – яманлар тувса, дав башлар // Янгурлар явса, ер
янгырыр – яманлар тувса, дав башланар.
Янгурлар явса, ер яшнар.
Янгурунгну гёрген ёкъ ‒ эки юртгъа къавгъанг бар.
Янгъан ерден тютюн чыгъар.
Янгъан ерден ялын чыгъар – сув чыкъмас.
Янгъан ерден ялын чыгъар.
Янгъан отда ялын ёкъ.
Янгъан сёйлер – янындагъылар тынглар.
Янгы алгъа юрюр ‒ эсги артда къалар.
Янгы байдан акъча алма.
Янгы гёлекге – эсги ямав.
Янгы гелин уьйню арив сибирир.
Янгы да ‒ янгы, бир ямалгъан да ‒ янгы.
Янгы да ‒ янгы, ямалгъан да ‒ янгы.
Янгы дослар тап – эсгилерин ташлама.
Янгы ерге гёчген эсги ерни макътар.
Янгы къуманда сув сувукъ гёрюнюр.
515
Янгы къурум къурулса, эсги къурум тас болур.
Янгы сибиртки арив сибире.
Янгы сибиртки таза сибире.
Янгы сибиртки уьйню арив сибирир.
Янгы сибиртки яхшы сибире.
«Янгы тонум бар», ‒ деп, эсгисин отгъа ташлама.
Янгы тувгъан – рызкъысы булан.
Янгы тувгъан бала – рызкъылы бала.
Янгы тувгъан бала рызкъылы бола.
Янгы чалгъы гючлю чалар.
Янгы чапгъан ат югюрюк болур.
Янгы элек тёрге илинир.
Янгы элек чюйде болур – янгы гелин уьйде болур // Янгы элек – чюйде, янгы
гелин – уьйде.
Янгы ювукъ ‒ балдан татли.
Янгы яшав оьзлюгюнден къурулмай.
Янгыз адам асгер болмас.
Янгыз адам карасгъа байлангъан атгъа ошай – халкъы булан болагъан адамлар
эркин яшай.
Янгыз адам карасгъа байлангъан атгъа ошай.
Янгыз атны чангы чыкъмас ‒ чангы чыкъса да, дангы чыкъмас.
Янгыз ашагъан ашынг ‒ татывсуз, чырагъынг ‒ тунукъ.
Янгыз бала – эрке бала.
Янгыз бала йылавуч болур.
Янгыз бала эрке болур.
Янгыз башым ‒ тузсуз ашым.
Янгыз башынг – къайгъысыз ашынг.
Янгыз бир сёз булан танылмас гиши.
Янгыз бир сёз булан танылмас гиши: сёзю терек буса, емишдир иши.
Янгыз болгъандан донгуз болгъан ‒ къолай.
Янгыз болгъунча, донгуз бол // Янгыз болгъунча, донгуз болайым // Янгыз
болма – донгуз бол.
Янгыз болуп тувса да, янгыз улан танылыр.
Янгыз гиши бий болмас.
Янгыз гиши есирдей турар.
Янгыз гиши эл болмас.
Янгыз гишиге узун хынжал – уллу дос.
Янгыз жибин бал этмес.
Янгыз кесев исси этмес.
Янгыз къайынгъа къуш къонмас.
Янгыз къойну бёрю ашар.
Янгыз къол булан харс урмас.
Янгыз къол тюйме тикмес.
Янгыз къол тюйме тюймес.
Янгыз къонакъгъа ‒ къой, дёрт къонакъгъа ‒ той.
Янгыз таш къала болмас – янгыз терек бав болмас.
Янгыз таш къала болмас // Янгыз ташдан къала болмас.
516
Янгыз терек бав болмас – бир ташдан къала болмас.
Янгыз терек бав болмас – мен харс ургъан булан той болмас.
Янгыз терек бав болмас – янгыз гиши бий болмас.
Янгыз терек бав болмас – янгыз таш къала болмас.
Янгыз терек бав болмас.
Янгыз терек бав этмес.
Янгыз терек къынгыр оьсюр.
Янгыз торгъай чарнамас.
Янгыз тюп бару болмай ‒ янгыз терек бав болмай.
Янгыз улан – ярлы улан.
Янгыз улан тувмай къалсын анадан.
Янгыз уьйде къазан къайнамас.
Янгыз чапгъан ат югюрюк болур.
Янгыз шагьат ‒ шагьат болмас.
Янгыз юрюп, ёл тапгъанча, кёплер булан адашгъан ‒ къолай.
Янгыз янгыз болмас, тилинде тирлиги буса.
Янгыз ярлы – оьмюрю ярлы.
Янгыз яш йылавуч болур.
Янгыз яш эрке болур.
Янгыз яшав яйнамас // Янгыз яшав яйнатмас.
Янгыз яшав яшав тюгюл.
Янгыз яшав яшнатмас.
Янгызгъа ‒ гюн де, гюч де.
Янгызгъа байрам ёкъ.
Янгызгъа ёл ‒ йыракъ.
Янгызгъа яла кёп бола.
Янгызгъа ян табылмас – яшыртгъын аш хабылмас.
Янгызгъа ян табылмас.
Янгыздан донгуз да ‒ къолай.
Янгызлагъа танг болмас.
Янгызлагъа танг къатмас.
Янгызлыкъ ‒ явдан къыйын.
Янгызлыкъ ‒ явдан яман.
Янгызлыкъ ‒ языкълыкъ.
Янгызлыкъ, сени отунг гёмюлсюн, ягъамны кёп къызбайгъа алдырдынг!
Янгызлыкъда байрам ёкъ.
Янгызлыкъда сёз къоймамакъ эрдендир.
«Янгызман» деп ит къызбайдан тартынма.
Янгызны гюню – къарангы.
Янгызны гюнюн сорама ‒ яявну ёлун сорама.
Янгызны гюнюн сорама.
Янгызны ёлдашы бол.
Янгызны иши битмес.
Янгызны оту янмас.
Янгызны оту ярыкъ янмас.
Янгызны оьзю оьлсе, кими къалар?
Янгызны чырагъы ярыкъ янмас.
517
Янгызны ягьы ‒ гючлю.
Янгызны яны болмас – янгыз таш къала болмас.
Янгызны яны болмас.
Янгызны яны ёкъ.
Янгызныки ‒ янгызлыкъдыр.
Янгылмай аякъ болмас.
Янгылмай къапас болмас.
Янгылмай яякъ болмай ‒ сюрюнмей аякъ болмай.
Янгылмай яякъ болмас.
Янгылмакъ айып тюгюл, тюзленмей къалмакъ – айып.
Янгылыш айтсанг, гечилир – ялгъан айтсанг, гечилмес.
Янгылыш болсанг, гечилир ‒ ялгъан айтсанг, гечилмес.
Янгылыш гечилир – ялгъан гечилмес.
Янгылыш сёйлесенг, гечилир ‒ ялгъан сёйлесенг, гечилмес.
Янгылыш этмейген гиши болмас.
Янгылышгъа – минг ёл, гертиликге – бир ёл.
Янгылышгъангъа ёл гёрсет.
Янгылышгъанны янындагъы билир.
Янгылышмайгъан бир Аллагьдыр.
Янгылышны яман ишге санама.
Янгылышын англагъан экинчи янгылышмас.
Янгылышын билген экинчилей янгылышмай.
«Янгыны тапдым», – деп, эсгини ташлама.
Янгыны эсги асырар.
Янгыны янгы этген – эсги.
Янтая чапгъан явлар онг алмас.
Яны ёкъну яндавуру ёкъ.
Яныгъан булан яман къылыч янылмас ‒ янысанг, болат къылыч янылыр.
Яныгъан булан яман къылыч янылмас.
Янымны салып ятмагъанман.
Янын салып ятмагъангъа савунда ятмагъа тынч бола дей къабурда.
Янынгда гьакъыл сорама къарт адам ёкъ буса, тёнгек булан сама маслагьатлаш.
Янынгда маслагьатлашма, гьакъыл сорама къарт адам ёкъ буса, тёнгек булан
сама маслагьатлаш.
Янынгны яшынг тутсун.
Янындан ятгъан да ашай, жанын сатгъан да ашай.
Янып-гююп сюймеген дос ‒ ямучусуз къойчудай.
Япгъан уста тюгюл – япдыргъан устадыр.
Япырагъы тёгюлсе де, тереги ‒ еринде.
Япыракъгъа къарап, алма санама.
Яр булан йымырткъа урушдургъандай // Яр булан йымырткъа урушдургъанда
йимик.
Яр булан йымырткъа урушдурма.
Яр гёрсе ‒ эчки, сув гёрсе ‒ балыкъ.
Яр гёрсе, эчки йимик.
Яр къыдыргъан сув табар – сув къыдыргъан сал табар.
Яр къыдыргъан сув табар.
518
Яра сав болагъанда къычытыр.
Яравсуз ёлдаш булан гюмюш тапгъынча, асил ёлдаш булан алтын тас этген ‒
къолай.
Ярадан бет бургъандан явгъа кёмек ёкъ.
Ярадан къоркъгъан явгъа гирмес.
Яралангъан къабан – къутургъан бёрюден де къоркъунчлу.
Яралы къабан явда оьлюр.
Яралы къабан яйда оьлюр.
Яралы къабан янгыз ятар.
Яралы юрекге ягьланмакъ ‒ дарман.
Яралыны ястыгъында сав оьлюр.
Ярамайгъан къылыкъ кёп: инг яманы ‒ гюнчюлюк.
Ярамайгъан отдан ярамайгъан тютюн чыгъар.
«Ярар» булан иш битмей.
Ярасы ял табып гетди.
Ярасына ярып тёкген туз йимик.
Ярасы яхшы буса, ярачысы къырыйында табылыр.
Яратгъаным бизге булай ёрагъан.
Ярахсыз ‒ аш уьстюнде, къайратлы иш уьстюнде билинир.
Ярахсыз аш уьстюнде билинир.
Ярахсыздан ёлдаш болмас.
Ярахсыздан намус йыракъ.
Ярахсызны авзу ‒ къынгыр, къылыгъы къыйшыкъ болур.
Ярахсызны макътасанг да ‒ ярахсыз, таваккалны макътамасанг да ‒ таваккал.
Ярашма башласа, – эркек, яйылма башласа, – тиши.
Ярашмагъа сюйгенни ашы гьазир бола.
Ярашывлу ёлну-ёрукъну таныр.
«Ярдан атыл», – десе, атылырмысан?
«Ярдан уч» дегенни буту сынмай – учгъанны буту сына.
Яревке къапчыкъ – яри торба.
Яревке тил – ялынч къулгъа, узун тили – уштукъулгъа.
Яревкеде ягь болмас.
Яри юкъкъа еринден йыртылыр.
Ярлы – башы булан, бай кисеси булан ойлай.
Ярлы – къайгъысын, бай байлыгъын сёйлер.
Ярлы – ярлылыгъын, бай байлыгъын яшыра туруп оьлюр.
Ярлы агьлюню яш басар.
Ярлы адам байны хабарын сёйлей туруп набын битдирген.
Ярлы амаллы болур.
Ярлы анасы йыламас.
Ярлы атгъа минсе: «Къайдан алдынг?» – дей, бай атгъа минсе: «Къутлу
болсун!» ‒ дей.
Ярлы бай болур – къул оьзден болмас.
Ярлы байгъа ‒ азыкъ.
Ярлы байгъа дос болмас.
Ярлы бийге ярашар – яман кимге ярашар?
Ярлы бийге ярашар.
519
Ярлы болма, болсанг да, харлы болма.
Ярлы борчдан къутулмас.
Ярлы бусам да, харлы тюгюлмен ‒ харлы бусам да, хорлу тюгюлмен.
Ярлы бусам да, харлы тюгюлмен.
Ярлы бусанг, арпа чач.
Ярлы бусанг, ишле ‒ ач бусанг, тишле.
Ярлы бусанг, къардашынг да – сагъа душман.
Ярлы бусанг, яргъа ювукъ яшама.
Ярлы гёнгю ачыкъдыр.
Ярлы гёнгю ярыкъдыр.
Ярлы гёчсе, бай болур.
Ярлы гиши бай болса, ялчысына ер салар.
Ярлы гиши чомарт болур.
Ярлы гишиге гелим ёкъ.
Ярлы гишини акъчасын яман тувар битдирир.
Ярлы гьалын барлы билмес.
Ярлы да болма, харлы да болма.
Ярлы да, барлы да бирче къыйышмай.
Ярлы къайгъысын сёйлер.
Ярлы къатын алса, гече къысгъа болур.
Ярлы ногъай юн тёлеме яралгъан ‒ яныкъ Мурза ёрмелеме яралгъан.
Ярлы ногъай юн тёлеме яралгъан.
Ярлы ожакъны яш басар.
Ярлы оьзденден къулну къулу да ‒ къолай.
Ярлы оьзюню гиндигин оьзю гесер.
Ярлы оьлгенни яз билир – бай оьлгенни тез билир.
Ярлы сав элни къайгъысын этер.
Ярлы сёзю ‒ ялынчакъ.
Ярлы тавукъ ашаса, я тавугъу авруй, я оьзю авруй.
Ярлы тойгъа хан гелмей.
Ярлы тюеге минсе де, ит хабар.
Ярлы уланлар къазакъ турар байлагъа.
Ярлы уьйленсе, гечелер де къысгъа болур.
Ярлы уьйню оту ярыкъ янмас.
Ярлы ярлы болмас, ягьдан ярлы болмаса.
Ярлы ярлыгъа болушур.
Ярлы ярлылыгъын билсе, байдан да яхшы яшар.
Ярлы ярлылыгъын яшырмас.
Ярлы яш намусу булан ‒ бай.
Ярлы яшав уят тюгюл.
Ярлы яшны сююнчю – учуз къыз.
Ярлы яшылында отлар.
Ярлы яшын сатып алар. [Бырынгъы айтыв].
Ярлыгъа – ялгъан таякъ.
Ярлыгъа байлыкъ ярашмас.
Ярлыгъа берген зувапдыр.
Ярлыгъа гёчме ‒ тынч.
520
Ярлыгъа таш явар.
Ярлыгъа яр авар.
Ярлыгъа яр оюлур.
Ярлыда намус болмас, байгъа барып баш урса.
Ярлыдан ярлыгъа пай болмас.
Ярлылагъа гюн чыкъмас – янгызлагъа танг болмас.
Ярлылагъа гюн чыкъмас.
Ярлылар да къалмас ярлы кююнде – барлылар да къалмас барлы кююнде.
Ярлылар ятса, оьлюр – байлар батса, оьлюр.
Ярлылыгъын яшыргъан бай болмас // Ярлылыгъын яшыргъан байымас //
Ярлылыгъын яшыргъан булан бай болмас.
Ярлылыкъ айып тюгюл.
Ярлылыкъ гюйдюрюр ‒ байлыкъ сюйдюрюр.
Ярлылыкъ яри ямав салдырыр ‒ янгызлыкъ ягъасындан алдырыр.
Ярлылыкъгъа ямав салып болмай.
Ярлылыкъда сюйгенингни тапсанг, къозкъулакъ да аш болур.
Ярлылыкъдан къартлыкъ – яман.
Ярлылыкъдан яман экен янгызлыкъ ярлылыкъгъа кёп ямавлар салдыргъан.
Ярлылыкъдан яман экен янгызлыкъ.
Ярлылыкъны башы – эринчеклик.
Ярлылыкъны уяты ёкъ.
«Ярлыман» деп йылама ‒ «байман» деп де къуванма.
«Ярлыман» деп къызбайлагъа ялынма.
Ярлыны агъачы ёкъ деп, къыш гелмей къалмас.
Ярлыны анты – аслам, байны шагьаты – аслам.
Ярлыны аты болса, бичени ёкъ ‒ бичени болса, аты ёкъ.
Ярлыны ашы да ‒ ярлы.
Ярлыны ашыгъы алчи турмас.
Ярлыны базары – тынч.
Ярлыны байлыгъы – бала.
Ярлыны байлыгъы – къаркъарасыны савлугъу.
Ярлыны билгени ‒ иш.
Ярлыны бир тойгъаны – бай болгъаны.
Ярлыны гёнгю ‒ ачыкъ.
Ярлыны гёнгю ‒ ярыкъ // Ярлыны гёнгю ярыкъ болур.
Ярлыны гёнгю ‒ ярыкъ, барлыны уью ‒ ярыкъ.
Ярлыны гёнгю ‒ ярыкъ.
Ярлыны гьалын ярлы билир.
Ярлыны гюню ‒ къарангы.
Ярлыны гюню балагь булан башлана, гюнагь булан бите.
Ярлыны да жаны бар.
Ярлыны заты уллу гёрюнюр.
Ярлыны инг гючлю савуту ‒ гертилик.
Ярлыны къатыны оьлсе, башы зангырыр.
Ярлыны къызы гьайбат буса да, эрге бармас – байны къызы маймакъ буса да,
уьйде къалмас.
Ярлыны къыйынын бай билмес.
521
Ярлыны малы азгъын.
Ярлыны малын бёрю ашар.
Ярлыны намусу ‒ бай, байны намусу болмай.
Ярлыны насиби ‒ аякъ тюпде.
Ярлыны онгу болмас.
Ярлыны оту ёкъ деп, къыш гелмей къалмас.
Ярлыны оьлгени яз билинир – байны оьлгени тез билинир // Ярлыны оьлгенин
яз билир – байны оьлгенин тез билир.
Ярлыны пайы уллу гёрюнюр.
Ярлыны сёзю ‒ къодулу.
Ярлыны сёзю япыракъдан оьтмес.
Ярлыны сёзю япыракъны тешмес.
Ярлыны сёкме ‒ байны макътама.
Ярлыны сонгу болмас.
Ярлыны тавугъу да къаз йимик гёрюнюр.
Ярлыны тону – ярыдан.
Ярлыны тону яйда битер.
Ярлыны тою тепсиден пакъыр буса да, йырдан бай бола.
Ярлыны уью байгъа къала йимик гёрюнюр.
Ярлыны уьюн кийиз ясар.
Ярлыны эсинде – айлыкъ.
Ярлыны эсинде – мичари.
Ярлыны ягъы ёкъ ‒ байны яву ёкъ.
Ярлыны яман сатыв оьлтюрюр.
Ярлыны ярлы якълар.
Ярлыны яшлары кёп болур.
Ярма чилав оьзю-оьзюн макътар.
Ярманы чачсанг, жыярсан ‒ сёзню чачсанг, жыймассан.
Ярты айны ярыгъы да ‒ ярты.
Ярты гюнге ярыш ёкъ.
Ярты ёлда эринчек къалар.
Ярты иш бютюн болмас.
Ярты къалгъан иш созулур // Ярты къалса, иш созулур.
Ярты мичари сав согъан уруп йыкъды уьюмню.
Ярты мичари, сав согъан таймасын башлыгъынгдан.
Ярты оьмюр ишде оьте.
Ярты союлгъан хораз йимик.
Ярты тапсанг, ярып бер ‒ бютюн тапсанг, бёлюп бер.
Ярты тилли – ярты гьакъыллы.
Ярты-юрту затны татыву болмай.
Яры юкъкъа еринден йыртылыр.
Ярыкъ адамны саламы юрекге къуват салар.
Ярыкъ сёз яшавну яратар.
Ярыкъ юлдуз ерге айланмай, танг къатмас.
Ярыкъ юлдуз къаршы тувар айлагъа ‒ арив къызлар гелин болур байлагъа.
Ярыкъ юлдуз къаршы тувар айлагъа ‒ ярлы улан къазакъ турар байлагъа.
Ярыкъ юлдуз къаршы тувар айлагъа ‒ ярлы уланлар ялчы турар байлагъа.
522
Ярылып бишер шапшы.
Ярылып сюрюлсе, ярдай бишер.
Ярым молла дин бузар.
Ярым сагьатлыкъ ёлну бир айдан юрюгендей.
Ярышда озгъан булан гьар атдан тулпар болмай.
Ярышда чаба бусанг, алгъа чыкъма яшны къой.
Ястыкъ башны дертин билмес.
Ястыкъны гёргенде гёзю юмула.
Ят адам къардаш болмас.
Ят ашынга къарар, дос ‒ башынга.
Ят гиши ювукъ болмас – ятгъан бёрю токъ болмас.
Ят гиши ювукъ болмас.
Ят гишиге ачылма.
Ят ёлда янгыз бусанг, эки гёз сал елкенге.
Ят ерде солтан болгъунча, оьз еринде ултан болмакъ ‒ къолай.
Ят ерни язы да ‒ эрши.
Ят элде бай болгъунча, оьз элингде ярлы бол.
Ят элде етти йылгъа шайтансан.
Ят элде пача болгъунча, оьз элингде къойчу болгъан ‒ яхшы.
Ят элде солтан болгъунча, оьз элингде ултан бол.
Ят элни язбашы да эршидир.
Ят элни язы да – эрши.
Ят юртгъа атдан тюшмей гирмек ‒ эдепсизлик гьисаплана.
Ят юртну башы болгъунча, оьз юртунгну ташы бол.
Ятар ери бавукъда бала ятмас тавукъ да.
Ятар къурсакъ ‒ ярты яхшы // Ятар къурсакъ ‒ ярым яхшы.
Ятар къурсакъ ‒ ярым яхшы: эртен болур урусбай.
Ятар къурсакъ ярты болур // Ятар къурсакъ ярым болур.
Ятар къурсакъгъа йылы сув да ‒ аш.
Ятгъа сёзюнг англатсанг, бармакъларынг хабарсан.
Ятгъа сёзюнг англатсанг, досдан душман табарсан.
Ятгъа сырынг билдирме.
Ятгъа ял барма.
Ятгъан ‒ аврув тюгюл, бакъгъан ‒ аврув.
Ятгъан адам сюрюнмес.
Ятгъан арсландан къыдырагъан къанчыкъ ‒ къолай.
Ятгъан бёрю ач къалар.
Ятгъан бёрю токъ болмас – ят гиши ювукъ болмас.
Ятгъан бёрю токъ болмас.
Ятгъан булан ял болмас, къурсагъы къорулласа.
Ятгъан йыланны къуйругъына басма.
Ятгъан оьгюзню башын тана нас этгендей.
Ятгъан ташны ав баса, емирилген тав баса.
Ятгъан ташны ав баса.
Ятгъан ташны тюбюнден сув акъмай.
Ятгъангъа берер яллыкъ – бийге ярашар ханлыкъ.
523
Ятгъангъа берсе, магъа берсин ‒ тургъангъа берсе, къызыл оьгюзню мююзюне
берсин.
Ятгъангъа гиши тиймес.
Ятгъанда берер яллыкъ ‒ бийге ярашар ханлыкъ.
Ятгъанны гюню гетер – юрюгенни ёлу гетер.
Ятгъанны янсав басар.
Ятгъанныкин тургъан ашар.
Ятдан – къардаш, итден ёлдаш болмас.
Ятдан болгъан къардаш яман ерде яяр.
Ятдырса, бит чакъы ‒ тургъузса, ит чакъы.
Ятдырып – ялап, тургъузуп – къарап. («Бек сююп» деген маънада).
Ятлагъа къалгъан ялынчлы гюн.
Ятлагъа сыр чечме.
Ятлагъа ял баргъынча, ятып янынг хамарла.
Ятланы яндавургъа тарта алма.
Ятланы яндавургъа тарта алып, тышкъариден къурдашынгны мунгайтма.
Ятланы яндавурунга тартсанг, бармакъларынг хабарсан.
Ятлар ярашса, яманлар янар ‒ дослар давласа, душманлар къанар.
Ятлар ярашса, яманлар янар.
Ятлардан къардаш болмас ‒ ярмалардан аш болмас.
Ятлардан къардаш болмас.
Ятны гёнгюн кюлетип, ич бузулса, ят озар.
Ятып ичген йырчы болар.
Ятып оьлме – атып оьл.
Яхсайлы борагъанлыгъа: «Борагъангъа нечик бара», – деп сорагъан, борагъанлы да: «Бурамгъа етдинг – Борагъангъа еттинг», – деген. [Терик диалект].
Яхшы ‒ яхшыгъа ёлдаш, яман ‒ ямангъа ёлдаш.
Яхшы (адам) досдан айрылмас.
Яхшы авлет малны оьзю табар.
Яхшы авлетни багьасы етмей.
Яхшы авузгъа ‒ аш, яман авузгъа ‒ таш.
Яхшы адам – ёлдаш: этеген ишинг ону булан ойлаш.
Яхшы адам ‒ саламындан белгили.
Яхшы адам булан айлансанг, етдирир мурадынга.
Яхшы адам булан сёйлесенг, гёнгюнг ачылыр.
Яхшы адам булан таныш болсанг, яхшылыгъы югъар ‒ яман адам булан таныш
болсанг, яманлыгъы югъар.
Яхшы адам булан таныш болсанг, яхшылыгъы югъар.
Яхшы адам гёргенин айтар – яман адам бергенин айтар.
Яхшы адам гете буса, чакъ бузула, дей.
Яхшы адам ёл къурур ‒ яман адам ёл бузур.
Яхшы адам ишинден билинир.
Яхшы адам къарт буса, язылып къалгъан накъыш йимик ‒ яман адам къарт
буса, итге атылгъан таякъ йимик.
Яхшы адам къартайса, язып къойгъан хат йимик ‒ яман адам къартайса,
пысгъып янгъан от йимик.
524
Яхшы адам оьзю оьлсе де, аты оьлмес.
Яхшы адам оьзю оьлсе де, иши оьлмес.
Яхшы адам оьлсе, яхшылыгъы къалар.
Яхшы адам саламындан белгили.
Яхшы адам табып сёйлер – яман адам хабып сёйлер.
Яхшы адам хайыр этмесе де, зарал этмес.
Яхшы адам хайырын тийдирмесе де, заралын да тийдирмес.
Яхшы адам элин ойлар.
Яхшы адам эслеп сёйлер – яман адам эснеп сёйлер.
Яхшы адам юзюне багъар – яман адам аягъына багъар.
Яхшы адам юрт тизер – яман адам юрт бузар.
Яхшы адам яман адатны къувар.
Яхшы адам яман болмас
Яхшы адам яман иш этмес.
Яхшы адам яман сёз айтмас.
Яхшы адам яхшыны ёлгъа салар, ямангъа этер яхшылыкъ.
Яхшы адам, сюрюнсе де, йыгъылмас.
Яхшы адамгъа Аллагь да кёмек эте.
Яхшы адамгъа къурдаш бусанг, ишинг битер.
Яхшы адамгъа къурдаш табылыр.
Яхшы адамгъа яман сёз юкъмас.
Яхшы адамгъа яхшылыкъ этме къыйын, ямангъа яман этме – тынч.
Яхшы адамдан – яхшы хабар.
Яхшы адамдан хайыр болмаса да, зарал тиймес.
Яхшы адамдан яхшылыкъ югъар.
Яхшы адамлар тез оьле.
Яхшы адамны (гишини, эркекни) ери бош къалмас.
Яхшы адамны аты къалар ‒ язывчуну хаты къалар.
Яхшы адамны аты къалар.
Яхшы адамны ачуву – гюлмелли кепгенче.
Яхшы адамны ачуву гетер, гюнде гюлмелли кепгенче ‒ яман адамны ачуву
гетмес, башы кёрге гиргинче // Яхшы адамны ачуву гюлмелли кепгенче гетер ‒
яман адамны ачуву гетмес, башы ерге гиргинче.
Яхшы адамны ачуву гетер.
Яхшы адамны ачуву явлукъ кепгенче гетер.
Яхшы адамны бир сёзю эки болмас.
Яхшы адамны гьакъылы – сёзю булан, яман адамны гьакъылы сонг геле.
Яхшы адамны гьакъылы – сёзюнден белгили.
Яхшы адамны гьар юртда бир уью болур. [Терик диалект].
Яхшы адамны ери – белгили.
Яхшы адамны ери – гьазир. [Терик диалект].
Яхшы адамны ичи булан тиши ‒ бир.
Яхшы адамны сёзю ерге тюшмес.
Яхшы адамны сыйласанг, эсинден гетмес.
Яхшы адамны тюшюнгде гёрсенг де – яхшы.
Яхшы адамны хоншугъа сатып ал.
Яхшы адамны этегине сёз илинир – яман адамны этегине чёп илинир.
525
Яхшы адамны юзю де ‒ яхшы, сёзю де ‒ яхшы.
Яхшы адамны ятгъа санама.
Яхшы адамны яшына (йылларына) къарама.
Яхшы адамны, оьзю оьлсе, сёзю къалар.
Яхшы айтгъангъа яш къарар.
Яхшы алаша къарт болса, къаргъалагъа ем болур ‒ яхшы гиши къарт болса,
сабийлеге тенг болур.
Яхшы алаша къарт болса, къаргъалагъа аш болур.
Яхшы алаша къарт болса, къаргъалагъа ем болур.
Яхшы Аллагьны яман иши болмай.
Яхшы алманы хурт ашар.
Яхшы анадан яман бала тувмас.
Яхшы ат боз болур.
Яхшы ат бугъавсуз юрюмес.
Яхшы ат да адамгъа эл булан гелер.
Яхшы ат ёлдан чабар.
Яхшы ат къамучу излетмес.
Яхшы ат югенсиз болмас.
Яхшы атаны уланы ‒ яхшы, яхшы ананы къызы ‒ яхшы.
Яхшы атаны яшы ‒ яхшы, яхшы ананы къызы ‒ яхшы.
Яхшы атгъа – бир къамучу, яман атгъа – минг къамучу.
Яхшы атгъа ‒ къамучу, яхшы къызгъа гелечи герекмей.
Яхшы атгъа – ярма, яман атгъа ёрме берер.
Яхшы атгъа бир къамучу ‒ таман.
Яхшы атгъа къамучу герекмей – яхшы улангъа гелечи герекмей.
Яхшы атгъа къамучу герекмей // Яхшы атгъа къамучу тарыкъ тюгюл.
Яхшы атгъа къамучу гёрюнсе, таман.
Яхшы атгъа къамучу тарыкъ тюгюл, яхшы эргишиге буса, ёрав да таман.
Яхшы атгъа къамучу урма ярамас – яман атны тюйген булан не пайда.
Яхшы атгъа къамучу урма ярамас.
Яхшы атгъа ял ёкъ.
Яхшы атны тишине къарамас // Яхшы атны тишине бакъма. [Гьайдакъ
диалект].
Яхшы аш бергенче, яхшы сёз бер.
Яхшы аш къалгъанча, яман къурсакъ партласын.
Яхшы аш къалгъанча, яман къурсакъ ярылсын.
Яхшы ашны татыву ‒ тамакъда.
Яхшы ашын ашар ‒ яман башын ашар.
Яхшы бала торгъа тартар ‒ яман бала кёрге тартар.
Яхшы балагъа ата малы герекмей.
Яхшы башчы аз сёйлер – яман башчы кёп сёйлер.
Яхшы башын сыйлатар – яман жанын къыйнатар.
Яхшы башын сыйлатар.
Яхшы бергенче, яман алгъасар.
Яхшы бергенче, яман чыдамас.
Яхшы билип сёйлер ‒ яман тилип сёйлер.
Яхшы билип сёйлер ‒ яман чанчып сёйлер.
526
Яхшы билсенг ишингни, яхшылар сыйлар башынгны.
You have read 1 text from Kumyk literature.
Next - Къумукъланы Айтывлары ва Аталар Сёзлери - 35