Latin

Дин Назмула - 30

Total number of words is 3839
Total number of unique words is 1871
32.5 of words are in the 2000 most common words
48.7 of words are in the 5000 most common words
58.1 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Ачхасыз барсанг джукъгъа болуб къаллыкъса дурак.
Аз тамада - азыракъ, бек тамада - кёбюрек,
Къайсысына барсанг да, барына улху керек.
Сен дохдургъа барсанг а, ачхангы да сыдырыб,
Бир къуджур затла айтыр, джюрегинги сындырыб.
Дагъыда бирге барсанг, ол да айтыр бир тюрлю,
Сени сауар ючюнге, болур ол сеннге тюлкю.
Ненчасына сен барсанг, анча тюрлю айтырла,
Ауругъанла ийнанмай, джюрексине къайтырла.
626
Хар бири бирер тюрлю санга джазарла дарман.
Дарманлары къаллайды, бири биринден аман!
Ненчасын сен алсанг да, бир джугъунга джарамаз,
Дохдур дагъыда джазар, аны ючюн къарамаз.
Ишин а билемиди, дипломну къалай алды?
Ачха берсе - тынады, билим а артда къалды!
Сомла тюшсе, болады, билим неге керекди,
Окъуу была кюрешиб, аны не этерикди?!
Къайсы бирин айтайыкъ, джукъ джокъду сатылмагъан,
Не кереклинг болса да, ачхагъа алынмагъан.
Мында халкъны «аллахы» ачха болуб бошады,
Ауузлары Аллах дей, халкъ гяуургъа ушады.
Сора къалай болур иш, бютеу бары алдауукъ,
Мында джашау къуб-къуру - тамадалагъа зауукъ!
КЪОРКЪУУ КИРГЕНДИ ДЖАУГЪА.
Къоркъуу киргенди джаугъа, уллу къайгъы тюшгенди,
Ислам дин бла джау болуб, ёмюрю кюрешгенди.
Дунияланы Иеси - хар нени да къурагъан,
Бютеу халкъны барындан Мухаммадны сайлагъан.
Осагъатлай, биринчи чууут чыкъды джау болуб,
Ёмюрю да барады алайлай, юйю къуруб.
Ненча кере къырылды, анга акъыл кирмеди,
Энтда алай болурма деб, ол къоркъа билмеди.
Аллахдан ненча кере келди анга къыйынлыкъ,
Къайгъыларын тохтатыб, болсала бир тыйыллыкъ.
Алай болса да ала, джау болуб турлукъдула,
Къыямат Кюннге дери къаршчылыкъ къурлукъдула.
Бир башхала алагьа нёгерлик этедиле,
Келиширге кюрешиб, джер-джерге джетедиле.
627
Барысы да биригиб, бир заманда кюрешиб,
Арабны халифатын чачхан элле, эришиб.
Араблыла динлерин деменгили туталмай,
Бир Аллах буюргъанча, хакъ джолда тюз туралмай.
Артда уа халифалыкъ Турциягьа кёчгенед,
Алтыджюз джылдан артыкъ халифалыкъ этгенед.
Аллай бир заманны да, джау кюрешгенлей турду,
Не табхан хыйлаларын къоймай, барысын къурду.
Ахырында ойду ол, аны аскерин хорлаб,
Кёб джылланы тургьанед, ол кёзюучюкню марлаб.
Сора ол къууанч болуб, уллу той тутхан эди,
Эки халифатны да бир-бир къурутхан эди.
Сора ол акъыл этди, динни къолгъа джыйдым деб,
Муслиманланы барын бир мюйюшге тыйдым деб.
Анга башчы болурлай, энди кърал къалмады,
Алчы болуб, Исламны бири къолгъа алмады.
Энди биз кюрешейик, къатышдырыб аланы,
Муслиманла джашагъан, барысы къралланы.
Динлерине джукъ айтыб, джанларына тиймейик,
Шериятча джашаргъа джол бериб а иймейик.
Къатышдырайыкъ динни - ала да къатышсынла,
Кесибизча этейик, бизге бир ушасынла.
Ала къарангыдыла, хапарсызла джашаудан,
Кийимлеге чулгъаныб, къарыусузла ашаудан.
Бизнича аланы да, тышлары джылтырасын,
Кеслери омакъ болуб, ичлери къалтырасын!» Деб, ол аман акъылны тохтаусуз бардыралла,
Ол кир тукъум ниетни билдирмей, басдыралла.
Чекле бары ачылды, алгъадача болмайын,
Ала бары кюрешиб турлукъла тохтамайын.
628
Аманлыкъны барысын кюрешедиле джайыб,
Джюз тюрлю хыйла была, законларына джыйыб.
САЙЛАУЛА.
Выбор деген къайгъыла, къайдан чыкъдыла была?
Ала джете тебресе, сора олтур да джыла.
Неда сен арбазынгдан къач да, къора бир джерге,
Кетер джер таба эсенг, элден къачыб кетерге.
Сора бу сайлаумуду, бир-бирине зор этген,
Анга сен «хо» демесенг, сеннге къыйынлыкъ джетген?
Хар ким да тукъумуна джан аурутуб кюрешген,
Аны джанлы болмасанг, джаулукъ этиб тюйюшген.
Сау элге къайгъы салгъан, бир-бирлерине этиб,
Бу шайтанны ишиди, халкъ тюйюшюрге джетиб.
Къалай тюрлю сайлауду - къоймай, мюйюшге тыйыб,
Хаман юйге джол салыб, зорлаб, таргьа да джыйыб.
Сайлау алаймы болад, таймаздан келиб, зорлаб,
Къартлыгъымда джунчутуб, адебсиз этиб, хорлаб.
Къалай кёлюнге келед деб, бири да сормайла,
Алагъа «хо» демесенг, алдамасанг, къоймайла.
Бу сайлау тюлд - зорлукъду, къыйынлыкъ берген халкъгъа,
Баш эркинлик къоймайын, къарамай тюзге, хакъгъа.
Не болду бу миллетге, акъылданмы чыкъгъанды,
Огъесе адебсизлик, бетсизликми джыкъгъанды?!
Бир тукъум бир хатер джокъ, адамлыкъны да ташлаб,
Бу сайлаула амалтын, эрлей джау болуб башлаб.
Бир элде джашагъанла уятны, бетни да атыб,
Бир-бирлерине къайнаб, джюреклери да къатыб.
Бир къара сен бу халкъгъа - мынглан хансмы ашады?!
Тишлери ышарса да, ичлери уа ташады.
Бир-бирине джау этген, керекмиди бу сайлау,
629
Джарагьа джара къошхан, салыр орнуна байлау?!
Биз миллетге бу сайлау не аз да келишмеди,
Тюзлюк сайлау этерге алкъа биз халкъ бишмеди.
Бу сайлау тюлд, азабды халкъ бир-бирине болгьан,
Адамланы ичлери къайнаб, ачыудан толгъан.
Иги сагьан къатышмай, кенгде бир къалыр эди,
Неда кесинг сюйгенни сайлаб, бир алыр эди.
Алдамасанг къоймайла, кюрешиб таргъа тыйыб,
Хаман келиб, къадалыб, бек амалсызгъа джыйыб.
Нетериксе алдамай, бютеу тукъум джау болур,
Ичлеринден дерт тутуб, ол къынгыр къарай турур.
«Хо» де да, сен барма къой, алыр ючюн башынгы,
Ичинги уа билдирме, тюрлендириб къашынгы.
Нетериксе, алайсыз, башха мадар болмаса,
Хаман уялтыб джабышыб ол кесинге къоймаса?
Джангы афендини да башын къатышдыргъанла,
Кесин эркин къоймайын, аны аджашдыргъанла.
Бизни элде къонакъ эд, тыйншлы эди кенгешсе,
Элни кесине къоюб, межгит была келишсе.
Ол иги этеме деб, джангылгъаннга санайма,
Айтылгъанны сан этмед, аны алай англайма.
Джаш къауумгъа алданды, ол терен англамады,
Элни, халны да билген адамгъа тынгламады.
ФИЛОСОФХА.
Бизни тёнгеклерибиз - ала къонакъ юйлелле,
Джанла келиб кетселе, оюлалла, ёлелле.
Джанла анда джашайла, болджаллары джетгинчи,
Джанны алыучу келиб, аны алыб кетгинчи.
Сора къонакъ юйлени къоюб чыгъыб кетелле,
Аджал джетгинчи анда бир кесек кечинелле.
630
Къонакъ кетсе, юйлери оюлады, чачылад,
Джаннга уа ёлюм джокъду, анга соруу ачылад.
Джан да эки тюрлюдю, бир тюрлюсю ёлюдю Ол нафсыгъа бойсунуб, джюрюучю бир бёрюдю.
Экинчи тюрлюсю уа - хаман ёлмей турады,
Нафсыгъа къаршчы болуб, анга джаулукъ къурады.
Философ а ишлейди нафсы айтханны этиб,
Ангысына ол базыб, сора серине кетиб.
Неге керекди меннге философну сёзлери,
Кесиники болсунла аны зукку кёзлери.
Зуккулугъу болмагъан, бир джангыз кёзюм болса,
Хар бир затха тюз къараб, джюрекде орун алса,
Кеси акьылын къоюаб, Раббисине тынгласа,
Джюрек кёзюм ачылыб, сора хакъны англаса,
Меннге ол кёз боллукъду, ариу джангыз болса да,
Философну кёзлери кёб затны ауласа да.
Философну сёзлери кесгин, омакъ болса да,
Кёбле анга ийнаныб, тюзге санаб турса да.
Ол джангыз кёзюм мени ариу, таза кёралса,
Джюрегими джарытыб, хакъны кёрюб туралса.
Ол чыракъны джукълатсанг, къарангылыкъ аллыкъды,
Уллукёллюлюк тутуб, джюрек ёлюб къаллыкъды.
Тилекчиме Аллахым, джукълатма ол чыракъны,
Хаманда ёсдюре бар, анда ургъан джарыкъны!
АТЕИСТЛЕГЕ.
Джер юсюнде адамла экиге бёлюнелле,
Джазыулары бирчады, экиси да ёлелле.
«Идеалист къауум» деб - бирлерине атайла,
«Материалистле» деб - экинчиге айталла.
Экиси да джашауну башын излеб сюзелле,
Кёбюсю терсееди бек азы тюзелелле.
Арада келишмеген, бир-бири бла даулары,
Бир-бирлерин англамай, бир-бирине джаулары Эм биринчи башында дуния къалай къуралды?
Анга оноу болдуму, кеси болубму къалды?!
Идеализм айтады: «Башда оноу болгъанды,
Кёкле, джерле - хар бир зат, оноу бла къуралгъанды».
Атеизм айтады: «Хар зат кеси болгъанды,
Аланы бир къураучу, оноучу болмагьанды,
Хар зат кеси аллына джаратылыб барады,
Бири кетсе, бирини орнун башха алады.
Хар бир зат да тюрлене эволюция барады,
Бу джашауда оноуну природа къурады.
Адамды, бу дуниягъа, ие болуб оноу этген,
Къайры десе да, ары, сюйген джерине элтген».
Идеализмни айтсакъ, бары да тюз тюлдюле,
Бир акъылгъа келалмай, бир талай тюрлюдюле.
Бир ийманнга джыйылмай, бёлюнюшюб кетелле,
Бир къаууму аланы кёб аллахла этелле.
Бир къаууму къатышыб, джалгъан аллах къурайла,
Джаратхан Бир Аллахны Сыйлы атын урлайла.
Алай этиб бек кёбле ийманларын бузалла,
Аны бирлеб тохтамай, ала чекден озалла.
Алай была ала да кяфыр болуб кетелле,
Ол атеист къауумну бу къауум да джетелле.
Кёб аллахла къураугъа - политеизм дейдиле,
Бир Аллахха тохташса - монотеизм дейдиле.
Къуру тюзю алада - Джаратханны бирлеген,
Аны бир Джангыз этиб, башха аллах джокъ деген.
632
СВОБОДА СЛОВА.
Свобода слова деб, бир хыйла сёз чыкъгъанды
Ол шайтан сёз джайылыб, сау дунияны джыкъгъанды.
Алай айтыб дуниягьа уллу бошлукъ ачылды,
Файгъамбарладан келген адеб, намыс чачылды.
Уллу Аллахны сёзюн ол мюйюшге тыяды,
Керти сёзню, тюз сёзню ол тюрмеге джыяды.
Джаратхан Бир Аллахны сёзюне ала чарлаб,
Анга эс бёлгенни да ызындан тюшюб марлаб.
Ала сюйгенча айтсанг, сёзге бошлукъ берелле,
Аллахны сёзюн айтсанг, чибиллейле, сёгелле?
Хар ким да сюйген затын эркинди сёлеширге,
Хакъ сёзню айтхан болса, марайла кюреширге.
Кеслерин тюзге санаб, къаршчыдыла Аллахха,
Аны законун айтсанг, башынг къалыр балахха.
Ала анга бек къаты, от тюшгенча, чарлайла,
Къайда тели айтса да, адам сёзге тынглайла.
Аланы Джаратханны законун терс этелле,
Бошлукъ болду деб ала шайтан джолну кетелле,
Джер юсюн да юлешиб, мен тюзме деб, даулашыб,
Аны была болмаса, автоматла алышыб.
Сыйлы Аллахны сёзюн харам этиб, тынгламай,
Сора бир-бири къанын тёгюб, джукъгъа санамай.
Хар нени да къурагъан Аллахны орнун алыб,
Андан эсе кеслерин ёрге, мийикге салыб.
Хар бири да Иесинден, кесин акъыллы этиб,
Сора тебрейле ала хар ким серине кетиб.
Кийик джаныуарлача, бири бирине чабыб,
Итле кибик, талашыб, онглу онгсузну къабыб.
Бу свобода слованы ахыры алай болад,
633
Мен тюзме деб хар бири, дуния къайгъыдан толад.
Алай была Хакъ сёзню джаратмай, сыйсыз кёрюб,
Кюрешелле аямай, бир-бирин джерге кёмюб.
КЁЗБАУ
Эй, Аллахым, билеме, бу дуния хаух болгъанын,
Эй, Аллахым, кёреме, халкъны къуруб баргъанын.
Ариу джашнаб чакъгъан хане къуу болуб къуюлгъанын,
Ёмюрлюкча кёрюннген юйлени оюлгьанын.
Гоккалача, сабийле къарт-къарт болуб къалгъанын,
Бирем-бирем аланы джер къарнына алгъанын.
Алай-алай дунияда, джукъ кёрмейме, къурмагъан,
Бир затны да табмайма, мында арты болмагьан.
Ол себебден дунияны мен санайма кёзбаугъа,
Баш сакълаб кюрешеме, тутуб аны мен джаугъа.
Эй, Аллахым, кёреме мында тюзлюк болмайды,
Онглу къауум онгсузну теблейди, тынч къоймайды.
Акъыллыдан тели кёб, артыкълыкъ тохтамайды.
Менича бол деб къысыб, бири бирин къоймайды.
Онглу болгъан онгсузгъа, ол илиниб тебрейди,
Аны юсюне миниб, анга тынчлыкъ бермейди.
Онглу онгсузну хакъын, тартынмайын ашайды,
Онгсузда уа не къарыу, ол да джылай джашайды.
Артыкълыкъны учу джокъ, тюзлюк ёлюб барады,
Былай барса, къыямат джууукълашыб къалады.
Не эсе да адамла гюнах-сууаб демейле,
Айыбны, бюсюреуню, адебни исдемейле.
Адамлыкъдан тайышыб, бир терк кетиб баралла,
Бузулгъандан бузулуб, хайуан болуб къалалла.
Халкъны тюшю-тюню да, къуру рысхы болгъанды,
Алдауукъ башха чыкъды, хыйла, фитна толгъанды.
634
Адамла бир-бирине ышанмайын къарайла,
Джюреклери ачыулу, бир-бирлерин марайла.
Ичи къара тюйюмчек, аузу омакъ сёлеше,
Ташада уа бир-бирин сёзюн этиб кюреше.
Джаш къауум да къутуруб, бёрю болуб талаша,
Ёрге чыкъгъан киши джокъ, хаман болуб алаша.
Динчиле да джарашыб онгсуз хакъны ашайла,
Динни рысхыгъа сатыб, харам была джашайла.
Динсиз къауум кюрешед аманлыкъны джаяргьа,
Кюч бла, зор бла миллетни шайтан джолгъа джыяргьа.
Аллахдан къоркъ, гюнахды деген адет къуруду,
Динсизле башха чыгъыб, шайтан джашау къурулду.
Халкъ атомдан къоркъады, Джаратхандан къоркъмайды,
Гюнах-сууаб сёзлени ол къулакъгъа алмайды.
Не бек кюрешселе да, кюч бла тюзлюк болалмаз,
Джаратхандан къоркъгъунчу, атом джукъну тыялмаз.
Халкъ Аллахдан уялгъынчы, аманлыкъ барыб турур,
Не ракета, не бомба джукъгъа джарамаз, къурур.
Джаратыучу юретген джолду тынчлыкъ келтирлик,
Аманлыкъны кетериб, халкъгъа зауукъ этдирлик.
Окъдан-топдан кючлюдю, Аллахдан къоркъа билсе,
Хар ким сылтауну къоюб, Аны джолуна келсе.
Ол айтханча джашаса, Аны законун алыб,
Сау дунияны башына ол Тюз Законну салыб.
Айхай, анга чарлайла, ол закон къарангыд деб,
Сора кирге баталла, бизни закон джангыд деб.
Гюнах-сууаб сагъыныб эшитмезсе, тынгласанг,
Милисагъа, законнга базадыла, къарасанг.
Милисаны кёбейтиб, хакъын да уллу этиб,
Аманлыкъчы аманны къалай тыяр ол джетиб.
635
Аманлыкъ а кёбден-кёб бола барады хаман,
Джаратханнга бойсунмай, тюзелмеди бир заман.
Сыйлы Аллахны джолуд тюз джорукъгъа джыярыкъ,
Аманлыкъны, зорлукъну, артыкълыкъны тыярыкъ.
Къыралла мыллык атыб, окъгъа-топха чабалла,
Джаратханны Законун чарлаб башын джабалла.
Хар бири да кесини шайтан законун махтаб,
Бир Аллахны Законун сёгюб, аманлаб, ташлаб.
Аны сагъынсанг ала от тюшгенча чарлайла,
Тюзлюкню къурабыз деб, джарлы халкъны алдайла.
Къачан тюзлюк боллукъду, аны уа ким биледи,
Ала аны табхынчы, алгъа зулму келеди.
Тюзлюкню излей ала, ол да болмай барады,
Джарлы халкъ да ёмюрю аны кюсей талады.
Не эсе да тюзлюкню артына джеталмайла,
Бурундан да кюрешиб, бир тюзлюк эталмайла.
Сора халкъ тюзлюк кюсей, тюзлюкню да табалмай,
Келген кетиб барады, ол адетден чыгъалмай.
Сора несин сюейим, бармыды сюер заты,
Халкъда бош айтылмайды, «бу хаух дуния» деб, аты.
ДЖАНЛАДЫМ.
Конзавод элге, къоймай, мени имам этдиле,
Джахил къауум осагъат, тёрт джанымдан джетдиле.
Имамгъа саналсам да, манга оноу джетмеди,
Хазна киши тюзелиб, шериятны этмеди.
Тар буууннга тыйылыб, бир он джылны чыдадым,
Андан ары аягъым кесилди, мен чырмалдым.
Тилчи къауум тил этиб, меннге тынчлыкъ бермелле,
Ашау-ичиу болмаса, башха джукъну кёрмелле.
Къарын къайгъыдан озуб, хакъгъа эсни бёлмелле,
636
Бир Аллахны сёзюне, ала багъа бермелле.
Ала эсге алмалла ёсюб келген тёлюню,
Бир хызен кёлтюрюге, сакълайдыла ёлюню.
Балалары бузулуб, халек болуб баргьанлай,
Хызенлеге чабалла, барын кёре тургьанлай.
Джаш тёлюню сан этмей, ашха мыллык аталла,
Бир джарлыны къурутуб, рахатланыб джаталла.
Сора тушманла бизге, бир къайгъыны ачдыла.
Муслиман джамагъатны бирикдирмей чачдыла.
Сюйсе аракъы ичген, сюйсе маулудха баргъан,
ФСБ бла бир болуб, джаш къауумну марагъан,
Кесине бир бек базгъан, биреу джазыб бергенед,
Ауруу тийиб, узаймай, бу дуниядан кетгенед.
Алай была юйюме милисала келдиле,
Тинтиб, къармаб, юйюмде хар неми да кёрдюле.
Дин китабланы джыйыб, барын алыб кетдиле,
Юч айдан сора бардым, ФСБыла бердиле.
Ары дери районда прокуроргъа баргъанем,
Ол заявление джазыб, барыб, алай алгъанем.
Артда да бир тинтиуюл этген эдиле келиб,
Бу джол джугъуму алмай, къалгъан эдиле кетиб.
Сора манга прокурор, сыйы была тайсын деб,
Айтдыргъанед биреуден, имам ишни къойсун деб.
Ол меннге джаны ауруб, айтдыргъанын ангылаб,
Имамлыкъдан кетгенем, ол айтханнга тынгылаб.
Артда барыб кесине кабинетине кириб,
Саубол сёзню айтханем, мен кёлюмден билдириб.
Мадары болмаса да, ол биле эди барын,
Динчилени джоюучу бу къыралны хапарын.
Атасы да дин ючюн джоюлгъан хапар айтды,
637
Сора мыдах энишге эки кёзюн къаратды.
Сау болсун, ол бюгюн да турад кетмей эсимден,
Анга рахмат тилейме Бир Аллахны Кесинден.
НЕК ДЖАШЫРАДЫЛА?
Школда окъуталла тюрлю-тюрлю предметле,
Уллу Аллах джаратхан - бары сейир хурметле.
Астрономия деб кёкню къалай джаратылгъанын,
Бобба-бош тургъан джерде, бир атылыу болгьанын.
Ол атылыудан кёкле, джерле да къуралгъанын,
Сохталагьа айтмайла, атылтхан Ким болгьанын.
«В начале был взрыв» деб, ала алай айталла,
Этген Ким болгьанын а, аны нек джашыралла?
Битимни окъуталла, тинтиб хар не тюрлюсюн,
Ол къаллайла чакъгъанын, хар бирини тюрсюнюн.
Былай-былай битед деб, айталла ёсгенлерин,
Аны ким эте болур деб, иймейле эслерин.
Былай-алай болад деб, хаман аны айталла,
Ишни Иесин сагьынмай, ийманларын аталла.
Джаныуарланы да дерсде, хар нелерин англатыб,
Юретиб кюрешелле, сохталаны тынглатыб.
Аланы джаратханны айтмайла, джашыралла,
Джаш тёлюню устазла терс джолгъа ашыралла.
Адамны да юретиб - ичин, тышын барысын,
Ала тынглаб къоялла айтмай андан арысын.
Алай-алай окъууда юретелле кёб затха,
Не эсе да устазла, рыслайла Аллах атха.
Болгьанны ким да кёред, кёзю болуб къарагьан,
Болдургьанны нек кёрмейд, кёзю джукъгъа джарагъан?
Бу ишлени эталлыкъ ким болур дей билмейле,
Бу къадар сейир ишни Иесине эс бёлмейле.
638
Бир иш этилсе, анга керек болад этиучю,
Ол затха тюшюналлыкъ - къуру ангы джетиучю.
Кёз кёрген тюлдю сейир - кёз кёралмагъан ишди,
Таша затха ойлашыб тюшюнмеген - бедишди.
Джокъ затланы болдуруб, биз да атла атарлай,
Аланы ким джаратды, биз эс бёлюб къарарлай?!
Ол затла болур ючюн, къаллай бир иш ётеди,
Аланы бар этиучю, бардан да джокъ этеди.
Биринчи ким этгенед, артда джокъ да ким этед,
Бу ишлени этерге къудрети кимни джетед?
Хазыр затланы кёрген, олмуд сора сейири,
Этилген иш тюлмюдю, бютюн да бек сейири?
Ишни биз кёралмасакъ, Иеси джокъдуму дейик,
Ишни Иеси ташады, Ол - Аллахды, билейик.
Биз кёрген бу затланы, излейик ким этгенин,
Ол къадар сейир ишге кимни кючю джетгенин.
Биреу бир затны этсе, ким этди деб сорабыз,
Аллах этген затланы биз сансыз нек къоябыз?!
Сора ол окъуумуду, юретиб этген затын,
Аны этген Устаны басдырыб къойгъан Атын?!
ТЮЗЛЮКНЮ КЮСЕУ.
1 .Р а в е н с т в о - т е н г л и к . 2 .Б р а т с т в о къарнаш лы кь.
3 .Д р у ж б а - ш о х л у к ъ . 4 . С в о б о д а а за т л ы к ъ .
Ма бу тёрт зат дунияда халкъ кюсеб джеталмагъан,
Ёмюрлени кюрешиб, бир тюзлюк эталмагьан.
Сау дуния бу тёрт сёзню къычыралла тохтаусуз,
Алай а туралмайла не къайгъысыз, не даусуз.
Тынч турайыкъ дейдиле, киши бла кюрешмейин,
639
Халкъланы тюрлю-тюрлю сортлагъа юлешмейин.
Адамла бир-бирлерин къул этиуню къурутдукъ,
Ол бурун болгъан ишди, энди аны унутдукъ.
Биреу биреуню джегиб ишлетиуню къояйыкъ,
Бурун джахил адетни джокъ этейик, джояйыьсь.
Къарнаш болайыкъ дейле, джаулукъ этгенни къоюб,
Тенглик джашау къурайыкъ, кюрешмей адам джоюб.
Къарнаш болургъа къайда, халкъны ичи къайнайды,
Табхан кирлерин къуюб, халкъ бир-бирин чайнайды.
Туугъан къарнаш болса да, ол бек дыккы болгьанды,
Динсизлик джайылгъанлы бузукълукъ бек толгъанды.
Тенглик деген сёзню уа, уялмай къалай айталла,
Къайдады, нек кёрмейбиз, бетсизликге баталла.
Азатлыкъны айтсакъ а, баш эркинлик тас болду,
Бир тюрлю атла атаб, джангы бийле кёб толду.
Была бурун бийлеча, къамчи была тюймейле,
Бир кабинет алмасанг, тенг кёрюрге сюймейле.
Сени адамгъа санаб, адамча сёлешмейле,
Ариу ёле турсанг да, эс бёлюб кюрешмейле.
Хурджуннга джукъ тюшмесе, кишини да кёрмейле,
Ала ёллюк болмазла, джарлыгъа эс бёлмейле.
Сатыб бир орун алса, ол бий болуб сюелед,
Онгсуз ачхасыз барса, къашы-башы тюйюлед.
Саугъанг болгъанын билсе, кукаланыб башлайды,
Сомла кёзге кёрюнюб, хар не ишин ташлайды.
Алайсыз, ким барса да, ол адамча кёрмейди,
Не бек джунчуб барсанг да, ол тюз джууаб бермейди.
Джарлыны, алдау-чулдау этеди да ашырад,
Бай баргъанлай, сюйюнюб къашы-башы ышарад.
Бай болсанг - сен шохуса, джарлы болсанг - атылдынг,
Башха малап къалмаса. сен да анга сатылдынг.
640
Башха мадар къалмаса, сен да анга сатылдынг.
Алай а ол тёрт сёзню къычырыб, хахайлайла,
Тамада къауум халкъны алай была алдайла.
Барысы да Джаратхан Аллахха тынгласала,
Ала бары тынаред, ол Законну алсала.
Алайсыз халкъла бары турлукъдула атыша,
Къыямат кюннге дери, ала хаман къатыша.
ДЖАУЛУКЪ.
Бир быстыр кесек халкъны башларын къатышдырды,
Бир Аллахны сюймеген къауумну, бек шашдырды.
Ислам динни джауларын уллу къайгьы алгьанды,
Бысдыр кесек алагьа не къыйынлыкъ салгъанды?
Хаман ала джаулукъгъа нек джабышыб туралла,
Андан сора иш къалмай, аны къолгъа алгъанла.
Мен сейирден ёлеме, анга нек къадалгъанла,
Къралда парламентге вопрос этиб салгьанла.
Башха оноуну бошаб, энди джаулукъ къалгъанды,
Бу джаулукъ юйлерине сора отму салгъанды?
Ол джорукъну бузад деб, къаты чарлайла анга,
Айыб тюлдю орамда къымжа болуб баргъаннга.
Орамда кымжа баргъан - ол джорукъну бузмайды,
Намысын сакълаб баргъан - ол джорукъда турмайды!
Аманлыкъны джаяргъа аман мыллык атханла,
Халкъны халек этерге тиширыуну табханла.
Къара махтауну бериб, ол джарлыны терилтиб,
Сенден ариу джокъду деб, сюйген джерине элтиб.
Сабий оюнчакъ кибик, оюнчакъ этиб аны,
Тиширыу да теличик, англамай хыйлаланы.
Къысхакъыл тиширыу уа хазырды терилирге,
Сени кибик джокъ десе, биргесине тебрерге.
641
Наркоман не ичгичи, ариу тели айтса да,
Эсириб, ол кёнчегин джибите айланса да,
Ол аны сыйгъа санаб, ёре туруб къалады,
Арт сагъышны эталмай, къаллайгъа да барады.
Аллында ол къууаныб, барады джырлай-джырлай,
Артда башын алалмай, джашайды джылай-джылай.
Неда ол джашаялмай, узаймай чачылады,
Омакъ болуб, орамда ол джер-джерден чыгъады.
Тиширыу бузулса уа, дуния да бузулады,
Аны англаб джау къауум халкъны буза турады.
Джаулукъ чырмау болады джау муратха джетерге,
Ол аланы къоймайды планларын этерге.
Ол себебден джаулукъгъа бир джаугъача къарайла,
Аны кибик сакъалны ийгенни да марайла.
Мен джашлыкъда джаулукъсуз айыб эди джюрюген,
Тиширыу эркишиге джалан башлай кёрюннген.
Джаулукъ, ол адет эди миллетлени барында,
Джалан баш айыб эди адамланы къатында.
Бизни тиширыула да, сукъланыб динсизлеге,
Гяуур болуб баралла, эришиб бетсизлеге.
Ол ёртенча джайылыб, дуниягьа от салгъанды,
Бизде къатын джыйын да гяуур таба аугъанды.
Атлары муслиманла, динсизча кийимлери,
Кеей тилин джаратмай, башха тюрлюд тиллери.
Джаулукъ къысханны къагъын-согъун этиб, къоймайла,
Бютюнда бек къатынла, аны кёрюб болмайла.
Аналары къызларын аманнга юретелле,
Джаулукъ къысхан кёрселе, бир къуджурла этелле.
Къатын джыйын шашханды, къымжагьа джукъ айтмайды,
Аныкъыча болмаса, андан тилин тыймайды.
642
Къатында къымжа барса, анга уяла билмейди,
Элинг айыб этсе да, къулагъына кирмейди.
Тюз мыйынга ётеди аланы ауазлары,
Бир-бирлерин бузалла, тыйылмай ауузлары.
«Нек къысаса джаулукъну айыбды, билмеймисе,
Бусагъатда джаулукъну ким къысад, кёрмеймисе?» Деб ала бир-бирине хаман отну салалла,
Уятсызлыкъда эришиб, аман къызыб баралла.
Муслиманны шартларын ала атыб къойдула,
Къарачайны адетин, намысын да ойдула.
МАХТАНЧАКЪ ЕВРОПА.
Кеси чунгургъа кетиб, чыгъалмайын тургъанлай,
Башын кёкге тутады, ол аллахсыз болгьанлай.
Тюз тёббесине дери, саулай кирге ташайыб,
Башхалагьа бедишле санайды, этиб айыб.
Къадалыб юретеди халкъла къалай джашаргьа,
Аланы динсиз этиб, хайуан кибик ашаргъа.
Махтанчаьсь европады дунияны халек этген,
Нафсы хауагьа ишлеб, аллахсыз джолгъа кетген.
Хар не тукъум аманны олду джайыб кюрешген,
Башхаланы да алай, этейим деб эришген.
Хайуанча, баш къайгъысы - ашагьан эм ичгенди,
Адеб, намыс деген джокъ эм зийналыкъ этгенди.
Артыкъсыз да мураты, къурутургъа динлени,
Сора къолгъа джыяргъа, муслиман миллетлени.
Къарыусуз миллетлени ол юслерине миниб,
Хар нелерин талайды, онгсузлагъа илиниб.
Аманлыкъгьа бек устад, тюрлю хыйлала къурад,
Политика деб алдаб, джер-джерге бурнун урад.
Байлыкъларын аланы хаман кесине ташыб,
643
Кертда къарыуум бард деб, онгсуз къауумгъа шашыб.
Ол сюйгенча болмаса, шайтан хыйла табдырад,
Бир къралгъа от салыб, хоншусуна чабдырад.
Бир къайгъыны къураб ол бир-бирине юсдюрюб,
Рахат тургъан халкъланы араларын юздюрюб.
Бирин бирине удуб, араны бир бузалса,
Болушхан кибик этед, амалсызгьа джыялса.
Ол къазауат этдирсе, ачлыкъ келмей къалмайды,
Сора бир джукъла бериб, ач къауумну алдайды.
Ал бурун къыйынлыкъны пылан была къурады,
Артда садакъа бериб, ол кесине бурады.
Хыйлагьа аман устад, ол аны адетиди,
Хар джерде ёртен салыб, шайтан кибик этеди.
Тышындан келгенлени толу хакъларын бермей,
Кеслери кюрешелле къалай азаргъа билмей.
Муслиман халкъланы да кеслерича этерге,
Къул этиб, ол аланы, сора артда джегерге.
Миллет къарангы болса - ийманы, дини къурса,
Алдаргъа тынч болады, халкъ джахилге бурулса.
Муслиман халкъ джукълайды, ол затланы билмейди,
Къул болуб, ол джегиле турса да джукъ кёрмейди.
Дини къуруб баргъаны къулагъына кирмейди,
Къуру рысхы болмаса, башха джукъну кёрмейди.
Къазауат къайгъы болмай, аны бир тынч къойсала,
Хайуан кибик оюмсуз ала ашаб тойсала,
Къул болуб, ёгюз кибик разыдыла ишлерге,
Кече-кюн да тохтаусуз, джер къазыб кюреширге.
Аты муслиман аны, диннге джаны аурумаз,
Ислам динни джаууд деб, биреуден кери турмаз.
Анга башхасы джокъду, халкъы къуруб барса да,
644
Душман, аны милетин гяуур эте турса да.
Биз турсакъ да сан этмей, душман турмайды джукълаб,
Хар муслиманны мараб, турады бизни джокълаб.
Аз-аз кемире бизни, барады тинни ашаб,
Адамлыкъны къурутуб, адеб-намысны бошаб.
ДЕМОКРАТИЯ.
Демократия деген - ол Бир Аллахны Джолуду,
Аллах Кеси халкъындан излегени да олду.
Керти демократия - Аллах ийген Къуранды,
Халкъ аны окъумайын, къайгъыланы къурады.
Не аз да зорлукъ этмей, Къуран айтады хакъны,
Андан ары сайла деб, кесине къояд халкъны,
Къуран айтыб англатад, кишини таргъа тыймай,
Халкъча артыкълыкъ этиб, Кеси айтханнга джыймай.
Тюзню-терсни билдириб, Ол кесинге къояды,
Аны буйругъун алмай, адам бетин джояды.
Къуранда зорлукъ джокъду, сайлау берген болмаса,
Адам а зорлукъ этед, муратлары толмаса.
Керти демократия Къурандады, билселе,
Аны окъуб эм сюзюб, акъыл была тинтселе.
Кеслерича бир тюрлю демократия этелле,
Алай айтыб, къычырыб, серлерине кетелле.
Сора ала тебрейле хар бири да даулашыб,
Эм тюзю меникид деб, хорлатмайын, къарышыб.
Сёзлерине тынгласанг, демократия этелле,
Сора эрлей эришиб, окъгъа-тобха джетелле.
Хар кърал да кесича демократия этеди,
Керти демократияны бир джанына тюртеди.
Хар бири да ол сёзню кесине таб англайды,
Керти демократиягъа бек аз адам тынглайды.
645
Аллах халкъын зорламай, бошлукъ бериб сынайды,
Хар ким къаллай джол сайлар деб, Ол бизни марайды.
Тюз джолун Ол кёргюзюб, сора бошлаб къояды,
Алай а, адам кеси тюз турмайын ояды.
Бизни Джаратхан Аллах, дунияланы болдургъан,
Олму иги биледи, неда ёлюб къорагъан.
Бюгюн этген оноуу тамблагьа джарамагъан,
Бир Аллахны оноуу даим тюрленмей баргъан.
Дунияланы Иеси - Оноучугъа тынгламай,
Халкъла халек болалла, тюзню-терсни англамай.
ПРИРОДА СОЗДАЛА.
Природа создала деб, джангы аллах къуралла,
Природаны Иесин ала кери уралла.
Телевизор, радио хаман алай берелле,
Биле тургъанлай бары шайтан сёзню юрелле.
Бир къара сен сора ол бир джукъну джаратдымы,
Акъыл, сезим да бериб, хар затха къаратдымы.
Адам улугъа сыфат, ангы да олму берди,
Джан салыб, къымылдатыб, джерге олму джиберди.
Природами этди эркекле, тишилени,
Ашарыкъны чайнарлай олму берди тишлени?
Хар затны биз кёрюрлей олму берди кёзлени,
Кёлюбюзню айтырлай тюрлю-тюрлю сёзлени?
Къашланы, кирпиклени, чайнарлай джаякъланы,
Атлаб, джюрюб джер-джерге, барырлай аякъланы.
Мыйыны уа ким берди, хар бир затны сюзерлей,
Сагъыш этиб, ойлашыб, ол барысын сезерлей?
Хар джан джашау этерлей, бютеу керек затланы,
Тюрлю джанла джаратыб, биз да атаб атланы.
646
Природа джаратды деб, айтадыла ётюрюк,
Алада уа бармыды джан салаллыкъ, ёлтюрлюк?
Сен бир айт, природаны - аны уа ким джаратды,
Халкъ джашагъан дунияны, природамы джарытды?
Бусагъатда къауумну ибилис таргъа тыйыб,
Джангы аллах къуратды, къуджур акъылгъа джыйыб.
Ала сёлешедиле буруннгуланы сёгюб,
Кеслерин уллу кёрюб, алагъа кирни тёгюб.
Адамны алыб айтсакъ, бармыд джаратхан кесин,
Ёмюрден бери излейд аны болдургъан Иесин.
Неда бир зат бир затны джаратыб ким кёргенди,
Быллай тели акъылда неллей бир халкъ ёлгенди.
Ма муну ол джаратды деб, бармыды айталлыкъ,
Кимди, чыкъсын ол бери, ол ишни бегиталлыкъ?
Кеси кесин джаратхан, деб барады сылхыр сёз,
Ол керти хапар эсе, нек кёрмейди сора кёз?
Эволюция кертиди, хар бир зат тюрленеди,
Эсин бёлген адамгъа кимге да кёрюнеди.
Бурун ташдан, агъачдан аллахла ишлегенле,
Алагъа къуллукъ этиб, табыныб кюрешгенле.
Ол къарангы джолду деб, Бир Аллахха чарлайла,
Природа джаратды деб ашаб, тоюб, джырлайла.
Сора таш да, агъач да природа тюлмюдю,
Джаратылгъан затланы аллах этиу тюзмюдю?
Бурун бир затны сюеб, аллах деб табындыла,
Сау дуниягъа белгилид аджашыб абындыла.
Ол заманда суратха халкъла къуллукъ этгенле,
Алай была шайтанны кёлюне бек джетгенле.
Энди уа бусагъатда аллахла кёб болгъанла,
Джаратыучуну орнун чирлик затла алгъанла.
647
Бир Аллахны орнуна энди ала турдула,
Кёкде, джерде хар затны аллах этиб къурдула.
Природа джаратды деб, ма алагьа айталла,
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 31
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.