Latin

Дин Назмула - 19

Total number of words is 3876
Total number of unique words is 1918
33.5 of words are in the 2000 most common words
49.4 of words are in the 5000 most common words
59.4 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Башха эки лампочка кёрдюм аны къатында,
Адада бирер узун тюкчюкню - мыйыгъындан.
Аланы къатларында файгъамбарны печаты,
Юсюнде да джазылыб, «Расулуллах» деб аты.
Бир гитче кюбюрчюк да, Расулну тиши болгъан,
Къазауатда бир джауу таш была уруб алгъан.
Дагьыда бир къаты таш, мухурча, аякъ ызы,
Тюшюб, ариу кёрюне бармакъларыны сызы.
Расулну кийимлери, аны кибик абасы,
Ариу алтын кюбюрде сакъланыб эд барысы.
Мусса файгъамбарны да, тенгизни ётген джарыб,
Таягъы тура эди, къатында атын джазыб.
Ибрахим файгъамбарны чоюнчугъу алайда,
Сейир затла барелле, англагъаннга, талай да.
Даууд файгъамбарныкъыд, деб бир къама тураед,
Баргъан халкъ бу затлагьа сейирсиниб къарай эд.
Къабыргъада тагъылыб тюрлю-тюрлю къамала,
Бирлери - файгъамбарны, асхабланы - къалгъанла.
Аубекирни, Умарны, Османны эм Алийни,
Хар бирине джазылыб атлары иелерини.
Кёргеними барысын айталмазма мен сизге,
Ол къадар берекетден бир насыб урсун бизге!
Мен анда быллай сейир затла кёрюб къайытдым,
Менича къууанныкъгъа, сейирге санаб айтдым.
БУЛУТЛА.
Еир Аллахны къудрети кёрюнеди хар къайда,
387
Эс бёлюб къарагъаннга кёбдюле хар къалайда.
Кёкге къарасанг - сейир, джер юсю да тамаша,
Бу затланы биз сюзюб, айхай, билсек ойлаша.
Эй, дин къарнаш, бир къара башынгда булутлагьа,
Къалай ариу ойнайла, сейирсин сен алагьа.
Ала мийикге чыгъыб, саулай кёкню толтуруб,
Халкъ да аллына къарай, джауумну сакълай туруб.
Ала да кёкде учуб, бир-бири бла уруша,
Кёк да джашнай, кюкюрей, халкъ да къоркъуб къуруша.
Бирлери бери келе, бирлери ары бара,
Акъ булутла болалла суудан толуб къаб-къара.
Бир къара сен алагьа къалай ариу учалла,
Бизге берекетлерин, хурметлерин чачалла.
Ары-бери бурула, бир-бирине джабыша,
Бир-бирлерин озалмай, айланалла чабыша.
Бир джерге тыкъ джыйыла, барысы джоббу болуб,
Шоркъ-шоркъ эте, къуюла, джер юсю суудан толуб.
Сейир болуб къарайбыз, башыбызда учсала,
Сора ала суу болуб, джер-джерге къуюлсала.
Кими джауумдан къача, кими анга къууана,
Джаумайын кёб созулса, тутадыла дуала.
Джыламукъларын тёте, кёк къаралыб джылайды,
Сора хар зат тирилиб, къанатлы да джырлайды.
Ёлюб, къуу болуб тургъан джер ариу кёгереди,
Джер юсюне джан салыб, уллу хурмет береди.
Булутла сейирдиле, тоннала бла сууланы,
Кёл гюрюб джюрюйдюле, башыбызда аланы.
Ол затла барысы да джашауду, англагъаннга,
Бош затла уа тюлдюле, ойлашыб къарагъаннга.
Тенгизле болмасала, булут да болмаз эди.
388
gy къадар джандан бири ёлмей, сау къалмаз эди.
Ол булутла халкълагъа джер юсюнде джашауду,
Бизге тебси къурайла, миллетлеге ашауду.
ХОНШУ ТЕРЕКЛЕ.
дриу балий терекле хоншубузда ёселле,
Къачда ала къаралыб, бир аламат бишелле.
Бурууну башы была ала джолгъа салыныб,
Алайтын озгьанла да чыдаялмай, узалыб.
Алайы терезеден бизге ариу туурады,
Хар ким къалай озгъаны, кёрюннгенлей турады.
Терезеден къарайма, кёреме мен аланы,
Узалыры келеди кёбюсю адамланы.
Узала тебреселе, къарайла тёгерекге,
Кёрмеселе кишини, узалалла терекге.
Ары-бери къарайла, къарамай эм Керекге,
Мен аладан кишини кёрмейме къараб кёкге.
Аллахы эсде болса, къарар эди ол ёрге,
Ол харамны ашайды, билмей тюшерин кёрге.
Аллахха ийнанама дер сорсанг а, джууабха,
Алай а ийнанамыд ол гюнахха, сууабха?
Адам кёрмесе, болду, ол Аллахны кёрмейди,
Кеси кёрмесе Аны, Ол кёргенин билмейди.
Халкъланы кёбюсюнде ийнаныу ма алайды,
Адам кёрсе, уялады, Джаратхандан уялмайды.
Къарачайлыла анга бир тюрлюле джаншайла,
Харам тюлдю кёгетни урлагъан деб, ашайла.
МЕН ЭТГЕН ДЖУКЪ БАРМЫДЫ?
Аллахым, санла бериб джаратдынг биз ишлерлей,
Джерден азыкъ буюрдунг урунуб кюреширлей.
389
Ишчини да джаратдынг, аны ишге юретдинг.
Адам Джерге келирге, ишлерин хазыр этдинг,
Бары иш Сеникиди, мен не этдим, билмейме,
Бу иш меникид дерге, къарайма, джукъ кёрмейме.
Хар бир затха ойлашсам, Сен Ие болуб чыгъаса,
Болджал была джаратыб, барын хорлаб джыгъаса.
Биз а Сени къолунгда бир сауутха ушайбыз,
Сени джумушунг тынса, биз джашауну бошайбыз.
Биз ишлеб турур ючюн, хар затны болдураса,
Хайырланыб бошасакъ, Сен бизни къоратаса.
Мени джаратыб, сора акъыл, ангы бергенсе,
Къулакъла, кёзле бериб, мени сынаб кёргенсе.
Бутла, къолла, аякъла хар затым да Сенденди,
Алагьа зорлукъ этсем, сора айыб менденди.
Сен аманатха берген, ала сыйлы санлалла,
Сенсе джюрютюб тургъан, ала манга саугъалла.
Къуру сенсе, Аллахым, хар санымы ишлетген,
Мен юсюмде табмайма бир затны кесим этген.
Аманатха бергенсе, хайырлан деб, санланы,
Артда джууаб берликсе, сакъ джюрют деб аланы.
Артда сени тирилтиб, санга соруу сорурма,
Иги шагьат болсала, Мен азабдан къорурма.
Мен джангылыб, алагьа меники деб турама,
Иесин иги кёралмай, терс акъылда барама.
Мен не затны этеме, Андан болушлукъ болмай,
Мен айтханмы боллукъду, Аны буйругьу толмай.
Акъылны Ол бермесе, базарданмы алырем,
Андан къуру болсам а, хайуан болуб къалырем.
Ол салмаса ийманны кесим къалай табарем,
Гюнахымы кечмесе, башын къалай джабарем.
390
я затланы мен сюзюб, сейирсиниб къарайма,
ivleH этген не барды деб, бирем-бирем санайма.
Не кюрешиб табмайма, манга махтауу джетген,
уруннган мен болсам да, тюзю Аллахды этген.
Сенсиз тылпыу алалмам, Сенсиз атлам эталмам,
Сенсиз джукъну кёралмам, узалыб джукъ алалмам.
Мен кесим да, ишим да Сеникилле, билеме,
Мен бузгъан джерлерими, бир кеч Аллах, тилейме!
БОЛУМСУЗ.
Былай болумсуз некме, мен бир халда туралмай,
Джаратхан Аллахымы мен эсимде туталмай.
Акъылымы, эсими мен бир джерге джыялмай,
Бу аман джюрекчикни, Аллахымда тыялмай.
Къараб, кёрюб тургъанын, аны унутуб къояд,
Эсин Анда туталмай, ол кеси бетин джояд.
Бу джюрекге нетейим, гинасууча ойнайды,
Сенде бегиб тохтамай, ол къайры да аунайды.
Артыкъсыз да намазда, хар нени ол сюзеди,
Тёрт джанына чачылыб, Аллахымдан юзеди.
Не айта болур манга эсим тюзге чачылса,
Джюрегимде ниетим Аллахыма ачылса.
Мен намазгъа сюелсем руку, сежде этсем да,
Тыялмайма джюрекни, эсими не этсем да.
Ол айыб эте болур, къуру ауузум сёлеше,
Рекягъатланы санын билалмайын кюреше.
Не зат суура окъудум, алада да къатыша,
Намазым къатыш-къутуш, ол биреу бла атыша.
Сен бизни сыйлаб, сюйюб бизге акъыл берсенг да,
Ол сыйлы акъыл была бизни сынаб кёрсенг да,
Багъасын, сыйын англаб, ким этеди шукурла,
391
Шукур этер орнуна, этебиз бир къуджурла.
Ол багъалы саугъаны биз англай нек билмейбиз,
Ол ёлчесиз байлыкъны сора биз нек кёрмейбиз?
Бир бош затха санайбыз, англамай магьанасын,
Ол бек уллу насыбды биз билмейбиз багьасын.
Аны была ойлашыб, акъыл сёз нек айтмайбыз,
Терс болсакъ, биз тюшюнюб, таубагьа нек къайтмайбыз?
Ары-бери урдура, айтабыз тели сёзню,
Хар кимге хыны къарай, джууаш этмейин кёзню.
Алай эте хар кимден тюрлю айыбла ала,
Адамлыкъны тюшюре, сыйсыз бола да къала.
Нек сюймейбиз сора биз дараджалы болургъа,
Аны была шайтанны хорлаб, рахат солургъа?
Адам нек ойлашмайды, хонтасына сёлешмей?
Ары-бери урдурад, сагъыш этиб кюрешмей.
Сёзюнгю да алады, ауузунга да чабады,
Ол къадар магъанасыз сёзню къайдан табады!
Кишите оздурмазгъа кюрешеди гырылдаб,
Сыйсыз бола тургъанын англамайын, хырылдаб.
Сыйын ёсдюреме деб, ол къадалыб джаншайды,
Акъыллы болама деб, ол акъылын ташлайды.
ГЁБЕЛЕККЕ.
Гёбелекке джарыкъны быллай бир нек сюеди?
Кеси сюйген затында ол джазыкъчыкъ кюеди.
От джарыкъгъа быллай бир ол башын нек атады?
Джанын аяй билмейин, джазыкъ кюйюб къалады.
Къаллай бир ангысызды, тюз отха кириб баргъан,
Акъыл керекли анга халеклик джетиб къалгьан.
Адамла да джашауда анга ушаш этелле,
Ол гёбелекке кибик, отха кириб кетелле.
392
Акъылсыз гёбелекке баш атханча аталла,
Дуния бал береди деб, ала отха баталла.
Аны англаб бирле да, халкъгъа ауаз айталла,
Адамла да унамай, отха мыллык аталла.
Акъылсыз гёбелекке, ол не затны кёреди?
Кёб адам телиликде тамам алай ёледи.
Гюнах-сууаб айырмай, отха кириб барады,
Къайры баргьанын билмей, ары тюшюб къалады.
Адам къалай джарлыды, не кеси джукъ англамай,
Отдан сакълан деб, имам ауаз айтса, тынгламай.
Отха салма башынгы, джазыкъ, деб айтсанг анга,
Ол анга ауур тийиб, къынгыр къарар ол санга.
Джазыкъсыныб сен аны кюрешсенг ауаз айтыб,
Гёбелеккеча, отха кюрешед мыллык атыб.
Джанынг ауруб, джукъ айтсанг, ол сеннге тюрлю къарар,
Аны терсине англаб, сени сермерге марар.
Тели болмаса адам, отха башын атармы,
Аз да акъылы болгъан, кеси джанын сатармы?
ДЖЮРЕКЧИК.
Эй, эринчек джюрегим, турма сен джукълаб былай,
Хар затха терен ойлаш - кёкню, джерни да аулай!
Кёзге туурадан сора, ташада кёб зат барды,
Кенг дунияланы да сюз, кёресе, дуния тарды!
Джукълаб турмай джюрекчик, джукъудан уян бери,
Мыйыны сагъайт бери, чыкъсын ол кёкге дери.
Кюреш этерге сагъыш, акъылынгы ишлетиб,
Айлансын ол кёкледе, дуниядан чыгъыб кетиб!
Акъылны джолоучу эт, джулдузланы башына,
Эсин бёлюб ойлашсын, бу дуниядан тышына.
393
Санынг мында болса да, акъыл кёкде айлансын,
Анда уа хал къалайды, андан бир хапар алсын.
Къуру бу дуния тюлдю, ахыры дунияланы,
Башхала да бардыла, сезалсанг сен аланы.
Бу дунияны затлары, тас болалла, кёребиз,
Биз да анга алданыб, аугъа тюшюб, ёлебиз.
Ол сен ызындан чабыб, багъалы кёрюб алгъан,
Бир аламатха санаб, сыйлаб, юйюнге салгъан,
Уллу ачхала бериб, омакъланыб, джасаннган,
Харекетинг багушда кёрюрсе, отда джаннган.
Биз кёрген бу къадар зат кёз туурада ууалалла,
Бу дунияны затлары умур болуб къалалла,
Тюрленмеген не барды, бары чириб бошалад,
Ахыры - ол омакъ да джер тюбюне ташаяд.
Бу дуния аллай затды - кёзбау этиб алдайды,
Адам не бек чабса да, мындан джукъну алмайды.
Биз кёрген бу къадар зат, керти затла тюлдюле,
Чириб умур болалла, ахырлары кюлдюле.
Сен ташаны кёралсанг, дуния къабдан айрылыб,
Анда сейир затлагьа, кёзюнг къалыр аралыб.
Анда да, дуниядача, хар зат тюрленемиди,
Бузулуб, ийис этиб, чириб кирленемиди?
Джюрекни джабыб турмай, джибер узакъ джоллагьа,
Айлансын, ол джюрюсюн, эс бёлюб ташалагьа!
Кёрмесенг да аланы, ташада кёб зат барды,
Кенг джерлеге сен талпы, кёресе, мында тарды.
Сансыз турма алагьа, джюрек кенгни сюеди,
Эркин джерге сен термил, мында джашау - ол неди?
Халкъ анычюн талашхан, юлешалмай кюрешген,
Тар болуб, тарт-соз этиб, аны ючюн тюйюшген,
394
Лжер юсюне сыйынмай, аны ючюн къан тёгюб,
{Олешиб бошаялмай, кетелле сора ёлюб.
Нетесе, халкъ талашхан, кёзбау кесек дунияны?
Кенг джаннетлеге къурал, кёрмесенг да аланы.
дрты-аллы болмагъан, неда этмеген тарлыкъ,
Кьуру сюйген болмаса, болмагъан анда зарлыкъ.
Хар неси мамыр болгъан, не ишлеб арымагъан,
Неда бир-бирлерине бир къынгыр къарамагъан.
Ары эркиннге чыкъсанг, къууанч джашау къурурса,
Анда инджиу кёрмейин, хаман джашлай турурса.
Мында джюрек джашайды термиле ол затлагьа,
Мында джеталлыкъ тюлдю, не кюсеб да алагьа.
Джюрек излеб джеталмай, термилиб къалгъан мында,
Ол ары бир баралса, табар барысын анда.
ЭМ УСТА СУРАТЧЫ.
Художник кюрешеди салыб ол бир суратны,
Уллу Аллах джаратыб сыфат берген бир затны.
Джер юсюнде художник ненча сурат салса да,
Биринчи салгъан барды, кёкден-джерден алса да.
Ол бир затчыкъны салыб кюрешеди, къадалыб,
Уллу Суратчы салгъан затланы бирин алыб.
Устагьа саналады, анга ушаш эталса,
Биринчи сыфат берген Суратчыны джеталса.
Иги эсинги бёлюб, къара сен тёгерекге,
Башынгы ёрге соз да, ойлаш ол сейир кёкге.
Къаллай уста Суратчы ишлегенди аланы,
Кёкде-джерде кёб тюрлю сурат бериб затланы.
Бир къара сен алагьа, Ол къаллай сыфат берди,
Бир-биринден аламат, ойлашханнга сейирди.
Къарачы сен чегетге, уллу, мийик таулагьа,
Джашнаб чайкъала тургъан, джашил ариу талагьа!
Ким бергенди суратла, тюрлю-тюрлю сыфатла,
Хар бирине да бериб алагьа энчи атла.
Адамла кюрешелле усталыкъгъа джетерге,
Хазыргьа къараб, аны копировать этерге.
Кёкде, джерде, тенгизде неллей бир зат джаратды,
Акъыл эм кёзле бериб, ойлашыргъа къаратды.
Къадар затны джаратыб, алагьа сыфат берген,
Ол къаллай Суратчыды - барысын бирден кёрген.
Бол дегенлей, барысын бир сёз была болдурду,
Къолу была кюрешмей, мурат была толтурду.
Джаратхан затларына учу-къыйыры болмай,
Кеси суратла берди, бирин да джарты къоймай.
Хар затха бирер тюрлю сыфат берди алагьа,
Акъылы болгьан адам ойлашсын ол затлагьа!
Художник да кюрешед хазыргьа къараб, къызыб,
Бираз келишдирсем деб, хазырны алыб, сызыб.
Не этсе да, белгилид ол керти болмагьаны,
Керти Суратчы этген затны ол урлагьаны.
Суратын салса да ол, анга джан салалмайды,
Джаратхан салгъан кибик, ол а къымылдамайды.
Адам салгъан суратха къарайла сейирсиниб,
Аллах салгъан суратха кюрешмейле эс ийиб.
Музейде кёб затлагьа къараргъа деб баралла,
Бир Аллахны музейин кёрмей джарлы болалла.
Сау дунияны башы да музейди, англагъаннга,
Ойлашыб, сагъыш этиб, хар затха къарагъаннга.
КИМГЕ ДЖАЗАМА?
Кимге джазама, къайдам, кюрешеме мен джазыб,
Бир англарыкъ чыкъса деб, дыгалас этиб, базыб.
396
дны окъугъан азды, чыгъармы окъуб кёрлюк,
pie затды бир кёрейим деб, анга эсин бёллюк.
{Сеси тилинде болса, хазна киши сюймейди,
Джарма-гурма болмаса, ана тилин билмейди.
«Виз къарачайча окъуй билмейбиз», - деб къоялла,
Аллай къуджур сёз была джюрегинги къыялла.
Сора джазарым келмей, тентек болуб къалама,
Джюрек суууб, къолума кючден къалам алама.
Мен башлагъан заманда, умутум башха эди,
Халкъ окъуб англаса деб, джюрек ашыгьа эди.
Халкъыны тили къуруб баргъанына къыйналыб,
Лайпан Билал да джазад, аны бушуугъа алыб.
Джазмасала да кёбле бардыла къыйналгъанла,
Тилни къуруб баргъанын англаб, эсге алгъанла.
Миллет нек болду былай, кеси тилине чарлаб,
Башха миллетни тилин сюйюб, аны азбарлаб.
Джарлы халкъгъа не болду, нек этед акъылсызлыкъ,
Бармыд кеси тилини бир джеринде табсызлыкъ?
Нек ыйлыгъады анга, нек рыслайды тилине,
Аллай ишни ким кёргенд, бир къара ол телиге!
Орус тилде айтылса, аны иги англайды,
Тау тилден эсе анга эсин бёлюб тынглайды.
Орус тил да керекди, анга аман демейме,
Алай а, тау тилиме бир тилни тент этмейме.
Джарлы миллет, не диним не тилим дей билмеген,
Арлакъ аллына къараб, теренирек кёрмеген.
Емюрден бери келген тили къуруб барлыгъын,
Былай барса, узаймай, ол тас болуб къаллыгъын.
Тау тилде джукъ теджесенг, орусчаны излейди,
Ол тилге уа устады, кеси тилин билмейди.
397
«Орусча нек джазмайса?» - деб, даулайдыла бизден,
Бош кёлюн къалдырмайды Лайпан Билал да сизден.
Ариу сатмай берсенг да, алмайла тауча берсенг,
Кёзюнг къараб, китабны хайырлан деб, тилесенг.
Къарачай тилни иги англамайбыз дейдиле,
Айыбды деб, анычюн, ыйлыгъа билмейдиле.
Адамгьа, кеси тилин билмеген хурметмиди,
Тили, дини къуруса - сора ол миллетмиди?!
Тилни огъай, динни да алмайдыла къулакъгъа,
Дин тутханны кёрселе, санайдыла тумакъгъа.
Миллетибиз тюрленди, къатышханды дини да,
Аны кибик чагъылыб къатышханды тили да.
Орус тилде сёлешсе, ол сыйгъа саналады,
Аныча сёлешмесенг, джахилча къаралады.
Къайсы миллет болгъанын билмезсе, сен къарасанг,
Къарачай сёзчюк къошса, англайса, сен тынгласанг.
Джарлы миллет ма алай, хариб болуб турады,
Джашау бир тюрлю болуб, халкъны ары бурады.
Ол уллу къыйынлыкъны миллет эсге алмайды,
Къуруб бара тургъанын сагъайыб кёралмайды.
КЁКДЕ КЕМЕ.
Биз юсюнде джашагъан Джер - мазаллы кемеди,
Артха, алгъа чайкъалмай, кёкде ариу джюзеди.
Аны юсюнде туууб, сора анда ёлебиз,
Къыйынлыкъ, зауукълукъ да аны юсюнде кёребиз.
Кюнню тёгерегине ол бурулуб турады,
Сен эс бёлсенг, бютеу халкъ ол кемеде барады.
Ол къаллайла барады, кёкде джюзюб, чайкъалмай,
Не алгъа ётюб кетмей, неда ол артха къалмай.
Адам ишлеген кеме, алгъа-артха урдура,
398
КъУРУ сУУда ДжюзеДи>адамланы къусдура.
£ еН эс бёлюб къарачы, Бир Аллахны кемеси,
Ол чайкъалмай, сюзюлюб бир сейир барад кеси.
Джукъну юсюнде тюлдю, ол рельследе бармайды,
Джолундан чыгьыб кетиб, джукъгъа кесин урмайды.
Сора къалай барады, скорости да тюрленмей,
Миллион ёмюрлени ол бир затха тирелмей.
Юсюнде тюрлю-тюрлю къадар джюкню кёлтюрюб,
Авария этиб ол, къоймай бизни ёлтюрюб.
Къаллай сейир кемеди бензин была бармагъан,
Адамла кёрюр кибик, бир джолу да болмагьан.
Къадар джюкню сыртында, чайкъамай, ариу элтген,
Кюнню тёгерегине хар джылда бир круг этген.
Моторуму бард аны, хаман барыб турурлай,
Не уа токму элтеди, ол тохтаусуз барырлай.
Не затды элтген аны, адам билим джетмеген,
Эркин джерде джолундан бир джанына кетмеген.
Ол Къудретли Аллахды, неге да кючю джетген,
Кёкде, джерде хар затны сюйгенича ишлетген.
Ол кюннге джууукъ барса, биз кюйюб, ёлюр эдик,
Андан узакъ кетсе да, биз бузлаб, ёлюр эдик.
Кимни кючюдю аны алай тамам джюрютген,
Хаман бирча, тохтаусуз, ариу халда джюздюрген.
Баргъан джолунда аны тайдырмай ким тутады,
Ары-бери кетмейин, бирча къалай турады?
Бир оюм эталгъаннга - ол бек уллу сейирди,
Барысын да джюрютген, ишлетген Мотор Бирди.
Ол затха ойлашмагъан, сора ол адаммыды?
Сыфат адам болса да, анда ийман бармыды?
399
ДЖОЛДАМА.
Бир минг тогъузджюз отуз джетинчи джылдан бери,
Джеталмайын, барама джолну артына дери.
Джетмиш юч джыл барама, кёрюнмейин къыйыры,
Аны юсюнде толу - тюзю, терси, къынгыры.
Къуру тюзю аладан Бир Аллахны джолуду,
Башхаланы саны джокъ, шайтан джолла толуду.
Къынгыр джолгъа алданмай, баралгъан бек къыйынды,
Къурандача баралсанг, бары анга сыйынды.
Тюз элтиучю знакла андадыла, билгеннге,
Тюз джолну бир табалсам деб, ол джолгъа киргеннге.
Къынгыр джолла кёбдюле, тюз джол а бил - джангызды,
Ол джолгъа тюзелирге кюрешген а бек азды.
Къарайма да, кёб халкъла джашау неди, билмейле,
Тюз джашаб, тюз ёлейик деб, тюзлюк излемейле.
Дуния юсю хыйлады, адамны терилтиучю,
Тюз джолну унутдуруб, шайтан джолгъа элтиучю.
Тюз джолну излемейин, бу дуниягъа ышаныб,
Джашагъан ол джарлыды - ашаб, тоюб, ышарыб.
Мен а къайсын барама, хапарсызма кесимден,
Айхай, бир зат билсенг а, ол кетмейди эсимден.
Джол къайры элтир мени, къоркъа-къоркъа барама,
Арт-ахыры не болур, джууукълаша турама.
Бара-барыб ол джолда къаяданмы кетерме,
Огьесе, муратымча, насыбхамы джетерме?!
Къайры баргъанын билмей, кёбле джардан кетелле,
Умут узакъ болгъанлай, ары бек терк джетелле.
Мен да - алача биреу, сагъышлыды джюрегим,
Тюз джолгъа бир салса деб, Аллахданды тилегим.
Кючден-бутдан барама, абына эм къатыша,
400
Нафсым да джаулукъ эте, мен аны бла атыша.
Абын-сюрюн этгенлей, шайтан была эрише,
Ол да меннге джабышыб, бузалсам деб, кюреше.
Экисине алдатмай, ахырына джеталгьан,
Кесин хорлатыб къоймай, тауба эте кеталгьан,
Насыблы деген олду - джолун алай бошагъан,
Джангы джашауну анда къууанч эте башлагьан.
КИМ ДЖАРАТДЫ?
Биз кёрген бу кёклени, джерни да ким джаратды,
Кёкде бир чыракъ къураб, хар нени ким джарытды?
Адамгъа да джан салыб аны уа ким джаратды,
Бизге кёзлени бериб хар затха ким къаратды.
Джер тёгерек бурулуб, кече-кюн нек къуралды,
Бу къудретни Иесине, эс бёлюнмей нек къалды?
Сора бошму къурады ол затланы Иеси,
Булджуй, ойнай турургъа этдими барын Кеси?
Ол затла барысы да халкъгъа джашау тюлмюдю,
Адам булджуй турурлай, ол оюн, кюлкюмюдю.
Баргъан орнундан бирин бир кёрчю сен тайдыр да,
Нёгерлеринден аны бир джанына айыр да!
Оюн-булджуу эселе, бир кёр сен алай эт да,
Керексиз бир артыкъ зат табалсанг, ары джет да.
Джаратхан уста бирин, Ол орнундан тайдырса,
Бары бирден оюлур, бирин ары айырса.
Кёкле да, эм джерле да барысы байланыбды,
Бегиб тургъан бири джокъ, тёгерек айланыбды.
Орнундан бири тайса, джулдуз къалмай чачылыр,
Кёк да тешикле болуб, эшиклеча, ачылыр.
Бу затлагъа ойлашыб, сагъыш этиб кюрешмей,
Хакъны англар ючюн деб, киши была эришмей,
401
Къарачай болгьанычюн, муслиманма дейди ол,
Къулагьына кирмейди къаллайды муслиман джол.
Ата-бабаны джолу деб даулашыб тебрейди,
Керти динден джукъ айтсанг, эрши къараб, сермейди.
Халкъы баргьан джолну ол къаты бегиб тутады,
Аны тюз джолгъа санаб, ол ийнаныб къатады.
Акъыл была ойлашыб, ишин алай этмейди,
Халкъ тюзмю, терсми барад дерге эси джетмейди.
Аллах кёрюб турад деб, акъыл джетиб сезмейди,
Ол мыйысын ишлетиб, бир джукъну да сюзмейди.
Бир Джаратхан барды деб, эсге келе билмейди
Мени уа ким джаратды, деб эсин бир бёлмейди.
Ол хайырланнган нигьмат къайдан чыкъды демейди,
Бу къадар ашхылыкъны бергенни излемейди.
Ким бергенин ангылаб, шукур эте билмейди,
Рысхысына джетсе уа, кёзге джукъу кирмейди.
Биреу бир затны берсе, сау бол айта биледи,
Аллах берген затланы бош табханча кёреди.
Адамдан джукъну алса, ачха бериб алады,
Аллахы бош берген а, бюсюреусюз къалады.
Алай была Аллахдан халкъ багъалы болады,
Уллу Аллах берген а, сан этилмей къалады.
25 март 2010 дж.
БОЛЬНИЦАДА.
Ауруб келиб Учкекен больницада джатама,
Аллахдан тилек тилей ахлугъа, къарт атама.
Туугъан элим Учкекен, тёрт джаныма къарайма,
Бу джерлени тансыкълаб, тёгерекни аулайма.
Къартджуртдан кёчюб келиб къарт атам къазыкъ ургъан,
Бу джерлени джаратыб, ол былайда орналгъан.
402
Востаниягъа да чыгъыб, джаулугъун белгилеген,
Аллахсыз къауумну ол сюймегенин билдирген.
Насыбха, кёчгюнчюлюк кёрмей, ёлюб къалады,
Эл да ёлюгюн орта къабырлагъа салады.
Анамы атасы уа Къыргьызстанда къалады,
Мындагьыгъа барама, ол а узакъ болады.
Алагьа мени джаным эзилед эм къыйналад,
Кеслерин танымайма, джюрегим а тансыкълайд.
Анамы атасын а узакъда къоюб кетдик,
Киши джерде, джангызлай атыб, Кавказгъа келдик.
Энди ол хаман мени джюрегими къыйнайды,
Таймай, эсиме тюшюб, тынчлыгъымы къоймайды.
Эки ана къарнашым, къазауатдан къайытмай,
Башсыз болуб къалдыла, бир хапар да айтылмай.
Эгечлери термиле кетдиле хапар излей,
Аз да, кёб да биринден бир тюрлю бир зат сезмей.
Ючюнчюден келгенед аны ёлген хапары,
Танымайма бирин да къайда къалдыла бары?
Атамы беш къарнашы сау къайытыб джашалла,
Джашауларын Кавказда юйлеринде бошалла.
Атам да кёчгюнчюнге Учкекенде джашады,
Келгеникде джашауун Конзаводда бошады.
Ёгюз касилка была Къалеж дуббурну башын,
Чалгъан хапар айтаед атам бичен мал ашын.
Ахлуланы кёбюсю бу джерледе айланыб,
Джер къарнында джаталла, къабырлада сойланыб.
Барын сюзюб чыгъады, джюрегим тынч турмайын,
Ала къозгъаб туралла мени рахат къоймайын.
Алагьа кюрешеме дууа-тилек этерге,
Меннге да кёб къалмагъанд ала таба кетерге.
403
Кесим туугъан элиме, сау ёзенни барына,
Джер юсюнде саулагъа, кирген къабыр тарына,
Барысына кечмеклик, Аллахымдан тилейме,
Ол бир джазыкъсынса деб, Андан рахмат излейме.
Учкекен таба келсем, джюрек барын къазады,
Къартла эсиме тюшсе, эсим мени азады
Къарт атала джашагъан джер деб, мен тансыкълайма,
Дин джанындан къарангы джашагъанла, англайма.
Ала джахил къалгъанла, зорлукъну арасында,
Аллах была кюрешген, гяуурла ортасында.
Бюгюн мен да джашайма, миллетимча, тарлыкъда,
Халкъым джашагъан кибик, Ислам диним зорлукъда.
Алай болса да барды кёлюмю басхан бир зат,
Мен къууана джашайма, болмаса да аламат.
Мени эки устазым бу ёзенде джаталла,
Мен да мында джашайма, джюрегими басалла.
Аллахым, Сен мийик эт дараджаны алада,
Бизге да бир насыб эт бирге болургъа анда!
МЕН ТУУГЪАН ДЖЫЛЛА.
Аллахсыз къауум келиб, ол халкъны къыргьан заман,
Туудум мен да дуниягъа, ол кёзюу а эм аман.
Къралда тынчлыкъ болса, миллети тынч джашайды,
Аны ичи къатышса, халкъ бир-бирин ашайды.
Бирле бёрюле болуб, таб кёзюуню марайла,
Ары дери уа ала ичлеринден къайнайла.
Озаманда ниетле ачылыб тебрейдиле,
Зар джюрекле къозгъалыб, къыйынлыкъ бередиле.
Ол билинмей тургъанла, мубарекча кёрюнюб,
Игиге эм аманнга тебрейдиле бёлюнюб.
Ийманлыгъа иймансыз, осагъат илинеди,
404
Зарла тюзлени джоюб, ол дженгил билинеди.
Кърал зулмучу болса, алагьа джол береди,
Зарланы тилчи этиб, тюзню эрши кёреди.
Ниетлерин билдирмей, ала мараб джашайла,
Бир таблыкъ келгенлелей а, тынч къауумну ашайла.
Джюреги дертли болгъан къауумгъа таб болады,
Ол къайнаб тургъан джюрек сора къолгъа алады.
Бир талайны джойдурса, ол дагъыда джокълайды,
Энд кимни джояйым деб, тёгерекни аулайды.
Кеси сюймеген болса, тюз-терс деб да къарамай,
Эрлей чабыб тил этед, бир кишини аямай.
Шайтан законнга бериб, бир-бирлерин ашалла,
Аманла игилени хазна къоймай бошалла,
Бир Аллахны джаууна, бир-бирлерин сатдыла,
Халкъны тюрмеде къырыб, андан а не табдыла.
Бир-бири этин ашаб, джюреклери къанмады,
Кърал да терсни, тюзню бир къулакъгъа алмады.
Сейир ишди сау кърал терсле джаллы болгъаны,
Кеси халкъын аямай, къыралгъанын къыргъаны.
Аллай зулмучу къырал чачылмай къалай турур,
Хар неси да таб болуб, тюз джашау къалай къурур.
Не ючюн чачылгъанын, хазна киши билемид,
Ол Аллахны законуд, анга эсин бёлемид.
Аллай зулмучу къырал, тюзлени артын этген,
Чачылмай къалай къалыр, зулмугъа оноу берген.
Онгсузла тюбде къалыб, онглула башгъа чыкъса,
Зорлукъ эм артыкълыкъ да, тюзлюкню хорлаб джыкъса.
Башдагъыла сатылыб, шайтан джолну кетселе,
Тюбдеги уа не этсин, кюшлюле зор этселе.
Аллай халкъгъа Джаратхан, чамланмайын къоймайды,
405
Ол тюз джолдан тайгъынчы, бир къыралны оймайды.
Тезе туруб, Аллахым адетине келеди,
Терс къауумгъа бериучю къыйынлыгъын береди.
Мюлкюн талаул этиб, аны кесин ояды,
Рысхысын да талкъ этиб, миллетин да джояды.
КЪУЛАКЪЛА.
Эй, аман къулакъларым, хар неге да тынглайсыз,
Дуния зат болса, аны сиз дженгил англайсыз.
Сизни киши чакъырмай, ёрге туруб къаласыз,
Дуния затны уа эштиб, эсигизге аласыз.
Сом тюшген джерге эрлей хазыр болуб къаласыз,
Чучхуб, соруб ангылаб, аны ызындан боласыз.
Тюз тамырына дери аны соруб, тинтесиз,
Эсигиз кетиб анга, барын ариу эштесиз.
Сагъыш этиб кюрешмей, аманны да англайсыз,
Гюнах-сууаб айырмай, телилиге да тынглайсыз.
Тилчи, сёзчю айтса да, анга къулакъ саласыз,
Тюзюн билейим демей, сиз ийнаныб къаласыз.
Ол бузулуб, зарлыкъдан, от салыргъа келсе да,
Тынгылайсыз сиз ангьа, ол шайтан не десе да.
Тёгерекни тийрени къоймай, барысын аулаб,
Къуру билгени къайгъы, хар кимни да ол джаулаб.
Анга да сиз тынгылаб, барын эсге аласыз,
Джер-джерде айтыб аны халкъгъа къайгъы саласыз.
Эй, аман къулакъларым, хакъгъа нек тынгламайсыз,
Керти затха эс бёлюб, аны нек англамайсыз?!
Уллу Аллахны сёзюн нек эштемейсиз, сора сиз?
Бир кюн аллына барсакъ, не айтырбыз сора биз.
Эй, аман къулакъларым, уллу заран бересиз,
Сууаб затха эс бёлмей, аманны терк сезесиз.
406
Эй аман къулакъларым, мени бузуб барасыз,
Хайырлы затны эштмей, шайтан джашау къурасыз.
Эй джарлы къулакъларым! Меннге къайгъы саласыз,
Гюнахлагьа батдырыб, менден дертни аласыз.
Къайда багуш сёзлеге тынглаб барын джыясыз,
Мен джарлыны бетими сыйсыз этиб джоясыз.
Эй джарлы къулакъларым, не барды андан сизге,
Къыямат Кюн недербиз, бары сорулса бизге.
Къулакъла шагъат болуб, дау айтсала, нетербиз,
Сизни амалтын соруу сорсала биз недербиз.
Керексизге тынглатсанг, джау боллукъдула санга,
Хакъ сёзню эштмесенг а, дау къурлукъдула джаннга.
Элни сюзюб кюрешсенг, бармыд сенге бир хайыр.
Бири сорулмай къалмаз алайын иги айыр!
КЕРТИ ЮЙЮМ.
Кёчгюнчю, Учкекенде атам бир юйчюк салды,
Къырал бизни кёчюрдю, ол да атылыб къалды.
Сюрюб алыб чыкъдыла алты джылым толгъанед,
Алтыджылыкъ сабийчик не къыйынлыкъ салгъанед?!
Менден гитче да эки къарнашчыгъым бареди,
Мал вагоннга къуйдула, ичи да бек тареди.
Тирилирге кюрешиб, бараеди анабыз
Калхоз ишде, узакъда къалгъанеди атабыз
Хар ким мадаргъа кёре бир затчыкъла алдыла,
Тышыбыздан бир уллу темир къылыч салдыла.
Кетдик барыбыз анда сууукъ бола, къуруша,
Солдатла къынгыр къарай, хыны болуб уруша.
Бара эдик хапарсыз, нетерлерин билмейин,
Къайры элтгенлеринден бир киши джукъ сезмейин.
407
Соруб кимден билирсе, киши хапар айтмайды,
Барысы бизден таша, джюрек рахат джатмайды.
Ёлгенле да къалдыла, джол джанлада атылыб,
Ахлулары кетдиле, сарнау эте, сытылыб.
Сора анда бир орус юйге биз атылгъанек,
Алайдан да кетиб биз, Таласе таба баргъанек.
Тёрт джылны бир бош юйню мюйюшюнде джашадыкъ,
Джан сакъларгъа кюреше, тюрлю затла ашадыкъ.
Тютюнле кебдириучю, мюйюшледен джел тарай.
Бир уллу, мийик эди, биз да анда къалтырай.
Сора эркинлик бериб, бир юйчюкню ишледик,
Бошлукъ болуб, Кавказгъа аны да къоюб кетдик.
Мында да салдыкъ бир юй, барыбыз да биригиб,
Манга да бир ишленди мени да юйлендириб.
Бусагъатда джашайма алтынчы юйге кириб,
Джетинчи юйюм къабыр, боллукъ болур, мен билиб.
Ненча джерде джашадыкъ, джер-джерде юйле салыб,
Мен алагьа къууана, хар бири барды къалыб.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 20
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.