Latin

Дин Назмула - 20

Total number of words is 3838
Total number of unique words is 1903
32.4 of words are in the 2000 most common words
49.1 of words are in the 5000 most common words
58.4 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Бу мени юйюмдю деб, ненча джерде юй салдыкъ,
Ёмюрлюкге турлукъча, ненча кере алдандыкъ.
Тёгерегиме къараб, кетгенлени кёрмедим,
Иелери къораб тургъан, юйлеге эс бёлмедим.
Керти юйюм къайдады, деб ойлаша билмедим,
Бир кесек сагъыш этиб, ол акъылгъа келмедим.
Къабыр да тюлдю ахыр юйюм аны англайма,
Ахыр юй къаллай болур, мен буйрукъну сакълайма.
Менде бир болум джокъду, мен Санга таянама,
Меннге кёре къарама, деб Раббим джалбарама.
Факъыр къулунг кечмеклик эмда рахмат излейди,
Ахыр юйюмю джаннет эт Аллах деб тилейди!
408
Мында топракъ юйледен излемейме аладан,
Сыйлы джерде юлюш эт ёмюрлюк къалаладан!
ЭСИРГЕНЛЕ.
Былай кёб нек ичелле, бу харам аракъыны,
Атаргъа нек излейле Аллах берген акъылны.
Аны ичмегенлей да, иги сынаб къарасанг,
Кёбле эсирибдиле, сёзлерине тынгласанг.
Орамда барсала да, ушайла эсиргеннге,
Бир къуджурла джюрюйле, эсин анга ийгеннге.
Алайсыз да эсирген аны ичиб нетеди,
Аракъы ичмесе да телилиги джетеди.
Огьесе аны ичиб, ол чий тели болургьа,
Кёзю бекми къарайды алагъа къошулургьа.
Алайсыз да адамча, ол билмейди сёлеше,
Ары-бери урдура, махтаныргъа кюреше.
Дыгъырдайды, сылхырча, не айтханын билмейин,
Кюрешеди билгенни ол алына иймейин.
Ичиб, эсирген адам ол да алай тюлмюдю,
Адеб, адамлыкъ къайда, сора ол иш тюзмюдю?
ШКОЛ ОКЪУУ.
Анасы сабийчигин окъутургьа салады,
Директорну тайдырыб аны орнун алады.
Оноу этиб устазны, контрольда тутады,
Ол айтханча болмаса, анга ашхы къусады!
Сабий къалай окъуйду, къулагъына кирмейди,
Таргьа тыйыб, джарлыны устазгъа джол бермейди.
Отмткасы къарыусуз нек болгъанды баламы,
Бир айт не артыкълары бард сора къалгъаланы?
Уаман нек урушаса, нек илиниб къалгъанса?
409
Нек башхаланы кёрмей, муну къолгъа алгъанса?
Меникиге джабышыб, нек кюрешиб тураса,
Къалгьанлагъа джукъ айтмай, мынга нек къутураса?
Деб, ол аны ауузундан сёз чыгъаргъа къоймайын,
Не табханын къуяды, кир джюреги къанмайын.
Устазны таргъа тыйыб, отметкала салдырад,
Ол окъуй билмесе да, аны алда бардырад.
Ол телилик тюлмюдю, отметкагъа окъутхан,
Кеси баласын кеси къолу была къурутхан.
Бир къауум да устазгьа, амалсыздан, джалбарыб,
Саугъачыкъла элтелле, анга джалына барыб.
Алай была билимсиз ол окъууну бошайла,
Андан ары анала эришиуню башлайла.
Спортсменле кибик ала бир-бирине эришиб,
Окъутуу деб чабалла, уллу ачхала бериб.
Диплом алыб кюбюрге салыб, бёркле этелле,
Аны анда асыраб, башха ишге кетелле.
Энди диплому болгъан, болмагъан да биргелле,
Нёгер болуб ишлейле, бирча ишге киргенлле.
ЁЛЮМ — НАСЫБДЫ.
Сюймесек да ёлюмню, ёлген адет болмаса,
Халкъ джерге сыйынмазед, аз-аз къорай бармаса.
Биз ёлюмден къачсакъ да, ол иги зат болурму,
Залимледен къутулуб, халкъ да рахат солурму?
Артыкълыкъны бардыра, ала ёлмей турсала,
Халкъланы къанын иче, хаман зулму къурсала,
Хар кимни да джутуучу джер аланы джутмаса,
Ол кючлю аджал джетиб, аланы къурутмаса,
Халкъгъа къыйынлыкъ сала турсала, алай джашаб,
Джарлы халкъны къыйынын, этин, несин да ашаб,
410
Онгсуз къауум аланы тюблеринден чыгъалмай,
Кючю, къарыуу джетиб, артыкълыкъны тыялмай,
Зорлукъ тюбде турсала, тюзлюк табмайын, джылай,
Залимле да къутуруб, хаман керилиб, джырлай,
Къутургъанла игитда, джашауну сюерелле,
Зорлукъ джетген къауум да ёлюмню кюсерелле.
Сора халкъ ёлмей турса, ол игими болуред?
Озаманда джер юсю къыйынлыкъдан толуред.
Къалай ашхыды ёлюм, хар кимге да тенг келген,
Залимни, онгсузну да айырмайын, тенг кёрген.
Бизге ёлюм насыбды, хар кимни да тенг этген,
Онглугъа, онгсузгъа да, барына да тенг джетген.
Онгсуз кибик, залим да топракъ тюбюнде чирген,
Къадар чабхан затларын ташлаб, къабыргъа кирген.
Залимле онгсузлагъа къынгыр къараб, кюлелле,
Алай а ол къауум да халкъча, ёлюм кёрелле.
Халкъ адамды деб аны, сал агъачха салалла,
Амалсыздан кёлтюрюб, къутулдукъ деб, баралла.
Джокъду сыйлы Аллахны бир джангылыч иши да,
Арт-ахыры къаллыкъ тюлд бу дунияда киши да.
Джашау деген сынамды, Иебиз бизни сынайды,
Адам аны англамай, ёлгенине джылайды.
Сынамын толтурдуму, анда халы къалайды,
Деб джылагъан бек азды, халкъда адет алайды.
Игиге, аманнга да, онгсузгъа, залимге да,
Бирча джылау этелле, ёлюм болса, кимге да.
Ол тюлмюдю хар бирин тыйншлы орнуна салгьан,
Мында ишине кёре анда да хакъын алгъан.
411
УЗАКЪ УМУТ.
Кимни келед ёлюрю джарыкъ дунияны къоюб,
Ахлуларын ташлары, дуния джашаудан тоюб?!
Хар кимни да умуту ёлмей, мында къалыргъа,
Хазна киши ашыкъмайд ары азыкъ алыргъа.
Ариу билиб турса да бир кюн бир ол ёлюрюн,
Сыйлы Аллах буюргъан ёлюмню ол кёрюрюн,
Ол аны харлаб джыгьыб, къара джерге киририн
Ол ышаныб тургъанлай, аджал сормай келирин,
Ёлюр акъыл этмейди, умутун узакъ салыб,
Алай а ол элтеди акъырын джетиб къалыб.
Умуту бек теренди кёб оноула этеди,
Ол хапарсыз тургъанлай, аджал сансыз джетеди.
Хоншу-тийрени элтиб, ол къабыргъа салады,
Ала ёлелле, ансы мен ёлмем деб турады.
Алай болса да билед, ёлмей, мында къалмазын,
Болджалы джетсе, аджал анга джукъну сормазын.
Барысын да биледи, моллагъа сормаса да,
Кёзбау дуния къоймайды, барын биле турса да.
Алай а дуния алдаб, умут эте турады,
Ол ёлюрюн унутуб, кёб пыланла къурады.
Умут деген теренди, кёбдю алкъа этери,
Эсине да келемид сюймей ёлюб кетери?!
Тамбла, бюрсюкюн эте умут аны алдайды,
Ол хапарсыз турса да, аджалы уа марайды.
Ёлюр акъыл болмайын, ненча адам ёледи,
Бюгюн айлана туруб, тамбла джерге киреди.
Ненчаны биз кёребиз, кёб джылланы тёшекде,
Биреуню да ёлгенин ол айлана эшикде.
Ненчаны да ёретин аджал джетиб, джыкъгъанын,
412
Ушакъ эте тургъанлай, къысха джаны чыкъгъанын.
Бу затлагьа эс бёлюб, сагъыш этиб англагъан,
Узакъ умут салырмы бу ауазгъа тынглагъан?!
Ёлюмге къуралмайын, кёбле ёлюб кетелле,
Тамбла, тамбла дей ала ахратха не элтелле?!
Умут бек аман затды, унутдургъан ёлюрюн,
Зыраф этиб ашыргьан ол джашагъан ёмюрюн.
Ол шайтанны хыйласыд, джаханимли этерге,
Хаман болджал этдириб, ары къурлай элтирге.
Умут тауну башында, аджал а им башынгда,
Къарт тургъанлай ненчала ёледиле джашында.
Бек аз болур дунияны ташлаб ары кетери,
Эсине келе билген, аджал анга джетери.
Къарт болуб, бош болсала, юренирге излейле,
Алай а тил айланмай, намаз керек билмейле.
Джашлыкъда намазны къарт болсам этерме дейди,
Арт болджалгъа салды ол, артда джетерме дейди.
Къарт болгъунчу джашарын сора ол къалай билед,
Аллахдан сёзмю алды, тамбласын къалай кёред?!
ЭКИ ЭГИЗНИ ДАУУ.
Эки эгиз ананы къарнында даулашалла,
Бир-бири бла эришиб, дженгдирмей барышалла.
Бири айтад: «Тышында бек эркин джашау барды,
Кёресе да былайы, ол бизге къалай тарды?
Сора биз ёмюрлюкге бу тардамы турурбуз,
Бир кюн мындан чыгъыб биз эркин джашау къурурбуз.
Бурулур мадар болмай, ауузунг была ашамай,
Сюйген джеринге барыб, кереклингча джашамай!
Сен билмейсе, джашауну эм эркини алдады,
Былайда тар джашайбыз, чыкъсанг зауукъ андады.
413
Ол бири уа чарлайды, къарангыда тургъанлай,
- Сен нелени айтаса, хапарынг болмагьанлай?
Андан бери ким келди, бир айт аны сен меннге,
Сора айтхан сёзюнге ийнанырма мен сеннге!
Таша уруда кибик мында нени кёресе,
Артда боллукъ затладан андан сен не билесе?
- Бусагъатда къайдаса, сен аны билемисе,
Анангы къарнындаса, анга эс бёлемисе?
Ийнанмагъан да чарлаб: - Мен кёрмеген затыма,
Нек ийнанама сора? Келме мени къатыма!
Сора сен кёремисе, ол сен айтхан анангы,
Къайда, меннге бир кёргюз, мен нек кёрмейме аны?
- Ол бизни къуршалабды, тёб-тёгерекден алыб,
Кёрмесек да, турабыз биз арасында къалыб,
Туугъандан сора артда олду бизге къарарыкъ,
Хар не кереклибизге, джан аурутуб, джарарыкъ,
Мен кёрмей да билеме эркин джашау боллугъун,
Бу тарлыкъдан чыгъыб биз, муратыбыз толлугъун,
Мындача болмайын биз, аууз была ашарбыз,
Аякъла была джюрюб, джарыкъ джерде джашарбыз.
- Къой, бош сёзню сёлешме, сен андан не билесе,
Не затланы айтаса, ташанымы кёресе?
- Кёрмесем да, билеме, чыгъарыкъбыз джарыкъгъа,
Ёмюргеми турлукъбуз блай къысылыб тарлыкъгъа?
Сен анга ийнанмайын, къаты чарлай тургъанлай,
Джангы дуния кёрюрбюз, бизге буйрукъ болгъанлай».
Ахыратха ийнаныу — тамам анга ушайды,
Тели къауум джашауун сандыракъ бла бошайды.
Ийнаныргъа унамай, кеси бетин джояды,
Артда уа барысын да туура кёрюб къояды.
414
Биз ананы къарнында, къабырдача турабыз,
Бизге таша затланы чарлаб, кери урабыз.
Кёзюбюз кёралмаса, даулашыргъа чабабыз,
Кертини, хакъны башын ётюрюк бла джабабыз.
Андан бери ким келди дегенлени кёребиз,
Ол тели сёзге уа биз ичибизден кюлебиз.
Анасыны къарнына къайытыб ким киреди.
Былай тарда туруру сора кимни келеди?
Осебебден игиле тар дуниягъа келмейле,
Аманланы азабдан бошлаб бери иймейле.
Ахратдан туруб келиб, айтсала да саулагьа,
Кёрмейин ийнанмазла гяуур къауум алагьа.
Ол даулашыб тебресе акъылына таяныб,
Сен эришиб кюрешме, муслиман деб, ийнаныб.
АДАМНЫ БАШХАЛЫГЪЫ.
Миллетлени барысын Аллах тюлмюд къурагъан,
Тюрлю-тюрлю халкъ этиб, бизни сынаб къарагъан?
Башха тилде сёлешсе, анга эрши къараргъа,
Нек керек болад сора, бедишлени санаргъа?
Мен тукъум айырмайма адамла арасында,
Миллетлени бёлмейме, тент кёреме барсын да.
Бизни Джаратхан Аллах Ол къалай къарай эсе,
Мен да алай къарайма, Ол къалай айта эсе.
Айырама аладан игини эм аманны,
Мен айырыб сюеме хакъда тургъан адамны.
Меннге башхасы джокъду, барысын тент кёреме,
Чууут, эрмен болса да тюз ийнанса, сюеме.
Аллах бирд деб тохташхан меннге къарнаш болады,
Орус-орман болса да, ол тюзге саналады.
Къарачай болгъанычюн, ариу бир халкъ болсакъ да,
415
Дини джокъну сюймейме, хоншу джашаб турсакъ да.
Бизде да толудула, сылхырына сёлешген,
Разы болмай дау салыб, Аллах была кюрешген.
Меннге башхасы джокъду, Джаратханны бирлесе,
Къарачайд деб сюялмам, ол Аллахын билмесе.
Адамлыгъы бар эсе, тюзлюкню тута эсе,
Аллахына ийнаныб, хакъ джолда тура эсе,
Къуран айтхан да олду, мен да алай къарайма,
Тукъум-миллет дегенни аджашханнга санайма.
Аллахым да махшар кюн халкъны эки бёллюкдю,
Миллет-тукъум сормайын, барысын тент кёрлюкдю.
Сыйлы тукъумса сен деб, джаннетине салырмы,
Не бир миллет баш, сыйлы джерге барырмы?
Ол кюн аны къутхарлыкъ, ийманы адамлыгъы,
Хар миллетни да болур джаннетлеге барлыгъы.
Бизде да толудула къуджурла, бек тюрлюле,
Адам хакъдан тоймагъан тюлкюле эм бёрюле.
Махтанчакъла, ёхтемле, харам хакъ ашаучула,
Къарыуларына базыб, аллахсыз джашаучула.
Оруслу кёб да игид, Джаратханны бегитсе,
Уллукёллю болмайын, Аны джолунда кетсе.
Сора ол орусду деб, нек керекди юркерге,
Ол башха миллетди деб, аны керн тюртерге.
Джаратханны ол бирлеб, керти джолгъа тюзелсе,
Аллахха къошакъ этмей, джалгъан динден юзюлсе.
Къарачайча сёлешсе, муслиманнга аталыб,
Орус тилде сёлешсе, ол гяуургъа саналыб.
Къарачайлы болса ол, анга муслиман дейле,
Аллах тилгеми къарайд, аны къалай билмейле?
Тиллени барысын да Аллах Кеси къурайды,
416
Тюрлю миллетле этиб, бизни сынаб къарайды
МЕНИ БОРЧУМ.
Аллахым, мени Сеннге бек уллу борчум барды,
Санын айталлыкъ тюлме, айтыргъа акъыл тарды.
Тыйншлы сыйынгы Санга Аллахым, ким эталыр,
Къудретинги аныглаб тюбюне ким джеталыр?
Сен этген игиликни санын билиб ким бошар?
Аланы англагъаннга — Ол ашхылыкъла къошар.
Санаб аланы киши толу санын табалмаз,
Алагьа сокъур болгъан — анга ийман киралмаз.
Ол къадар сейир ишге эсин беле билмеген,
Муслиман къалай болур, ол къудретни кёрмеген.
Анга шукур этиуню англар ючюн, биринчи
Бизге сюзерге керек неди махтауу энчи.
Не къадар кюрешсе да адам аланы сюзюб,
Тенгизден бир тамчыны алгъан кибикди юзюб.
Аны махтауун айтыб ким тюбюне джеталыр,
Кереклисича Анга шукур да ким эталыр?
Ол хар затны къурагъан эм джаратхан Аллахды,
Аны англамагъан а, ол бек уллу палахды.
Ол джаратхан затланы биз кёз была кёребиз,
Джюрек кёз а сокъурду, Иесин билмей ёлебиз.
Аны нигьматлары бла, джашауну бардырабыз,
Барысын хайырланыб, Иесин нек джашырабыз?
Аллах бизни кёкледен Джер юсюне ашырды,
Ол Кесини къудретин, таша этиб джашырды.
Кёклени башында да Ол не затла джаратды,
Биз алагьа сокъурбуз, ары кимни къаратды?
Джер юсюнде былайда бек аз затны эслейбиз,
Мындагъын кёралмагъан андан биз не билебиз.
417
Джер юсюнде туураны аны толу билалмай.
Ол затланы Иесине англаб, шукур эталмай.
Аллыбызда турса да, игилкни кёралмай,
Аны бизге ким берди болур деб эс бёлалмай.
Хар зат кеси аллына болуб къалгъанча кёрюб,
Айланабыз дунияда ёрге-энгишге джюрюб.
Тёгерегине къараб, джукъну кёре билмеген,
Башха биреу айтса да къулагъына кирмеген,
Сора ол башыбызда кёкге эсин бёлюрмю,
Анда уа не барды деб, ол ойлашыб кёрюрмю?
Аллындагъын кёрмеген баш джанына къарармы,
Сейир затланы эслеб, ол аланы англармы?
Урудача турур ол сагъыш эте билирми,
Ким джаратды быланы деб кёлюне да келирми?
Аллай оюм болмагъан, ол не затны ангылар,
Джаратханны Сёзюне, сора ол къалай тынглар?
Ашхылыкъны ангылаб, ол къайдан шукур этсин,
Сора махтау этерге акъылы къайдан джетсин!
Ол затха чырмау болгьан дуния рысхы болурму,
Башха джукъну кёрмеген — ол джаннетде солурму?
ТЮШЛЕ.
Бизни сыйлы файгъамбар, тюшню ючге бёлгенди,
Бири — Аллах кёргюзген, ол кертиди дегенди.
Экинчиси — шайтандан, сиз хорлатыб къоймагъыз,
Хар бир тюшге ийнананыб, динигизни оймагъыз.
Ючюнчю да — бир затха къайгъы этиб турсагъыз,
Ол да тюшге киреди сиз джатыб джукъласагъыз.
Тиширыула тюшлени былай кёб нек кёрелле,
Шериятны сан этмей, алагьа эс бёлелле.
418
Хар тюбеген тиширыу тюш айтыргъа чабады,
Бу къадар къуджур тюшню сора къайдан табады.
Эркишини сан бири меннге тюшюн сорады,
Тиширыу а ийнаныб, тюш бла ишлеб барады.
Сен тюшюн махтамасанг, онгсунмайын къарарла,
Шайтан кёргюзген тюшню аламатха санарла.
Шериятны сан этмей, тюшле бла от салалла,
Хар ёлгенни ахратын къалай кёрюб баралла?!
Кими махтаула айтыр, кими да сёгер аны,
Шайтан тюшлени айтыб, бузар сыйлы Къуранны.
Къысылыб тынч турмайын, хаман бу къатын джыйын,
Сыйсыз этиб къоялла муслиман динни сыйын.
Ала джетмей болмайды, хар къалайда оноугъа,
Хазыр болуб туралла джарлы халкъны тоноугъа.
Къатышдырыб, булгъалаб халкъгьа къайгъы салалла,
Сыйлы диннге сормайын уллу гюнах алалла.
Садакъаны джашыртын ала кёрмейин берсенг,
Тюшле кёрюб тебрейле, алагьа билдирмесенг.
Садакъа къабыл болгъан, болмагъанын кёрелле,
Анда къалай болгьанын ала къалай билелле?
Уллу джыйылыу этиб, ашау-ичиу къурмасанг,
Хар бирини къолуна бир хызен тутдурмасанг,
Ёлгенин атыб къойду, деб хапарла джаялла,
Аны табсыз кёрдюк деб, динни бетин джоялла.
Субай адет бармаса, тюшле кёрюб башлайла,
Бир ётюрюк дин къураб, керти динни ташлайла.
Шериятха соруб ол андан дерсми аллыкъды?
Таб кёрмедим ёлюнгю десе, ёлюб къаллыкъды.
Аланы кеслерини барды энчи динлери —
Бир-бирине уу салгъан — аланы билгенлери.
419
Ала сейир халкъдыла, тюз динни излемейле,
Билгенлери бетсиннген, хакъ динни исдемейле.
Джукъ айтсанг ушатмайла, алагьа таб болмаса,
Ала умут этгенча муратлары толмаса.
Аланы тюшлерине джууаб бериу къыйынды,
Хар затны да оноуу къатынлагъа сыйынды.
МЕНИКИДИ.
Мени джашым, къызым деб, сёлешелле анала,
Къуру аныкъы болуб къалгъан кибик балала.
Айыб тюлмюдю сора, алай айтыб сёлешсе,
Балаларын кесине ол энчилеб кюрешсе.
Оноуну эркишиден сыйырыб алгъан кибик,
Баласын да сыйырды, атасыз туугъан кибик.
Сора анасы аны орамданмы алгъанды,
Къуру аныкъы болуб, ата къуру къалгъанды?
Сора ол ёгемиди, джокъмуд аны атасы,
Сау атасын къурутуб, къалай къойду анасы?
Бизни джаш, бизни къыз деб, айтсала не боллукъ эд,
Анычюн нек къоркъалла, адамлыкъ къошуллукъ эд.
Бу затланы юсюнден сагъыш эте болмазла,
Силдейле да иелле, айтсанг а онгсунмазла.
Адеб, намыс болмаса, артда аланы кюсер,
Адеб, хурмет тас болса, ийманы къалай ёсер?
Нек десенг Расул бизге аны осият этди,
Адеб динни джартысыд деб, къаты айтыб кетди.
Дин адебге юретед, аны ючюн келгенди,
Аллах диннге адебни нёгер этиб ийгенди.
Бири болмай бири джокъ экиси да бирдиле,
Биз адам болур ючюн, ала бирге келдиле.
Эй, къарнашла, эгечле, биз адебсиз болмайыкъ,
420
Энди джашау былайд деб, биз бузулуб бармайыкъ.
Бурунча болмаса да, биз намысны джоймайыкъ,
Заман алай болгьанд деб, сыйлы затны къоймайыкъ.
Тюрленсе да бу джашау, адамлыкъ тюрленмесин,
Халкъгъа къараб муслиман, сыйсыз болуб ёлмесин.
Джашау хаман тюрлене, эволюция барлыкъды.
Адеб-намыс тюрленмей, ёмюрлюкге къаллыкъды.
Уяты-намысы болса — адамлыкъ да болады,
Аллах джанында дини, ийманы да толады.
Адебден къуру болгъан, сыйсыз болмай къалырмы?
Кюрешиб тутхан дини, ол джаннетге салырмы?
Бир-бири сыйын кёрмей, хурмет этмей къойсала,
Берекет къайдан къонсун, ала уятны джойсала.
Адеб болмагъан джерде берекет да болмайды,
Рысхы не кёб болса да джюреги уа тоймайды.
Адеб, хурмет болмаса, берекет да къонмайды,
Аман была джашайла, ол юйдеги онгмайды.
ЗАМАН СЕЙИРДИ.
Заман къачан башланды бармыды аны аллы,
Неда боллукъ болурму, къачан болса да арты?
Хар затны барды аллы, заманны уа бармыды,
Алагьа болджал барды заманнга уа бармыды?
Дунияла къуралгъынчы болуб тургъанды заман,
Ала оюлсала да болуб турлукъду хаман.
Заман деген неди ол, аллы арты болмагъан,
Бар затла бары тайыб, ол а тюрленмей тургъан.
Кюн бла, ай бла санайбыз дунияда биз заманны,
Сора ала кетселе къайдан билликсе аны.
Танг атмай, кюн да батмай, кече-кюндюз болмаса,
Уллу Аллах аланы бизге къуруб къоймаса.
421
Танг атса эм кюн батса, биз заманны билебиз,
Хар ким джашау джылларын аны была тергейбиз.
Аллы арты болмагьан — заман деген алайды,
Андан кесекчик бериб, Аллах бизни сынайды.
Бу дуния хаух дунияды, ахрат а ёмюрлюкдю,
Мында ёлюм кёребиз, джан анда ёллюк тюлдю.
Бир Аллахха заман джокъ, джокъду Анга орун да,
Къалайгъа да джетишген, болуб тургъан бурун да.
Заман деген — Аллахды, аллы, арты болмагьан,
Хар бир зат да бошалыр, Ол а чырт бошалмагьан.
Аны оноуу кёкден бизге джерге келеди,
Джумушчу мёлеклеге Ол буйрукъла береди.
Халкъы этген ишлени, мёлеклери кёрелле.
Барысын джазыб туруб, Анга отчёт берелле.
Ол Кеей джетишмеген джокъду бир джер къайда да,
Ол болмагьан бир джер джокъ, хазырды къалайда да.
Узакъ, джууукъ болса да, башхасы джокъду Анга.
Заман да керек тюлдю, ойлашыб англагъаннга.
АССЫ КЪУЛУНГ.
Дунияны сагъышлары акъылымы чагъалла,
Джюрегим эмда мыйым къалайгъа да чабалла.
Сени ассы къулчугъунг кечмекликни тилейди,
Къуллукъ этиб джаннетни алалмазын биледи.
Джаннетинги багъасы уллуд, кечиб алмасанг,
Джарлы факъыр къулум деб джазыкъсыныб салмасанг.
Аны сатыб алыргъа кючюм къайдан джеталсын,
Аллай уллу багьаны Абсюб къайдан табалсын.
Ол джангылыч акъылды, аллай акъыл келмейди,
Къуллугъуна ким базса, ол джандетге кирмейди.
422
К/ьуллугъума базмайын, болумуму англадым,
рахматынга таяндым, джол азыкъ алалмадым.
Ол не кечмейин къойса, не рахматын этмесе
Менден умут кесигиз, анга акъыл джетмесе.
Кьуллугъуна ким базса, ол барысын ояды,
Аллахына таянмай, ол этгенин джояды.
Джаннетге багъам джокъду, аны сатыб алыргъа,
Кесим а бек талпыйма, анда рахат солургъа.
БИЛЕБИЗМИ?!
Акъыл джетиб дуниягьа, сюзюб къарай билмедим,
Джашау неди, ангылаб, анга алай кирмедим.
Джашауну магьанасын, мен кесиме сормадым,
Насыб джолгъа тюзелиб, хазна файда алмадым.
Атеист къралда туууб, анда ёсюб джашадым,
Намазымы, диними тилчиледен джашырдым.
Динсизлени уулары, башымы къатышдырды,
Мыйылагъа сингиб ол, кёблени аджашдырды.
Телевизор къычырыб, аманлыкъны джаяды,
Хыйны болуб халкълагьа, ол аланы джояды.
Бир аламатха санаб, къарайдыла чабышыб,
Кёбле аны англамай турадыла джабышыб.
Ол шайтан кёб халкъланы, бир-бирине этеди,
Анга къараб, ийнаныб, халкъ аджашыб кетеди.
Ол аланы эсиртиб, ала сылхыр болалла,
Хакъ сёз ары ётмейин, аны кери уралла.
Къуб-къуру аманлыкъды, аны къуруб къарасанг,
Башха джукъну кёрмейсе, каналланы санасанг.
Таймай ол ууун салыб, мыйыланы чагьады,
Кёб миллет да къатышыб, ийманындан чыгъады.
Мыйы деген сейирди, кёрген затын алады,
423
Ол сурат болуб анда, тамырланыб къалады.
Сора артда адам да анга бегиб турады,
Ургъанны кёрсе анда, тели болуб урады.
Бир джигитлик этгеннге, санаб турады кесин,
Унутуб да къояды аны Джаратхан Иесин.
Анда ичгенни кёрсе, тели къауум ичеди,
Анда аманны кёрсе, аман акъыл бичеди.
Кёз мыйыгъа не къуйса, ол да аны англайды,
Аманлыкъны этмесенг ол бедишге санайды.
Мыйы алай ишленди, кёргени сингед къангъа,
Сен эртдеден тыймасанг, къыйынлыкъ салыр санга.
Сора бегиб бошаса, ол анда орун алыб,
Ёлюб кетер алайлай, ол да юсюнде къалыб.
КЪЫЯМАТХА ДЕРИ.
Бу джерледе тамбыла къаллай халкъла турурла,
Бу тёлюле къурсала, кимле ие болурла?
Къралла да тохтаусуз, былай хаман тартышыб,
Бир-бирине хырылдаб, турурламы атышыб?
Зулмучу къыраллагъа, алагьа келе кёзюу,
Ары дери керекди онгсуз къауумгъа тёзюу.
Джангы къауумла келиб, тюрлю кирле тёгерле,
Аман къатынла кибик, бир-бирлерин сёгерле.
Дуния алай келеди, барыры да алайды,
Мен сейирден ёлеме, бир-бирин нек талайды.
Бир-бири къанын тёкмей, бир-бирлерин ёлтюрмей,
Туралмаз адам улу, сыртына джюк кёлтюрмей.
Бу джер ючюн талаша бир-бирлерин къырырла,
Сылхыр къауумла чыгьыб, бёрю болуб джырырла.
Мен сенден кючлюме деб, онгсузлагъа чабарла?
Онглу къауумдан джанлаб, онгсузланы къабарла.
424
Сенден акъыллыма деб, къарыусузгьа илинир,
Джарлы, онгсуз айырмаз, телилиги билинир?
Артыкълыкъла, зорлукъла тохтамазла, барырла,
Бары джерге къошулуб, топракъ болуб къалырла!
Къыямат кюннге дери къан тёгюле турлукъду,
Бу джерни юлешалмай, сора халкъ да къурлукъду?
Къарыу болса телиге акъыл керек болмайды,
Бары топуракъ болалла, аджал бирин къоймайды.
Терсни тюзню билалмай халкъ ахыр кюннге джетер,
Ол кюн сора барысын, ол да артларын этер.
ДЖЕТМИШ БЕШ ДЖЫЛЫМА.
Бу дуниядан устазым джетмиш бешде кетгенди,
Мени джылым да тамам ма ол джылгъа джетгенди.
Отуз бир джыл джашайма ол дуниядан кетгенли,
Ол мени атыб кетиб, былай ёксюз этгенли.
Сенден сора да артда аллай бир джашаб къалдым,
Керти диннге чакъырыб, хар кимге къайгъы салдым.
Сени хаман тансыкълай, кетди мени ёмюрюм,
Анда тюберик болсам, келееди ёлюрюм.
Нёгер табмай атылыб, ёксюз болуб къалгъанма,
Тюберге насыб болса, ары джол къан алгъанма.
Джарыкъ бетли баралсам, джокъду мында къарауум,
Ауруула кючлеб мени къалмагъанды къарыуум.
Джокъду мында игилик, турама мен эригиб,
Тенгле да джокъламайын, джангызлай юйге кириб.
Сен кетгенли джашайма, джашаудан дам англамай,
Тенгле харам этгенле, керти сёзге тынгламай.
Сени сохталарынг да джаратмалла тюз динни,
Эе джетиб англамалла не адебни, не тинни.
425
Къайгъырмайма алачюн, сен меннге арт бурмасанг,
Аллахым джазыкъсыныб, мени кери урмасанг.
Бош термилиб къалмайын, бир къошса ол кесине,
Мында халны унутуб, турурем биргесине.
Аны нёгерге табсам, ол меннге джетер эди,
Анда джюрек къууанса, къайгъым да кетер эди.
АЙЫРМАЙМА.
Миллетлени, халкъланы мен сортлагьа бёлмейме,
Барын Аллах джаратды — сыйлы, сыйсыз демейме.
Мен айыргъан аладан — игини эм аманны,
Мен бегирек сюеме адамлыгъы болгъанны.
Джаратханнга ийнаныб, Аны сыйын кёргенни,
Артыкъ сыйлы кёреме тюз джолунда ёлгенни.
Миллетликге къарамай, Аллахым айыргъанча,
Мен да алай къарайма, Ол бизге буюргъанча.
Биреу ийнанмаса да, мен анга эс бёлмейме,
Ол кесини ишиди, аны эрши кёрмейме.
Ийнанса уа сюеме, джарсыйд джюрегим анга,
Ол тюз джолгъа тюзелсе, ариу кёрюнед манга.
Озаманда мен андан къарыууму аямам,
Алайсыз эрши кёрюб, анга къынгыр къарамам.
Не ишим барды мени, эркинди ол кесине,
Кеси кёрсюн къайгъысын, барлыкъды ол Иесине.
Бюгюн тюзелмесе да, ким биледи тамбласын,
Ол тюшюнюб къалса уа, англаб динни багъасын.
Ташаны кёралмайбыз, биз андан не билебиз,
Джазыу деген — сейирди, билирге термилебиз.
Насыб кимге берилир, аны къайдан билейик.
Хар ким кеси джаныны къайгъысына кирейик.
426
ПУШКИННГЕ.
Орус халкъда туугъанса, орус халкъда ёсгенсе,
Акъыл джетиб хакъ динни, сен а къалай сезгенсе?!
Эс ийиб, терен сюзюб, Къуранны окьугъанса,
Джюрегинг анга тохтаб, башхаланы къойгъанса.
Къалай англаб къоялдынг къуру ол хакъ болгъанын,
Тауратны къатышханын, Инджилни бузулгъанын,
Библия деген китаб да къатыш-къутуш болгъанын,
Халкъ аны тюрлендириб, ол бузукъдан толгъанын?
Уллу махтаула айтыб, сен Къуранны сайладынг,
Не эсе да, бир джерде аланы сагъынмадынг.
Акъылынг, эсинг джетди терсни-тюзню сюзерге,
Кертиге сен тохташыб, джалгъандан чёб юзерге.
Джангыз Къуран болгъанын халкъны кёзюн ачарыкъ,
Андан ауну тайдырыб, тубанын да чачарыкъ.
Къалай билдинг халкъынгы, ол аджашыб тургъанын,
Кесин бек тюзге санаб, ол терс джолда баргъанын.
Сора сен назму халда, орус халкъгъа къычырдынг,
Джаратхан Бир Аллахха табыныргъа чакъырдынг «Джеллени къуууб келиб, ары-бери урдургъан,
Исси кюн булутланы сюрюб келиб джаудургъан,
Битимлени ёсдюрюб, бизге джашау къурагъан
Аллахха къул болугъуз! Олду сизге къарагъан!
Сизни кибик дунияда халкъ ичинде джашагъан,
Биргегизге олтуруб тюрлю хантла ашагъан
Адамны сора къалай аллах этиб къоясыз,
Эй, джарлыла, аджашыб, бетигизни джоясыз!
Бурулугъуз тюзюне, шайтан джолда бармагъыз!
Келгенича, тюрленмей тургъаннга арт бурмагъыз!» Деб чакъырды ол халкъын нюр бериучю Къураннга,
427
Англаб, сыйлаб ол нюрге — бир баралсакъ биз анга!
«Адам неге махтанад - ол къымжа туугъанына?!
Кесек хауачыкъ солуб, бурхучукъ тургъанына?!
Бир кюн Аллах ёлтюрюб, артда тиргизирине,
Сора аллына сюеб, Ол джууаб излерине?!» Деб бир сейир айтады, ол сёзге тынгларыкъгъа,
Андан таб ким айталыр, мыйысы англарыкъгъа?!
Алай болса да, халкъы эшталмады ол сёзню,
Къураннга къаршчы болду, бурмады анга кёзню.
Аны кесин тохтаусуз, кюрешедиле махтаб,
Ийманын сагъынмайла, анга къалалла тохтаб.
Ол айтхан хакъ затланы айтмай барын джашырыб,
Кюрешелле халкъланы шайтан джолгъа ашырыб.
Кесине махтау айтыб, кёклеге чыгъаралла,
Къураннга айтхан затын а бек къаты басдыралла,
Энди келиб керсенг а, ол ачыла келеди,
Ол сен айтхан сёзлеге халкъынг эсин бёледи.
КЪАРАЧЫ!
Къарачы ол таулагьа, къарачы ол тюзлеге,
Джашил тонну кийгенле — джашауду ол бизлеге.
Сен сагъайыб бир къара, эс ийиб тёгерекге,
Юсю кёгетден толуб, къарачы бу терекге.
Бир ариу джасаннганды, гокка тоннга кийиниб,
Джел урса учадыла, бутакълары силкиниб.
Къараб турурунг келед, алалмайын кёзюнгю,
Ариулугъун айтырлай, табалмайса сёзюнгю.
Джаз келгенлей кёб тюрлю затла джашнаб чагъалла,
Къаты джерни урлукъла джарыб къалай чыгъалла?
Биз къыйналыб сындыргъан, сюйекни джерге атсанг,
Къаты джерден чыгъыб ол терек болад къарасанг.
428
Джауум джауса, кюн тийсе джер юсю джасанады,
Джан кириб ол тирилиб хар бир джан къууанады
Аланы Джаратханны бек аз адам англайды,
Адамланы кёбюсю, сансыз этиб тынгылайды.
Ол Аллахны нигъматыд, башдан алай къурады,
Ол затла бары бизге джашау болуб турады.
Бир къауум ашаб тоюб, керпеслениб джырлайла,
Джаумай кюйюб къалса уа, нетейик деб джылайла.
Аны бергенни англаб, шукур эте билмейле,
Ким этди быланы деб, анга бир эс бёлмейле.
Ол затланы англамай, джахил болуб къалалла,
Алагъа Ие излемей, кяфырлыкъгъа ауалла.
Ала бары кеслери болгъан кибик кёрелле,
Шукур эте билмейин, иймансызлай ёлелле.
Бир Ие барды дегенлей, ийман болуб къалмайды,
Аны ишин кёрмесе, ол муслиман болмайды.
АДЕБ КЪЫЛЫКЪ.
-
БАЙ БЛА ДЖАРЛЫ.
Бай дунияны сайлайды, ёсдюреди байлыкъны.
Тюз джолундан джанлайды, сан этмей адамлыкъны.
Кёлюн бек уллу этиб, байлыкъ аны бузады.
Рысхыгъа эси кетиб, динин артха созады.
Къууанч, бушуу болса да рысхы была джабады.
Къайгъы, дауур, къыйынлыкъ бай къауумдан чыгъады.
Къайгъыны байла ачыб, тюбде джарлы къалады.
Бай бир джанына къачыб, терс а джарлы болады.
Байны тёгерегине, джарлы да бурулады
Умутчу болуб андан, чабчы-джортчу болады.
429
Омакъ-омакъ сёлеше, джарлы бетин атады,
Анга уллу сый бериб — динин, тинин сатады.
Байдан гыл алыр ючюн — тилчи, сёзчю да болур,
Къатында къалыр ючюн, табхан хыйласын къурур
Ол Аллахын унутуб, бай айтханнга баш урур.
Аны кёкге чыгъарыб, иймандан чыгъыб турур.
Дунияда сайлайды адамлыкъны ол атыб .
Байлыкъгъа табынады ийманын, динин сатыб.
Аллахыны орнуна малгъа къуллукъ этеди.
Ол шайтан сюйген джолгъа ал ай была кетеди.
Байгъа, мюлкге сый бериб, Джаратханны унутад,
Байлыгьын бизге кериб тургъанны ол къурутад.
Байны аллахы башхад - ол рысхыгъа табынад,
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 21
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.