Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда» - 3

Чууакъ кѐкден журунла.
61
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Булут болуп, къанат да
Анда букъгъан кѐк сырла,
Сени ары къаратмай,
Этилмедиле ала.
Жомакъ, таурух да – жашау.
Бойсунмайды умутха.
Ол а жетип, этди дау,
Санга элте жууукъгъа.
Сырын ачхан кюлкюлю
Болуп, алам – къаугъалы.
Кѐрдюм: оту кюйдюрдю,
Жетип, таудан аугъанны.
АЯЗ
Чорт салгъанды оноуун
Эшикни къакъгъан аяз –
Эсирте эди тою,
Насыбы тутхан а – аз.
Шош жиляй эди къадау
Аязны кюйлерине.
Эштиле эди алдау
Терезе кюлгенинде.
Дерт тута эди кече,
Къучакълай къара чарсны,
Къайгъысы бери кѐче,
Узакъда къалып къарсы.
Сѐз табып, басып, айтып,
Кѐлюмю алгъан – узакъ.
Кечеге къайтып-къайтып,
Тиледим: «Сен къол узат!»
ЖАШАУ
Ант эте эди сюйген,
Кюйген а къарап турду.
Кѐп эди жашау тюйген.
Адам а алай сунду:
62
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Хакъ излемей, къууанчны
Учуп тюшгени къолгъа,
Танг жарыгъын кенг ачып,
Чакъыра эди жолгъа.
Ол жолну баргъанла – кѐп.
Ары айланып, бери…
Алагъа къарайдды кѐк.
Къандес ойнайды Тейри.
КЪАРА КЕЧЕ
Бу къара кечени,
Жаулукъну тешгенлей,
Тюймени тешгенлей,
Тешалсам эди мен.
Бу къара кечени,
Туманны чачханлай,
Терезе ачханлай,
Ачалсам эди мен…
ТИРМЕН
Тирмен ташла тюйген жерде
Къакъгъыч, къыргъыч да бар…
Ортасында мирзеу эди.
Агъады энди къар.
Жылы унну акъгъанына
Ачыкъды къол аяз.
Къууанч къонуп баргъанына
Шекли да болма аз.
Жырлайды чорбатда чыпчыкъ –
Бармакъ тенгли бир жан.
Къалгъанды узакъда ыфчык:
Жарыкъ кѐллю – баргъан.
Мирзеу ѐсген дуниягъа
Къалай келир ачыу?!
Чыпчыкъ букъмаз уясына,
Андан къоркъуп, къачып.
63
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Тирмен ташны жырларына
Къошулгъанда ауаз,
Узакъ тауну къырларында
Ойнай эди аяз.
Сабан шыбырдауу келип
Биргесине аны,
Этеди насыпдан тели
Тирменчини жанын.
Тирмен ташла тюйген жерде
Монглукъ, тынчлыкъ да бар.
Турадыла, келип ѐрден,
Кюн, ай, бери къарай.
Жолу, ою да сорула,
Жашай эди тасха.
Ол бош эди, бурулгъанда
Мында тирмен ташла.
ЧЮЙРЕЛИК
Тынчайтмагъан таукеллик
Эшик-терезе къагъа,
Танг атмай, келир келлик,
Кимден да болуп алгъа.
Айырылмаз чюйрелик
Босагъамы марайды,
Чумгъа къонуп, кюй этип,
Жюрегими тарайды.
Аны былай этгени
Мени къоркъутмаз ючюн,
Бегитеди чеклерин
Тюзлюк излеген кючюм.
Тынгылайды таукеллик,
Тангны къойнуна кирип.
Келалмай къалды келлик,
Кетди да ол алай шош эрип.
64
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
ЖАНКЪОЗ ЧАКЪГЪАН АРАДА
Къая ташы – жастыгъы.
Тынгылайды жел.
Келе эди ашыгъып,
Энди болду сел.
Жанкъоз толу талада
Айланады кюн.
Чырмау бола алагъа,
Эштиледи кюй.
Бери да жетип къалгъан –
Не тюрлюдю ол?!
Кимден да болуп алгъа,
Аныкъыча жол.
Душман бети жокъ аны.
Жарсыулу – бети.
Кимни эсе да жаны
Адыргы этди.
Жанкъоз чакъгъан арада
Умуту къозуп,
Узакълагъа къарагъан
Къоллларын созду.
Тансыкъ болуп, къыйналып
Аязгъан эрттен,
Тургъанланы ийнанып
Насыпдлы эт сен.
КЪАРАЙДЫЛА АЛЛЫНГА
Кѐзге кѐрюнмеген къапханнга
Тюшедиле хар ким да, баям.
Жашлыкъ тангы женгил атханда,
Эс бурмайды неге да адам.
Таугъа тиреп сары кекелин,
Жатады шош арыгъан къая.
Туура болуп сени келиринг,
Къайгъы этмей, хапарын айта.
65
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Уруш оту жукълагъан жерде
Жолну-къолну тинтеди аяз.
Къууанч алып келеме дерге,
Сени излей, кечикгенди жаз.
Минги таудан келген сериуюн
Сылар кѐзлеринги, чачынгы…
Сюйюнчюлюк алып келирге
Деди да, узакъгъа ашыкъды.
Сени юсюнгден айтады ол,
Нѐгер болуп сакълагъанлагъа.
Чыкълы тангда ошо жатады жол –
Чыкъгъанды ол сени аллынга.
ТАЛ ТЕРЕК
Битеу адамла термилиуюн
Кесине алгъанча, тал терек
Сюеле эди – жалан, эуюл,
Тау суугъа созуп, бошлап этек.
Аны биргесине кетерге
Кюрешгенча, созулду алай, –
Сюйгенден насыплы этерге,
Кюн таракъ да чачларын тарай.
Тангда мудах эсгерме болуп,
Ийилгенди кѐксюл черекге, –
Сезими, сууларыча, толу,
Ол эс бурмай къоймаз терекге.
ЧЕРЕК
Усталыгъын кѐргюзтеме деп,
Черек айланды Тенгиз таба.
Сейир эди бу эски адет –
Келе-келип, эшигин жаба.
Къошулгъаны уллу тенгизге,
Эригени, анга батылып,
Къоя эди аны тенгсизлей,
Жырлары, тауруху атылып.
66
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Тенгиз макъамы андан башха, –
Ушамайды тауну жырына:
Тау сууланы сѐзлери – тасха,
Ары журт жылыуу сыйына.
КЪАПХАНЛА
Къанатларымы тап алыргъа
Къоймайдыла кюмюш къапханла.
Сюе эдим ары барыргъа,
Жазны ариу тангы атханда.
Къабырынгы сылап, сѐлешип,
Санга энтта ариу айтыргъа.
Жел айланды, кюйле юлешип,
Мени къоймай ары къайтыргъа.
Эртенликни келтирген аяз,
Къагъады шош терезе кѐзню.
Аны биргесине келген жаз
Ненча ачыкъ сѐзюме тѐздю!
Жандауурлукъ тилсизди деген
Керти айтхан сунама аны:
Сен – тюшюме сѐз айтмай келген,
Энтта да сау кѐреме жанынг.
Ырбынына тыяды жашау.
Кѐрюнюрге къоркъмай кюлкюлю,
Мен а таймай турама къатлап:
«Ол мени алай ариу сюйдю!»
Къадар - хакъ, аямады сени,
Игилигинг таманда эрип.
Мен аны кечер эдим… Кечсем,
Сени жанынг къаллыкъды кетип.
ЖОМАКЪ
Уятырым келеди – жомакъ
Жукълап къалса, неден да ауур.
Ол жашаудан кѐпге да омакъ,
Аны кетип, ажашып дауу.
67
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Сени манга сюйдюрген атынг
Айтылады ариу жомакъда,
Аны эштип, танг алай атды,
Санга атап, жыр, назму тагъа.
марда юолуп, тыярча тюйюл,
Алай сюйдюм ариу айтыргъа,
Жомакъны да, жырны да сюйюп,
Сен болурса артха къайтыргъа.
АДАМНЫ ЭСИ
Туман жатхан жерни къайгъысы
Бугъунады кече къоллада.
Сейир эди аны жол ызы,
танг эритип, жайып къойгъанда.
Алай болуп кетерми эсим?! –
Сени сѐзюнг – мени байлыгъым.
Аны билип, келеме кесим,
Кече-кюн да сени къайгъылы.
Ёнюнг эди, сѐзюнг эди ол –
Мени насыплы этген, жарыкъ.
Кюле эди, ойнай эди жол…
Биз тюйюлбюз ол жолну барлыкъ.
Насып деген къысхады нечик!
Жашау тенгли, узакъ – жоллары.
Хар нени да къояды кечип
Босагъадан атлагъан ары.
Алай болуп, унутдум барын.
Эсгериуле – заман иеси.
Анда жашап турады жарыкъ.
Не игиди адамны эси!
САКЪЛАП ТУРСАКЪ
Жатадыла узакъда къарла,
Кюледиле кюнлюм бетлери.
Барама деп, атладынг алгъа,
Бир такъыйкъа болду кетгенинг.
68
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Къанатлыла – ариу умутла,
Учадыла, кюннге жол салып,
жерни къайгъыларын унута,
Эрттен чыкъны нѐгерге алып.
Жауун къатыш, къалтырайды танг,
Тейри къылыч ызлайды ызын.
«Сакълап турсанг, келликди атанг,
Энтта, жаным, сакъла бир азны…»
Мияланы жарыгъы – женгил,
Чабадыла кюнню кѐзлери.
Сансыз тангны келдиле женгип
Аналаны айтхан сѐзлери.
Тансыкълары жол тапханла бар.
Сакълагъанла – иги кесек, кѐп.
«Тилек этген тилегин табар…» –
Жомакъ айтып, кюлдюреди кѐк.
АНДА
Бери келлик жолла жатханы
Эшигиме келип тохтаса,
Нечик болур тангны атханы,
Мени аллай насып жокъласа?!
Келликсе деп, къарайма ары,
Келмезлигинг туура болгъанда.
Сени таба турлукъма барып:
«Андады, – деп, – мен сюйген, анда…»
БИР ЗАТ
Кетип баргъан тауушла
Бугъадыла хауада.
Туман кирди ауушха,
Нѐгер болуп алагъа.
Эсден кетмеген бир зат,
Онг бермеген акъылгъа,
Этмезге айтып азат,
Созула эди жылгъа.
69
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Ингир акъарангысында
Тынгысызлыкъ келтирип,
Сюеле эди, сынлай,
Cени ары элтирик.
Тохтап къалгъан хауада
Зынгырдай эди къоркъуу, –
Къуугъун таудан ауаргъа,
Тюзетип барлыкъ жолну.
Бара тургъан жашауну
Эштилмеген атламы
Айтдыра эди дауну,
Таугъа, тюзге къапланып.
Алай бизге болушлукъ
Этер кибик, жокъду жан.
Къанатлы болуп, учду
Бизден да алгъа баргъан –
Умут эсе, кюй эсе,
Къууанч эсе да – бир зат.
Сен алай эсли эдинг!
Мен а – этдим къазауат.
Ёртен болуп, от болуп,
Жана эди эрттеним.
Жаным, жюрегим толуп,
Алай эди кетгенинг.
ЖАБАЛАКЪ
Даражасы эсде къалып, –
Аз жаугъандан болур –
Бара эди, тауну аууп,
Узакъ элте жолу,
Жауун эсе, къар эсе да –
Ариу жабалакъ.
Ол, хапу эте, келсе да,
Кѐк жер болмай акъ.
Дуния тюзлюк жанлыды.
Жел а – тѐречи.
70
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Жабалакъ жазны аллыды –
Жащдан келечи.
Мудахлыкъ келип тюшгенча
Жерни къойнуна,
Жомакълы, мудах тюшгеча,
Къарай, бойсуна,
Жашауу оза баргъан да,
Атлап башлагъан,
Къадардан юлюш алгъан да,
Тилек къатлагъан.
Жабалакъ алай жауады –
Жюрекле эрий.
Энди ол таудан ауады, –
Жылы жаз келир.
КЁЗЛЕРИНГДЕ – НАСЫП
Эки кѐзюнг, жанымы
Сакълагъанча палахдан, –
Тынчайтмагъан жангыла.
Алада – жулдуз, балхам.
Ары батып, къарайды
Насып деген, сюзюле.
Ол жаныма жарайды,
Къаратады кѐзюнге.
Ары-бери учады,
Жилтин болуп, къалтырай,
Кѐрюнеди, къачады,
Тууралыгъын ангылай.
Аны кѐрюп, жарыйды
Хошлукъ излеген къарам. –
Ол керти да таныйды
Тасха жолланы, баям.
Таныйды да, сюеди
Кѐзлерингде батаргъа.
Жулдуз болуп, кюеди.
Ариу айта тур анга.
71
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
КЁРЮР ЮЧЮН
Солуу кибик, ортада
Сюеле эди аяз.
Сюе эдим сорургъа.
Ийнаныу деген а – аз.
Кѐзле бла сормасанг,
Сѐзле – бош, оюм – азат.
Къарап, кѐрюп, тоймасанг,
Сезалмайса бир деп зат.
Кѐрюр ючюн, бир къарап,
Сени энтта жангыдан,
Хазырма, азап сынап,
Барып туруп ызынгдан,
Тауну, тѐшню да ѐтюп,
Сыйрат кѐпюрде тохтап,
Анда минг кере ѐлюп,
Минг кере соруп, жокълап,
Айтып ариу атынгы,
Къарап сени аллынга,
Жюрегинге батылып,
Кирип жарлы жанынга,
Ол къарамда жылынып,
Эрип, кюйюп кетерге…
Шо сени, кѐзю къыйып,
Ким салды къара жерге?
АЙТА ЭДИНГ…
Жерге тѐгюлген сууну
Жыялмайма ууучха –
Жетип келген къуугъунну
Санамадынг сен жукъгъа.
Къуууп келгени аны
Ажымлы эди алай –
Къууана тургъан жанынг
Ажашып, абыннганлай.
72
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Айта эдинг, эс этип,
Андан-мындан да хапар.
Сен бара эдинг кетип,
Къоркъдум – сенсиз танг атар.
Танг атар да, жилятыр,
Сейирине къалдыра…
Ол къалай къалыр атып,
Сен чыкъмасанг аллына?!
ЖАУУН
Жибиген къонакъ – жауун –
Терезени къагъады.
Ол, таудан таугъа аууп,
Жырла, кюйле тагъады.
Андан сюйдюк жауунннга
Тынгыларгъа ахшамда.
Ол – таудан таугъа аугъан –
Тарух, жомакъ да – анда.
Ыннам, анга жууапха,
Айта эди зиекирле,
Санай эди минчакъла
Жауун жаугъан ингирде.
Къысыла эдик анга
«Ля и ляха» айтыргъа.
Ол жаууннга, ыннама
Сюеме мен къайтыргъа.
УЛЛУ КЮН
Чѐпню, ташны да жылытхан уллу кюн,
Саулай жерни къучагъына жыйгъанлай,
Ёксюзге, жарлыгъа да бола ѐкюл,
Келе эди эрттен сайын ма алай.
Къанат алып, бара эди тауланы,
Ары жанына, бериге да – ие.
Санай эди къула тюзю дауларын,
Чѐпсюз, гюлсюз да болуп, къара кие.
73
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Анга сабыр, шош тынгылай, барды кюн,
Башха жумуш тургъанда да чакъыра.
Къула тюзю айтхан жырла – эски кюй,
Аны къайда да жангызла такъдыла.
Адам деген, сабан деген бир бирге
Ушайдыла: экиси да – къанатлы,
Экиси да – сюймеклик излегенле,
Экисине да ариу сѐзюнг – татлы.
Къара ташны, сууукъ ташны жылытхан –
Уллу кюнню не да келир къолундан.
Ол – кимге да ариу жыр, алгъыш айтхан.
Алай болуп чыгъады да жолуна,
Уллу дуниягъа саулай жетеди
Кѐз къарамы, жылыуу да биргелей.
Ол умутну кюн таякълы этеди,
Къула тюзню кѐк кырдыкла этгенлей.
ОЮН
Къол аязларым, кюлюп,
Чолпу болуп, биргелей,
Ары жыяргъа сюйюп,
Жауун, кюн да тийгенлей,
Келе-келип, экиси
Бирча тѐгюлюп кѐкден…
Ол оюн эртте эди Тюнене алып кетген.
Энтта да сакълайма мен
Кюн келтирген жауунну,
Букъу жолланы сепгил
Эте тургъан дауурну.
Ол дауурда сабырлыкъ
Къагъа эди ариу къарс.
Жан излеген табылып,
Узакъда букъгъанча чарс.
Къоншу-тийре да – тансыкъ,
Бир бирлерин сюйгенле,
Журтларын табып, къайтып,
Башхалагъа кюйгенле.
74
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Изеу болуп, юй салып,
Ата ташны жылытхан,
Къара шаудандан алып,
Суугъа да шукур айтхан.
Тойгъа кѐтюрюлгенча,
Къыйын кюнде да жетген,
Къартха да, сабийге да
Бир кибик намыс этген…
Къол аязларым кюле
Болур эдиле андан –
Кѐп болсала сюйгенле,
Башха болады адам.
СЕН
Жашаяллыкъ тюйюл эдим мен,
Сени кѐрмей, билмей тургъанда.
Сен – мени жюрегиме кирген,
Къачым жетип, къырау ургъанда…
Жалан да сен ариу сюйгенинг
Къаратды да башха эрттеннге,
Келе эди мени кюерим,
Сау, ѐлген да тырман этгенде.
Сени кѐрюп, унутдум аны.
Кѐзлерингде кюледи насып.
Мен, аны жарыгъында къалып,
Башха затладан кетдим къачып.
СЮЙГЕНДЕН
Айталмадым, айтмадым…
Айта эди къарамым.
Къайтама деп, къайтмадынг,
Байлар эдим жарангы.
Къоярма деп ачытып,
Къоркъдунг, болсам къатынгда,
Башха затны къачырып,
Сейир этдим антынга.
Ачыйды, кюеди ол,
Ой, ызымдан къарата.
75
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Мени уа элтеди жол,
Атынгы айта-айта.
Кече да, кюн да санап,
Алып барады Гъаршха,
Ары-бери да къарап,
Къала ауур сагъышха.
Айталмадым, айтмадым,
Баям, жаным кюйгенден:
Нѐгер этип алмадынг…
Асыры бек сюйгенден.
КЪОРКЪУУУМ
Къарангы теренледе
Бугъа эди къоркъууум,
Сен къазауат этгенде,
Келип къаллыкълай, туруп.
Бузулгъан эди эрттен,
Сылтау излеп кюрешмей,
Бир ачы эди кетген,
Келген тангнга илешмей.
Къагъа эди этегин,
Манга къарап, къадарым.
Ол этгенди этерин –
Энди мен сенсиз къалдым.
АЙЛАНА ЭДИ
Эсленмез мюйюшледе
Бугъуна эди насып,
Къач кетип, къар тюшгенде,
Гюллеге ачып, жарсып.
Терезе къагъады къыш,
Женгнгенин айта къачны,
Къууанчда айта алгъыш…
Алтынчач къачды, къачды.
Женг-этек да къайырып,
Айланады жел, даулап.
76
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Ёнчеленмеген аулакъ
Шош турады, тынгылап.
Ол кюзню къууанчларын
Эм мудах бетин танып,
Сакъларыкъды айтханын,
Къыркъарда кюйюп, жанып.
Ажашып келген къадар
Къарады анга тюрслеп.
Сюйюнюп, турду къарап:
«Биргеме келсенг а!» – деп…
Эсленмез мюйюшледе
Бугъуна эди жаным.
Сен: «Кетеме!» – дегенде,
Жокъ болур ючюн, жанып.
ЖАУАРЫКЪ КЮНЛЕЙ
Жауарыкъ кюнлей,
Жайылды къанат,
Ачыта, кюе,
Чекдирди азап.
Сылтауу аны,
Бугъунуп чарсда,
Эрнинде жарны
Къакъдырды къарсла.
Сагъайта къула
Тюзледе тангны,
Жауунну къууа,
Атынгы айтдым.
Жууапсыз эте,
Ёчюле, къайнай,
Келе да, кете,
Кѐрюнюп, алдай.
Къалыргъа кѐлюм
Сылтауум кѐпден,
Анда ыз кѐрюп,
Тиледим кѐкден:
77
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
«Кюн болуп, келсин,
Жарыта, жарый.
Бу къайгъым ѐлсюн
Аллында аны.
Жюрекни жапхан
Къараны атсын.
Жангы танг атып,
Кечеге батсын».
ТАНСЫКЪЛЫКЪ
Тансыкълыкъ къызыуунда
Тыйгъысыз эди эрттен.
Ол билялмады бугъа,
Ол – уллу умут элтген.
Келе эди, кюн болуп,
Кѐз да, жан да къамата,
Аны кѐргенде, онгуп
Къала эди танг ала.
Сени атынгы айтып
Кеталмагъан – Танг жулдуз.
Жарый эди ол къайтып,
Кечени эте учуз.
Ол айта тургъан хапар –
Дунияла багъасы.
Жюрегиме жол табып,
Теше эди къарасын
Атлай эди акъ эрттен,
Уллу жолну кюлдюре,
«Ол тюйюл эди кетген!» –
Деп, жашауну сюйдюре.
АЗ СЁЛЕШЕ
Аз сѐлеше, юйретдинг
Ма бир кѐп затха,
Жюрегиме тюйрелип,
Къаратып артха.
78
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Анда къалгъан онгуму
Эслемей, кетдим.
Жыртдырмадым тонуму –
Жыр, назму этдим.
Кюле эди ызымдан
Кѐпню сынагъан –
Жан, жюрек да къысыла,
Жол салып баргъан.
Анга ушап, эрттеден
Билгеним болса,
Къачар эдим кесимден,
Жан къойса, къойса.
БАРЫСЫ ДА
Санга дери адамла билген,
Кесинг кѐрген уллу дуния –
Бары да бирге болуп, бирден
Этген эди насыпха уя.
Хапар айтып, кѐзюнге къарай,
Соруу бермей, алама жууап,
Хар не да бир сейирди алай –
Гюнях да – гюнях тюйюл – сууап.
Алай эте келеди жаным,
Мен кесиме турама айтып:
«Бу дунияны минг бетин танып,
Энтта жашаргъа сюйдюм къайтып»
Умут жолун излей, жюрегинг,
Тюбеп, мени насыплы этди.
Айта келип бизни сюйгенин,
Къадар бизни бир этип кетди.
Андан къарап, этеди сагъыш,
Чыкъла тюшген тангны къучакълай,
Сюйюп этеме анга алгъыш,
Насыпны сакълар ючюн акълай.
Кетген жолну сагъынып, санап,
Сылтау излеп тургъанла барда,
79
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Бизни бирде турады къыйнап
Орам сѐзю, ачыта-къаба.
Бары да – бош: хорлатыу, хорлау.
Насып деген – элия кибик.
Кѐгюбюзню жапханда алдау,
Келеди ол, кюн кибик, тийип.
Келесе сен мени аллыма
Бата баргъан кюнню кѐзюнде,
Балхам болуп къалдынг жаныма,
Къайгъым эрий айтхан сѐзюнгде.
ЖОМАГЪЫНГА ЖАНЫМ КИРИП
Насып деген таугъа жетип,
Къарап турдум, келип жууукъ.
Анга атлар умут этип,
Таукел болсам, сылтау туууп.
Тырман этген – кюйген жаным,
(Анга къошулмай – дуния!)
Жашау бетин минглеп танып,
Эталмай кесине уя.
Иги, аман да жыйылып,
Сюегенде эки керти,
Ары болалмай сыйынып,
Башын алып, къачды дертим.
Кечген, ийнанмагъан да – бир:
Сюймекликге элтеди жол.
Жомагъынга жаным кирди…
Андан къарап турады ол.
Мен насыплы эдим, алай –
Жомакъ да, жыр да – эрттеги.
Ол узакъдан манга къарап,
Туруп тураса кетгенли.
80
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
СЕНИ КЁРЮР ЮЧЮННГЕ
Башха дуния болуп,
Сюеледи насыбым.
Аны чегинде – жолум.
Ачытып эм жарсытып.
Къадар берген юлюшге
Болгъанда бир кѐп даучу,
Сени кѐрюр ючюннге,
Таукеллик таудан ауду.
Тилсиз болуп, къууанчым
Ёчюлюп къалмаз ючюн,
Анга эшикле ачып,
Сый берди сенден кючлю.
ЖЕЛ ЭТЕГИНДЕ
Толама деп, толмады
Ариу умутунг.
Алай сени къоймады
Атып, унутуп.
Узакъ кетген – азаплы.
Къаршы – ажымлы.
Сатып алдынг азатлыкъ,
Берип жанынгы.
Ахлу-жууукъ чамланып
Турса да санга,
Жюрек отун жандырлыкъ
Умут тау – анда!
Келишмейди дуния
Излегенинге:
Жарда ишленнген уя –
Жел этегинде.
Аяз къакъса, тюбюнде –
Къара чарс, терен…
Салалмады кюнлюмде
Уясын келген.
81
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
ИГИЛИК
Сюре келип игилик,
Терезе къакъдынг.
Келе-келип, ингирде
Юйде от жакъдынг.
Жаннган отха къарадыкъ,
Тынгылай, айта,
Дун-дуния арагъа
Жомакъдан къайта.
Къызыл кюнню жолларын
Хычыуун этдинг…
Сени манга къойгъанынг
Тынчлыгъым эди.
ЭКИ ЧЕКНИ АРАСЫ
Суралгъан, суралмагъан –
Эки чекни арасы.
Жашауу къуралмагъан
Къалай ары да барсын.
Ары жаны тик эсе,
Бери жаны – тар,
Жол салып келе эсе,
Аллында уа – жар.
Эки къанат сыйынмаз
Кибик, бир жолчукъ.
Насып да, къууанч да – аз.
Тепсемез тойчу.
Бу тар жолгъа жангызлай
Сыйынмаз жюрек.
Сен башха жолла ызла,
Ансы… ол кюер.
Къадарчы, сылтау табып,
Гузаба этер,
Эшик-терезе жабып,
Узакъгъа кетер.
Суралгъан, суралмагъан –
Эки да адам.
Насыбы къуралмагъан
Жангызды, баям.
82
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
УМУТ
Аны, муну кѐзюне
Къарарыгъым келмеди.
Оноу этдим тѐзерге.
Алай… умут ѐлмеди.
Анда-мында таныла,
Къарай эди бетиме.
Чыгъып къалса аллыма,
Жаным дыгъыл этдире.
Аны ѐксюз этгеним
Неден да ачы болуп,
Артха къарай кетгени
Жилятды, толуп-толуп.
АНГА НЕДИ БУ САУГЪА?
Жабылгъан кѐзле таугъа
Къараялмазла.
Анга неди бу саугъа? –
Къууанмаз жазгъа.
Чапыракъ шыбырдауун
Эшитип турмаз.
Ариу жаугъанда жауун,
Ууучха жыймаз.
Къанатлы жыйын кѐкде
Учханын кѐрюп,
Туралмаз къарап ѐрге…
Ол кетди ѐлюп.
УМУТ, АЛЫП КЪАНАТЛА
Огъурлулукъ тейриси
Къарай эсе бийикден,
Кѐре болур – не исси
Умутлары келликни!
Кийик суусабы кибик –
Деди алагъа шайыр.
Сѐзлерине тийишли
Макъам, эжиу да табып.
83
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Сени таба барады
Умут, алып къанатла.
Ахшам кюню батады,
Этеклерин къаната.
КЮННЮ ЖЫЛЫ АТЛАМЫ
Кюнню жылы атламы
Ызын къойду юйюмде.
Анга алгъыш айтханым –
Хорлатмады кюйюме.
Анга къарап, кюлдюле
Къагъанакъны кѐзлери.
Аны кѐрюп, кюйдюле
Жарсыуларым, тѐзгеним…
Кюнню – кеси тейриси,
Тыя эсе заманны,
Аны жарыгъы энчи –
Сау этеди жарамы.
ЖОЛЛА САЛЫП
Адам кюсеген жашау
Тау артында къалгъанды.
Манга болгъанны къажау
Шуѐх этип алгъанды.
Аны излей, атланнган –
Насыбымы иеси –
Мен айтмагъан затлагъа
Жууап табаллыкъ – кеси.
Жолла салып, барады
Ныхытлада, ѐрледе.
Кюн чыкъгъаннга къарайды,
Къолун тутуп, ѐргеге…
Аны жолларын кесип
Ойнамасын тѐбенги.
Кимде болгъанын терслик
Билген не иги эди.
84
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
НЕ ИГИ ЭДИ
Ышаннгылы дуниям
Сен болуп къалгъан эдинг.
Женгил аязны къууа,
Къууанчым бара эди.
Кюле эди шауданда,
Кюле эди кюнлюмде…
Сен тауладан аугъанда,
Чабып, кирди юйюме.
Жауун болуп, жауаргъа
Хазыр эди жюрегим.
Насып бердинг саугъагъа.
«Не иги эди!» – дедим.
Алай… неге да марда
Анга да салгъанды чек.
Артха бурул да, къара:
Толмай турады тилек.
СЕНИ ЫЗЫНГДАН
Сени ызынгдан барып,
Жол ажашдырып келдим.
Жукъ этмедим мажарып.
Бош кѐреме тилегим.
Сени, мени сюйгенле
Асыры кѐпден жерде,
Къоймадыла кюерге,
«Аллыма къара», – дерге.
ТЕНГИЗ ЖАГЪАСЫНДА
Тенгиз жагъасында
Жашау башха тюрлю:
Ингир къарангысы
Жарыкъ эте юйню.
Тенгиз къыйырына
Келип, къонду да ай,
Толкъун жатханына
Сейир этип къарай,
85
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Жыргъа салып, айтды
Кѐксюл ийнарларын.
Кѐпюр этип, тартды
Тенгиз жагъаларын…
Кѐксюл тенгиз бетден
Чыгъа келген кюнню
Сени излегенин
Кѐзюм кѐрюп турду.
Чыгъып келген кюннге
Къол, женг да тартыла,
Кѐксюл тенгиз кюлдю,
Ариу жыр айтыла.
Анда къууанч – жарыкъ,
Жетер кибик кѐпге,
Узакъ жолну барлыкъ
Жууукъ болуп кѐкге.
СЁЗЮБЮЗ ЖАРТЫ
ххх
Жашау сыйсыз болгъанда,
Эс тапхан бютюн къыйын.
Тоймаз жерде тойгъанла
Жыкъдыла адам сыйын.
Ушап гумух чалгъыгъа,
Сѐзюбюз жарты болду.
Бизге къучакъ ачханла
Узакъда топпа-толу.
Жууукъ тутуп, къарасакъ,
Агъыбыз – тамгъа тюшюп.
Бизден жыяды жасакъ
Шинтиги, къолу кючлю.
Къылыч, къамичи да бар.
Ким сермесе, аныкъы.
Жол ача, эшик жаба,
Жыгъадыла барлыкъны…
ххх
86
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Ёкюл болуп, эс этип,
Анга, мынга кюйгенле
Барадыла шош кетип,
Бир кѐп болуп тюйгенле.
Къоркъуу умутну тыйгъан
Амал болуп кѐплеге,
Теплене тургъан сыйгъа
Къарайдыла кѐкледен
Ол бизни юйретгенле –
Нени да шарт кѐргенле,
Жолла тутуп кетгенле
Биз жетмеген ѐрлеге.
КЪАЧХЫ КЮНДЕ
Узакъ таудан къарайды
Къачхы кюнню жарыгъы.
Тал кѐк чачын тарайды,
Суугъа къарап, тарыгъып.
Толкъунларын ойната,
Тау череги барады,
Ол, жыр, назму да айта,
Сыйдам сѐзге устады.
Жылтырагъан акъ таула
Сакълайдыла таурухла.
Уллу дуния – саугъа
Аны ангыларыкъгъа…
Излегенин кеч тапхан,
Жокълагъан тѐре эди.
Келип, черекге батхан
Кюнню кѐк эхчей эди.
САКЪЛАЙ ЭДИМ
Кечеги таукелликни
Хорлай эди эрттенлик.
Таный эдим келликни,
Сакълай эдим кетгенли.
Мени биргеме аны
Сакълай эди кече ай.
87
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Къарай эди, ийнанып,
Узакъ кѐкде жылтырай.
Жулдуз кериуанланы
Санай эди, къадалып,
Ол сен келлик жолланы
Барлыгъына алданып.
Хайыр-ахшылыкъ сурай,
Тинте эди тийрени,
Санга тюберге къурай
Бу жангы эрртенликни.
Атха миннген умутум,
Таукел болуп, атланды.
Алданнганын унутуп,
Жангы жырын къатлады…
Хорлай эди эрттенлик
Кечеги таукелликни.
Сакълай эдим кетгенни –
Таный эдим келликни.
ОЛ ТАНГДА
Аты къалып, магъанасы – тас,
Жашау деген болду ажымлы.
Тѐгерекни баса эди чарс,
Къайгъы алып, ауур башымы.
Къарап турдунг, алай жумушакъ –
Жюрегими сылагъан сѐзюнг.
Къууанч эрттен ариу эди, акъ.
Кимни эсе да тийди кѐзю…
«Дарман-дарым – сени кѐргеним!»
Ариу айта билгеннге къара!
Жаным насып отха чѐргелип,
Ачытмайын, тас болуп жарам.
Анда къалды сакъ ышаргъанынг,
Къарамынгы мен сюйген нюрю.
Экисине термилген жаным,
Ачыкъ, жарыкъ да болуп, кюйдю.
88
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
СЕН
ххх
Сабырлыкъ ауанасы сылай
Тура эди ариу бетинги,
Мен а сюеле эдим алай –
Санга жюрегими келтирип.
Дарман болуп, жараса – иги.
Сюе эдим амал этерге.
Жолланы ныхыты эм тиги
Къоймайдыла ариу кетерге.
Ёмюрде тешилмез къаралай –
Сени къыйгъан аурууну бети.
Сен тюбединг анга да алай –
Бош, жумушакъ, лакъырда этип.
ххх
Ол биз барлыкъ кѐксюл тенгизни
Толкъунлары – бийик дуния.
Ол сакълап турду экибизни,
Насыпха болур ючюн уя.
«Сени кѐзлеринг кибик, алай
Чууакъ болур тенгизни бети…»
Ол биз барлыкъ жоллагъа къарай,
Сагъыш этип, сен алай дединг.
«Ариу айтсам, болурса ѐхтем!»
Кюле эди кѐзюнгде жилтин.
Таула, жолла, чынгылла ѐтген –
Сен манга саугъа болуп келдинг.
Хар кюнде да къууанама мен:
«Ол сюеди мени!» – деп къатлай.
Нечик иги эди сен келсенг,
Ариу тангны кюлдюре… алдай.
89
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
ЧЕРЕК
Анда жуууннган кюнню
Ары, бери да ата,
Ол къарагъанда кюлюп,
Анга да дауун айта,
Къылыкъ этип келеди,
Таудан тигелеп, черек.
Анга этек иеди
Жагъадагъы тал терек.
Ариу айтып, къарайды
Басар ючюннге кѐлюн.
Суу къутуруп барады,
Тюзге алышып ѐрню.
Къоймай жюрегин ачып,
Жомакъ кибик, тасхалы,
Барады черек къачып.
Аны тюзгеди аллы.
АНДА ДА БАР ДУНИЯ
ххх
Кенгешге салыр кибик
Тюйюл эди арабыз –
Кюнюбюз ариу тийип,
Ёсе тургъан – къалабыз.
Сериуюн алгъа ийген,
Нени да хорлап жетген –
Уллу сюймеклик эди,
Экибиз да сакъ элтген.
Гюллю талагъа ушап
Ол сен келген ариу жол,
Кере эдим мен къучакъ,
Жюрегим этгенча той.
Сени ауазынг кибик,
Алай ариу эштилген
Жокъ эди, келип, жетип,
Жанны кѐкге кѐтюрген.
90
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
Кюе эди арада
Айтып, айтылмай тургъан,
Ёмюр жетмей санаргъа –
Насып жангыдан туугъан.
ххх
Энтта да чыгъама мен
Чабып сени аллынга.
Алай – сен тюйюл келген,
Тынчлыкъ къонмай жаныма.
Неге да болур мадар.
Жалан да жокъду санга.
Узакъгъа элтген къадар
Балхам болсун жанынга.
Анда да бар дуния,
Анда да барды тынчлыкъ –
Кимге да – ахыр уя,
Кимге да – ахыр ышыкъ.
СЁЗЮНГ
Къаяла бир бирге айтдыла
Сен айталмай тургъан тасханы –
Алып, бир бирине атдыла,
Къычырышып, чабышып, аны.
Ёрлетдиле жашил тѐшлеге,
Чапдырдыла сары жоллада,
Кѐкюрегин кюйдюрген желни
Сууурдула къара къоллада.
Ёрледи да ыраннга сѐзюнг,
Андан къарап, кюлдюрдю тангны.
Болалмайын жюрегим тѐзюп,
Энтта саугъа этеди аны.
91
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
КЕТЕ ТУРУП
Ийнакъ затындан айырылып,
Солургъа жер тапмагъан жаным,
Кеси кесине къайырылып,
Ёртенлей, бара эди жанып.
Ёле эди жюрекде бир зат.
Ёлюмсюз деп, къууанып турдум.
Болалмады жюрегим азат,
Биргенге барлыкъ жолум – къуру.
Кете туруп, ашыргъан – адет.
Ашырдым да, артха къарадым.
Башха тюрлю болмай, не медет,
Ажымлыкъ бийледи араны.
Сени элтген мени да элтсин! –
Сорууну тилегим хорлады.
Алдауум да, кертим да – сени,
Сюйгеним бла кетдиле ары.
ЖЕЛ
Желни жалан табанлары
Чабадыла жашил жерде.
Ариу болур айтханлары –
Ёсе тургъан къучакъ кере.
Къая кезден кюледи кюн,
Къарай желни оюнуна.
Алай ачыкъ, жарыкъ кюлкю –
Татлы сѐзню орунуна.
Желни зыккыл этеклери
Жибийдиле эрттен чыкъда.
Ол жыр эм кюй этгенлени
Алларына чабып чыкъды.
Зыккылетек, жашилтабан –
Ойнайды жел чегетледе.
Кюнню кѐзю, жетип, къарап,
Аны, сылап, эркелете.
92
Мусукаланы Сакинат «Жанкъозла чакъгъанда».
КЁЛ