Latin

Дин Назмула - 22

Total number of words is 3898
Total number of unique words is 1961
31.8 of words are in the 2000 most common words
47.8 of words are in the 5000 most common words
58.1 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Сюдлюк, джоллукъ болдула, шайтан джолгъа алданыб.
Хакъдан тайгъан игитда, абынмай къалай къалыр?
Ассы джолну сайлагьан - ол къалай насыб алыр?!
Окъуб, билиб хар затны - гюнахны эм сууабны,
Сора ташлаб, сан этмей, Кыйямат кюн джууабны.
Мен бюсюреу табмадым, не дыгалас этсем да,
Тюз джолгъа тюшселе деб, къадалыб кюрешсем да.
Нюр суудан ичиб ала, бир къуджурла этдиле,
Багьа бере билмейин, аны бокълаб кетдиле.
Къартлыгъымда саулукъсуз, сюелиб юслерине,
Аурусам, арысам да, къадалыб дерслерине.
Джьшларымы талайын, ала ючюн ашырдым,
Кёлкъалдымы да айтмай, билдирмейин джашырдым.
Билимни сыйын англаб, багъалата билселе,
Таза сууда джууунуб, аны ичине кирселе,
Ол затха акъыл джетсе, Уллу Аллах джакъларед,
Шайтанлагьа къошмайын, тюз джолунда сакъларед.
Ол иймандан болгъанын кёб адам билалмайды,
Къарасууну бокълайды, насыблы болалмайды.
Нюр сууну таза тутхан- ийманын бегитеди,
Джахил а джукъ англамай, аны бокълаб кетеди.
Иш былай болуб къалды, муратыма джетмедим.
Ахыры мен аладан къолай къууанч этмедим.
Кесинги бек къыйнама, эртдеден да алайды,
Кёбле ахлусун къоюб, башхаланы сайлайды.
Ёмюрден адет алайд, бурундан бери башлаб,
Расулну ахлулары къойгъанла аны ташлаб.
Аны была тохтамай, джау болуб да чыкъдыла,
Нёгерлерин да тюйюб, рахын этиб джыкъдыла.
452
Мухаммад файгъамбар да ма аллай халгъа тюшдю,
Эм биринчи ахлусу джаулукъ этиб тюйюшдю.
Меккяда джашау бермей, азаб бериб тургъалла,
д ны джокъ этер ючюн, кёб хыйлала къургъалла.
Аланы умутлары, тас этиб къурутургъа,
Джерде аты айтылмай, Расулдан къутулургъа.
Къысталгьан да этмединг, тюйюлмей да тураса,
Кёлюнг къалыб, алагьа гурушха бош къураса!
ТЕРС КИМДИ?
Биреу биреуню сюймей, башласа ол илиниб,
Сора ол терс болгъаны къалсын санга билиниб!
Тюз адам кюрешмейди, илиниб бир кишите,
Джарашыулукъ излейди эркекге эм тишиге.
Ким илиниб тебресе, сен бил, ол терс болгъанын,
Кёрсенг аны дау салыб, къайгьы излеб тургъанын.
Соруб да сен кюрешме, терсни-тюзню айырыб,
Терс тебрейди тохтамай, эрлей джелке къайырыб.
Тюз адам бир заманда къайгьы излеб турмайды,
Чюйреакъыл адамча, тюзню терсге бурмайды.
Къайгъычы болса джюрек, андан сен джукъ сакълама,
Терслигин ол бойнуна аллыкъды деб, къарама.
Тюз адам кюрешеди хар нени да басдырыб,
Къайгъычы болса къояр бютеу элни шашдырыб.
Къайгъычы тынч турмайды, къайгьы излеб турады,
Тюзню, кертини да ол хаман терсге бурады.
Джюрек къайгъычы болса, ол ишлейди терсине,
Ол англагъан къуб-къуру - таб болсады кесине.
Келишмей терс акъылгъа, дау ол себебден чыгъад,
Тюзню, терсни билмез ол, аны ичи чыгъанад.
Тюз адам даулашмайды, муратыча болмаса,
453
Къайгъычы рахат болмайд, кеси айтхан толмаса.
Алай а халкъ англамай, тюрлю багъа береди,
Терсни тюзге санаб ол, тюзню терсге кёреди.
Къайгъыны чыгъаргъанны, терс ниети болгъанны,
Иги англай билмейди, ичи кирден толгьанны.
Терсни-тюзню айыра бек аз адам биледи,
Кёбле терс джанлыдыла, тюзню азы кёреди.
Сан бир насыбы болгъан ол затха эс бёледи,
Керти терс ким болгъанын акъыл иеси кёреди.
Илинирге чабханла, биреуде къа^ыб айыб,
Акъыл болмай этелле, ала тюзлюкден тайыб.
Тюзлюк джолу - айтыуду, сен даулашыб кюрешме,
Джумшакъ айтыб ангылад, андан ары эришме!
Уллу Аллах Кеси да, къуру айтыб къояды,
Тели даугъа киришиб, Аллах джолун ояды.
Бизни Джаратхан Аллах, кишите зор этмейди,
Даулашыучу къауумда анга акъыл джетмейди.
Айтыб англатыб сора, сюйгенингча эт дейди,
Сайлау бизде къалады - ойлашыуну теджейди.
КЕСИНГИ КЁР.
Башхаланы сюзерден алгъы бурун, мубарек,
Сен кесинги таныргьа эмда билирге керек.
Биреуню сюзген адам - ол базады кесине,
Кесим а къаллайма деб, келмейд аны эсине.
Адамланы сёгюучю адамда сый болурму,
Окъууу кёб болса да, адамлыгъы толурму?
Аны эси элдеди, хар къайдагъын ол кёрюб,
Къабырдагъы болса да, дуниядан кетген ёлюб.
Ол сыйын тюшюреди, кеси-кесин сындырыб,
Сыйлы бола тургъанча, адамлыкъны тындырыб.
454
Акьыл иеси болмаса, адамлыгъы болалмаз,
Не къадар окъуса да, окъуу джукъгъа джарамаз.
Бащхалагъа сый бермей, кесини сыйы болмаз.
Не кюрешсе да аны ийманы, дини толмаз.
Акъылы болгъан адам, киши была кюрешмез,
Биринчи кесин кёрюр, халкъгъа табсыз сёлешмез.
Кееин кёрмей башханы сёгюучю адам хаман,
Ол иги къалай болур, олду кимден да аман.
Джюрегине къарасын, айда болурму зарлыкъ,
Нек кюрешед эл была, джокъ эсе анда тарлыкъ.
Аны ичи дерт болуб, кирин бери тёгеди,
Тюзню-терсни айырмай, ол барысын сёгеди.
Джюреги къара болуб, аны халкъгъа джагъады,
Сыфаты да сюйюмсюз, бет къаны да къарады.
Биреуге уа чабады къадалыб сюд этерге,
Сюемид сюд этилиб, джаханимге кетерге?
Уллу Аллахны орнун алыргъа нек чабады,
Ол кесини кирлерин биреуге нек джагъады?
Аллах аны бойнуна аманатмы салгъанды,
Ол Аны аманатын бойнунамы алгъанды?
Аманатын баджармай, къалама дебми уялад,
Кесине джукълаб туруб, башхалагьа нек уянад?
Аллах андан сорур деб, ол къоркъгъанмы этеди?
Хар кимни да оноуу анга уа нек джетеди?
Бары да бош болурму, Судья барды алагьа,
Башынгы оноуун эт, сюд этмей башхалагьа!
БАШХАСЫ НЕДИ?!
Джер юсюнде джашайла джаныуарла адамла да,
Бир-бирине чабышыб, келишген джокъ ала да.
455
Джаныуарда акъыл болмай, англамай талашалла,
Бир-бирин аны ючюн, ашаялгъан ашайла.
Адамла да алагьа нек келишиб къалалла,
Акъыллары бар эсе, сора нек талашалла.
Эки хайуан тюйюшсе, ол хорланнган джанлайды,
Хорлаялмаса адам, аны ичи къайнайды.
Ол анга дертли болуб, ёмюрю унутмайды,
Андан тертин алмаса, джюреги хош турмайды.
Джюз тюрлю лагъым была дертин алыргъа излер,
Аны кечиб къоялмай, анга тишлерин билер.
Башха мадар табмаса, тил этер да тутдурур,
Неда дерт алыр ючюн, аны джерге джутдурур.
Джаныуарла бир-бирлерин ач болсала ашайла,
Адамла уа унутмай, джюрек къайнай джашайла.
Хайуанладан башхасы дерт тутханы болурму,
Джюреги къайнай тургьан, ол адамча солурму?
Кийик джаныуардан эсе, адам аман болады,
Аны ичи зарлыкъдан, дертден, кирден толады?
Хар кимни сюйгенича нек болмайды къояргъа,
Аныча болмагъанны нек керекди сояргъа.
Бир миллет бир миллетни керекмиди джауларгъа,
Хар ким кесин тюз этиб, сиз терссиз деб дауларгъа.
Терсни-тюзню айырлыкъ Аллах Кеси тюлмюдю,
Мында бири бирине сюд этиу — ол тюзмюдю?
Аллах Кесини халкъын бош этди, зорламады,
Кючю джете турса да, кишини хорламады?
Сора биз сюд этмесек, Ол Кеси джукъ кёрмеймид?
Чабыб, биз айырмасакъ терсни-тюзню билмеймид?
Муъминлени алсакъ да джюреклери къайнайды,
Бир бедишлени табыб, хар ким тилин чайнайды.
456
д-'хай, билиб айтса уа, шайтан ууун салгъанды,
дны сюер орнуна ол джау болуб къалгъанды.
Асыры къарангыдан кесин тюзге санайды,
Джау болуб къарнашына анга къынгыр къарайды.
Ол уаххаб, бу суфийди, сора кеси уа кимди,
Не башы тюз ишлемейд, неда акъылдан кемди.
Акъылы толу адам киши была кюрешмез,
Артыкъсыз да билимсиз киши была эришмез.
Къралланы алсакъ да, бир-бири бла талашыб,
Хар ким кесин тюз этиб, законуна къарышыб.
Сора бир белек джылдан ол закон да ёледи,
Ёлмей хаман сау тургъан Керти Закон келеди.
Алай эте барлыкъды къыямат кюннге дери,
Законла келе-кете, Тюз Закон чыгъа бери.
Дагъыда аны тюртюб, шайтан законла къурай,
Энтда Тюз Закон келиб, шайтан законла къорай.
Алай эте тургъанлай кёк да, Джер да оюлур,
Озаманнга Джер юсю бары бирден джоюлур.
Ийнаннган киши къалмай, барысы да ёллюкдю,
Ахыр заманны къуру гяур къауум кёрлюкдю.
ДЖИГИТЛЕ.
Къаллайла джюрютелле мешналаны джаш къауум,
Аланы баргъанларын кёрмесин мени джауум!
Аллахын не адамын танымайын барады,
Асры уллукёллюден, учаргъа аз къалады.
Орнундан тебреселе, аны кёкге секиртиб,
Джолоучуну юсюн да, къара зея кир этиб.
Джигит джашды, батырды - кёрюр бурну къанаса,
у чуб да барыр эди, машинасы унаса.
Балчыкъ, букъу болса да, къулагьына кирмейсе,
457
Юсюнге чачды, кетди, ол геройду, не дейсе?!
Джукъ айтыб а бир кёрчю, ол орнунгу табдырыр,
Не этсе да тёзмесенг, санга неси къабдырыр.
Ол джарлы мешнаны да, ары-бери учуруб,
Эрлей чотдан чыгъарыр, элтиб бир джерге уруб.
Аны алай учурса, кёкге джетеди кёлю,
Алай эте келир да, бурну къанар да ёлю.
САБИЙ ЁСДЮРЮУ.
Сабий ёсдюрюу бизде - ол джукъгъа саналмайды,
Аны тамбласын киши къулагъына алмайды.
Хайуанны тойдургъанча, аны къарнын тындырса,
Юсюн да омакъ этиб, маймулча джасандырса,
Бир малны бакъгъан кибик, аны багъыб семиртсе,
Тин кийириб анга ол, ёрге-энгишге секиртсе,
Хар бир этген хатасы анга кюлкю кёрюнсе,
Гитчеликден огъуна хаталагьа юренсе,
Аман сёзлерине да къараб къууаныб турса,
Айыб, гюнах сёзлерин барын кюлкюге бурса,
Сабийди алкъа ол деб, турса ол аны бошлаб,
Артда сора хайуаннга ол да къалмазмы ушаб?
Бир малны ийген кибик, орамгъа ийиб къойса,
Сора андан не хайыр, ол аны бетин джойса?
Бетин джоймай не мадар, адебден къуру болса,
Адебден хапары джокъ, хайуан къылыкъдан толса,
Ата-ана ёсдюрюб, аны уллу этелле,
Ач-джаланнгач этмесек болду дейле, кетелле.
Малны багъыб ёсдюрсенг, ол бир джугъунга джарар,
Аман бала ёсдюрсенг, ол бир бёрюча къарар.
Ол не хали юренир, орамгъа бошлаб къойсанг,
Атыб къоюб сен аны, орамда да бир джойсанг?!
458
Ол бир аман школду, джашланы халек этген,
Хар аманны юрениб, хайуанны озуб кетген.
Ата-ана сан этмей бошлаб, къараб туралла,
Сора артда уа ала таргъыу, джылау къуралла.
Джашла уа джукъ билмейле - не динден, не дуниядан,
Къайдан билсин сора ол, болмагъанны уяда.
Аланы ёсдюргенле, ала джукъ билемилле,
Не диннге, не адебге, сора эс бёлемилле?
Кеси билмеген затны къалай берир алагъа,
Уяда болмагъан зат, къайдан джукъсун балагьа.
Ата-ана къайгъы уа - башха затды, билебиз,
Баласын атды, кетди - дуния малды, кёребиз.
Анасы сатыулада, бютеу Сибирни аулай,
Бал асы да орамда, телича халкъны алдай.
Кими ичгичи бола, кими бола наркаман,
Хар затха бар бир кёзюу, бошалды сабий заман.
Ол бери бурулурму, бузулса аны къаны,
Ол ёлсе сора къалай джууаб бералыр джаны.
Къызы къайда айланад, ол къулакъгъа кирмейди,
Неле этиб айланад, андан хапар билмейди.
Джашы тели тууарча, орамлада сандала,
Анасы да сатыуда, сом къайгъыда айлана.
Сора бала бузулуб, хата этиб тутулса,
Джыйгъан сомларын барын берир, ол бир къутулса.
Алай была къыйынын, ол анга джоюб бошар,
Ол джетмесе уа анга, ёнгкюч алыб да къошар.
Сохандан, сарсмакъдан да, таза этер баласын,
Шашхынлыча къычырыр, тели нени англасын.
Сабийле ёсдюрюуню арты былай болады,
Оу-шау болуб кюрешиб, сора бушуу толады.
459
Сабийликде бошласанг, артда уа ол джылатыр,
Адам этиб ёсдюрсенг къууандырыр, джырлатыр.
Ата-анагьа бала Аллахдан аманатды,
Аны атыб къойсала, ол анга хыянатды.
Ала ючюн ахратда джууабха тартылырла,
Тюз джолгъа салмасала, азабха атылырла.
ТЕЛИГЕ ТЕЛИ КЕРЕК.
Бурун бир эл болгъанды, халкъы рахат джашагъан,
Бир-бирлерин англашыб, ашны бирге ашагъан.
Элде баред бир патчах, оноу этген алагьа,
Ариу халда джашатхан, болушуб адамлагьа.
Баред анда бир къую, эл барысы суу ичген,
Сора бир хыйнычы да, ойлашыб былай бичген.
Элни джыйыб айтханды: «Бери хыйны атама,
Мындан ичиб шашмагъыз! Сизге хакъны айтама».
Ийнанмай андан ичиб, сора эл саулай шашды,
Патчахларын джаратмай, бютеу эл къаугьа ачды.
Патчах андан ичмеди, таза сууу бар эди,
Ол андан ичиб турду, аны хазырлаб эди.
Сора была патчахны хаман сёгюб башлалла,
Аны шашханнга санаб, аны кери ташлалла .
Не этерге билмейин, патчах таргъа тыйылды,
Эли анга тынгламай, ол мюйюшге джыйылды.
Сора ол акъыл этди суудан ичиб къояргъа,
Ол да алача болуб, бетни бирча бояргъа.
Сора ол суудан ичиб, къалды алача шашыб,
Бары бирча болдула, эл барысы къатышыб.
«Ма энди патчахыбыз аязыды, тюзелди,
Джашагъан элибиз да, бек аламат тюз элди», Деб ала къууандыла, патчахха разы болуб,
460
Сора къаугъа тохтады, эл да басылды солуб.
Алай а ол шашханла тынч къалай турур элле,
Башха тюрлю бир затла табхан а болур элле.
Халкъча, элча болмасанг, не акъыллы болсанг да,
Телиге чыгъар атынг, бил им была толсанг да.
ЭРКИШИЛЕ КЪАЙДАДЫЛА?
Эркишиле къайдалла, аланы нек кёрмейбиз?
Излесенг да табмайса, кёрюрге уа кюсейбиз.
Къайры тас болгъандыла, ала къайры кетдиле,
Эркишиге келишген къылыкъланы нетдиле?
Былай сынаб къарасанг, къуру сыфат эркиши,
Эркиши хали болгьан кёрмезсе хазна киши.
Эркишиге ушайды кийими эм сыфаты,
Эркишича джугъу джокъ, болмаса къуру аты.
Эркишиге келишген бармыды, кёремисе,
Керти эркиши къайда, эсинги бёлемисе?
Къатынла была тура, къатынлагъа ушалла,
Эркиши къылыкъланы, хазна къоймай бошалла.
Къарасанг, хар юйде да къатынлалла оноучу,
Сора ала айтханнга эркишиле джортуучу.
Эркиши ауузун ачыб, ол айтханнга тынглайды,
Башханы эштмесе да, аныкъын а англайды.
Тюзюча ачыкъ айтсакъ, эркиши анга къулду.
Эркиши тиширыуну тузагъына тутулду,
Къатынла къатыш юйде биргелерине тура,
Ала да эрлерине, хаман лекция къура,
Ол да анга тынгылай, эс ийиб, ауузун ачыб,
Ол да доклад бардыра, силегейлерин чачыб.
Артда аны сёзлерин, уялмай айтыр хар къайда,
Айыбды деб ангылаб, тынглаб къоймаз алайда.
461
Бусагъатда тиширыу болду юйюр тамада,
Эркиши уа помощник, ол юйюрде, алада.
Эркишилени табдыкъ къалай тас болгъанларын,
Къатынлагъа бойсунуб, бузулуб къалгъанларын.
Алайсыз боллукъ болмаз, къаугъала ачылырла,
Бойсунмаса къатыннга, узаймай чачылырла.
Шиша кёзге кёрюнюб, мыйысы ичги болгъан,
Хаман эси, къайгъысы, анга ийиб джюрегин,
Бир кесекден къарасанг, къалтырай баргьан джолда,
Джугьун билмей, телича, адаммыд сора ол да?!
Наркаман а ахыры ит ёлюмден ёледи,
Обиреуден бир чанчса, ол телича кюледи.
Адамлагьа къошаргъа ол экисин джарамаз,
Ичгичи, наркаман да сыйы была къорамаз.
Адам халдан тайышыб, хайуан халгъа кёчелле,
Къайда пелях болса да, табханларын ичелле.
Ала адам тюлдюле, мен айтмайма алагьа,
Къатынлагъа тынглагъан, айтама къанаулагъа.
ТЕРСНИ ИЗЛЕУ.
Бизде эм аман къылыкъ - терсни излей билмейбиз,
Излер джерде излемей, элде, халкъда излейбиз.
Эм биринчи кесиндед - терсликни излер джери,
Ол адетге тюзелмей, тюзелмез ары дери.
Адамда сыйсыз къылыкъ - чырт кесин терс этмейди,
Кесине эс бёлюрге, акъылымы джетмейди?
Огьесе кесин уллу кёрюб эте болурму,
Бурнун ёрге тутханны, адамлыгъы толурму?
Кесин айыбсыз этиб, чыкъ джетдирмей кесине,
Гюнах-сууаб этсе да, алмай аны эсине.
462
Тюз джюрекли кесини къайгъысына кёчеди,
Халкъда айыб излемейд, ол аланы кечеди.
Сен айыбны излеме адамла арасында,
Ол эки къабыргъангы арасындад барсы да.
Сен тюз къалай болурса, хар ким бары терс болуб,
Излесенг, сен табарса, кесинг гюнахдан толуб.
Халкъда айыбла излеб, унутуб къойгъан кесин,
Ол бир иги къарасын, бу затха ийиб эсин.
Иблисден чыкъгьан къылыкъ - эм аманы ма олду,
Анга налат берилген - уллу гюнах ол болду.
Адамны сыйсыз этген - ибилисни этгенча Уллукёллю болууду, кеси кёкге джетгенча.
Мийиклик излейме деб, ол энгишге тюшгени,
Иблис аны кесине къошаргъа кюрешгени,
Ол джарлы уа англамай, анга кесин алдатад,
Аны ууун сингдириб, кесин анга хорлатад.
Уллулукъ излейме деб, гитче болуб къалады,
Иблис къылыкъгъа кетиб, анга нёгер болады.
Дунияда да ким сюед уллукёллю адамны,
Не кёб дин тутса да ол, халкъ эрши кёред аны.
Адам тазаланмаса кесин уллу кёрюуден,
Аллай сыйсыз къылыкъда, ассы болуб ёлюуден,
Иблисге нёгер болуб, джаханимге барыр ол,
Ол да, бу да бир джерде уллу азаб алыр ол.
ДЖАШ ТЁЛЮГЕ.
Къууанабыз джашланы намаз этгенлерине!
Къууанабыз межгитге джюрюй билгенлерине!
Джаш къауум бир тюзелсе деб, сакълайбыз аланы,
Терс джолгъа кетиб къалыб, джылатмай аналаны.
Халкъыбыз да бузулуб, терсейиб бир бармаса,
463
Миллетибиз, динибиз джокъ болуб бир къалмаса.
Бир-бирлерин тартсала Аллахны тюз джолуна,
Ала кетиб къалмайын шайтан джолгьа - солуна.
Атала, анала да джукъудан бир уянсала,
Адебсиз бала ючюн, ала да бир уялсала.
Намаз къылгъан джаш-къыз да, уллукёллю болмайын,
Адебге юренселе, сансыз этиб къоймайын.
Межгитде тура билмей, айыблы боладыла,
Адеблерин сакъламай, гурушха аладыла.
Къарт къауум да алагьа джукъ адеб юретмейле,
Джашдыла, билмейле деб, бир хатер да этмейле.
Орамдан келген джашла, блай межгитге киргенлей,
Адеб къайдан алсынла, босагъадан ётгенлей.
Адебге эм къылыкъгъа джаш къауум, эс бёлюгюз,
Къартны, джашны да сыйын, хурметлерин кёрюгюз!
Адеб была дин - бирди, аны иги англагъыз,
Бу къартны айтханына, сансыз этмей, тынглагъыз!
Ауаз берирге чабмай, билгеннге сиз соругъуз,
Хар затны терен билиб, динигизни къоругъуз!
Бир аят окъугъанлай, билдик деб тохтамагъыз,
Бир хадисни кёргенлей, билгеннге санамагъыз!
Ауаз берирден алгъа, билирге кюрешигиз,
Аятланы, хадисни мазхабха юлешигиз!
Хар мазхабны айтханын, барын иги билигиз,
Барын толу айырыб, диннге ариу киригиз!
Даулашыу бек гюнахды, айтсанг да ариу хакъны,
Аны зараны уллуд, чачыб бёледи халкъны.
Араларын бузады даулашыу адамланы,
Сюймекликни кетеред, эрши этиб аланы.
Бири бирин джаратмай, тебрейле къынгыр къарай,
464
Джюрекле дертли болуб, бир-бирлеринден джанлай.
Сора артда ол къауум шайтаннга аш болады,
Олду шайтан излеген, ол къууанчдан толады.
Дтабызгъа ибилис дерт тутханча туталла,
Англамайын заранын, даулашханлай туралла.
ДЖУТЛУКЪ.
Бу рысхыны быллай бир джыйыб, аны нетебиз,
Артынамы джетербиз, ёлебиз да кетебиз.
Кёзге кёрюнюб рысхы, кече-кюн да чабышыб,
Бир-бирлерин озалмай, бу рысхыгъа джабышыб.
Болду дерге унамай, хаман азды деб, джылаб,
Артыкъсыз да байланы, кёрмезсе хазна джырлаб.
Хаман таргьыб туралла, джюреклери тоймайын.
Джарлыгъа не онгсузгъа бир сомларын джоймайын.
Чомарт берсе, береди ол бар затын тыймайын,
Къызгъанч берсе, береди аны кёзю къыймайын.
Хаман кенгнге керилиб, кюрешелле джутланыб,
Эс джыйыб ойлашсала, бары къалыр джукъланыб.
Рысхы, рысхы деб, адам аллай бир нек чабады,
Аны кёб этиб, къалаб, андан ол не табады?
Ашарына джетсе ол, не этеди артыгъын?!
Эсине бир тюшюрсюн, артда къайры барлыгъын.
Къалай сейирди адам - бир да билмейди тоя.
Бу манга джетер энди деб, бир мардада къоя.
Айхай, аны да къалай джыяды, ким биледи,
Не табса да аямайд, барын алыб келеди.
Джутлукъ - ол аман затды, кёзкъарангы этдирген,
Харам-халал айырмай, барын юйге келтиртген.
Джутлукъ - ол аман аурууд, бай да тоя билмеген,
Къуру рысхы болмаса, къулакъгъа джукъ кирмеген.
465
Джутлукъ - ол къыйынлыкъды уятны, бетни атдыргъан,
Адамлыгьын, ийманын дуния малгъа сатдыргъан.
Бетджарыкълы болмагъан, аны ючюн тоймагъан,
Не бир артыкъ онгмагъан, неда англаб къоймагъан.
Джашайды бу дунияда, бир берекет кёрмейин,
Айхай, джашаб турса уа дунияда ол ёлмейин.
Айхай, турса уа алай, узунуна созулмай,
Ол джыйгъан рысхысы да къалыб кетсе, сорулмай.
Айхай, турса уа алай, ол къабыр тёбе болмай,
Тар къабырына кириб, ол топракъгьа къошулмай.
Айхай, джыйгъан малындан элтсе уа биргесине,
Ол анда джараса уа, ол джарлыны кесине!
АКЪЫЛ БАРМЫДЫ АДАМДА?
Патчах болса излейди дуниягъа ие болургъа,
Барын ууучха джыйыб, аллах болуб турургъа.
Къара къазауат этиб, тынчлыкъ табмай кюрешед,
Кече-кюн да тохтаусуз, къыралла бла эришед.
Ол муратха джетгинчи, аджал анга джетеди,
Хапары мында къалад, кеси къайры кетеди.
Къралы да, кеси да чачылалла, къалмайла,
Башхала аны кёрюб, андан оюм алмайла.
Аллахны джерин бёлюб, тебрейдиле даулашыб,
Аман къатынла кибик, бир-бири бла барышыб.
Бир-бирине къуялла, къатынлача бедишле,
Хырылдайла къабаргьа, билениб джити тишле.
Хар бири бирин терслеб, кесин тюзге санайды,
Сора къыза кетселе, бурунлары къанайды.
Джахил халкъ да арада, чибинчикча ёледи,
Кеси ичинде чирлик джер ючюн къан тёгеди.
466
Джерле ючюн къан тёгюб, аны ючюн джан бериб
Тургьан къара джерлери, ала къучакъны кериб,
Артда ол джер алагъа къабыр болуб къалады,
Хар бириси юлюшге, эки атлам алады,
Джерге, суугъа, таугъа да башхала ие болалла,
Ала да алай эте, къайры кетиб баралла?
Кёрмеймид адам сора, ала барысы кетиб,
Джерле къалыб тургъанын, нек башлайд къаугъа этиб.
Джер артларына чыгъыб, барын ичине джутуб,
Турады кёл кенгдире, къулакъламай, къурутуб.
Ол ызларындан къараб, айыб эте турады,
Адам анга ойлашмай, аман оноу къурады.
Ала чириб топракьгъа къошулуб джокъ болдула,
Аланы орунлары, башха халкъдан толдула.
Адам улу сокъурду, аны кёзю кёрмейди,
Хазна киши ойлашыб, ётгеннге эс бёлмейди.
Ёлмей мында къаллыкъча, мыллык атыб чабалла,
Бир-бирлерин да, итле къабхан кибик, къабалла.
Джахил тюл эсе адам бир-бирин нек къырады,
Акъыл бар эсе анда - кир акъыл нек къурады?
Бир-бирлерин ёлтюрюб, къууанч болуб къарайла,
Аны была къанмайын, энтда излеб марайла.
Нетерикди ёлтюрюб, этинми ашарыкъды?
Ол кюн анга да келир, ёлмейми джашарыкъды.
Огъай, джюреги къайнаб, аны ючюн ёлтюред,
Кеси кибик бир джаннга ол къыйынлыкъ келтиред.
Кеей кибик биреуню джанын алыб аудурса,
Джюреги хош болады, биреуге къанджаудурса.
Кесек заман ётерге, ол закон эски болад,
Аны да хыртха ура, бир тюрлю зорлукъ толад.
Терс-тюз деб да къарамай, солдатла да чабалла.
Команда алайды деб, тюз халкъланы къыралла.
Сора артда келгенле хамам алай этелле,
Ала да ие болалмай, ёлелле да кетелле.
Джерле, таула туралла, бир джукъгъа да кетмейин,
Адамла да джукълайла, андан оюм этмейин.
Тюрлю-тюрлю сауутла кюрешелле чыгъарыб,
Нек салалла къайгъыны тынч тургьан халкъгъа барыб?
Онгсузну аякъ тюбге салыб нек теблейдиле?
Бу затлагьа бир сагъыш сора нек этмейдиле?
Кеси была къалмайын къыйынлыгъы адамны,
Джерге, суугъа да джетди, бузду бютеу аламны.
ГУРУШХА.
Бир къауумла Аллахха кёлкъалды да болалла,
Аны ишин джаратмай, Анга айыб табалла.
Джаратханны ишине ала таб къарамайла,
Сора алай нек этед деб, разы болалмайла.
Ол къауум кеслерин а, чырт терсге санамайла,
Юслеринде бир айыб излерге унамайла.
Бир Аллахны терс этиб, тазалайла кеслерин,
Кеслери таба бир да, иймейдиле эслерин.
Аны джолундан чыгъыб, сюйгенлерича джашаб,
Харам сёзле сёлешиб, харам ашланы ашаб.
Уллу Аллах сюймеген, Ол кёрюб да болмагъан,
Тюрлю затланы этиб, тюз джюрек да алмагъан,
Не гюнахдан, не кирден уялыб, артха турмагьан,
Бу гюнахды деб, къоркъуб, джукъну кери урмагъан,
Джаратхандан уялыб, Аны эсге джыймагъан,
Хар кимге кир къуюудан эслеб, кесин тыймагъан,
Эсине келген затны, гюнахды деб къоймагъан,
468
Сууаблыкь этейим деб, бир сомун да джоймагъан,
Не онгсузну кёрмеген, джарлыгъа эс бёлмеген,
Не сокъраныб, тюшюнюб, тауба этиб ёлмеген,
Намазгъа ийилирге акъылына келмеген,
Аны ючюн къыйнала не уяла билмеген,
Хаман кеси къайгьылы, дуния малдан тоймагъан,
Адам хакъыд деб, рыслаб, кесин тыйыб къоймагъан.
Бек тюрлю аны халы - бёрю кибик къарамы,
Таза джюрекден чыкъмаз аны берген саламы.
Джюреги тардан ёле, хар кимге къынгыр къарай,
Джарлы, онгсуз болса да, халкъны аягьын марай.
Сёзлерине тынгласанг, Аллахына сала дау,
Кесин джигитге санаб, Джаратханнга бола джау.
Хар нени да Джаратхан - Уллу Аллахха табхан,
Бети джетиб, ол Анга тюрлю затланы айтхан,
Бизге игитда табар, сора аны ангылаб,
Кёл къалдырыб кюрешмей, къойсакъ керек, тынгылаб.
МЕЖГИТ АЧХА.
Биз элни тамадасы, дохдур да биргесине,
Элни сыйлы адамын, нёгер этиб кесине,
Къралда аллахсыз закон чачылгъанлай, келдиле,
Хахай, сен элибизни имамы бол, дедиле.
«Сен имам болурунгу тыйншлы кёрюб келебиз,
Джахил адетлени да сюймейсе сен, билебиз.
Барыбыз да биригиб, элни къолгъа алайыкъ,
Бу джахил джарлы халкъны биз тюз джолгъа салайыкъ.
Къадалыб кюрешейик, халкъ ауазгъа тынгласын,
Къарангылыкъ кючлебди, хакъ динни бир англасын».
«Халкъ тюз джолгъа къайытса, ол къууанчед, сюеем,
Бек эртдеден термилиб, мен да аны кюсеем.
469
Алай а адамлагьа къалай базыб къалайым,
Таукел этиб ол ишни, къалай къолгъа алайым?» Деб унамай да кёрдюм, таукел болуб къалалмай,
Ахыры хо болгъанем, кёб огъай деб туралмай.
Мен алагьа айтханем: «Джаратмаз джахил къауум,
Аладан кенг джашадым, алагьа барды дауум.
Мен ала бла келишмем, ала мени сюймезле,
Эски джолну бармасам, ала ариу кёрмезле».
«Биз санга болушурбуз, сени элден сюрмезле,
Биз къатынгда турурбуз, ала сени тюймезле».
Къарачайны нарт сёзюн келтирдим мен бу ишге:
«Тюлкю кирди тешикге, къоян сингди къамишге.
Экинг да мени къоюб, сиз джанлаб кетеригиз,
Кёзюме кёрюнеди сиз къалай этеригиз».
Мени сыйлаб келгеннге, огъай дебми турурем,
Хакъ сёзню айтханланы къалай кери урурем?!
Мен алагьа айтханем, элни джыйыб кёрейик,
Джамагъат не айтырын биз ажымсыз билейик.
Джамагъатны аллында - бидгъагъа бармазымы,
Динде болмагъан джахил адетни тутмазымы,
Ёлгеннге джыйылыула - ала бидгъа болгъанын,
Сыйлы Ислам динибиз адетледен толгъанын.
«Элли экинчи кече, эртденнги дууала да,
Байрым кечелери да, джокъмуд сора ала да?»Деб сейир болгъанелле, не айтыргъа да билмей,
Келишиб чачылгъанек, бек теренине кирмей.
Халкъгъа сингнген кёреем, ийнаныб тура элле,
Юч китабны элтгенем, алагьа къарай элле.
Хо болуб ала мени, сёз бериб чыгъардыла,
Бир кесекни нёгерлик этиб, бирге бардыла.
470
Эл хакъны англамады, къайгъы тюшдю арагьа,
Къысха заманда ауаз къалай сингсин алагьа?!
Адамла чайкъалдыла, элге къайгъы салдыла,
Къатын джыйын тебдиле, бизни къолгъа алдыла.
Биз этген оноуланы барын чачдыла къоймай,
Болушдула шайтаннга, тынмалла аны оймай.
Ол экиси сууулла, халкъны болумун кёрюб,
Ала умут этгенча, болмазына эс бёлюб.
Сора ала джанлалла, мен чыдаб джихад этдим,
Болмагьанында, мен да аладан джанлаб кетдим.
Артда элде джайылды кёб тюрлю къуджур сёзле,
Ачха ашаб кетди деб, эрши къаралла кёзле.
Мен кенгде джюрюй эдим, бармай аны юьатына,
Кюрешеем мен джанлаб, къатышмай бир затына.
Мен соруб кюрешмеем ол къаллай бир болгъанын,
Билирге излемеем саны ненча толгъанын.
Джума кюнде кассаны ала ачхан заманда,
Ала таба къарамай, джанлай эдим хаманда.
Кюрешеем башымы ол къайгъыдан сакъларгъа.
Бир затла айтмасынла деб, кесими джакъларгъа.
Биринчи имам болуб, кирген заманымда да,
Хахай хакъын алсын деб, къысханелле анда да.
Садакъа ачхадан мен алаллыкъ тюлме дедим,
Ала къаты къысдыла, алмазымы бегитдим.
Болмаса межгит битее, оноу этербиз анга,
Анга берилген ачха - керекмиди ол манга? -
Деб алагьа он джылны ишледим - хакъ алмадым,
Инджиусюз да тюл эдик, анга да къарамадым.
Пенсия да алмай эм, табсызлыкъ да кёреек,
Динде халал болур эд, инджилсек да, тёзеек.
471
Ачха ючюн ишлейд деб, келмесин кёллерине,
Не керекди тынгларгъа оюмсуз сёзлерине, Деб кёб тюрлю сагъышла этиб, отказ этгенем,
Ол акъылдан тюрленмей, ишни къоюб кетгенем.
Ахыры уа межгитни ачхасын ашаб кетген,
Атадыла атыма бир къауум бети джетген.
Раис имамдан башлаб, таб джууугъум кесими,
Джолда озуб кёрсем да, къозгъайдыла эсими.
Экиси да бир эрши кёрюнелле кёзюме,
Джюрегимде халымы салалмайма сёзюме.
Ол келед деб джюрегим джийиргениб ёледи,
Тёзерге кюрешеме, уялмай кириб келеди.
Дагъыда салыб келиб, къучакълагъан этеди.
Омакълана, ышара, ойнай-кюле кетеди.
Хар ким да кёрюшюрбюз, барсакъ Аллах аллына,
Керти джерде къарарбыз хар кимни да халына.
КЪУРМАНЛЫКЪ.
Къурманлыкъ - араб сёздю, «къурбан» сёзден къуралад,
Динде аны магьнасы «джууукълашыу» деб болад.
Джууукълашыу кимгеди, аны кимге излейбиз?
Ол сёзню биз айтсакъ да, магьнасын а билмейбиз.
Тюз магънада джюрюмейд, къуру сёзде айтабыз,
Джыйылабыз, ашайбыз, тоябыз да къайтабыз.
Аллах къабыл этсин деб, кесиледи къурманлыкъ,
Анга харамны къошуб, нек этебиз аманлыкъ?!
Къаллай къурманлыкъды ол, къошуб анга харамны,
Аны да къатышдырыб, харам этиб халалны?!
Джетерми ол Аллахха, харамны къошса анга,
Юсюне ёрге туруб, алгъыш айтса стаканнга?!
Аллахха къурманлыкъ деб, бир хайуанны ёлтюрюб,
472
Сора алгъыш айталла, аракъыны кёлтюрюб.
Къурманлыкъмыд сора ол, ой, джарлы, джахил халкъым,
Диннге джууукълашалмай, къыйынды халынг алкъын!
Халал была харамны айырмагъан арасын,
Ай, джарлы халкъым, динни билалмагъан багъасын!
Не гяуур, не муслиман болмагьан, джахил халкъым,
Неда ойлашыб джукъну излей билмеген хакъын.
Сыйлы динни теблеген, хыликке этиб аны,
Ичиб, эсирсе, сора къутуртхан алгъышланы.
Сора ол къурманлыкъмыд, ол толу ассылыкъды,
Анга салам бермегиз, ол тамам пасыкълыкъды.
Аллах харам этгенни алыб алгъышла эте,
Ол хыликке этеди, кяфырлыгъын бегите.
Ол муслиман болмайды, муслиманнга бурмагьыз,
Алл ай адам ёлсе да - джаназыгъа турмагъыз!
Ичгини халал этген, ол иймандан чыгъады,
Ийманын, динин - барын, джугъун къоймай, джыгъады.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 23
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.