Latin

Чыгъармаларыны Алтытомлугъу Ючюнчю Тому - 10

Total number of words is 3446
Total number of unique words is 1463
37.5 of words are in the 2000 most common words
55.9 of words are in the 5000 most common words
64.4 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
-Ёлю м ! Ёлюм! Ёлюм!
Терк суучукъ жырлайды:
- Жашау! Жашау! Жашау!
Борам бир-бир тереклени сындыралды,
Алай суучукъ баргьан агьач болмады гунч.
Жангыдан танг атды, жылы кюн да тийди,
Боран думп болду, суучугь’ а энтта жырлай
Барады, къууана тангнга, тереклеге,
Жангыдан жырлайды:
- Жашау! Жашау! Жашау!
1976
374
*
*
*
Мирзеу, кёп махтау, ыразылыкъ да эштдинг,
Сен жангылай къала, чексиз заман ётдю.
Тау, сени юсюнгден ненча сёз айтылды,
Сен а, бурун кибик, акьлай къалып къалдынг.
Терек, сени юсюнгден бек кёп жаздыла,
Сен ырахатлай къала, жылла оздула.
Суу, сени юсюнгден не кёп сёз айтылды,
Сен а ёмюрге эски болмайын къалдынг.
Кырдык, санга ненча жыр, назму этилди,
Сен а ёлетден эски болмайын келдинг.
1976
375
*
*
*
Жер, сени не къадар башкес малтады!
Алай кёп уста да сенде юй салды, Сен жашиллей, жашлай да андан къалдынг.
Жер, санга къан, чеги болмай, тёгюлдю.
Болсада сабанчы мирзеу ёсдюрдю, Жокъ болмагьанлай аны ючюн келдинг.
Жер, сени сан табылмаз кёз жаш жууду,
Алай огьурлулукъ оту да жанды, Андан битдиле сабанла жангыдан.
Жер, сени не къадар кюйсюз малтады!
Алай сенде кёп акъылман да барды, Сен кюл, кёмюр болмайын андан къалдынг.
1976
376
*
*
*
Кечени тенгиз да, къую да
Кёредиле ёлетден. Алай
Алагъа да кёксюз къыйынды,
Санга, манга къыйын болгъанлай.
Уллу агъач, жангыз терек да
Кечени кёредиле бирлей.
Алагъа да керекди кёк да,
Ол экибизге керегинлей.
Ташлы жол да, бахча, сабан да
Къарайдыла кёкге бир кибик.
Билмеген жаланда къабанды
Бийик, ариу да экенин кёк!..
1976
Ъ11
*
*
*
Жалан къан ичгенле бла къан тёкгенле
Тюйюл бу жерде бу жолланы ётгенле,
Файгьамбарла да баргьандыла бу жерде,
Хар бирини бети кёз жашдан жибиди,
Акъылларындан таш, агьач да жарыды,
Сабанланы чакъдыргьан жауун да жауду.
Къадар бу жерге башкесле да кёп берди,
Файгьамбарла да жашадыла бу жерде.
1976
378
*
*
*
Кёк жулдузларын тенгизге бермез,
Ай да кёгюнден тенгизге энмез.
Айны, жулдузланы жарыкълары,
Кёкде булутланы акълыкълары
Болмаса, къыйын болур тенгизге,
Къыйын болгъаны кибик ма бизге.
Бюгече тенгизни жарытды ай,
Ол бурунлада жарытханынлай.
Жарыкъ жулдузланы тенгиз кёрдю,
Кёрюучюсюнлей узакъ ёмюрде.
Башында акъ булутла баргъанда,
Тенгиз да, бизни кибик, къууанды!..
1976
379
*
*
*
Турукъ да ёлюрге сюймейди, кёрдюм,
Сюймеди, кесилип, жерге ауаргъа.
Алай кесдиле аны къыш ингирде,
Ол ынчхады да, ауду жангы къаргьа.
Терекле арасында, ай жарытып,
Татлы сагъыш этмез энди ол турукъ,
Аны танг да жарытмаз, ариу атып,
Кюн ансыз тиер, жел да ансыз урур.
Къанатлыла уя этип жукълаучу
Терек къуруду, кесдиле, жокъ болду,
Къанатлыла махтау жырла жырлаучу
Терек энди мени назмумда къалды.
Кёрдюм, сюймеди турукъ да ёлюрге,
Сюйдю башындагьы кёкге къараргъа,
Булутланы, жулдузланы кёрюрге,
Къараргъа кырдыкга, жаууннга, къаргьа.
Алай къутулалмаз сагъаты келди,
Аны эки жютю балта кесдиле,
Ол терек, атам ёлген кибик, ёлдю,
Аны кюню жууукъ келди кесиме!..
1976
380
*
*
*
«Талауму тиерикди ташха!» Дедиле чегемлиле эртте.
Алай мен кёре келдим: палах
Ташны да кёп кере кюл этди.
Ташха да жокъ ёмюрлюк тынчлыкь,
Кёрдюм анга да ёлюм барын.
Нарт сёзню айтхан, билмединг сен Ташны да бар ачы къадары!..
1976
* * *
Жокъ къыйынлыкъ кёрмезлик,
Къарт болмазлыкъ, ёлмезлик.
Алай къартлыкъ жетгинчи,
Ол къарыусуз этгинчи,
Ишибизни этейик,
Тик жолланы ётейик.
Къарт болсакъ, ёталмабыз,
Бир зат да эталмабыз.
Жокъ къыйынлыкъ кёрмезлик,
Аурумазлыкъ, ёлмезлик.
1976
381
*
*
*
Терек, дайым да айтама мен санга
Сени сюйгеними, устазымса сен:
Ырахатлыкъгьа бла чомартлыкъгъа
Юйретесе кёп жылланы ичинде.
Алдамазса, жалгъан сёз айтмазса сен,
Уя болурса азат къанатлыгъа,
Гумулжукла урунурла тюбюнгде,
Бирден солуу алырбыз ауанангда.
Сабийлигим къууанды салкъынынгда,
Ырахат тураса, огьурлуса бек.
Кёп татлы сагьыш этдим, сени кёре,
Акъылманса, жер да, кёк да ийнагъы.
Къыш акълыгъынг, жаз жашиллигинг - къууанч,
Сенсиз нечик жарлы болур эди жер!
Мен да, къанатлы да сюебиз сени,
Терек, сен - аламат затладан бири!..
1976
382
*
*
*
Сени бла бу бир жерде жашагъан,
Бир суудан ичген, бир ашны ашагъан
Не игиди, бир жолну бирге баргьан,
Бир кёкге, бир жулдузлагьа къарагьан,
Бир кырдыкны, бир тереклени кёрген,
Къышхы кюн бир от жаннган юйге кирген,
Бир тилни сёзлерин айтхан бир бирге,
Бир къарны, бир жауунну бирге кёрген!
Тиширыу! Турдум, аны иги билип.
Атынгы айтсам да, - насыплы тилим!..
1976
383
* *
*
Башха игилик кёрмесем да анда,
Сен бар ючюн жашар эдим дунияда.
Сен жюрюгенинг ючюннге бу жерде,
Жашау бош зат демез эдим ёмюрде.
Бетинги, къолларынгы, кёзлеринги
Кёрген, эштген сени ариу ёнюнгю
Зауукъду, насыпды, мени бай эте,
Сен къууанчны биченлигине элте.
Адамлыкъны, ариулукъну жарыгьын,
Сабырлыкъны, халаллыкъны жарыгьын
Сени бетингде, кёзлерингде кёрдюм,
Манга тазалыкъны дерсин да бердинг.
Башха игилик кёрмесем да, сени
Ючюн махтар эдим бу биз тургьан жерни.
Башха затын кёрмесем да дунияны,
Сен бар ючюн сюер эдим мен аны.
Болмаса да бир затым, сенден сора,
Жашар эдим, кесими байгъа санап.
Жашаууму этесе алай жарыкъ,
Сени жарыгьынгдан жарыды жаным.
Ариулугъунг, сюймеклигинг да бийик,
Сени сюйген - таулагьа чыкъгьан кибик!..
1976
384
*
*
*
«Не игисе!» - дейме санга.
Ол - кесиме уллу саугъа.
Санга къарап, алай десем,
Насыплы болама кесим.
Ол сёзлесиз кёп да жарлы
Болур эди жарлы жаным.
Манга бу къууанчны берген,
Чыгъаргъан бийикге - ёрге,
Тиширыу! Кёз жарыгъым - сен,
Насыплы бол, бол сау-эсен!
Келеди къатланмаз сагъат.
«Не игисе!» - дейме санга.
1976
25 Къули Къайсын
385
*
*
*
Мен ахшамгъа къарап турама. Алай
Татлы сагьышларым сени юсюнгден.
«О, тураса сен энтта да ариулай!» Дейме энтта, кёзюмю алмай сенден.
Мен ахшамгъа къарап тургъанлыгьыма,
«Энтта жарыкъды тангым!» - дейме санга,
Жууукъ къыш сууугъу ургьанлыгъына,
Сени юсюнгден сагьыш - манга саугъа.
Ахшам арбазыма киргенлигине,
Айтама санга: «О, жарыкъ жулдузум!»
Къышым энди жууукъ келгенлигине,
Дейме: «Ёчюлмей жанарыкъ жулдузум!»
Кюз артына къарап тургъанлыгьыма,
«О, къалай игисе!» - дейме мен санга,
Къачны сууукъ жели ургьанлыгъына,
Сен биргеме. Ол - манга уллу саугъа!..
1976
386
*
*
*
Сени намысынга тауда от жакъдым,
Сен узакъладан кёрлюкча отуму.
Отум энтта да кечени жарытды,
Нечик жарытды ол сени атынгы!
Санга намысха деп зтилген отум
Къаяланы, чинарланы жарытды.
Бийик жулдузлагьа къарай, жатдым,
Алача, жарыкъ бюгече муратым.
Сени намысынга тауда от этдим,
Ол жанады жулдузланы тюбюнде.
Шуёхларым бла бирге кётюрдюм
Алгъыш аякъны, сени саулугъунг деп.
Сени намысынга тауда от жакъдым,
Жанады ол, къаяланы жарыта,
Акъ таула башы кёкге къарап, жатдым,
Манга сюймеклик жулдузлары жанып.
1976
25*
387
*
*
*
Къыйындымы дсдинг?
Сен а къайда кёрдюнг
Жашау бек тынч болуп,
Гюл ийисден толуп?
Ишинги эт, жаша,
Таукеллеге ушап.
Хайт деуню атына
Миннген - муратына
Жетер, - дегендиле,
Алай келгендиле
Тауда жашагъанла,
И шлеп ашагьанла.
Сен да хайт де, жаша,
Таукеллеге ушап!..
1976
388
*
*
*
Быйыл да жай иги ётдю, Солудум, ишими этдим.
Энтта къууандым тенгизге,
Булутла, жулдузла, сизге,
Наратла, кёкню чууагъы,
Тангны, ахшамны да чагьы.
Сабийле да къууандыла,
Тенгизде кёп жууундула.
Жайым кёпмю, азмы алда Мени хапарым жокъ андан.
Бек багъалы аны ючюн
Къышым, жайым, кюнюм, кечем.
Быйыл да жай иги ётдю, Кюз артына да сау жетдик
Ахлуларым бла бирге.
Аз зат тюйюл аны кёрген!
Энтта бир жай иги ётдю,
Жашадым, ишими этдим.
Энтта саулай жетдик кюзге.
Ол аз насып тюйюл бизге!..
1976
389
*
*
*
Кюз артыны кюнлсри
Турурла къышха дери, Энди бийлик алада -Ёзенледе, таулада.
Терекле чапыракъсыз
Къалып, ала барысы
Хазыр болдула къышха,
Боран бла урушха.
Сууукълагъа чыдарла,
Жазгъа да сау чыгъарла
Жалан болгъан терекле,
Таукел къалгъан терекле! Деп жыл сайын ийнандым,
Жаз алагъа къууандым.
1976
390
*
*
*
Музыкагьа тынгыладыкъ храмда,
Экибизден сора жан жокъча анда.
Музыкагьа тынгыладыкъ храмда,
Экибизден насыплы жокъча мында.
Дунияны тенгизлери, суулары,
Тереклери да шош болгьанча бары,
Ол музыкадан сора кёкде, жерде
Бир таууш жокъча, тынгыладыкъ бирден,
Боранла тохтагъан кибик ёмюрге,
Энди къан да тёгюлмезликча жерге.
Музыкагьа тынгыладыкъ храмда,
Тазалыкъ къанатлысы учду анда.
Эштилди «Сольвейг! Сольвейг!» деген ауаз,
Сууукъ кетди, къар эриди, келди жаз...
Акъ тауланы башларында танг атды,
Ол бийик наратланы да жарытды.
Музыкагьа тынгыладыкъ храмда,
Экибизден насыплы жокъча анда,
Дунияда жокъ кибик ариу сенден,
Менден батыр да жокъча жер юсюнде Алай тынгыладыкъ музыкагьа биз
Храмда. Ол къатланмаз бир кюнюбюз!..
1976
391
*
*
*
Танг алада, сен жукълап тургьан юйню
'Герезелерине къарай, тынч ётдюм.
Неден да жарыкъды сюймеклик кюню,
Кечеми, тангымы да жангы этдинг.
Сен жукълагъан юй турады шошайып,
Тенгизни тауушу эштилмей бери,
Терекле, жашил бутакъларын жайып,
Тынгылап, кёредиле бир бирлерин.
Сен жукълап тургьан юйню танг жарытды,
Жангы къууанч кибик, аламатды танг.
Ол бизге бюгюн къууанч бла атды,
Ол дагъыда бизге алай кёп атар! Деген иги умутум бла ётдюм
Сен жукълап тургьан юйню къаты бла,
Нечик татлы сагъышларымы этдим,
Умутларым да алай татлы бола!..
1976
392
*
*
*
Биз тенгиз жагьасында баргъанда,
Къууанч биргебизге барды анда.
Алтын болгьанча жагьа юзмези,
Насыплы болдула эки кёзюм,
Алтын къанатлыла да учханлай
Тенгиз башында, - кёрюндю алай,
Тенгизни ёлмезлиги - аллында,
Биз да ёлюмсюз болуп къалгьанлай!
О, сени азат баргъанынг, бетинг! Мени да батырлагьа тенг этдинг.
Биз баргъанда тенгиз жагьасында,
Кесими насыплыладан сундум.
Жылы жай кюн тенгиз жагьасында
Менден азат бир жан да жокъ сундум!..
Сени ариулугъунг алай этди,
Нюр жаннган маталлы болуп бетинг.
1976
393
*
*
*
Акъ къайыкь кёрюндю бюгюн тенгизде,
Иги хапар алып келгенча бизге
Узакъ жерледен, узакъ заманладан,
Биз ёмюрде кёрмезлик адамладан.
Бу жай кюн, жарыкъ кюн тенгиз кенгинде
Акъ къайыкь буруннгудача кёрюндю,
Ол экибизни узакьлагъа алып
Кетерикча, бар хата артда къалып.
Жылланы, заманланы артда къоюп,
Бюгюн тенгизде кёрюндю акъ къайыкь.
О, Лермонтовха да кёрюннген къайыкь,
Акъ къанатлыча, азат баргъан къайыкъ!..
1976
Дубулты
394
*
*
*
Сен - тиширыу, ариу туугъан анасына,
Не ариу бараса тенгиз жагъасында!
Бараса, баргъан кибик азатлыкъ кеси,
Бюгюн бизге кёкден энип келгенча сен,
Алай бараса! Башынгдагьы кёк - чууакъ,
Тенгиз - жарыкъ, наратла - шош, юзмез - къургьакъ.
Нечик женгил бараса тенгиз жагьада,
Сау дуния жаратылгьанча жангыдан!
Тенгиз. Кёк. Юзмез. Жайгъы кюн. Терекле. Сен.
Бюгюн манга насыпны гюллери ёсе.
О, нечик ариу бараса сен жагьада,
Энтта мени насыплы этип жангыдан!..
1976
*
*
*
Сен кёпге дери жашлай къалырынгы
Сюеме, олду бир уллу тилегим,
Былай ариу кёп заман болурунгу
Тилейди бу сени сюйген жюрегим.
Иги, жангы хапар кибиксе манга,
Ариулугъунгу да чексиз багьасы.
Сен ариулайын къалсанг кёп заманнга,
Боллукъду ол, боллукъду манга насып.
Сен манга къууанч да, насып да берип,
Сюйдюм ариулугъунгу, акъылынгы.
Мен жашаудан тиледим - кёпге дери,
Кёпге дери ариулай къалырынгы!..
1976
396
*
*
*
Жарсып, къыйналып, арып, санга келсем,
Мамырлыкъ келеди манга жангыдан,
Бетинги, ышаргъанынгы да кёрсем,
Болады таш тюшген кибик жанымдан.
Келеме мен сууукъдан, къарангыдан,
Сени къатынгда манга - жылы, жарыкъ,
Бетинге, кёзлеринге къарагъанда,
Булбулла жырлап, жулдузла да жанып.
Бир уллу игилик этип келгенлей,
Жолугьаса, келгенимде бош, арып,
Сора, чумла чакъгъанларын кёргенлей
Бола, жауа тургъанда къышны къары.
О, мени къучакълагъан эки къолунг! Жокъ ариу да, огьурлу да аладан.
Энтта да барама, насыплы болуп,
Жаш буу баргьан кибик жашил талада!..
1976
397
*
*
*
Сен барда, жарыкъ да бар,
Манга жылылыкъ да бар,
О, ариуум мени!
Сен барда, жазым да бар,
Булбул ауазы да бар,
О, ариуум мени!
Сен барда, къытлыкъ да жокъ,
Кёлсюзлюк, къартлыкъ да жокъ,
О, ариуум мени!
Сен барда, умут да бар,
Жылытырыкъ от да бар,
О, ариуум мени!
1976
398
*
*
*
Санга жалан булбул жырла жырларгъа,
Булбул жырла этерге - тийишлиси.
Санар эдим кесими бек жарлыгьа,
Жашауда сени кёрюрге тюшмесе.
Санга тюбегеним - уллу байлыгъым
Бу къыйын жашауда, къысха жашауда,
Манга жол ачдынг къууанчлы жайлагьа,
Жаш кырдыкда баргьан буугъа ушадым.
Санга, насыпха келген кибик, келдим,
Къар жаугъанда, жаугъанында да жауун,
Къууанчны татыуун да толу билдим,
Сюймекликни жарыкъ чырагъы жанып.
Кюн, ай да жарытып тургъанын кёрдюм
Мени санга жайгъыда келтирген жол.
Сен манга дуния насыбын бердинг,
Бу жашауда андан уллу саугъа жокъ!..
1976
399
*
*
*
Насып кёрмедим демем бир заманда;
Сен тамамса алай айтмаз ючюннге.
Къыйынлыкъладан къутула тургьанда,
Тюбедим санга къайгьыла ичинде.
Жашауум жангыдан булбул жырындан
Толду, бишген чумланы тюрсюнюнден,
Бёрю жеталмады женгил журуму,
Насып да сынадым жерни юсюнде.
Манга айтхан сёзлеринг - булбулланы
Жырларынлайын, аламат, гюллени
Ариу ийиси. Айт манга аланы,
Жарыкъ эте бар кюнлерими мени!
1976
40 0
*
*
*
Жашаудан да, замандан да тиледим,
«Жашлай къоюгьуз сюйгеними!» - дедим,
Ариулугьун сыйырмагьыз сиз аны,
Кёзлеринде кёреме сау дунияны!
Жашлай къоюгьуз аны ариу бетин,
Жыйырылгъандан толтурмай, къарт этип!
Огъурлу къолларын къоюгьуз жашлай,
Жаным энтта, анга къууана, жашар.
Жашлайын къоюгьуз сюйгеними сиз,
Анга къатылыкъ этмей къыш бла кюз.
Ах, чеги, мардасы барды хар нени,
Жангылмай базманлары ёмюрлени!
Алай тилей ашырама кюнлени:
Жашлай къоюгьуз сюйгеними мени!..
1976
26 Къули Къайсын
401
*
*
*
Жауун жауады. Татлыды алай
Сагъышым сени юсюнгден.
Сен быллай жаууннга къарагьанлай
Къалгьанса мени эсимде.
Бу жаууннга тынгылай, ёнюнгю
Эштеме. Ырахат жаным.
Сюеди къууандырыргьа мени,
Хапарынгы айтып, жауун.
Ол шёндю сени кёрюп келгенлей,
Келди бюгюн манга жауун.
Мен аны бек биринчи эштгенлей,
Сени атынг - жарыкъ, жангы.
Ахшам келгенди. Жууукъду кече,
Агьара тауланы башы.
Жауун жауады. Татлыды нечик
Сени юсюнгден сагъышым!..
1976
402
*
*
*
Сен - жазгъы жарыгъымса мени,
Ауазынгда уа - жазны ёню.
Юйюме кюз киргенлигине,
Къыш да жууукъ келгенлигине,
Жаз жарыгьы бла жарытдынг
Юонлерими кюз келген журтда.
Ах, билеме, жаз узун болмаз,
Хар иги затлай, къысхады жаз!..
Къысха эсе да бу сен берген
Къууанч, турлукъ кибик ёмюрге Алай кёрюнеди! Сен - мени
Жазгъы жарыгьым. Таудан энип
Келген тангларымы жарыгьы,
Санга ушап, киреди жыргъа.
«Кюз арты кюнлериме жазны
Жарыгьын бергенсе!» - деп жаздым.
1976
26*
403
*
*
*
Тауда жулдузлагьа къарадым,
Мында - Минги тау, анда - Къазбек
Кёрюндюле мени кёзюме
Бу жулдузлу кече арада.
Жулдузла тауда - уллу алай,
Алай кёп, алай жарыкъ жана, Бар насыплыла къарагъанлай
Таула таба - женуп жанына.
Бюгече сен да тауда сундум,
Тауда да сен таймай эсимде, Сары къая ауанасында
Оюмум а - сени юсюнгден.
Ма Ушба, ма Шхелди, Азау.
Жашау сау болур, ала саудан.
Кечем, сени эсгере, оза,
Тауда жулдузланы санадым.
1976
404
*
*
*
Тенгиз. Кёк. Наратла. Юзмез. Сен.
Сизге жесир болгъанма кесим.
Аланы бары бла бирге
Сен былай къаллыкъча ёмюрге,
Сен, аланы барысы кибик,
Аламат, жарыкъ, азат, бийик!
Ариулукь кеси баргьанынлай,
Бараса сен юзмезде алай,
Жарыкъ кюн тенгиз толкъунлары
Санга къууаннган кибик бары,
Ала байрам этгенча санга,
Жай жарыкъ сыбызгъысын согъа,
Бараса, хар хатадан азат,
Заман, санга сюйюнюп, оза.
1976
* * *
Манга жангы жулдузла жандыргьанынг,
Бу жангы тизгинлени жаздыргьанынг
Ючюн сау бол, - байрам этдинг жайымы,
Сени жарыгьынг жарытды жанымы.
Кесим да, назмуларым да - насыплы,
Сени хайырынгдан, кюнюм да - жылы.
Сен манга бир жарыкъ чыракъ жандырдынг,
Бу насыплы тизгинлени жаздырдынг.
1976
405
*
*
*
Мен бирда унутмам бу жайны
Кырдыкларын бла жауунун,
Чууагьын бла булутларын,
Жылыуун бла жулдузларын,
Къанатлыланы къууанчларын,
Ай жарытхан юйле башларын,
Тенгизни, кёкча, уллулугьун,
Тиширыуну уа ариулугъун!
Бирда унуталмам бу жайны,
Тенгизге тийгенин да айны!
Бу жай мени насыплы этди.
Андан иги не тилер эдим?..
1976
406
*
*
*
Билеме жылланы къыйматын,
Къалай жаннганын ахшам оту.
Сыртына эрттенликни кюню
Тийип баргьан буу кибик, мени
Халым - алай, мюйюзлеринде
Тангны жарыгьын, кёзлеринде^
Жазны жарыгьын элтген буулай,
Барама, сюймекликни кюню
Жарытып жылларымы мени.
Ингирге эрттен деген кимди?
Алай ингир кюню да - кюндю!..
1976
407
*
*
*
Заман, кетиучюсю кибик, кетер,
Жазны, жайны да кюнлери
Таярла, къыш бизге женгил жетер.
Айт сен манга ары дери
Жаз бла жай берген сёзлеринги,
Сёлеш мени бла, сёлеш!
Жашиллиги барда кюнлеринги,
Сёлеш мени бла, сёлеш!
Дунияда кезиудю хар бир зат.
Айт манга иги сёзлени.
Замандан киши болмады азат.
Айт манга иги сёзлени.
Заман, кетиучюсю кибик, кетер.
Сёлеш мени бла, сёлеш.
Жаным, къыш экибизге да жетер.
Сёлеш мени бла, сёлеш!
1976
408
*
*
*
Мени кёрюр, эштир амалым барда,
Дуния жарыгьын кёрген къадарда, Кючлюме, къууанчым, насыбым да бар,
Жол не бек къыйын болса да, не бек тар!
Бу тауланы, бу жолланы кёргеним,
Бу тарлагьа, агъачлагъа киргеним,
Эште тургъаным ауазынгы сени Манга сюймекликни гап-таза ёню.
Барда мени кёрюр, эштир амалым,
Насыпсызгъа бош санамасын къанлым!
Дунияда насыплыладан эдим:
Сюймеклик сынадым, ишими этдим.
1976
409
*
*
*
Эштеме сюймекликни сёзлерин.
О, мен да айтыучу сёзле!
Турурла жашлагьа къууанч берип,
Гунч да болмазла, ёлмезле.
Энтта аланы къызлагьа жашла
Айта, насыплы да бола.
Мен эртге аууп кетген ауушла,
Нечик чиммакъдыла ала!
Эштеме сюймекликни сёзлерин
Башха жашла айтханларын.
Бар эскиликни къууалай кери,
Нечик жангьщыла бары!
Жангыдыла, ма бюгюннге дери
Бир инсан айтмагьан кибик.
О, сюймекликни татлы сёзлери,
Тереклеригиз бек бийик!..
1976
410
*
*
*
«Дуния халал адамласыз юьалмаз!» Дедим. Олду жюрегими жарыгьы.
Огъурлулукъ тюбей эсе да не аз,
Къыйынды, къыйынды ансыз жашаргъа.
Дуния болмаз халал адамласыз,
Зримей къалырла жерни къарлары,
Къышхыда от жылыталмаз аласыз,
Не игиди, иги ала барлары!
Къыш кечеледе бёрюле улурла,
Огьурсузла бир бирине уруша,
Не игиди, не игиди огьурлу
Адамласыз къалмагьаны уа жашау!..
1976
*
*
*
Мен къарайма ёмюрлюк жулдузлагъа,
Кёреме ёлмейин турлукъ тенгизни,
Мен къууанама ышаргьан къызлагъа,
Кёреме будайлары жетген тюзню,
Кёреме дайым былай атар тангны,
Жангыдан жашил боллукъ тереклени,
Чексиз кёп жылланы агъарлыкъ тауну,
Бийикледен эннген сууну терклигин.
Мен эштеме сюймекликни сёзлерин,
Сабийин къубултхан ананы ёнюн.
Ёлмезлик затла, манга да кюч берип,
Насыплы да этесиз ёллюк мени!..
1976
411
*
*
*
Бизден сора сабийлерибизге не
Боллугьун билмейбиз. Умут, къанат кер!
Жашау, тынчлыкъ бер къыралны жерине,
Бизден сора сабийлеге саулукъ бер!
Ангыла мени къайгъымы кючюн сен,
Кезиусюз жыкъма, жойма сабийлени,
Бизден сора да турсунла сау-эсен,
Кюйдюрме ала жукълагъан юйлени!
Палахны азыракъ жибер юйлеге,
Къууанчха эшиклени кенгирек кер,
Биз жаныбызча кёрген сабийлеге
Биз барда, бизден сора да насып бер!..
1976
* * *
Бизден кетген къанатлыла уа къайытып
Келирле жаз бла, жангы жырла айта.
Бизни ташлап кетген жылларыбыз, артха
Келип, жылынмазла бизни бла отха.
Ала - бизден кьайытмазгъа кетип къалгъан
Къанатлыла. Ёмюрде тюшмезле къолгьа.
Жокъ, келмезле,
Кёрюнмезле.
Сакълама бош
Не жаз, не къыш!..
1976
412
*
*
*
Къыйынлыкъ келгенде, азаплыкъ жетгенде,
Башыбызгьа къара палах келген кюнде, Не болса да, чамланмайыкъ аналагъа:
Биз сынарны киши айтмады алагъа,
Баласы хатагьа къалырын бир ана
Сюймеди, жарсырын, аурурун да аны,
Акъылсыз, жарлы не насыпсыз болурун,
Жыгъылырын угъай, туура, абынырын,
Болурун бетсиз, жюрексиз неда юойсюз,
Сюймеди болурун ишсиз-кючсюз, юйсюз.
Ёле туруп да унутмайыкъ биз аны:
Баласы ёлюрюн сюймеди бир ана!
Не къыйынды, не къыйынды аналагъа!
Не болса да, чамланмайыкъ биз алагъа.
1976
413
*
*
*
Танг ага башлагъанын
Бла тереклени аз
Эслене тургъанларын
Кёрген танг жарыгъында
Не игиди,
Не иги!
Танг ата башлагъанда,
Таула агъаргьанлары,
Будайны эсленнгени,
Кёргеним къургьакъ жолну
Не игиди,
Не иги!..
1976
414
*
*
*
Къышхыда адетди къар жаугъан,
Мен къышха тюберме, от жагъып,
Жазлыгъын этгени кибик жаз,
Къыш да къышлыгъын этмей къоймаз.
Иги умутум кюч берир деп,
Къыш ызындан жаз да келир деп,
Энтта да кёрюрме деп аны
Жашил этгенин дунияны, Жолугъурма мен къышха алай,
Бийик терекле жолукъгъанлай...
1976
415
*
*
*
Ёлсенг да, къалырса ариулай,
Аталаны татлы тили.
Турду манга насып болгъанлай
Жашагьаным, сени билип.
Таулада тангны жарыгьаны Тили аналарыбызны.
Сен дайым жангы - жарылгъаны
Кибик исси кюн харбызны.
1976
* * *
Таулагьа кюн тийгенди,
Сары алтын, сары алтын!
Кюн къарны сары этгенди,
Сары алтын, сары алтын!
Ёмюрлюк бийиклиги,
Умутланы кёплюгю!..
1976
416
*
*
*
Биягъыча, танг атды,
Кёзкёргенни жарытды,
Кёрюндю санга тийре Таула, терекле, юйле.
Танг бёлгенди тюшюнгю,
Сен этерсе ишинги,
Сау кюн алдады, алда! Сен энтта ишде, жолда!..
1976
* * *
Ёлюм кёрлюк бир инсан,
Жерге кирлик бир инсан,
Табындым, Жашау, санга.
Сен - багъа жетмез саугъа!
1976
27 Къули Къайсын
417
*
*
*
Къарт болурун, ёлюрюн билип тургьанлай,
Дагъыда, тюнгюлмегенлей, баргъан алай,
Юй ишлеген, китап жазгъан, сабан сюрген,
Тепсеген, жырлагъан, сабий да ёсдюрген
Адам! Эр - сен, батыр - сен, махтауум санга!
Санга уллу тюйюл дунияда бир саугьа.
Билесе къарт болурунгу, ёлюрюнпо,
Къысхалыгъын жер юсюнде ёмюрюнгю.
Алай, минг жыл жашарыкъча, ишлейсе сен.
Таукелсе. Дайым махтайды сени эсим.
Ол батырлыгъынга сейирим тохтамаз.
Къаллай къыйынлыкълагъа боласа сен баз!..
1976
418
*
*
*
Жаш заманым къайытмазын билеме.
Лны ючюннге бош жарсыма деме.
Къуруй башласа, терек да жарсыйды,
'Гаркъая башласа, жарсыйды суу да.
Жашлыгьынгдан багьалы затынг жокъду,
Ол бир багъа да жеталмаз жарыкъды.
Къартлыкъ келирин мен эртте билгенме,
Болсада, ишими эте келгенме,
Тюнгюлюп, жашаугъа бош зат деп къоймай,
Келдим, бар кючюмю андан аямай.
Жашауум къысхалыгьын да билеме.
Аны ючюн да бош жарсыйса деме!..
1976
27*
419
*
*
*
A-а, танг, сенмисе тереземден кирген,
Дайым жангы къууанч манга сени кёрген,
О, жангы танг!
Энтта таула акълыгьын кёргюзтдюнг манга,
Сабийлени да сау чыкъгьанларын тангнга,
О, жарыкъ танг!
Энтта кёргюзтдюнг сыртланы, тереклени,
Ырахатлыкъгъа да шагъат этдинг мени,
Огъурлу танг!
Жангыдан кёргюзтдюнг манга орамланы,
Къайгъы-къаугъа тауушлары жокъ аланы,
Огъурлу танг!
Хоншуларымы да ырахат юйлери,
Хата, палах, ёлюм аладан да кери,
Хурметли танг!
Жангы жарый башлагъан кёкню кёргюзтдюнг,
Кечени къарангылыгъын къуууп кёзден,
Мен сюйген танг!
Бизге хата келтирмей, ётгенди кече.
Сау бол, танг, былай жарыкъ келгенинг ючюн,
О, ариу танг!
Бек сюйюп айтама мен сени атынгы,
Туугъанлы бери сюеме къууатынгы,
Ь1рахат танг!..
1976
420
*
*
*
Жерни мамыр сабанларын,
Кёкню жарыкъ жулдузларын,
Жерни жангы тюшген къарын,
Кёкню акъсыл булутларын,
Жерни, тереклерин, жайын,
Кёкню сабыр чыкъгьан айын,
Жерни тынч баргьан сууларын,
Кёк жиберген жауунларын
Кёрмегенлей, жашаялмам.
Кюн жылытмай, чакъмаз алма!
1976
421
*
*
*
Терек кесилсе, ауанасы да ёлюр,
Ала бирге жоюлурла.
Ай чыгъар да, терек жокъ болгъанын кёрюр,
Жулдузла мудах жанарла.
Терек ауса, ауанасы да ёмюрге
Жокъ болур, бир жан да кёрмез,
Терек бла ауанасы дайым бирге
Ёледиле. Ол тюрленмез.
Да, ауанасы жаланда сау терекни
Болады. Аугъан терекге
Ауана да жокъ, къанатлы да жокъ, кёкню
Кенги да жокъ, жокъ ёмюрге!..
1976
*
*
*
Къартлыкъ кибик ауурса, бушуу кечеси.
Алай сен да кетерсе, эрттенлик келир,
Къууанчны тереги арбазында ёсюп,
Бюгюн бушуу къыйнагъаннга тынчлыкъ берир.
Жарсыу, сен да, къартлыкъ кибик, алай ачы.
Кезиу келир да, сыфатынг унутулур,
Къууанчны къанатлысы келир да, учуп,
Жюрек да сени тузагьынгдан къутулур!..
1976
422
ЧЕГЕМ ЖОМАГЪЫ
Ахматланы Ахиягъа
Жолоучу, жолда келе, кечге къалды,
Тау тарына жетди, къарангы болду.
Жолу къыйын боллугъун атлы билди.
Къаяла ичинден бир ауаз келди:
- Бир жаннга да аяу жокъду бу тарда.
Аны билип къал, атлы, эсинг барда!
- Бирсиле къалай баргъандыла мында?
Мен аман, иги да тюйюл аладан.
- Айтдым да санга: мында бир кишиге
Бет жогъун, къарау да жогъун ишине.
- Мен да барырма, баргъанча къалгьанла,
Менлей, жолоучула эдиле ала.
- Кёрмезсе сен башхала кёрмеген зат,
Алай менден а болалмазса азат!
- Ёте келдим къыл кёпюрча жерледен,
Хорлай келдим кёбюсюн да эрледен!
- Билеме. Алай жокъ мени хорлагъан, Аны сынар ючюн кирдинг бу таргьа.
- Къазауат этерме: къолда къылычым
Жютюдю. Сен, эр эсенг, сермешге чыкъ!
- Сёзюнгю бош къоратма. Мени хорлар
Жан туумады. Энди мен айтханча бар!
- Кимсе былай базыннган? - деди атлы.
Ауаз ырахат жууап берди:
- Къартлыкъ!
- О, эрлени барын хорлагъан батыр,
Мен да къылычымы аллынга атдым!..
1976
423
*
*
*
Танг атханы Жангы сыбызгъы согъулгьаны,
Энтта да танг жарытханы
Жашил сыртланы.
Жангы жыр кибик Терекле бийик.
1976
*
*
*
Къыйынды сабийледен,
Жулдузладан,
Ма бу жолдан,
Бу терекден
Айырылгьан Жанынг сюйгенлени барын
Ташлап кетген!..
Не этгин?
Жашау бар кибик,
Ёлюм да бар!..
1976
424
*
*
*
Бир жол жаз келир,
Тауланы кёрюр,
Мени уа тапмаз
Ол жыл келген жаз,
Таулагьа келир,
Чегемни кёрюр.
Мен аны кёрмем,
Салам да бермем.
О, жашил жазым Анамы ауазы!..
1976
* * *
Мен жалан аякъ баргьан,
Кюн къакъгъанда къарагьан
Кырдык, татлы жукъладым
Сенде. Нечик жокъладым
Тауда къалгъан кюнлени Зурнукларымы мени!..
Анам да жалан аякъ,
Атам да жалан аякъ
Баргьан кырдык, энтта сен
Ол замандача ёсе!..
1976
425
*
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Чыгъармаларыны Алтытомлугъу Ючюнчю Тому - 11