Latin

Дин Назмула - 26

Total number of words is 3840
Total number of unique words is 1909
30.3 of words are in the 2000 most common words
46.5 of words are in the 5000 most common words
56.6 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Ётюрюкню, кертини бир-бирине джалгъагьан.
Бек уллугъа кетдиле, Къуранны да оздула,
Ол асыры тар эди, кенг этдиле, создула.
Файгъамбарны да хорлаб, бир джангы дин ачдыла,
Кеслерини динлерин, ала халкъгъа чачдыла.
Уллукёллюле болуб, кеслерине базалла,
Аллахдан келген динни бир бузуудан бузалла!
Дин чакъыргъан затлагьа бурулуб къарамайла,
Къуран эм хадис айтхан алагъа джарамайла.
Моллала - джыйын джанлы, джюрюулери оюмсуз,
Динни сыйсыз кёргюзюб, ашаулары тоюмсуз.
538
Джукъ билмеген мискинни талайдыла талаудан,
Бирер хызен кёлтюрюб, джанлайдыла алайдан.
Я, Рабби, Сен бир тюзет керти диннге халкъымы,
Джалгъан динден айырыб, бир англат Сен хакъынгы
КЪУРАН ОКЪУУ.
Аллаххады хар махтау - бизге Джорукъ бергеннге,
Дунияда тюз джашаргъа хакъ джолну юретгеннге.
Мухаммад да Аллахдан - бютеу халкъгъа келечи,
Къаллай уллу насыбды, ойлашыб ёлчелечи!
Аны бизге джиберди, тынч джашаргъа юретиб,
Ол бизни джазыкъсыныб, Къуранны джорукъ этиб.
Муслиманнга саналгъан адамгъа ол тюз джолду,
Ол джорукъну туталгъан - Аллахны къулу олду.
Муслиман киши андан таймасын ол хаманда,
Башха джолгъа алданыб кетмесин сау заманда!
Игини эм аманны къатышдырмай джашасын,
Халалны эм харамны ол айырыб ашасын!
Хар затны Джаратханны сен унутуб джашама.
Аллах разы болмагъан, ассы сёзле джаншама.
Харам джолладан къачыб, халал джолда сен джюрю,
Инсан болургъа кюреш, болуб къалмай сен бёрю.
Тюз джолунгу ангыла, болма дунияда тюлкю,
Алайсыз сен болурса эки дунияда кюлкю.
Адамлыкъны юрениб диннге, тиннге сен уян,
Аланы сансыз этиб, болуб къалмай бир хайуан.
Сен сыйынгы тюшюрме, рахмат Законну бузуб,
Джаратханны Сёзюдю, кетме башхагьа озуб.
Эт дегенин этмейин, этме дегенин этсенг,
Къуран налат береди, тюшюнмей ёлюб кетсенг.
Ол адам Аллахына ассы болуб къалады,
539
Джаратханнга тынгламай, от азабны алады.
Раббисини буйругъун ол терсине этеди,
Тауба этиб къайытмай, одуниягъа кетеди.
Кюреш анга къадал да, ёре туруб юсюне,
Къуранны буйрукъларын сен сал аны эсине.
Айт сен анга окъу да аны эт, муну эт деб,
Ма бу затла борчунгду, энди баджара кет деб.
Окъу анга сюел да таймаздан намаз керек,
Джарлыгъа садакъа бер, ораза тут мубарек!
Алдагъан да харамды, сен кишини алдама,
Уллукёллю да болма, адам хакъны урлама!
Зийна джюрюу да харам муслиманнга джарамайд,
Быллай-быллай къылыкъгъа Уллу Аллах къарамайд,
Адамланы къыйнама, заранынгы джетдириб,
Алай этсенг, Аллахынг къояр отха кийириб,
Зарлыкъ тутма кишиге, джюрегинги тар этиб,
Озаманда къалырса сен джаханимге кетиб,
Анда от бла тёлерсе адам хакъын ашасанг,
Джаханимге кирирсе, халкъны къыйнаб джашасанг,
Уллукёллю да болма, Аллах аны сюймейди,
Аллай адамны анда джаннетине иймейди,
Биреуню эрши кёрюб, аны была кюрешме,
Халкъны сёгюб, аманлаб, джазыкъ сен, отха тюшме!
Деб кюреш сен ёлюкге, къадалыб ауаз бериб,
Нетерсе сен ассыгъа, дуа этиб, къол кериб.
Ол бизге айыб ишди, ёлген англармы анда?
Къуран сау адамгъады, тутайыкъ аны мында!
КЕРТИ ДИННЕ КЪАЙТАЙЫКЪ.
Хар бир махтау Аллахха — бизге джорукъ эндирген,
Тюзню, терсни арасын аны была билдирген.
540
Салат-салам Расулгъа — келечи болуб келген,
Тюз джолну кёргюзюрге, Уллу Аллах джиберген.
Хакъны айтыб башладыкъ, эрлей джаула чабдыла,
Къуранны эм хадисни, ала башын джабдыла.
Бизге соруб кюрешмей, джахиллеге тынглалла,
Ётюрюк тахсаланы тилчиледен алалла.
Дунияны къуядыла, ала хакъны джаратмай,
Къураннга не хадисге — аз да бир кёз къаратмай.
Халкъгъа тюзню айтмагъан, миллетини джаууду,
Джахиллени тутуучу, джарлы халкъны аууду.
Къуранны эм хадисни айтмайын ким джашырса,
Ол Аллахны джаууду, алай ёмюр ашырса.
Ол экисин ким тутса - ол болады муслиман.
Алагьа ким чарласа, анда къалмайды ийман.
Къурандан эм хадисден ким тохтаса, таймам деб,
Къуру анга болады атаргъа муслиман деб.
Муслиман деб айтылмайд, сыйынмаса алагьа.
Ёлсе гюнахы къурсун деб айтылмайд аллайгъа.
Бирле башчыла болуб, халкъны алдаб туралла.
Хакъны айтхан болса да, анга джаулукъ къуралла.
Аллахны сыйлы динин дуния малгъа саталла,
Къуран была, дин была ашаулагьа баталла.
Акъыллары алайды, дин бла ашау ашаргъа,
Ёлгенни чурум этиб, динни сата джашаргъа.
Аны сатыб ашама, садакъа джыйыб аша,
Оллахи, ол ашхыды, болмаса, алай джаша.
Чириб къаллыкъ рысхыгъа, джалгъан дуния малына,
Сыйлы Аллахны Сёзюн къалай сатаса анга?
Ол Аллахны диниди, халкъгъа ауазгъа келген,
Аны была кёб халкъла, хакъ джолуна тюзелген.
541
Файгъамбар бу дунияны, харам ёлген бир къойгъа
Ушатханды, англагъыз, алыгъыз аны ойгъа.
Харам мыллыкны сайлаб, динин анга сатыучу,
Ахыратны орнуна дуния малны алыучу.
Эй, къарнашла, тилерим, алагьа алдатмагъыз.
Сиз алагьа терилиб, сыйлы динни сатмагъыз!
Бёрюледен къачыгъыз, алагьа талатмагьыз,
Ол мыллыкчы къушлагьа рысхыны ашатмагьыз!
Къойла, тууарла была ала джаннет тилейле,
Аллахны динин сатыб, разылыгьын излейле.
Джигит эсенг сен кюреш хакъ динни юретирге,
Миллетинги сен аяб, тюз джолгьа тюзетирге.
Шериятдан чыгьарма, сен сюйсенг миллетинги,
Адетге ийиб къойма, айт алагьа кертини.
Аллахха улху бериб, рысхыны аямайын,
Сатыб алыб къояргъа, кеслерин къыйнамайын,
Акъыллары алайды, дуния малгъа, мындача,
Аллахны да алыргьа, адамланы алгъанча.
Дунияны эм ахратны орунлары башхады.
Аланы къатышдыргъан - ол къауум аджашханды.
Анга Къуранны айтсанг, ол акъылын айтады.
Акъылына ийнанса, ийманы уа къайдады?
Сен хадиследен айтсанг, ол кёргенин айтады,
Тюз джолну излемейди, эл этгеннге къайтады.
Тюнене чыкъгъан затха, бюгюн бегийд дин этиб,
Халкъда бир затны кёрсе, анга бек эси кетиб.
Къуран окъуучула деб, джыйыб ашаучуланы,
Ариу кёрюб, сыйлайла халкъны алдаучуланы.
Аллахын эм миллетин, эмда кесин алдайды.
Халкъ да анга кертда деб, аламатха санайды.
542
Къуран айтханны айтсанг, ала анга чарлайла.
Аллах айтхандан эсе, адетлени сайлайла.
«Къуран намаз эт дейди, терс затланы къой дейди,
Сен ёлгюнчю, саулукъда садакъангы джой дейди.
Аллахны тюз джолуна сен кесинги джый, дейди,
Игини эт, амандан сен кесинги тый, дейди.
Къылыгъынгы сен тюзет, уллукёллюлюк этмей.
Харам джоллада джашаб, сен харам ёлюб кетмей.
Керти къуллукъгъа джараш, субайлыкъны сен къоюб,
Джюрегинг мугур болсун, халал ашдан сен тоюб.
Дунияда бир кишиге зарлыгъынг да болмасын,
Джюрегинги тазала, ичи кирлей толмасын!
Аны тазалаб кюреш, Аллахынгы унутма,
Ол джюрекге къарайды, аны эсден къурутма!
Ёлпончюнге сен кюреш аны таза этерге,
Бу дуниядан кетгинчи, ол джууулуб кетерге.
Кирлей ёлюб къалмайын, кюреш таза болургьа,
Аны ичи джылтыраб, джаннетледе солургъа».
Къуран излеген буду, ала андан къачалла,
Бизге эришиб ала тюрлю даула ачалла.
Сюйгенлерин этсинле, биз а хакъны айтайыкъ,
Халкъгъа тюзюн билдириб, Бир Аллахха къайтайыкъ.
Аланы алдаб ёлсек, артда бизден дауларла,
Къыямат кюн тамбыла, унутмайын джауларла.
Алайлай ёлюб кетсек, халкъгъа тюзюн айтмайын,
Ала къалыб кетселе, хакъны англаб къайтмайын,
Ол кюн биз не айтырбыз, бизге къайгъы салсала?
Дау айтыб хар бири да, аллыбызны алсала.
ЁЛГЕНДЕН СОРА.
Адам ёлгенден сора, Аллах джолуна келмей,
543
Аны Джаратхан Иеси, Ким болгьанын ол билмей.
Джатса, къобса да Анга эсин бёле билмесе,
Харам-халал не затды алагъа эс бёлмесе,
Ол ёллюгюн эсгериб, Бир Аллахха къайтмаса,
Ийман салыучу сёзню, сау заманда айтмаса,
Кесин тюз джолгъа салмай, бериб бошаса джанын,
Тазалаб кюрешмесе, ол джюрегин эм къанын,
Раббисини джолунда, джюрютмесе ол кесин,
Андан къоркъуб, уялыб иймесе Анга эсин,
Харам ёлюб бошагъан бир малгъа ушайды ол,
Сен аны артда кессенг, халал болгьа бармыд джол?
Тууарла, къойла кесиб, элни джыйыб окъутуб,
Харам халал болурму, тилек-дуала тутуб?
Анга джанынг ауруса, мында джазыкъсын аны,
Ол ёлгюнчю сен кюреш, джууулсун аны къаны.
Аны сен сюе эсенг, сау заманда ал къолгъа,
Ол ёлгюнчю, дунияда тюзет аны тюз джолгъа.
Ийман салыб ёлдюмю, ёле туруб ол джазыкъ.
Неда болубму къалды, джаханим отха азыкъ.
Ахыратны унутса, дуниягъа эси кетиб,
Кюрешгенден не файда анга маулудла этиб.
Дуния мюлкню берсенг да, Аллах анга къарамаз,
Артдан не бек чабсанг да, бир джугъуна джарамаз.
Бу адет джахилликди, къарангылыкъдан чыкъгъан,
Бир-бирине эришиб, халкъ къояргьа ыйлыкъгьан.
Халкъдан айыб болад деб, аны ючюн этеди,
Элден айыб алмаса, анга ма ол джетеди.
Дин тутаргъа сюймейле, энди тынчын табхалла,
Рысхы къуюлса болад, кёб рысхыгьа батхалла.
Ол байлыгъын кёргюзед, джахил адетге кетиб,
544
Халкъны ауузун джабдырад борчла, ёнгкючле этиб.
Нетгенлерин билмейле, бир-бирине эришиб,
Башхаланы озаргъа, мыллык атыб кюрешиб.
Миллетден артыкъ этиб, атын бир айтдыралса,
Келгенлени тойдуруб, айыбсыз тындыралса.
Рысхыны зыраф этиб, ашхы аны булгьалаб,
Бай къауумгъа берелле быстырлагьа чулгъалаб.
Садакъаны, чарламай, байларыбыз алалла,
Тепсилени сыдырыб, хызенлеге салалла.
Келигиз, эй, джамагъат, бир кесек эс джыяйыкъ,
Барыбыз да биригиб, джахилликни тыяйыкъ.
Къатын къауумгъа бошлаб, динибизни оймайыкъ,
Эркишиле оноуну ары бошлаб къоймайыкъ.
Эркиши эркишича, хар ким орнун толтурсун,
Тиширыу тиширыуча, ол да орнунда турсун.
Эй, къарнашла, эгечле! Барыбыз биригейик,
Бу диннге артыкълыкъды, тюзлюкню бир излейик.
Бетсиниуню къояйыкъ, не келликди байлыкъдан.
Ахратда сый боллукъду, къуб-къуру адамлыкъдан.
Адамлыгъынга кёре боллукъду айда джалынг,
Аны мында сен изле, джетишгинчи аджалынг.
Ёлгенден сора анда, кюсесенг да табылмаз,
Мындан ала бармасанг, биреунюкю джагъылмаз.
Бир джангыз бири санга адамлыкъны салалмаз,
Мындан ары узатыб, одуниягъа бералмаз.
ДИННИ АУРУУУ.
Хар бир махтау Аллахха, хакъ динни бизге берген,
Аны бек таза къураб, сыйлы этиб джиберген.
Аны аурууу джокъду, анга ауруу салмайыкъ,
Диннге ауруу джукъдуруб, ахрат азаб алмайыкъ.
545
Аллахны сыйлы динин биз ауруудан сакълайыкъ,
Хакъны хакъын биз англаб, сыйын билиб хакълайыкъ.
Ол ауруулу болмасын, анга дарман этейик,
Биз аны джаудан джакьлаб, анга мадар излейик.
Хар затха Уллу Аллах бирер джауну джаратды,
Акъыл бериб адамгьа, сакъ болсун деб, къаратды.
Адамны джауу - аурууд, керек кесин сакъларгъа,
Хар не тюрлю пеляхдан эслеб, кесин джакъларгъа.
Темирни джауу - тотду, ол да аны ашайды,
Аз-аз ашай ол аны, джугъун къоймай бошайды.
Агъачны джауу - къуртду, ол да аны ашайды,
Тышы ариу тургъанлай, ичин ашаб бошайды.
Динни джауу - бидгъады, ол да аны ояды,
Тот темирни бошагьанча, аны бошаб къояды.
Бидгъа динни джаууду, сёзсюз аны бошайды,
Терекни къурт ашагьанча, ол да аны ашайды.
Къурт терекни аудурад, аз-аз ашай, кемире,
Динибизни аздырад бидгъа, кеси семире.
Диннге къуртну кийирсенг, хаман ол къуруб барыр,
Ётюрюк хакъны ашаб, динибиз къуруб къалыр.
Динни тотха кесдирсенг, иймансызлай ёлюрсе,
Бидгъа кючлеб сен аны, джугъу къалмай кёрюрсе.
Дин да ауруб тебрейди, микробланы кийирсенг,
Хакъ орнунда къалмайды, аны анга сингдирсенг.
Джукъгъан ауруу кийирсенг, ол ырахын болады,
Джарты джанлы адамча, аурууладан толады.
Дин тозураб тебрейди, алай была ол азыб,
Аман ауруу джукъдурсанг, ол анга уру къазыб.
Бидгъа динни къуртуду, бидгъачыла къуртлалла,
Динни ичине кириб, кемириб къуруталла.
546
Кеслери бек семириб, динибиз а азады,
Кърны ючюн хар бири анга уру къазады.
Сен къурт ауруудан анга Аллахым, бир дарман эт,
Ол андан сау болургьа, Сен анга бир мадар эт!
ДИН БЛА МАХТАНЫУ.
Къайсы динде болгъан да - аны хазна тутмайды,
Кесин ол диннге санаб, буйругьунда турмайды.
Аллахдан китаб келсе - бойсунургьа келеди,
Аны этмезлик болса - Ол не ючюн береди.
Хар къауум да китабын кёлтюрюб айланады,
Аны тутуб къыйналмай, ёхтениб махтанады.
Кесин ол диннге санаб, махтаныргьа кюрешед,
Айтханын этмесе да, аны окъуб эришед.
Адамланы кёбюсю алдауукъну сюелле,
Кука-кука сёлеше, джылы сууну иелле.
Бир-бирине бетсиниб, кёзбаулукъду кёбюсю.
Ичи чириб быжылдай, ариу джылтыраб юсю.
Бир къауум кукаланыб, бир-бирине махтаныу,
Бирле да омакъланыб, ётюрюкге тахтаныу.
КЪЫЗ БЕРИУ.
Биз халкъда къыз бериуню айтсакъ - ол бек сейирди,
Алгъы бурун анасы къызын кеси теджейди.
Кюёулюкню джаратса, анга илинсе кёзю,
Арт бла, ал бла билдиред аны юсюнден сёзю.
Сора келечи келиб, башласа аны тилей,
Башха тюрлю этеди ол айтхан сёзюн эрлей.
Былай келиб айтханлай, «хо» деб къалай къоярса,
Къыз орамдамы турад - бетин къалай джоярса?
Бир керечик келгенлей, айыб болур «хо» дерге,
547
Бир талай джалындырыб, керек алай берирге.
Къызны багъасы, сыйы керек болад чыгъаргъа,
Келечини джюрютюб, аз къалады джыгъаргъа.
Алайсыз къызны бети-сыйы чыкъмай къаллыкъды,
Сёзчю къатынладан да ол айыбла аллыкъды.
Келечини арытыб, къызын бермей да къояр,
Сыйын чыгъарама деб, намысын, бетин джояр.
Къызны кеслери бериб, сыйырыргъа чабарла,
Билмеген кибик этиб, алдауукъну джабарла.
Кьызымы сюйрелле деб, хахайлаб къуугъун салыр,
Халкъны башын аурутуб, кеси башын а алыр.
Андан да бек сейири - биреу кириб арагъа,
Къызны къалай къачырад, сормай ата-анагъа?!
Аны табыб, ёсдюрюб, къыйналыб адам этген,
Ата-анадан эркин болургъа бети джетген.
Арты къалай болур деб, оюм джокъмуду анда?
Акъылсыз иш тюлмюдю, ойлашыб къарагъанда?!
Биреуню сау джашауун бойнуна къалай алад?
Ол батырлыкъ тюлмюдю - тамбласы къалай болад?!
Къызы да къалай кетед, сормай ата-анагъа,
Ол оноу уа керекди салыныргъа арагъа.
Башха уллу миллетле аллай ишни оноуун,
Арагъа саладыла, къызгъа къоймайын джолун.
Биз миллетде айыбха саналады ол адет Энтда къалмай барады, не этейик ай медет!
Джангы джетген къыз сабий - ол джашаудан не билед?
Къаллай джерге барады, арт джанындан не кёред.
Ненчаны биз кёребиз, алай барыб чачылгъан,
Къаргъаргъа эм силдерге ана ауузу ачылгъан.
548
БЕРНЕ.
Бурундан келе тургъан бард бизде бир къыйынлыкъ,
Биз муслиманла болсакъ, ол болуред тыйыллыкъ.
Биз Ислам диннге толу къайталмайын къалгъанбыз,
Бурун джахил замандан терс адетле алгъанбыз.
Не адебге, не диннге келишмеген затланы,
Адет этиб тутабыз, багъалатыб аланы.
Тюз англагъан хар адам сейирсинед алагьа,
Разы болмай берилген - ол тюрлю саугьалагьа.
Джукъ англамагъан къауум бек къызыбды бернеге,
Къаллай азабы барды, келтиреди ол неге?!
Аллы, арты да къайгъы, ким болур онгнган андан,
Ким семирди, бай болду берне деген саугъадан.
Тюйюш, уруш, гурушха аны хайыр бергени,
Келин къойгъан, юй чачхан - андан адам кёргени.
Талай джылны оу болуб, ол ёсдюрюб кюрешген,
Баласын санга берсе - рысхысын да юлешген.
Къызын юйюне салыб, рысхысын да ташыгьан,
Муслиманлыкъ къайдады, рысламайын ашагъан!
Муслиман адам аны, уялмайын къалай алыр,
Аллахындан къоркъмайын, юйюне къалай салыр?!
Ол неге келишеди, тюзлюкге эс бёлгеннге,
Этдирелле бернени, саулагьа къой, ёлгеннге.
Игитда ол харамды, халал къалай боллукъду?
Аны этмесе къызы, къыйынлыкъда турлукъду.
Осагъат къайгъы тюшер, тёрт джанындан чанчарла,
Къатын джыйын сёз этиб, сау дуниягъа чачарла.
Бютюн да бек сейири - ётюрюкню айталла,
Ата-ана этгенни - келинчикге атайла.
Къызым къоюлады деб, не бир къайгъы чыгъад деб,
549
Къатын джыйын тохтамай бир джанындан чанчад деб,
Джаратмасала аны, болушмайды берне да,
Джел алды эм суу элтди, къарасанг джокъ хар не да.
Бурундан бери келген, тюзю ариу адетле,
Къызгъа саугьа этелле, эски уллу миллетле.
Тау адет, кийик адет энди керегед къалса,
Харам болгъанын англаб, миллет эсине алса.
Эки джаны къадалыб, аланы юй этселе,
Хар ким да табханчыгъын, экисине берселе.
КЪАЙГЪЫ СЁЗ.
Къайгъы сёзню юсюнден айтсакъ - ол бек сейирди,
Ол тюрлю адетни да, билмейме ким кийирди.
Эркишиле арбазда олтурушуб туралла,
Хар ким да джарыллыгъын санаб, лахор къуралла.
Кими бачха, сабанын, кими сатыу-алыуун,
Кими биченин, малый, кими ишлеб арыуун.
Джууукъла ишни къоюб, келирге кёрюшелле,
Ишден бошамай туруб, алайда тюбешелле.
Ары дери джууукъну джогьеди джокълар заман,
Джетишмейин, чабышыб айлана эди хаман.
Тиширыула уа къуру къайгъыгъа барадыла,
Тынч тургъанны да къоймай, къозгъаб от саладыла.
Бир-бирлерин ышырыб, омакъланыб джылайла,
Хар ким кеси ёлгени, эсге келиб сарнайла.
Ары чыкъгъанлай ала кёчелле сёз этерге,
Ол затха у а усталла, керек тюлд юретирге.
Ол баргъан юйлерине джюз бедишни санарла,
Болмаса да кюрешиб, бир джукъланы табарла.
«Иги сарнаб къычырыб, сыйын чыгъармадыла,
550
Къатынланы айыбын къулакъгьа алмадыла.
Арбазлары къатышыб, джукълары джыйылмайын,
Юйлери да бир тарла, баргъанла сыйынмайын».
Дагъыда аны кибик, кёб айыбла табалла,
Олду аладан хайыр, аны ючюн баралла.
Кеслери къайгъычыла - къайгьыны джыядыла,
Ёлгеннге ол керекмид - къайгьыны джаядыла.
Алгъын болуучан эди, ёлюкню неси кёрсе,
Неда алгьаракъ чыгьыб, джыл бла тамада берсе.
Энди ала бетсиниб, бир къуджурла этелле,
Къойла кибик тизилиб, бурун тиреб ётелле.
Ол инджилиб тургъанны, кече-кюн да эзилиб,
Джыгъаргъа аз къалалла, бирем-бирем тизилиб.
Ол да кесин къатдырыб, сюелирге кюрешед,
Джукъусурай, тентирей, билдирмезге кюрешед.
Эркиши эркишича, кеси орнун толтурса,
Аны джорукъда тутуб - ол да юйюнде турса.
Тынч иш тюлдю ол алай, аны ким да биледи,
Иш бираз тюзелиред, деб кёлюме келеди.
Ала айтханны этиб, тынч олтургъан игиди,
Хо, алайды де да къой - хорлары белгилиди.
Заранлары уллуду, хайырларындан эсе,
Юйлеринде турсала керек эд андан эсе.
Джыйылыб келиб ала Аллахха дау салалла,
Разы болмай ишине, ийманларын саталла.
Эм биринчи да анга Аллах эсе джан салгъан,
Салгъан болджалы джетсе, аны ызына алгъан,
Аллах эсе джан салыб, хар кимни да джаратхан.
Кеси сюйген заманда - артда аны къоратхан.
Къычырыкъ-хахай этиб, керекмид анга джылау,
551
Аллах была эришиб, хаман салыб Анга дау.
Джылаула этиб сарнаб, ким къайтарды ёлгенин?!
Гюнах-сууаб демейин, этед хар ким кёргенин.
СЫЙ БЕРИУ.
«Бир къул олтургъан кибик, олтурама мен хаман,
Бир къул ашагьан кибик, ашайма мен хар заман», Деди бизни файгьамбар бир сыйлы хадисинде,
Уллулукъ излемеди, болмады ол эсинде.
Кесин ёрге тутмады, сый чакъырыб башына,
Не олтургъан орнуна, не ашагьан ашына.
Патчахлача, юсюне кишини сюемеди,
Файгъамбарма деб артыкъ ол бир сый излемеди.
Аны асхаблары да анга ёрге турсала,
Аны да унамады, хурметлеб, сый къурсала.
Асхаблары айтыудан, къылыгъы джумшакъ эди,
Къайры десенг, элтиренг - сабийге ушаб эди.
Не тарлыкъгъа тюшсе да, таймай эди ол хакъдан,
Терс затха ийилмеед къоркъуб, ыйлыгъыб халкъдан.
«Адамны сыйы - динид, адамлыгъы - акъылыд,
Ариу къылыкълы болгъан - ол аланы асылыд», Деди файгьамбар сюзе, сыйлыны эм сыйсызны,
Тукъумну багъалатыб, ётмейик биз ол сызны.
Тукъум бла сый бериуню ол къурутуб кюрешди,
Къарангы адетди ол, деб джау болуб, эришди.
Бизде уа ол барады, тохтар акъыл кёрюнмейд,
Тукъум, рысхы болмаса, динине эс бёлюнмейд.
Къара къазауат этиб, хаман тукъум соралла,
Ата-бабадан кёрген, джахил джолну баралла.
Саналырмы сора ол муслиманны джолуна?!
Тукъум, рысхы билгени мынчакъ алыб къолуна.
552
Аллах кери урса да, ол биз халкгъа сингибди,
Тамырланыб мыйыда ол теренде бегибди.
СУФИЗМ БЛА СУФИЙЛЕ.
Джашлыгьымдан талпыдым суфий джолгъа кирирге,
Артда уа мен кюрешдим, окъуб терен билирге.
Дин китабла бары да анга махтау берелле,
Ол джолну тюз тутханны, ала сыйлы кёрелле.
Аны джолуну башы - Къуран была сюннетди,
Аланы сан этмеген - аджашыуда умметди.
Суфизмни баш шарты шериятды дедиле,
Бурун кямил устазла, кеслери уа кетдиле.
Ала айтхан сёзлери китаблада къалдыла,
Керти суфийле ангылаб, аны эсге алдыла.
Бирле да сан этмейин, шериятны оялла,
Аны джолундан чыгъыб, динни бетин джоялла.
Тюзню-терсни айырмай, аяусуз сёлешелле,
Аман къатынла кибик, сёз этиб кюрешелле.
Джюреклери бичгенни ала керти этелле,
Оюмларына базыб, харам джолну кетелле.
Акъылларын джаратыб, кеслерича баралла,
Хакъны айтама десенг, чарлаб, джюрек джаралла.
Суфий болса, къайгъырмайд, не белахны этсе да,
Терсни-тюзню айырмай, ол харамны ичсе да.
Миллетин ол аямай, гяуур халкъгъа сатса да,
Галстугун да толтуруб, ол эсириб джатса да.
Бирле да суфий болуб, хыйнычы да болдула,
Сора ала узаймай, бу дуниядан къурдула.
Энди джахил суфийле хаман дуа туталла,
Шейитлелле ала деб, сый бергенлей туралла.
553
Динчиледен тил этиб, аны джаугьа сатхан да,
Миллетге хыйны этиб, гюнахлагьа батхан да,
Муслиман деб алагьа кёбле дуа тутханы,
Ол сейир иш тюлмюдю, тюзге санаб тургъаны?
Джахил суфийни иши - алай джахил болады,
Аида билим болмаса, шайтан джолгъа барады.
Мен нёгер болалмадым ол къауумгъа къошулуб,
Бирге да туралмадым, ала была олтуруб.
Къуджур хапарларына туралмадым тынгылаб,
Бир джукъгъа келишмеген, тюрлю затланы англаб.
Сора аны амалтын джаулукъ тюшдю арагьа,
Суфий джолну англамакъ къыйын тийди алагьа.
Мен джаулары болгъанма, бёрюгеча къарайла,
Кеслерин бек тюз этиб, мени терсге санайла.
Адебден да бек узакъ, хатер джокъ хазнасында,
Кючден тёзюб чыдайса аланы арасында.
Хар бириси хазырды, ол джагьангдан алыргъа,
Бир джукъ айтсанг, осагъат ол орнунга салыргъа.
Джыйылсала кёрмезсе, тюзлюк ючюн сёлешген,
Терсни-тюзню айырыб, аны билге кюрешген.
Ала айтханнга бир джукъ айтыб а сен бир кёрчю,
Осагъат джау болурла, чёб юзерле ёлгюнчю.
Эркишиле къатынча, сёз этерге устала,
Сёзчю къатын айтса да, ийнанадыла ала.
Тюзню-терсни билирге келмейди кёллерине,
Бек къаты бегибдиле сёлешген сёзлерине.
Биз кёрген суфийлени къылыкълары былайды,
Джукъ айтама зат десенг, ол къауум бек чарлайды.
Алача суфий болсанг, сеннге шохла болурла,
Алай болмаса, ала эрлей джаулукъ къурурла.
554
Алагъа сен тенг болуб, къайгъыланы джюрютсенг,
Терсни-тюзню айырмай, сен ол джолда джюрюсенг,
Озаманда шох этиб, кеслерине къошарла,
Алайсыз хапарынгы халкъгъа джайыб бошарла.
Суфий болмасанг, ала адамгьа санамазла,
Алача дин тутмасанг, ол динни унамазла.
Ала сюйген болмаса, башханы джаратмазла,
Ариу хакъны айтсанг да - анга кёз къаратмазла.
Къуран, хадис айтхандан бир башхамыд суфий джол?!
Аланы сен юрен да, сора артда суфий бол!
ДИН ДЖЫЙЫЛЫУ.
Динни къалай тутаргъа, анда неле этерге Джыйылалла оноугъа - азракъ малла кесерге.
Кёб джоюмла этмейин, аз джоюмла этилсин,
Къарачай адам ёлсе, анга къойла кесилсин!
Къуру къарын оноудан башха оноу болмайды,
Ол оноуну муфтият тындырыб бошамайды.
Дин джыйылыу этселе - ашау-ичиу сёзлери,
Къуру рысхы болмаса, джукъ кёрмейди кёзлери.
Дин джыйылыу атыды, диннге оноу этмейле,
Ашны оноуун бошаб, адамлыкъгъа джетмейле.
Ийман-дин деген неди, ала анга джетмейле,
Эм бек керекли адеб, къылыкъны юретмейле.
Къарын къайгъыдан озуб, къайда алагъа заман,
Ашау-ичиу, къой кесиу сёзлери къуру хаман.
Поп сёлешсе таймаздан, адамлыкъгъа чакъырад,
Бизни халкъ а тебсини къаландыр деб, къычырад,
Сюймекликни, адебни, адам къачы, хурметни,
Юсюнден нек айтылмайд, сыйын кёрюб умметни?
Огьесе хайуан кибик, ашаб тойса боламыд,
555
Аны муслиман борчу, алай была толамыд?
Огьесе бизде билим къуру ангамы джетед,
Къарын къайгъы баш болуб, хайуан болубму кетед?
Ислам динни буйругъу сан этилмей къалгъанды,
Ачлыкъ джетген миллетча, къарын къайгъы алгъанды.
Ёлгенни дуасы деб, динден узакъ адамла,
Ашар ючюн джыйылыб, узакълагъа баралла.
Миллетни дараджасы андан ёрге ёсалмайд,
Дуния рысхы болмаса, башха джукъну кёралмайд.
Столда джукъ къалмайды, ариу, таза джыйылад,
Сора ол барысы да, бир чунгургъа къуюлад.
Сагъыш этиб бир къара, къаллай рысхы джоюлад,
Бир кесекден барысы - ол топракъгъа бурулад.
Биз юсюбюзге кийген быстырла да алайла,
Не бек багъалатсакъ да, ала бизге къалмайла.
Къаллай иши болса да, адам рысхы бла джабад,
Халкъны сёзюнден къоркъуб, ёрге-энгишге чабад.
Аллахындан къоркъуб ол бир артыкъ атламайды,
Сыйлы Аллахны сёзюн ол къулакъгъа алмайды.
МАУЛУДНУ ЮСЮНДЕН.
Уллу Аллах Къуранда, файгъамбарын уллулаб,
Аны сыйын кёрюуню былай айтады махтаб:
«Сыйлы Аллах Кеси да, Аны мёлеклери да,
Салат-салам салалла аланы хар бири да.
Эй, ийман салгъан къауум! сиз да салыгъыз анга
Салат-салам - кёкледе, джерде эм сыйлы джаннга!»Деб, бизни Сыйлы Аллах чакъырады сыйларгъа
Ол Кеси сюйген джаннга биз да сюйюб, тынгларгъа.
Ол баргъан джолну тутуб барыу - аны сюймекди,
Салауат салыб джолун тутмау - ол терсеймекди.
556
Аны сюннетин тутуу - аны сыйын кёрюудю,
Тюз джолдан аджашмайын, ийман была ёлюудю.
Расулну керти сюйген аны джолун барлыкъды,
Аны сюннетин тутхан, шафагатын аллыкъды.
Бизникиле ашаугъа ол аятны айталла,
Салауатла да салыб, ашаб-тоюб къайталла.
Иги тойсала ала, бир хызен да алсала,
Омакъ мешнагьа миниб, патчах кибик барсала,
Озаманда саналад салауатла салгьаннга,
Муслиман динни тутуб, аны джолун баргъаннга.
Аллай динми келтирди, ол бизнича этдими,
Кесини умметине ол затны юретдими?
Хар заман бу аятны далилге келтирелле,
Аны сылтаугьа салыб, ашау-ичиу этелле.
Сейир тюлмюд ишлери къойла, малла кесмейин,
Салауат джарамаймыд, биреуню тюб этмейин?!
Аят алаймы айтад, сен биреуню тойдур да,
Сора салауатла сал малый, мюлкюн джойдур да?!
Ашау-ичиу къурмайын джарамаймыд салыргъа,
Аны сюннетин тутуб, шафагъатын алыргъа?
Огьесе ашар ючюн, сылтау керекми болад?
Динин ашаугъа буруб, башына азаб алад.
Къуран былай айтад деб, халкъны алдаб ашайла,
Ашха табыннган къауум ётюрюкню джаншайла.
Зикир этиулери да аны кибик алайды,
Тепсилени, хызенни хар бири да марайды.
Огьесе ала билген, къуру ол дин болурму?
Къарны къайгъылы адам - ол джаннетде солурму?
Рысхыгъа табыналла, аны Аллахха атаб,
Озаманда алагъа ашаргъа болад бек таб.
557
Уялмай къалай къурайла, ол къарыусуз сылтауну,
Аджашыб, теренине тюшгенле шайтан ауну.
Джаш къауумну бузалла, аман юлгю кёргюзюб,
Джюреклерин къачырыб, аланы динден юзюб.
АПЕНДИЛЕ.
Бизни къарачайлыла дин тутаргъа сюймейле,
Ауаз берген заманда, алгъа киши иймейле.
Афенди керек тюлдю, афендиди хар бири,
Диннге хомух болса да, ауаз берге бек тири.
Бир-эки махтанмайын, терс-тюз болса да санга,
Къалай тынглаб къоялсын чыдаб, тёзюб ол анга?
Билмегенлей сёлешсем, айыб болур демейди,
Динин тутмагьаны да къулагъына кирмейди.
Кесин бир алим этиб, болгъанны англагьанча,
Билим была кишиден ол артха къалмагьанча.
Тебрер ол къатышдырыб, кишите ал бермейин,
Билген адам болса да, аны сыйын кёрмейин.
Тынгылагьан адамла не дерле деб къарамаз,
Аланы айыбларын ол бир джукъгъа санамаз.
Терс айтыб иерме деб, ол Аллахдан уялмаз,
Динсиз сёлешмейим деб, ауузун тыйыб къоялмаз.
Анга бир джукъла айтыб, керекди махтаныргъа,
Дин тутуб сакъланмайын, аууз бла сакъланыргъа.
Муслиманнга къошады алай была ол кесин,
Сансыз этиб къояды аны Джаратхан Иесин.
Ол Аллахын унутад, адамлагьа махтаныб,
Ахыратны сан этмей, бу дуниягьа тахтаныб.
Адамлагьа бетсиниб, сайлайды бу дунияны,
Атын бир айтдыралса - олду къайгъысы аны.
Ол Аллахдан уялса, къоркъуб ауузун тыяред,
558
Сандыракъны къоюб тюз джолгьа кесин джыяред.
Эси Аллахда болса, динин тутаред эслеб,
Тауба этиб Аллахха, уялыб кесин терслеб.
Махтаныуну къояред, керти муслиман болса,
Джюрегинде да аны керти ийманы толса.
Алай была сен мында алдарса адамланы,
Аллахынг къараб туурад, англаймыса сен аны?
ДЖИК ДУУА.
Джик дууа деб миллетге тюрлю къайгъы киргенди,
Айтыб англаталмайса, аман къаты сингнгенди.
Сыйлы Къуранда Аллах буюрубму этелле?
Уллу Аллахдан фарыз болгъанча бегителле.
Неда Расул Мухаммад андан хапар айтдымы,
Неда асхабларыны бири анга къайтдымы?
Сора бу тёрт мазхабны биринде ол бармыды,
Оюм эте билгеннге бу ючюсю азмыды?
Джик дууа, кемик дууа, деб табдыла бир затны,
Миллет кеси атады динде болмагъан атны.
Борч затланы сан этмей, болмагъаннга чабалла,
Намаз джокъ, ораза джокъ, джукъ айтсанг а къабалла.
Къуран, хадис айтхан зат, сора бизге азмыды,
Анга мыллык атарча - андан хайыр бармыды?!
Былай халкъгъа къарасанг, гюнах-сууаб демейле,
Соруу берир кюнлерин - ахратны исдемейле.
Халал-харам айырыб, кёрмезсе хазна киши,
Джашаууна къарасанг, гяуурчад аны иши.
Не тюрлю амандан да кесин тыймай айланыб,
Саулай джашауу бары аманлыкъ бла байланыб,
Динни хыликке эте, динчилеге да кюле,
Джюрегинги сындыра, кеси ичгиден кюе.
559
Тютюн ийисинден да сен узакъгъа къачарса,
Джукъ айтыргъа болмайды, айтсанг къайгьы ачарса.
Джийиргенмей къатында сен рахат туралмазса,
Кесинги тёздюралсанг, сен гурушха алмазса.
Сёлешген сёзлери да джюрегинги джарады,
Бетлеринде бир нюр джокъ, сыфатлары къарады.
Ичлери къайнагъандан къоркъаса сёлеширге,
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 27
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.