Latin

Джол: Терекден Ташха - 04

Total number of words is 3619
Total number of unique words is 1700
36.5 of words are in the 2000 most common words
54.9 of words are in the 5000 most common words
64.3 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Мен а Шимал Джолда барама алкъын,
кеси кесими къыйнай, джарсыта.
СЁЗден чыкъгъан ЁЗ
кесим эсем да билмейме, таб.
Алай а,
тас болургъа къоймазла мени
Къалам бал Китаб.
Кёзле-сёзле къарайла меннге,
джулдузла къарагъанча Кёкден.
Джырына тынглай, агъарады Минги:
«ёт да кел,- дей, - тенгизден-теркден».
Кёлюм -
«ёлюм» кесегинден болады азат,
къалады къуру «К» хариф-белги:
«Кёкден Келген Къадарынга беги -
Китаб, Къалам да — бары да Андан».
АМАНТИШГЕ
Алдаялсанг да адамны, халкъны -
Заманны, Аллахны уа алдаялмазса:
«Ёлмесенг да, къартдамы болмазса...».
Аладан къутулмазса.
Таша ишлеринг да болурла туру,
гюнахынг джетмейин къалмаз.
Халкъынгы, джуртунгу тонаб, тонатыб
тургъанынг — кечилмез, унутулмаз.
Халкъынгы, джуртунгу да этиб басхыч,
мийик къуллукъгъа ёрлединг алай.
Халкъынгы динсиз, тилсиз, джуртсуз да
эте,
Ибилис джорукъну кёлюне джетдинг.
Дуния мал, къуллукъ сеннге -
сыйдан-намысдан, халкъдан-джуртдан да
болдула баш.
Алай бла къул-къарауаш
болдунг Ибилисге.
Алтын сынджыргъа тагъылыб бойнунгдан,
кюмюш тегенеге болдунг джууукъ.
Халкъынга болур ючюн бий,
душманлагъа къул болдунг, ит болдунг.
Халкъынгы, джуртунгу да этиб басхыч,
мийик къуллукъгъа ёрлединг алай.
Басхыч джыгъылгъанлай, кесинг да
джыгъылырынгы,
сейирсинеме, билмединг къалай.
Агъачны джарыр ючюн, агъачны кесинден
чюй этдиле — сен эдинг ол чюй.
Агъачны джарыб бошагъанларында уа,
агъач бла бирге чюйню да атдыла отха.
Сюргюнде къырылгъан 22 минг сабийни
атындан,
тюб болгъан мубарек къартланы атындан,
сау къалгъан, алай а,
эркинлигин, саулугъун да тас этген
халкъны атындан,
чачылгъан Къарча къаланы, Къарча Элни
атындан,
Амантиш, терслейме сени.
Халкъ тёрени оноууна сыйына,
къара багъанагъа байлайма сени.
Ёмюрлени турлукъса алай,
хар келген тёлю санга бере налат.
Халкъны къраллыкъсыз, джуртсуз
къойгъанынг ючюн,
аны динине, тилине — ёзюне къоркъуу
салгъанынг ючюн,
ирият бергенлей турлукъла сеннге.
Амантишле Амантишге салгъандыла
эскертме.
Танг атаргъа къап-къара болуб чыгъады
аны бети.
Джашла къара бояуму джагъадыла аны
бетине,
огъесе, Кёкню оноуумуду ол — ким
биледи.
Акъ юйню адамлары кюн узуну кюрешселе
да,
аны къара бетин агъарталмайла.
Сюеледи къарабет амантиш —
аты, тукъуму да унутулгъанды эртде.
КЮН ТАЯКЪ ТИЙСЕ ДЖЮРЕКГЕ
Кюн таякъгъа ушаш ариулукъ,
джокъду сенде чёб чакълы ауурлукъ.
Тутаргъа уа джокъду мадарым,
къараб къууаныуду къадарым.
Таш да джулдуз эди алгъын,
от да агъач эди алгъын.
Насыбсыз джюрегим мени
таш да, от да болду сюймекликден.
Энди кюл бурулмаз терекге,
таш да энди джулдуз болалмаз.
Алай а,
Кюн таякъ тийсе джюрекге,
ол ызына тирилмей къалмаз.
КЪАЛАМГЪА ДА, КИТАБХАЧА
Къаламгъа да, Китабхача,
абдез алмай, тиерге джарамаз.
Алайсыз — назму джазылса да,
ол Акъ Сёз болургъа унамаз.
НЕДЕДИ АНЫ ЧУРУМУ
Минг тюрлю джан джашайды джерде.
Адам кесин ётдюреди тёрге,
алай а, тыйыншлы болубму?
Минг-минг джаннга
азаб джетдирген адам,
тёрге
тыйыншлы
къалай болур?
Адам атха тыйыншлы болуб,
Махтау бла айтыллыкъла да бар,
сыйсызлыкъгъа тыйыншлы болуб,
къара багъанагъа тагъыллыкъла да бар.
Адамны игиси аманын
хорлаялмай эсе,
недеди аны чуруму?
Игиле аз эселе — нек аздыла,
къарыусуз эселе — нек къарыусуздула?
Аллах да ала бла бола тургъанлай
кеслерин къалай хорлатадыла аманлагъа?
АППАГЪА УШАТЫБ ДЖАЗГЪАНЛАРЫМДАН
Къой, къатышма дегенем алагъа:
бир къызы - пилаякъ,
бир къызы - кюлаякъ,
бир къызы - джюзаякъ...
Ала алсала арагъа,
акъ деб айтдырырла къарагъа.
Басыннганлай турурла юсюнге,
айтырла келмез затланы эсинге.
Джыйыла келселе,
бир ыйыкъ ашынгы ашаб кетерле,
дагъыда сёзюнгю этерле.
Кесинг барын сынадынг энди.
«Болур болгъанды энди»,- деб, къоймай,
кеч болгъунчу, айырыл аладан.
Энтда тынгыламасанг - сокъуранырса.
Бек дженгил къуу таякъ болурса.

КЕТЕДИ СУУ
Кетеди суу, кетеди суу,
тамчыларын чача джагъагъа.
Алай а,
«терек боллукъду деб къуу»,
себмегиз туз джарагъа.
Бир ёмюр да кетиб арадан,
кючден тирилтгенме аны.
Къошулмаса игиди адам
оноуларына джулдуз бла Айны.
Къара тенгизге иймей Къобанны,
Азау тенгизге бургъан мыжыкъла -
дуньяны аштапыры, къулу -
артда болуб инкъыйлабчыла,
джаздыла былай:
«Идёт вода Кубань-реки,
куда велят большевики».
Ол «акъылманла»
Къарачай кёлге ёлюр от къуйдула,
Арал тенгизни суусуз къойдула -
къыйынлыкъ салдыла табигъатха.
Ибилис джорукъгъа бойсунмагъанланы -
къул болургъа унамагъанланы,
манкъурт болургъа унамагъанланы -
тутдула, сюрдюле, къырдыла...
Аллах джаратхан адамгъа
«маймулдан джаратылгъанса» деб,
Аллах бла да, адам бла да
къазауат этгенлей турдула
Адамлагъа, халкълагъа да
кимле болгъанларын унутдуруб,
бир джангы адам, бир джангы халкъ
къураргъа этдиле умут.
Аллах кёргюзтген джолдан игисин,
Ибилис кёргюзтюр эди къалай?
Хакъ джолгъа къайытмасакъ.
Бу ёмюр да болурму къолай?
Нек тюшдюле была да эсге?
Кетеди суу, кетеди суу.
Алай а суудамыды терслик
джашил дуния бола эсе къуу.
Кетген ёмюрде кесилген терек,
артда Сёз болуб тирилген терек,
энтда санга джетдирсек палах -
бизни тилсиз, джуртсуз да эте,
алгъындан да бек
чамланмазмы Аллах?
КЁКГЕ ДА БИР КЪАРА
Видеокёзню къараб тургъанын кёрюб,
сыйсыз иш этерге базмайла аманла.
Алай а, эм джити кёз Кёкден къараб
тургъанын эсгермейле ала.
Видеокёзню джабаргъа, къармаргъа да
боллукъду,
кёкдегине уа къарыуунг джетмез.
Андан къутулмазса, джашыналмазса -
таша иннетинги да кёреди ол.
Ой ол Кёкден къараб тургъан кёз...
Бурху адам а джерде
«мени кёрмейди киши» деб,
джюджюча, чёблени сюйреб кюрешеди.
Ай джарлы кесинг!
Кёзюнгю джерден айыр да,
Кёкге да бир къара.
СОВЕТ ТАРИХ
1
Кърал къуралыр ючюн
джан аямай кюрешдим.
Къызыл аскерчи болуб,
акъла бла сермешдим.
Ленин бла джыйыны
сёз бергенелле меннге:
«Боллукъса деб эркин
дининге эм джеринге.
Миллет Элинги къураб,
халкъны халкъгъа шох этиб,
хар бир терслик да къораб,
джашарыкъсыз «ох» этиб.
Тилинге, адетинге
боллукъ тюлдю чырт къоркъуу.
Джангыз совет къралны
душманладан бир къору».
Къорумай а, къорудум -
джашасын совет власт.
Къазауатдан къайытдыкъ -
башланды джангы джашау.
2
Совет влас алдадЫ,
керти болмад сёзюне:
мени эркин этмеди
диниме эм джериме.
Сауутуму-сабамы,
мюлкюмю эм джерими -
барысын да сыйырды.
Аны бла къалмайын
ол къатылды диниме.
Энди айтмай къояйым,
сагъышымы кёлюмде.
САГЪАЙТХАН НАЗМУ
Къара джиннге «акъ» дейбиз,
ётюрюкге «хакъ» дейбиз,
гяуур тинли халкъ бола,
башха тилли халкъ бола,
биз барабыз талкъ бола.
Кимдеди терслик, гюнах?
Кесибиздеди палах.
Излегенча ёлюрге,
унамай тюзелирге -
джууукълашханбыз джаргъа.
Ачханбыз джюреклени -
кючлерча харам, гюнах...
Къаушатмазмы бизлени
бир кюн чамланыб Аллах.
Сыйлы кёрдю ол бизни,
къызгъанмады джукъну да:
берди ата-бабагъа
динни, тилни, джуртну да.
«Ючден дагъан таймаз» деб,
джигит ата-бабала,
ючюсюне таяна,
Тау Эллерин къурдула.
Биз — келгенлЕ хазыргъа,
къоркъмайын бир джукъдан да,
барабыз айырыла,
динден, тилден, джуртдан да.
Динибиз дей билмесек,
тилибиз дей билмесек,
джуртубуз дей билмесек -
миллетбизми сора, биз?
Къарча къурагъан Элни
къурамадыкъ ызына.
Биз барабыз чачылыб,
дунья малгъа къызына.
Кърал болуб, Эл болуб,
джуртха да ие болуб,
динибизни да сакълаб,
тилибизни да сакълаб,
джашар, джашнар орнуна,
къара джиннге «акъ» дейбиз,
ётюрюкге «хакъ» дейбиз,
гяуур тинли халкъ бола,
башха тилли халкъ бола,
биз барабыз талкъ бола.
Ата джурт — аталадан.
Ана тил — аналадан.
Аманатды аладан
джурт да, тил да бизлеге.
«Аманатха - хыянат»
болгъан тёлю болсакъ биз,
аллай тели болсакъ биз,
къалырбыз кетиб тюзге,
сыйсызлыкъ джетер бизге.
Халкъыма айтама мен:
титире, тюшюн, уян,
тюб болгъунчуннга дуниянг.
БИЗНИ КЪУТХАРЛЫКЪ
Халкъымы джарсыуу, къайгъысы
ёлюрге да къоймазла мени.
«Ауругъанны юсюнде сау ёлюр» да дейле.
Анга да разыма —
джангыз, ауругъан халкъым тирилсин.
Мен дарман излей тышына кетгенме,
тенгизден-теркден да ётгенме.
Кёб болмай а билгенме:
дарман — ол акъ маралны акъ сютю тюлдю,
Хакъ сёздю, Акъ сёздю — дарман.
Айырылгъан эсем да элимден,
тыш джуртда бекленнген эсем да раннга,
таулагъа къайталмасам да, таубагъа
къайталсам,
ма ол Сёзню табыб, азанча къычыралсам,
айталсам,
халкъымы къутхарлыкъма ёлюмден,
кесими да къутхарлыкъма ёлюмден.
Къая раннга Бийнёгерча да
бекленнгенме,
тенгиз джагъада менгир болуб да
сюелгенме.
Алай а, энди тирилгенме: билгенме
не къутхарлыгъын ёлюмден халкъымы.
Ана тилимде бир къыз
Акъ сёзюмю ийнарча айта, къол булгъаса,
кёкде эсем да - тюшерикме джерге,
кёрде эсем да -
тирилиб, къобарыкъма ёрге.
Поэтни кесин да, халкъын да
ёлюмден къутхарлыкъ дарман -
Хакъ сёз, Акъ сёз.
Ол сёзню айтханла
не къадар кёб болсала -
ол къадар дженгил тирилликди халкъ.
Къыркъ джылымда тюшюннгенме анга.
Алтмыш джылымда да бегибме анга.
Джюрегим мени - джара бла таб.
Айтама сынаб:
бизни къутхарлыкъ - Къалам бла Китаб.
НЕ ДЖЕТМЕЙДИ, БИЛМЕЙМЕ, АДАМГЪА
Не джетмейди, билмейме, адамгъа.
Бизден башха инсан джокъду Аламда.
Бизникича Джер да джокъду Аламда -
бир-бирибизден айырылыб кетерча,
анда эркин - къууанч джашау этерча.
Джерибиз да — Кёк тенгизде — бир кеме.
Адам тюлдю аны бургъан, джюрютген.
Аны оноуун этген Кюч а — ташады.
Адам а не — хазыр Джерде джашайды.
Бурхулугъун билмегени да — сейир .
Дагъыда, ётдюреди джашауун
урушлада, къазауатда, къайгъыда...
Адам улу, алай пелиуан эсенг,
бир джангы Кюн, бир джангы Джер къурачы.
Джарлы джан, ма андан сагъыш эт.
Ёлюмге тюл, джашаугъа къуллукъ эт
Къой къайгъынгы,
джерге да, джердегилеге да иги бол.
Билмезсе къачан тауусулллугъун джол.
БАРАМА КЕТИБ
Барыбызны да джарлы этген бир адам -
тёрт адамдан къуралгъан бир адам -
манга къарайды тепси юсюнде шышадан.
Хыйла кёзлери Ленинникилеге ушайла,
Мыйыкълары — Сталинни тюшюрелле эсге,
мухурлу башы — Горбачевну келтиреди
кёзге,
аракъы кюйдюрген бет а — Ельцинники
тамам...
Къарайды шышадан тёрт бетли бир адам.
Ленин бла Сталин - патчах империяны
чачдыла,
Романовланы къурутдула юйлерин.
Горбачев бла Ельцин а — бир-бирине айта
дау -
совет империяны джабдыла эшигин.
Ким биледи, ким къошулур энтда алагъа,
къоркъа-къоркъа къарайма шышагъа.
Ол шышадан тартама ичкини,
тёрт патчах да кюйдюрелле ичими.
Тюрлю-тюрлю къазауатла, сюргюнле
турадыла бары мени эсимде,
азаб чекгенле, чекдиргенле да — туура...
Джангы патчахха айтайым да «ура»,
аны бла тохтатайым назмуму,
аракъы бла къарыусуз этейим фахмуму -
ансы ол бошаргъа боллукъду халкъдан,
адамдан.
Бош шышадан къарайды тёрт бетли бир
адам.
Ала джашайла шышада тюл — ичимде.
Мен кесим болурмамы ол тёрт бетли бир
адам?
Эсиргенме, кёреме алас-булас...Кетейим,
тентирей эсем да джарлы юйюме джетейим.
Адамла, халкъла, патчахла, айдынла,
бласт -
къатышханла бары. Бары да — джюрегимде.
Тынчмыды барын кёлтюрюб джюрюген
меннге?
Ханла, патчахла даулаша ичимде,
бийле, къулла, ёзденле даулаша ичимде,
къауумла, сыныфла сермеше ичимде,
империяла, къралла, джорукъла къырыла
ичимде,
халкъла, адамла ёле, тириле ичимде,
муратла, умутла ёле, тириле ичимде,
барама кетиб, барама кетиб...
Мен — джыйырманчы ёмюр — барама кетиб.
Тариххеми? Къайытмазданмы? Къайдам.
МЕДАЛНЫ ЭКИ ДЖАНЫ
Медалны эки джаны, эки бети барды:
биринден къарайды Сталин,
биринден къарайды Гитлер.
Медалны тыш джаны Гитлер болса,
ич джаны — Сталинди.
Тыш джаны Сталин болса,
ич джаны Гитлерди.
Ол медалны такъгъанла -
адамланы, халкъланы къыргъан
фыргъауунладыла
неда
алай этерге хазырлана тургъанладыла.
КИМДИ АДАМ?
Къадау Таш тюшгенди Кёкден,
Джангыз Терек чыкъгъанды джерден.
Бири джерге атханды башын,
бири уа — Кёкге.
Кёкде туугъан — джерни,
джерде туугъан — Кёкню
нек сюе болурла алай?
Кёкдеги - джерни,
джердеги - Кёкню
нек сюе болурла алай?
Джаны - Кёк башындан келген,
тёнгеги уа - джер топуракъдан болгъан,
ол а не этсин?
Кимди адам?
Таш бла Терекни бирлигиди адам.
Эки дунияны да къучакълаб,
экисинден да къууана,
джашаб турургъа излейди Адам.
ДЖАНАУАЛДА
Тохтаусуз чабыб, юрюб,
ит джыйын ызындан келеди сюрюб.
Биледиле:
къазакъ бёрю джыйын джанлы тюлдю.
Джыйын джанлы да аны джанлы тюлдю -
бугъунуб, къарайды чегетден, таудан:
«Къутулурму къазакъ бёрю къуршоудан?».
Къан тама окъ тийген джарасындан,
Ол джетди ёлюм сууну джагъасына:
сарыубекле къарайдыла андан.
Тохтайды да — таларыкъдыла итле,
сууда — джыртарыкъдыла сарыубекле.
«Итлеге болгъандан эсе аш...» -
чынгайды къазакъ бёрю суугъа.
Сууукъ суугъа, джарасына да тёзюб,
ол бир джагъа таба барады джюзюб.
Сарыубекле да тизилгенле ызындан.
Ол бир джагъа джууукъдан джууукъ.
Сарыубекле да — джууукъдан джууукъ.
Анга болушады Тейри,
джагъа ташлагъа илинеди бёрю.
Сойланады джарасын да джалай:
бу джагъа ол джагъадан болурму къолай?
Сау къалса,
эркинлигин, сыйын
мында да сакъларыкъды, джакъларыкъды
ол.
Джашау - къайда да къыйын
къазакъ бёрюге.
ДЖЫЙЫРМА БЛА ЭКИ МИНГ...
Ол сюргюн джыллада къырылгъан
джыйырма эки минг сабийге
къошулургъа боллукъ эдим мен да...
Не ючюн эсе да,
Аллах сакълады мени.
Ибилис джорукъ бизге джетдирген
къыйынлыкъны джаздырыр ючюн
сакълагъан эсе да, ким биледи.
Мен ол джыйырма эки минг сабийге атаб,
терек бачха орнатыб кюрешеме:
тюрлю-тюрлюлеринден
джыйырма бла эки минг терек
боллукъду анда -
бусакъ да, тал да, нарат да, эмен да...
Джыйырма эки минг къадау ташдан
тёгерегине да этерикме буруу.
Джукъ керекли этмей,
аш-суу керекли этмей,
кюн амандан, аман адамдан да сакълаб,
ёсдюрлюкме аланы.
Ала къартлыкъгъа дери джашаб,
джетеклери да терекле болуб,
туудукълары да джетиб, чегет болуб,
ёлселе да ёллюкдюле алай.
Алай а, мен
ёлюмсюз этерге излейме аланы.
Алагъа атаб,
джыйырма бла эки минг назму джазаргъа
излейме:
бир-бирине ушамагъан,
экиси бирча болмагъан -
кеслерича аланы.
Эркин назмула боллукъдула бары да ала.
Эркинликге термиле,
тутмакъда ёлген сабийлеге аталгъан Акъ
сёзюмю,
назму чалдышха-джорукъгъа да джыярыкъ
тюлме.
Ол сабийлени гюнахсыз джанлары
эркин Акъ сёзде табарыкъла
тынчлыкъ-рахатлыкъ.
Джуртда Джангыз Терекни тирилтирге,
Къадау Ташны да тиллендирирге
манга кюч-къарыу берген Аллах,
бу иннетими-муратымы да джаратса,
заман да, мадар да берир
терек бачхамы, сёз бачхамы да
тамамларгъа.
«БисмиЛляхи-р-Рахмани-р-Рахим» деб,
башлагъанма...
Бу ишими ахырына джетдиралсам,
ол джыйырма эки минг сабийни аллында
борчуму тындыргъаннга санарыкъма.
Сюргюнде ёлген джыйырма эки минг сабий
тирилликдиле Джуртда джыйырма эки минг
терек болуб.
Джыйырма эки минг назму болуб
Ана тилибизни джашарына да боллукъдула
себеб.
Аллах айтса.
АМАЛСЫЗДАН...
Интернетге салгъанма назмуланы:
джукъ айтырыкъ тюлме -
тонагъыз, урлагъыз аланы.
Алай бла бир джукъ
джазаллыкъ эсегиз ана тилибизде -
къууанныкъма, айтырыкъ тюлме джукъ.
Джазыгъыз ана тилибизде бир затла:
алай бла къайытсагъыз да тилге -
къууанч боллукъду меннге.
Тобагъа къайытырсыз артда,
кюймез ючюн отда.
Ана тилге башласагъыз къайыта,
къалгъаннга да башларыкъсыз къайыта...

Тилибизни ёле тургъаны къыйнай,
Амалсыздан айтама былай.
КЪАТЫШХАНДАН КЪАТЫША...
Эркинликни, тюзлюкню, хакъны
хар ким да кесича ангылай, ангылата,
къатышхандан къатыша барады дуния,
айырмазча къарадан акъны.
Аллахны сёзюнден эсе, кесини сёзюн
баш этиб адам,
чыгъарады китабла, анаясала,
джууукълашханын да сезмей Ахырзаман.
Файгъамбарладан бери
кетди, ётдю ненча джыл, ёмюр.
Бурху атомну чачханлыкъгъа ол,
Чексиз кёкге да ачханлыкъгъа джол -
кеси тюрленмейди, нюрленмейди...
Сейир тюлмюдю ол?
Тишлерин кёргюзте да джашына
турады адам джюрегинде джаныуар.
Ол къурутхунчу адам улуну,
аны къурутургъа джокъмуду мадар?
Иман болмагъан джюрекде
ибилисге табылады орун.
Билмейме, нек джанлайды адам
Аллах кёргюзтген джолдан.
Не къыйынлыкъ да манга, башхалагъа да
ол джолдан джанлагъан заманларыбызда
джетгенди.
Аны ангылайма энди...
Файгъамбарла да болмагъанча,
Аллахны Сёзюн да айтмагъанча,
джаймагъанча,
этедиле бир-бирле джерде.
Къара танымагъанча, билмегенча,
джукъ кёрмегенча, эшитмегенча,
джашагъанла кёбдюле джерде.
Эркинликни, тюзлюкню, хакъны
хар ким да кесича ангылай, ангылата,
айырмазча къарадан акъны,
къатышхандан къатыша барады дуния.
ДЖАШАУ АЛДАДЫ АЛКЪЫН
Иймансыз джорукъну сюргюнюнден
сау къалгъанладан бири -
болургъа боллукъ эдим
не ит, не тюлкю, не бёрю,
не – ючюсю да.
Тюлкю болгъанла да бар,
ит болгъанла да бар.
Бек аз болсала да,
бёрюлей къалгъанла да бар.

Алай а, не ит, не тюлкю
манга болмадыла юлгю.
Джаттайны джыйынында болгъанладан
бири,
Шакай улу Хаджи бла болгъанладан бири -
атам эди мени.
Сабийи бла Къуранын кёкюрегине къысыб,
сюргюн джолгъа да алай чыкъгъан -
анам эди мени.
Совет власт -
сауутсуз-сабасыз, мюлксюз-джерсиз этсе
да,
имансыз эталмагъан къауумдан эдиле
ала.
Ол къауумну адамы эдим мен да.
Къазауатны, тутмакъны, сюргюнню,
Сибирни
сынагъан адам эди атам.
Ким болгъанын унутмаса адам,
зулмугъа да бермейди бой.
Ит болмагъан джерде юрген тюлкюлени да,
ит болгъан джерде юрген тюлкюлени да,
тегене ючюн бойнун сынджыргъа
кесдирген итлени да,
дуния мал ючюн, къуллукъ ючюн
халкъларын тонатхан, къырдыргъан
амантишлени да -
барын да - кёрюб болмай ёсгенме мен.
Тюлкюню баласы - тюлкю болур,
итни кючюгю да ит болур,
бёрюнюкю — бёрю болур.
Алай а,
итлеге къошулгъан бёрю -
ит болур, алай бла тюб болур.
Ол кертилени
гитчеликден эшите, биле, кёре
ёсгенме мен.
Имансыз джорукъ бизни тутуб, сюрюб,
къырыб,
Орта Азиягъа, Сибириягъа 600 кесек этиб
чачыб,
джуртубуздан, тилибизден айыргъан бла
къалмай,
динибизден да айырыб кюрешген
сагъатда,
тюлкюле сабийлерине «Володя», «Иосиф»
деб атагъан сагъатда,
итле да «джашасын партия, Сталин» деб,
къансыгъан сагъатда,
амантишле да бёрюлени ызлаб, къурутуб
кюрешген сагъатда,
файгъамбарны азанчысыны атын атадыла
манга.
Гяуурну атын атагъанла сабийлерине,
гяуурну тилин, къылыгъын алдырыб
кюрешгенле сабийлерине,
«джашай, ашай биледиле ала» деб,
тюлкюню, итни, амантишни юлгю этгенле
сабийлерине -
артда сокъуранмай къалмазла.
Зулмуну арбасына миннгенле
не этерикдиле аны джырын джырламай,
зулмуну арбазына, тегенесине
терилгенле,
не этерикле аны чурукъларын джаламай.
Ол джийиргеншлиледен, Аллах, къутхар
бизни,
сакъла бёрюлюгюн-эркинлигин
миллетибизни.
Чегетни кесгендиле. Сау къалгъанла -
ташда, къаяда, тауда къазакъ терекле;
джыйын джанлыны къурутхандыла. Сау
къалгъанла -
ташда, къаяда, тауда къазакъ бёрюле.
Джюрек -
ташда бёрю, къаяда терек.
Джыйын джанлы къуралыр алкъын,
орман чегет чайкъалыр алкъын,
миллет орайда тартылыр алкъын.
Джангыз терекни шууулдауунда,
къазакъ бёрюню улуунда,
Темиркъазакъ джулдузну джарыгъында
барды
къарангыны хорларыкъ бир кюч,
къара кючлени хорларыкъ бир кюч,
миллетни сакъларыкъ бир кюч.
Джашау алдады алкъын.
АРАСЫНДА КЁК БЛА ДЖЕРНИ
Энди мени
Арасында Кёк бла Джерни
табаргъа боллукъсуз джангыз.
Джер да кесинден иймейди узакъ,
ашыкъмайды Кёк да алыргъа кесине.
Экиси бла да этеме ушакъ,
болгъан, боллукъ да кёрюне кёзюме.
Джерде меннге джокъду орун -
аны ючюн айырылгъанма джерден.
Кёкде уа боллукъмуду орун?
Аны оноуу да джетмейди меннге.
«Орнундан чыкъгъан итни бёрю ашар»
дейле,
«Къошда джокъгъа - юлюш джокъ» да дейле.
«Къошда нек тюлдю шайыр,
не ючюн айырылгъанды джуртундан» деб,
соргъан а киши джокъ.
Бийнёгер къаягъача, ёрлегенме Кёкге.
Джайылгъанма дарман излей миллетге.
Тохтагъанма баралмай, джетиб бир чекге.
Аллахха джол излегеними,
Андан мадар излегеними
билдиргенме ненча тюрлю мёлекге.
Джанымы тёнгегиме къанат этген эдим,
дарман табмай, къайытмазгъа ант этген
эдим.
Къуру къолларым бла уа артха
къайталмам,
«Кёкден да джууаб джокъ, хайыр джокъ»
деб, айталмам.
Ма аны ючюн турама арасында Кёк бла
джерни -
Кёк башындагъы эслер эсе уа мени.
Кёкча джашнайды, кюкюрейди джюрек.
Къылама намаз, этеме тилек:
-«Я Аллах!
Сени уллулугъунг бла,
Сыйлылыгъынг бла тилейме:
Кёб къыйынлыкъ кёрген миллетибизге –
Динине,
Тилине,
Джуртуна,
Элине,
Тарихине,
Тёресине-Адетине –
джазыууна
Эркин болурча, Ие болурча,
Аллай кюч, аллай онг бер.
Я Аллах,
халкъыбызгъа
Сен буюргъан джолда барырча,
Сен берген затланы джакъларча,
сакъларча,
иман-билим бер, кюч-къарыу бер.
Я Аллах, сенден тилейме:
Гюнахлары болмагъанлай,
Зорлукъдан джоюлгъанларыбызны
Джандетлени тёрюне ётдюр.
Бу дунияда джашагъанларыбызгъа да –
Ийман бла джашарча,
Ийман бла кетерча
Насыб бер!
Аталарыбызгъа-аналарыбызгъа,
Эгечлерибизге, къарнашларыбызгъа,
Аладан туугъанланы барына да
Иги кёзден къара, я Аллах!
Тюзню тюзлюгюн,
Терсни терслигин,
Мадар бар эсе,
Бу дунияда огъуна джетдир.
Гяуурну зорундан,
Кесибизникилени итликлеринден,
Джинни, шайтанны заранындан
Эки дунияны азабындан,
Биз билген, билмеген къыйынлыкъладан
да
Я Аллах, сен къутхар, сен сакъла бизни!».
Сейир бола, тынгылайма джууабха:
-«Къадалыгъыз Къаламгъа эм Китабха.
Анаяса этигиз кесигизге Китабны.
Хар не сорууугъузгъа да барды джууаб
Анда.
Аны ючюн ийгенме адам улугъа Аны.
Джазыуугъузну тюз джазыгъыз деб,
адам улугъа ийгенме Къаламны да.
Харам этсегиз а аланы да,
сизге дарман — От боллукъду джангыз».
Къалам бла Китабны магъанасын
халкъ биледи.
Аллахны сёзюне тынгыларгъа унамайды
ансы,
джазыуун кеси джазаргъа унамайды ансы.
Джерге эниб, халкъны тюшюндюраллыгъым
джокъду.
Аллахны сёзюне тынгыламагъанла,
мени сёзюмеми тынгыларыкъдыла.
Андан эсе, турайым былайда -
арасында Кёк бла Джерни.
Джюрегим а — кюкюрей, джашнай -
турсун сагъайта Элни.
ТЮЗ СЁЗ
Гитлер да чачалмагъан къралны,
Горбачев бла Ельцин чачдыла.
Тёрт дуньядан кир ырхылагъа
чеклени да кеп-кенг ачдыла.
Бу къралны къурагъанланы
туудукълары чачдыла къралны,
тюз халкъгъа джукъ да джетдирмей,
юлешдиле байлыгъын аны.
Халкъны динин, джерин, мюлкюн да
сыйырыб,
Мыкалайны кюсерча этген эди совет
власт.
Эндиги джангы власт а
совет властны кюсерча этди.
Хар джангы власт - эскиден аман:
Эресейде ол адетча болгъанды.
Патчах империя чачылды,
совет империя чачылды
(ким чачханын а — кесигиз билесиз),
Эресейни чачылыры къалгъанды энди...
Чачылыугъа ачылса уа джол -
джангы къыйынлыкъ боллукъду ол.
Орус патчахлыкъны къурутханла,
совет империяны чачханла -
аладыла Эресейни да чачаргъа излеген.
Мен а излемейме чачылырын Эресейни,
мен излейме тюзелирин аны,
излейме ол болурун джакъларча халкъын,
не джаны бла да анга табдырыб хакъын.
Ол заманда халкъы да къралын,
сакъларыкъды, аямай тёнгегин, джанын.
Кърал халкъныкъы болса керти,
халкъ бла кърал болсала бир -
аланы хорлар табылмаз кюч.
КЁК, ДЖЕР ДА БАГЪАЛАТЫРЛА СЕНИ
Джюджю - тюлдю пил -
кюрешеди тарталмай чёбню.
Алай а, аллында Кёкню
сен да
джюджюден уллу тюлсе, бил.
Джюджюден онглу тюлсе, бил,
башха джанладан баш кёрме кесинги.
Баш эсенг а — барын да сакъларгъа
кюреш,
ма ол заманда багъалатырла бары да
сени.

Ма ол заманда багъалатырла Кёк, джер да
сени.
Болмай, джаныуар, хайуан,
кюрешгенинг ючюн болургъа Адам -
Кёк, джер да багъалатырла сени.
АКЪ СЁЗ КЕРЕКДИ
Кечегизни къарангылыгъын айтыб хаман,
кюндюзюгюзню да этмегиз мутхуз.
Къарангыгъа кесин джутдурмай,
дуньяны да джарыта, джылыта,
минг-минг джылны джанады джулдуз.
Джылаудан арыгъанды дунья,
керекди джыр, джарыкълыкъ, той-оюн.
«Сагъыннганынг — босагъа тюбюнде» -
аман затны болмагъыз сагъыныучу.
Джетген къыйынлыкъ кетмез эсден,
алай а анга кючлетсенг джюрекни,
алай а анга хорлатсанг джюрекни
сагъыш эт, не къалыр сенден?
Ёлгенни, ёллюкню да джылауун
этиб тургъандан болурму хайыр?
Андан эсе, зулму бла, ёлюм бла
сермеш — джакъла, сакъла джашауну.
Кечегизни къарангылыгъын айтыб хаман,
кюндюзюгюзню да этмегиз мутхуз.
Къарангыгъа кесин джутдурмай,
дуньяны да джарыта, джылыта,
минг-минг джылны джанады джулдуз.
ДЖАРЫКЪ БЛА КЪАРАНГЫ
Къара кючле къарангыдан къарайла,
Хакъ сёз айтхан адамланы марайла,
Акъ сёз айтхан адамланы марайла.
Къара кючле къарангыдан къарайла.
Къара кючле къарангыдан къарайла,
джарыкъ тёкген адамланы марайла,
шыйыхланы, шайырланы марайла.
Къара кючле къарангыдан къарайла.
Къара кючле къарангыдан къарайла,
умут эте джукълатыргъа джарыкъны.
Къарангыны джаныуарла сюелле,
адамла уа сюедиле джарыкъны.
Къара кючле къарангыдан къарайла,
джулдузланы джукълаталмай, сарнайла.
Бир джулдузну джукълатыргъа къарангы,
аны орнуна келеди башхасы.
Кючлю эселе да къара кючле, къарангы,
хорлаялмайла нюрю болгъан адамны.
Къарангыгъа аш этмейин дуньяны,
Хакъ сёз, Акъ сёз джарыталла дуньяны.
Къара кючле къарангыдан къарайла,
акъ дуньяны къуруталмай, сарнайла.
Не бек кюрешсе да къарангы,
хорлаялмаз джарыкъ тёкген адамны.
ШАЙЫРГЪА БАГЪА
Не закий да хар сёзюне джан салыб
къоялмайды,
хар джазгъаны аны да Акъ сёз болуб
баралмайды.
Учхан сёзча, нарт сёзча, акъ сёзча, хакъ
сёзча кёрюнсе да,
тюз къатында джюрекге джеталмайды.
Аны ючюн.
эм иги сёзюне, чыммакъ акъ сёзюне кёре.
керекди берирге шайыргъа багъа.
СЁЗ МАНГА АЧАДЫ ДЖОЛ
Манга
тенгиз эки джарылыб,
джол берирми, билмейме.
Кёк да эки джарылыб,
джол ачармы, билмейме.
Сёз а манга джол ачады
тёрт дуньягъа, Кёкге да.
Тёнгекге да, джзюрекге да
битдиреди ол къанат.
Манга аны кючю бла
ачылады керамат.
Ол Акъ гюлге ушайды —
ачады манга кесин:
мени ангым бла эсим
анда табалла ышыкъ.
Адамгъа да, Аллахха да
Сёз блады мени джолум.
Анга толусу бла
кёчюб бошаса джаным,
ол боллукъду чыммакъ акъ.
Джашау, ёлюм да — хакъ,
джашау, ёлюм да — акъ,
сёзюм, кёлюм да — акъ.
Хакъ сёзден чыкъгъан Акъ сёз,
Хакъ сёзге къайытхан Акъ сёз -
ёмюрде да болмаз талкъ.
СЁЗНЮ БАРМЫДЫ ДЖАНЫ?
Сёзню бармыды джаны?
Шайыргъа соругъуз аны -
Олду джан салгъан сёзге,
хайыры тиерча бизге.
Сёзге, ийманнгача, болуб сакъ,
Олду этген аны чыммакъ акъ.
Джарыгъы, джылыуу Сёзню
тартады кесине бизни.
Акъ сёзню ышыгъында
насыблыдыла джашагъанла.
Сёзню бармыды джаны?
Шайыргъа соругъуз аны.
КЪАРА КЮНЮМДЕ
Чыдаргъа, Джашаргъа, Джазаргъа,
Аллах, бер къарыу.
Сенден келген къадаргъа
джокъду мадар, чамланыу.
Кюнюмю
къарангы этдинг эсе да,
сёзюмю Акъ эт.
Къара кюн да Акъ сёз бла
кечинмек этеди поэт.
Туумаз эди бир назму
андан болмаса хайыр.
Къара кюнюнде Акъ сёзю бла
кимни къутхарады шайыр?
Билеме мени сёзюмден
энди сеннге джокъду хайыр.
Къара кюнюнде Акъ сёзю бла
кесин къутхарады шайыр.
Адамла келдиле-кетдиле...
Тургъан а мени биргеме -
къоймай мени джангыз -
Акъ сёздю джангыз.
Ансыз
не этер эдим мен?
Чыдаргъа, Джашаргъа, Джазаргъа,
Аллах, бер къарыу.
Сенден келген къадаргъа
джокъду мадар, чамланыу.
СЕЗИМНИ БАШ КЪУСХАНЫ
Алгъын джазгъан эдим
«тилни баш къусханыды,- деб,- поэзия».
Энди анга
башха тюрлю береме багъа:
Джюрек сезимни баш къусханы
Акъ сёз болуб кёрюнеди дуньягъа.
АЛЛАХДАН ТИЛЕЙМЕ
Чёб башы да Кёк башыча кёрюннген,
къара сууу да сют башыча кёрюннген,
акъ тауу да шекер башча кёрюннген,
сен айырма, Аллах, халкъны джеринден,
сен айырма, Аллах, халкъны тилинден,
сен айырма, Аллах, халкъны Элинден -
сакъла аны тюб болуудан, ёлюмден.
Халкъ джуртунда кеси къурагъан Элде,
Хакъгъа табына хар кечеде, хар кюнде,
адам саны, ангысы да ёсгенден ёсе,
джашар насыбны, Аллах, сен бер бизлеге.
Дин бла, Тил-Джурт бла игиди кёлюбюз.
Ючюсюню тамалында къураллыкъды Элибиз.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Джол: Терекден Ташха - 05
  • Parts
  • Джол: Терекден Ташха - 01
    Total number of words is 3592
    Total number of unique words is 1913
    33.9 of words are in the 2000 most common words
    48.8 of words are in the 5000 most common words
    57.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 02
    Total number of words is 3595
    Total number of unique words is 1691
    38.6 of words are in the 2000 most common words
    55.3 of words are in the 5000 most common words
    65.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 03
    Total number of words is 3615
    Total number of unique words is 1686
    38.1 of words are in the 2000 most common words
    56.7 of words are in the 5000 most common words
    63.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 04
    Total number of words is 3619
    Total number of unique words is 1700
    36.5 of words are in the 2000 most common words
    54.9 of words are in the 5000 most common words
    64.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 05
    Total number of words is 3661
    Total number of unique words is 1716
    38.2 of words are in the 2000 most common words
    55.4 of words are in the 5000 most common words
    62.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 06
    Total number of words is 3656
    Total number of unique words is 1708
    38.2 of words are in the 2000 most common words
    55.9 of words are in the 5000 most common words
    63.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 07
    Total number of words is 3628
    Total number of unique words is 1657
    37.9 of words are in the 2000 most common words
    53.9 of words are in the 5000 most common words
    63.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 08
    Total number of words is 3647
    Total number of unique words is 1716
    37.3 of words are in the 2000 most common words
    54.5 of words are in the 5000 most common words
    62.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 09
    Total number of words is 3627
    Total number of unique words is 1744
    36.3 of words are in the 2000 most common words
    53.3 of words are in the 5000 most common words
    63.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 10
    Total number of words is 3635
    Total number of unique words is 1715
    37.5 of words are in the 2000 most common words
    54.7 of words are in the 5000 most common words
    63.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 11
    Total number of words is 3594
    Total number of unique words is 1731
    35.4 of words are in the 2000 most common words
    53.0 of words are in the 5000 most common words
    62.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 12
    Total number of words is 3652
    Total number of unique words is 1742
    35.9 of words are in the 2000 most common words
    53.5 of words are in the 5000 most common words
    63.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 13
    Total number of words is 3625
    Total number of unique words is 1687
    38.7 of words are in the 2000 most common words
    56.2 of words are in the 5000 most common words
    65.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 14
    Total number of words is 3604
    Total number of unique words is 1671
    37.9 of words are in the 2000 most common words
    55.2 of words are in the 5000 most common words
    63.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 15
    Total number of words is 3675
    Total number of unique words is 1694
    39.4 of words are in the 2000 most common words
    57.7 of words are in the 5000 most common words
    66.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 16
    Total number of words is 3625
    Total number of unique words is 1684
    38.7 of words are in the 2000 most common words
    55.4 of words are in the 5000 most common words
    63.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 17
    Total number of words is 3603
    Total number of unique words is 1714
    37.7 of words are in the 2000 most common words
    55.3 of words are in the 5000 most common words
    63.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 18
    Total number of words is 3611
    Total number of unique words is 1654
    37.8 of words are in the 2000 most common words
    54.5 of words are in the 5000 most common words
    63.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 19
    Total number of words is 3639
    Total number of unique words is 1765
    35.5 of words are in the 2000 most common words
    52.3 of words are in the 5000 most common words
    61.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 20
    Total number of words is 3573
    Total number of unique words is 1700
    38.2 of words are in the 2000 most common words
    54.6 of words are in the 5000 most common words
    63.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Джол: Терекден Ташха - 21
    Total number of words is 3224
    Total number of unique words is 1562
    38.7 of words are in the 2000 most common words
    55.5 of words are in the 5000 most common words
    64.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.