Latin

Дин Назмула - 18

Total number of words is 3827
Total number of unique words is 1936
32.1 of words are in the 2000 most common words
47.1 of words are in the 5000 most common words
56.9 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Чомартлыгъы уллуду, меннге къынгыр къарамаз.
Мен Сени бир ач итинг, мен сюркеле джетгенме,
Ассылыкъла кёб этиб, уяла-уяла келгенме.
ХАР ЗАТ ТАСБИХ ЭТЕДИ.
Майна гугук мийикден къычырады махтаныб,
ычырчы менича деб, не къарыуну да салыб.
ГугурУк аУузун кериб, къара, къалай къычырад,
365
Кимди менича былай, къычырлыкъ деб чакъырад.
Кёремисиз сиз мени, ойлашыб, къараймысыз,
Мени кибик узакъгъа эштдираллыкъ бармысыз?
Огъай, бил, мен болмасам, джокъду алай эталлыкъ,
Не бек кюрешсегиз да, джокъду мени джеталлыкъ.
Биреуде да джокъ къарыу, алай къайдан эталсын,
Мени кибик этерге къайдан билим джеталсын?
Ол усталыкъны Аллах къуру манга бергенди,
Сен да Аллахха къуллукъ ма былай эт дегенди.
Мен Джаратхан Иеме былай къуллукъ этеме,
Ол мени аны ючюн джаратханды, билеме.
Башха джукъну билмейме, къуру аны билдирди,
Башха тюрлю джанлагьа башха затла сингдирди.
Бири этгенни бири эталмайды кёресе,
Бёрю итча чабармы, ит тюл эсе, бёрю эсе.
Хаф-хаф дегенни къоюб, ит бёрюча улурму,
Бёрю да хаф-хаф эте, ит орнуна турурму?
Тууарла ёкюрелле, къойла да макъыралла,
Ана-бала бир-бирин англашыб чакъыралла.
Не затла дей болурла ала бир-бирлерине,
Биз билмеген тил была, къара сейирлерине.
Тилсизлелле ала деб, турабыз биз алагьа,
Кесибизча къарайбыз, дунияда бар затлагьа.
Таш-агъач да, хайуан да, джокъду тили болмагъан,
Аллах джаратхан орну тыйншлысыча толмагьан.
Бары бойсунуб Анга, тасбих этиб туралла,
Буйрукъларын бузмайын, бек ариу толтуралла.
Ала джолдан чыкъмайла, бойсунуб Иелерине,
Адамла къутуралла, базыныб кеслерине.
Бары орнун туталла, бойсунуб Джаратханнга,
366
адам
бузады , ты нгламай Ол айтханнга.
Къуру
ГОККАЧЫКЪ.
Къарачы, ол гоккачыкъ къалай ариу чакъгъанды,
Бир гитче урлукъчукъдан битиб, алай чыкъгъанды.
Къара топракъдан чыгъыб, ол кёзлени алдайды,
Бу затха сен бир ойлаш, ол сейир иш къалайды?
дяз урса чайкъалыб, тохтаусуз къалтырайды,
Къарамындан тоймазса, бир ариу джылтырайды.
Сен аны сыфатындан алалмазса кёзюнгю,
Сейирлигин айтырлай, табалмазса сёзюнгю.
Къара, аны къатында андан да ариу бири,
Ол да артха къалмайын, чайкъалад ары-бери.
Бири биринден ариу талайла да бардыла,
Ала нюрлерин тёге, чайкъала турадыла.
Хар кимни къууандыра, бир ариу чагъадыла,
Бир гитче урлукъчукъдан къаллайла чыгъадыла?
Къарачы сен алагьа, хар бири бирер тюрлю,
Хар бири да бек ариу, хар бириси да нюрлю.
Халкъгъа къууанч келтире, джер юсюн джасандырыб,
Айхай, артда къоялла, джюреклени сындырыб.
Айхай, андан не келсин, ёмюрлери къысхады,
Мууал болуб, ууалыб бири къалмай, агъады.
Кёз алдагъан нюрлери барысы тас болады,
Джер да къууатын ташлаб, мыдахлыкъдан толады.
Джер юсюне къарасанг, бир къутсуз, берекетсиз,
% ишлеге Оноучу кимди, Аны билигиз!
Емюрю кёб болса да, гоккалача болмайын,
дам Да болад мууал, джашлыгъыча турмайын.
д Л Да аныча чагъад, джаш заманы алдайды,
НЬ1Ча мууал болуб, къартлыкъ аны хорлайды.
367
Гоккала тасбих эте, къууаныб чайкъалалла,
Аллахны буйругъундан бирда чыкъмай туралла.
Адамла уа джарлыла, ала бузмай турмайла.
Къылыкъ эте, терсее, буйрукъда тюз бармайла.
Сан бирлери болмаса, джокъду орнунда тургъан,
Джаратхан буюргъанча, джашауун ал ай къургъан.
Джаратылгъан затладан - адам джарлы барындан,
Гауур адам чыгъалмаз джаханимни тарындан.
Джер юсюнде хар бир зат бизге джумуш этелле,
Ишлерин тындырсала, бизни къоюб кетелле.
Кёзюу джетсе, джангыдан энтда къайтыб келелле,
Джаз болса, биягъынлай, берекетле тёгелле.
Алай была, джыл сайын Аллах бизни сыйлайды,
Шукур эте ким билир деб Ол бизни сынайды.
Джерни юсю тебсиди, Аллах бизге къурагъан,
Иеси бизге кёрюнмей, туурабыздан къарагъан.
Джаз болса, хар джыл сайын Ол тебсисин джаяды,
Джангы-джангы битдириб, халкъ да аны джыяды.
Кими анда сыйланса, шукур эте биледи,
Кими, ала кеслери болгъан кибик кёреди.
Быланы англамагъан - ол сокъурлай ёледи,
Шукур эте билмей ол анда азаб кёреди.
ШАГЪАТЛА.
Биз турабыз хар затны джукъ билмегеннге англаб,
Бизни бла ушакъ этмей, турадыла деб, тынглаб.
Тюз англамай аланы, гюнахларын алмайыкъ,
Бизни англай болурла, биз джангылыб къалмайыкъ.
Керек кюн сёлеширле, Иелери буйрукъ берсе,
Хар кимни хапарларын бир айтчы энди, десе.
368
Бич сечмесек да ала туралла барын билиб,
Бизге Шагъат болурла, биз тургъан кюн тирилиб.
Кёрюб тура болурла англаб, билиб барысын,
Хар ким неле этгенин, хар адамны халысын.
Биз гирилген кюн ала шагьатлыкъгъа турурла,
Билмей эселе бизни, шагъат къалай болурла?
Джер юсюнде хар бир зат - топракъ, терек, таш болсун,
Бары шагъатлыкъ этер, эслеб адам сакъ турсун!
Уллукёллю болмасын, ол Кюн бетин джоярла,
Айыб ишлерин айтыб, барын ачыб къоярла!
Джукъ айталмай сейирден, тили тутулуб къалыр,
Ташасы туура болуб, Махшар Кюн бети уялыр.
Алайда ол джугъун да джашырыб къутулалмаз,
Не кюрешсе да, ол Кюн бугьунур джер табалмаз.
Ол Кюн аууз сёлешмез, анга мухур салырла,
Аякъла шагъат болуб, къолла хапар айтырла.
Къалгъан санларыбыз да болурла бизге шагъат,
Насыб болса этерле, ала бизге шафагъат.
Уллу кёллюлюк этиб, бирин кери урмайыкъ,
Джер юсюнде затланы сансыз этиб турмайыкъ.
Хар бир затны къатында биз билейик тартына,
Адебсизлик этмейик Бир Аллахны затына.
Керек джерде джарарла, шагъатла болуб бизге,
Ол Кюннге къуралайыкъ, къайгъырыб кесибизге.
Сансыз этерча, джерде бош зат джаратылмады,
Бизни уллу Атабыз джерге бош атылмады.
Ол джаннетде заманда, бизге керекли затла,
Анга туура болдула, атаб алагьа атла.
Аланы хазыр этиб, аны алай ашырды,
Кереклибизни берди, Кесин бизден джашырды.
369
Берген затлары ючюн бизге соруу боллукъду,
Ала бары дау айтыб, халкъ къайгъыдан толлукъду.
ИЙНЕК.
Майна ийнек келеди, силкиниб тири атлаб,
Сау кюнню узагъына, айланыб, кырдык отлаб.
Келеди ол чайкъала, джелини толуб сютден,
Арбазына гузаба, ашыгъыб кирди кючден.
Ол ёкюрюб джетгенди, англаб сютюн беририн,
Ол ашыгъыб сакълайды сауаргъа ким келирин.
«Сау кюнню мен айланыб, акъ сют джыйыб келеме,
Сауугъуз да, ичигиз - аны сизге береме.
Хайырланыгъыз аны - Аллахны нигьматыды,
Шукур этиб ичигиз - ол сизге рахматыды.
Ол мени сизни ючюн, хайыргъа деб джаратды,
Мен сизге джарар ючюн, сизни меннге къаратды.
Къараб мени тойдуруб, сютюмю да сауасыз,
Керек болса семиртиб, мен джарлыны соясыз.
Хансны сыгъыб кесигиз андан сют алырмысыз,
Мен сют джыйыб келмесем, аны эталырмысыз?»
Бир тамчы чыгъамыды, сыкъсанг биченни алыб?
Чыммакъ-акъ сют береди, ашатсанг анга салыб.
Ол хансланы ашаса андан акъ сют агъады,
Керексизи уа аны бир джанына чыгъады.
Ол ариу акъ сютю да, къан тамырдан айрылыб,
Джелинине къуюлад, тамыр джолланы барыб.
Майна бичен, майна хане сыгъыгъыз да кёрюгюз,
Аны эталмасагъыз, Бергеннге эс бёлюгюз!
Ким бергенин ангылаб, шукур эте билигиз,
Нигьматларын эсгериб, Ислам диннге киригиз!
Ол сютден ненча тюрлю затла этиб ашайбыз,
370
Кёб тюрлю кантла этиб, зауукъланыб джашайбыз.
Аны кибик дагьыда кёб тюрлю берекетле,
Бизни ючюн джаратды, джашау ючюн керекле.
Бу сейир ищ тюлмюдю, иги сюзюб къарасанг?!
Аныча сейир ишле кёбдюле, сен санасанг.
Аллай сейир ишледен тёрт джаныбыз толуду,
Барысы да Къудретли Бир Аллахны Къолуду.
Тёгерекде хар затха кюреш терен къараргъа,
Ол аланы джаратды къулларына джараргъа.
Аланы джаратмаса къалай джашау этерек,
Озаманда не мадар, ёлюрек да кетерек.
Джаныбызны сакъларгъа, ол Аллахны нигьматыд,
Бир бош затчыкъ джокъ мында, хар не да Аны затыд
Ала бизге джарайла, биз а кимге джарайбыз?
Дунияда хар бир затны барын талаб бошайбыз.
Биз муслиман болурбуз ол затлагьа эс бёлсек,
Ким бергенин ангылаб, шукурла этиб ёлсек.
КЪАЛАЙ СЕЙИРДИ!
Къалай сейирди джюрек, анга терен къарасанг,
Кёкню, Джерни ичине сыйындырад, англасанг.
Эки дуния да аны ичине сыйыныбды,
Игилик, аманлыкъ да ичине джыйылыбды.
Бир къауум джюрекледен игиликле чыгъалла,
Аман болсала ала, онгсузланы джыгъалла.
Бош туралмайын джюрек, дунияланы аулайды,
Ненча джерге джетеди, ненча джерге аунайды.
Кюрешиб аны ичин, сакъ болуб тазаласанг,
Ол сюйгеннге бошламай, аны тюз джолгъа салсанг,
Аны ичи джууулуб, джылтыраб кирсиз болса,
Хар заты тазаланыб, ол джарыкъ нюрден толса,
371
Ол таза кюзгюдеча хакъны ариу кёрлюкдю,
Хар нени терен кёрюб, хар затха эс бёллюкдю.
Джарыкъ юйню ичинде хар нени да кёргенча,
Джарыкъ джолну тюз барыб, сыйы была ёлгенча.
Ичинде чыракъ джаныб, ариу джарыкъ болгъанча,
Тюз джолун эркин кёрюб, джунчумайын баргъанча.
Аны къайгъысын кёрмей, кирге кючлетиб къойсанг,
Хаман кюрешиб турмай, сан этмей атыб джойсанг.
Тюрлю-тюрлю кирледен ичи толуб бошаса,
Анда нени кёрюрсе, кюзгюню тот ашаса?!
Ол джюрек джукъ кёралмаз, тюз аллында турса да,
Не зат болгъанын билмез, ол башына урса да.
Сен къарангы уруда - анда нени кёрюрсе?
Сюркеле барырса да, сен иймансыз ёлюрсе.
Къарангы болса джюрек - бютеу халкъгъа азабды,
Ол таза, кирсиз болса - миллет бары азатды.
Джарыкъ джюрекден джарыкъ башхагъа да урады,
Къарангы уа къыйынды абындыра турады.
Къара джюрек - кечеди, кече нени кёрюрсе?
Джарытхан джюрек болса, ийман была ёлюрсе.
Эй, халкъым, уян, сагъай, къара, сен тёгерекге,
Уругъа кириб турма, бир ойлаш сен ёлюкге!
Джаны болгъан, болмагъан кюрешед тирилирге,
Сен да кюреш джашауну магьанасын бил ирге!
Къарангылыкъ джукъудан, кюреш бери уяныргъа,
Джаратханны унутмай, юрен Андан уялыргъа!
ДЖЕР КИМГЕ ДА ТЕНГДИ.
Джер хар кимге да тенгди, аны кючлеб онглула,
Джарлы къауум тюртюлюб, джылайдыла онгсузла.
372
Л#ер юсюне къарасанг, бир джаны къутурады,
Бир джаны да, тёнгереб, ачдан ёле турады.
Бир джаны бек семириб, азар мадар излейди,
Бир джаныны халкъы уа, болушлукъ деб тилейди.
Бир джаны бек тойгьандан, ол къутуруб джырлайды,
Бир джаны да джарлыдан, нетейим деб джылайды.
Бирле да къутургьандан, джер этекге баралла,
Солургьа барабыз деб, анда халкъны бузалла.
Байлыкъ, рысхы эсиртиб, джеринде туралмайды,
Чибинлеген тууарча, суугъа кирмей болмайды.
Тойгьанларын кёлтюрмей, билгенлери аманлыкъ,
Хайуан кибик, хар джерде уятсызлыкъ эм зийналыкъ.
Шайтан кибик халкъланы бир-бирине этеди,
Джер юсюнде уулары къалайгьа да джетеди.
Тохтаусуз ууун ийиб, къыралланы бузады,
Хар къалайгьа джетсе да, ол мардадан озады.
Бирлени къатышдырыб, бир-бирине сойдуруб,
Кеси халкъын къутуртад, семиртиб бек тойдуруб.
Аллай заман келгенди, билгенлери ашагъан,
Ким къалай эталса да, зорлукъ этиб джашагьан.
Джукъну сыйы къалмады, халкъ адебден чыкъгъанды,
Онглу къауум онгсузну тамам тюбге джыкъгъанды.
Къарыугьа базыб тели онгсузланы теблейди,
Танка, самолёт къоймай, джолгъа салыб тебрейди.
Байлыкъ аны эсиртиб, онгсуз халкъланы къырыб,
Кертда кючюм барды деб, танкала была джырыб.
Халкъны къалай джашаргъа ол юретиб кюрешед,
Ол айтханча болмаса, дертли болуб эришед:
<<Ала> аиуан джашаугъа кёчюб - уятсыз, бетсиз болсунла!»
373
Алача болсанг сора джаханимге санаб къой,
Ала аны санайла болгъан кибик къууанч-той.
КЁЗЛЕ.
Эй, меннге азаб кёзле, тынчлыкъ бермеген кёзле!
Сизни амалтын тилим сёлешеди кёб сёзле.
Хар къалайгъа да къараб, тёгерекни аулайсыз,
Тил ни къоймайын къозгъаб, анга къайгъы саласыз.
Чыдамайын хар затны, кёрюрюгюз келеди,
Кёб адамгъа бу кёзле уллу заран береди.
Кереклисине къараб, керексизни къоймайды,
Сау дунияны кёрсе да, аны ючюн тоймайды.
Кёбюсюне ол кёзле дуния затдад эслери,
Кёз кёргеннге чабышыб, айланалла кеслери.
Сейир затлагьа къараб бир ойлаша билмейле,
Кёкде, джерде Аллахны къудуретин кёрмейле,
Сокъур болса къыйынды, кёргени да азабды,
Дуния бизни алдаргъа, шайтаннга ол бек табды.
Алай была бу кёзле халкъгъа азаб берелле,
Бир къауумла эс джыйыб, кёз бла хакъны кёрелле.
Кёзле бизге джаудула - эслеб, бек сакъ турмасакъ,
Ала сюйген затланы кёбюн кери урмасакъ.
Кёз кёргеннге терилиб, адамлыкъны унутсакъ,
Дуния малдан тоймайын, биз харамланы джутсакъ.
Халал-харам айырмай, биз хайуаннга ушасакъ,
Бир-бири хакъыбызны рысламайын - ашасакъ.
Кёз кёргенни джаратыб, ахыратны унутсакъ,
Дуния къайгъылы болуб, джол азыкъны къурутсакъ.
Ол кёзледен не хайыр дуния малдан тоймагъан,
Ёлюр кюнюн эсгериб, джутлугъун бир къоймагъан.
Сагъыш этиб хар затха, ойлашыб къарамагъан,
374
джолгьа тюзелирге, ол санга джарамагьан.
Хакъ
Kv кёзле деген бизге кёбюсюне джаудула,
Халкъ ташаны кёралмай, кёз кёргеннге аудула.
Кёзюбюз кёрген затла, ала уа кёзбаудула,
Хакъны кёрюрге къоймай, джабыб тургьан аудула.
Бу кёз кёрген затлагьа, эсинг кетиб къалмасын,
Кёзден ауунг алыныб, бир кюн бетинг уялмасын!
ЭСГЕ ТЮШЮРЮУ.
Мен кюнбатыш джанында Конзавод деген элде
Джашайма, тюбю къая, бир чегетбауур джерде.
Терезеден кюнбетге мен сагъышлы къарайма,
Джаш заман кетди менден, энди неге джарайма.
Кюзгюдеча хар неси, бир аламат туурады,
Алай ары къарасам, мени къозгъаб турады.
Эсиме тюшед мени анда къойчу заманым,
Бир таякъны да сюйреб, къой ызындан баргъаным.
Сюрюу да бир джайыла, бир тохтаргъа унамай,
Мени хаман чабдыра, джарашыб тынч отламай.
Ала рахат турсала, мен да дуббурдан къарай,
Алай джерге таяныб, туураларындан марай.
Озаманда ойлашыб, шукур эте билмедим,
Джаратхан Аллахымы ашхылыгъын кёрмедим.
Аланы Аллах бизге, саугъа этиб бергенин,
Шукур эте ким билир деб, Ол сынаб кёргенин.
Аланы бири кибик, джукъ англамай айландым,
Энди уа мен тюшюнюб, ол затлагьа ойландым.
Энди ары къарасам, кёб сагъышла келелле,
Мени кибик былайын бурун кимле теблелле?!
Бизнича, бу сыртланы къайсы халкъла аулалла,
а ташайыб кетиб, сыртла рахат туралла.
375
Бу сыртла эм бу джерле, къаллай бир адамланы
Ашыргъан болурла деб, къаллай бир хайуанланы.
Ол сыртлада биргеме айланнганла кетгенле,
Сыртла джашнаб туралла, ала уа не элтгенле?!
Бу сыртланы бизге да этерлери алайды,
Мынга сени акъылынг, эй, Абюсюб, къалайды?!
Бу бетле, сыртла ючюн къаллай бир къан тёгюлдю,
Ала ючюн бурунда неллей бир адам ёлдю?!
Ненча къырал чек салыб, бу джерлени юлешди,
Тарт-соз этиб аланы, неллей бир халкъ кюрешди.
Джаш заманда ол акъыл меннге келе билмеди,
Джашлыкъ - ол телиликди, Абсюб джукъну кёрмеди.
Ол сыртланы юслерин энтда кимле теблерле,
Бизле кетиб бошаргъа, ары кимле келирле?!
Ол джерледе кютюлюб, малларыбыз келелле,
Кюн узуну айланыб, акъ сютлерин берелле.
Хар ким аллына къараб, малый тагъыб саууады,
Англаб шукур эталсакъ, къаллай рахмат джаууады.
Ма бу сагъышла мени акъылымда ойнайла,
Кюнбет таба къарасам, ол оюмла къоймайла.
САГЪЫШДАН ТОЛУБМА.
Ал джанына сагъышдан толубма, мен нетейим?!
Аллахыма таяныб, кечмеклигин тилейим.
Бек къоркъуулуду ишим мени Сен бир кечмесенг,
Джюрегим бек къайгъылыд, рахматынгы этмесенг.
Не этерге билмейме, гюнахлагьа ташайдым,
Мен кесимден тюнгюлюб, энди Санга ышандым.
Мен ажымсыз билеме Сенсиз мадар болмазын,
Сен кечиб къарамасанг, бир киши къутулмазын.
376
. этген къуллукъчугьум, къарыусуз зат болгъанын,
КъуРУ Сени рахматынг, ол джаннетге салгъанын.
]у[ен кюрешген къллукъчукъ ол мени къутхармазы,
£ еН рахмат этмей, киши джаннетлеге бармазы.
уллукёллюлюк тутса, къуллугъу джарамазы,
Джаратхан Аллах анга не аз да къарамазы.
Ол къылыкъ белгилиди ибилисден чыкъгьаны,
Ол къылыкъны сингдириб, ол кёблени джыкъгъаны.
Ол анга къарамайды, уллукёллю эталса,
Уллу къууанч этеди муратына джеталса.
Джюреклеге сингдириб, ууун салыб кюрешед,
Кесича этерге деб, кече-кюн да эришед.
Муслиманда дыгалас - Иесин разы этерге,
Къыямат кюн уялмазча, мындан алай кетерге.
Кесин мийик кёрмейин, халкъдан тёбен кёрюрге,
Аллахын разы этиб, насыб джолда ёлюрге.
Аллах сюймеген ауруу, ол къаныма киред деб,
Джюрек тынчлыкъ табмайды, ол джаныма сингед деб.
Озаманда не хайыр барысы кюйюб къалса,
Иблисни къуллугъуча, бары джараусуз болса.
ТУБАННГА СЕКИРГЕН.
Бир джол мен Минги Тауну тюбюнде джылы суугъа,
Саулукъ излей баргъанем, кёзюм къарай джашаугъа.
Арабызда бар эди бир огьурлу, тынч киши,
Аллахха къуллукъ этиб, хош туруу эди иши.
Тышлы тонну да кийиб, ол къырдышда таяныб,
Киши была сёзге да кюрешмейин къатышыб.
Кеси малкъардан эди огьурлу, джууаш адам,
Андан бек илешмезем, ариу болса да атам.
Сора бир кюн мен анга сордум, ойнаргъа излеб,
377
Ким секиргенд амманы мамукъ тёшегине деб.
Къарачайла айталла малкъарлы секиргенд деб,
Малкъарлыла айталла къарачайд секирген деб.
Тюз адам кёрюнесе, тюзюн бир айт сен меннге,
Тюзюн билирим келиб сорама аны сеннге.
Сора ол манга бир таб, сейир джууаб бергенед,
Бир ётюрюкню къошмай, ол ма былай дегенед:
«Оллахи, къарнаш аны, мен кёзюм бла кёргенме
Десем, алдарма сени, кёб ёзеннге киргенме.
Ал ай а къарачайлы секиргенд деб эштгенме!»
Деб ол мени хорлады, мен да симсирегенме.
Артда бир джол къонакъгьа мен Малкъаргъа баргъанем,
Сагьид деб бир шохума, ол хапарны айтханем.
Ол да ышармай, кюлмей, тынгылаб туруб анга,
Бошадынгмы къарнаш деб, сорду сора ол манга.
Хо, дегенимде мени ол къарады кёзюме,
Ары дери бёлмейин, тынглаб туруб сёзюме.
Сейир джууаб берди ол, бир ойлаша билгеннге,
Тынглаб, эсине алыб мыйысына киргеннге.
Былай джууаб бергенед, ол бек сейирсиндириб,
Бир да бир таб айтханед, кеси таукел, силкиниб:
Оллах, къарнаш, мен билген - ачыкъ айтайым санга.
Хар ким кеси билгенча, секре болур тубаннга,
Мен ажымсыз тубаннга секиргенни айтайым,
Ол ким болгъанын санга бусагъат англатайым,
Не Джаратхан Аллахын, не адамын танымай,
Бирле ёлюб кетелле, джашаудан джукъ англамай,
Ма ол къауум тубаннга секиришиб кетелле,
Хайуан кибик джашайла, хайуан кибик ёлелле».
378
СЕЙИР ТЮЛМЮДЮ?!
Къалай сейирди миллет, аны иги сынасанг,
Къалай тутхучсузду халкъ, терен сюзюб къарасанг!
Устазымы сёзлери эсиме кёб тюшелле,
Ала джюрекни къоймай инджитиб кюрешелле.
Кесине керек кюн халкъ омакъ-омакъ сёлеше,
Кукалана, бетсине, хар ким была келише.
Аягьынг таяр-таймаз, барысы унутула,
Не игилик этсенг да, узаймай къурутула.
Яхъя устазымы да сыйын кёралмай элле,
Къартлыгъында сан этмей, джюрегин къыйнай элле.
Кёлкъалдысын ол манга чыгъындырыучан эди,
Кьыйналса, мыдах болуб, аз-аз айтыучан эди.
Хар нени да ичинде тутаргьа сюе эди,
Инджилсе да хар неге ол иги тёзе эди.
Джер-джерге элте элле, сау заманда кёзлери,
Керек болгъан заманда ауазы эм сёзлери.
Артда мыдах этдиле, аны сан этмей къоюб,
Бек кёбле адамлыгъын къоялла алай джоюб.
Барсам, ол кеси джангыз туруред, адам кюсей,
Энди къачан келирсе, дей эди, адам излей.
Сан бир адам болмаса, хазна киши бармай эд,
Хаман бидгьа болмаса, баргъан джукъну сормай эд.
Кесине керек кюнде адамны багьалатыб,
Сора артда сан этмей, къалай къояды атыб?!
Сора ол адаммыды, керек кюнюнде джокълаб,
Онгсуз кюнюнгде сени сан этмей къойгъан, джукълаб?!
Муслиманмыд сора ол, анга керек заманда
Сени джокълаучу болуб, омакъланыб хаманда,
Артда къулакъгъа алмай, адамны атыб къойгъан,
379
Ийманын, адамлыгъын эм кеси сыйын джойгъан?!
ДЖУУУКЪЛАГЪА.
Уллу Аллах биреуге динден бир билим берсе,
Ол анга сормай къоймаз, Аны аллына келсе.
Терс затны кёре туруб, тынглаб къойса, айтмайын,
Ол Кюн ол джууаблыды, къойса джан аурутмайын.
Къолдан келиб айтмаса, ол да фарыз кибикди,
Буйрукъну этмей къойса, ол азабха кирликди.
Эм бек борчу айтыргъа ахлусуду Къуранда,
«Кесинги эм ахлунгу сакъла», - дейди, Ол анда.
Биз къалгъанбыз оюннга, тынглаб турсакъ джарамайд,
Не этерге билмейбиз, бизге киши къарамайд.
Даулашыб тебрейле деб, къоркъабыз джукъ айтыргъа,
Сюймейле тауба этиб, Бир Аллахха къайтыргъа.
Бир затчыкъны сен айтсанг, аладан къоркъа туруб,
Хо дерге унамайла, сени была дау къуруб.
Сени уллукёллюге, махтанчакъгъа санайла,
Мыдах этиб, тынгламай, джюрегинги къыйнайла.
Къыйналмайын не этгин, ким да сюед ахлусун,
Джаннетли болурларын, биз излейбиз барысын.
Мен сюймейин айтханча, джукъ айтсанг ушатмайла,
Манга сууукъ къарайла, тюзюне англамайла.
Ала умут этгенча, биз болуб къалалмайбыз,
Не айтсала да хо деб, гюнахха баралмайбыз.
Бир Аллахны затында хо деб барсанг, джарамайд,
Терсни, тюзню айырмай, Уллу Аллах къарамайд.
Терсни, тюзню айыр деб, билим берсе, береди,
Аны ючюн дунияга алимле джибеди.
Тыш адамлада барды айтсанг, сюйюб тынглагъан,
Билгенибизден айтсакъ, къулакъ салыб англагьан.
380
Тыш адамладан къоркъуб, юйге кириб къалгъанбыз,
Джамагъатдан айрылыб, биз гурушха алгъанбыз.
Юйде да не этейик, бизни киши англамайд,
Биз айтханнга сан этиб, хазна киши тынгламайд.
Кеслерин тюзге санаб, биз тюзбюз деб туралла,
Хакъ айтылса тынгламай, аны кери уралла.
Тышында да юйде да къалмагъанд орун бизге,
Сагъыш этиб къарасанг, джашагьан джерибизге.
Динден ушакъ этерге, бир эрикген кюнюнгде,
Барыб анда Аллахны сагъынышыб кетерге.
Джюрек мыдах болгьанды, адамладан кёл къалыб,
Къуру дуния ушакъды алагьа барсанг, салыб.
Джашлары, къызларыды къайгъылары аланы,
Ала бизге айталла хапарын быстырланы.
Чириб къаллыкъ затлагьа ала мыллык атханла,
Джаратханны унутуб, дуния малгъа батханла.
Аллахны буйрукъларын сан этмейин бузалла,
Адетлеге уа къошуб, узун этиб созалла.
Адетни бузмаз ючюн, шериятны бузалла,
Харам была эришиб, бир-бирлерин озалла.
Бир Аллахны фарызын бир джукъгъа санамайла,
Ол буюргьан затлагьа, эс ийиб сагьаймайла.
Аллахдан, динден алгъа адетлени салалла,
Акъыл юретиб санга даугъа кириб къалалла.
Ауузунгдан сёз чыгъармай, ала хорлаб кетелле,
Бир-бири бла эришиб, харамланы этелле.
Табалла ала сылтау, харамны этселе да,
Аллахны буйругъундан терсейиб кетселе да.
Айталла санга: «Айхай, алайсыз болмайды, - деб, Айхай, халкъча болмасанг, ишинг да толмайды», - деб.
381
Алай айтыб хорлайла сени джууабсыз этиб,
Ма ол адетди - хар ким терсейиб баргъан, кетиб.
Эришдириб аланы бир-бирине къаратыб,
Къыздырыб барад шайтан бир-бирлерин маратыб.
Дуниягъа къаллай бирни чабса, аллай бирни да
Этед шайтан айтхандан ол аллай бир кирни да.
Аман къыйын болгъанды баш сакълагъан аладан,
Бек къоркъуугъа тюшгенбиз, фитна келед баладан.
Ала халкъдан ыйлыгъыб, харамланы этелле,
Алай была аджашыб, динден чыгъыб кетелле.
Ол этгенча этмесенг, боллукъ тюлдю, дейдиле,
Кукаланыб, разылыкъ миллетден излейдиле.
Я Аллахым, Сен сакъла, къутхар бу джаннган отдан,
Бир къууанч да бер бизге, кюн чыкъгъанча булутдан!
АЛЛАХНЫ СЕЙИР ИШИ.
Динсизликни джайыучу Москва динни джаяды,
Дин китабланы миллет энди андан джыяды.
Тюрлю-тюрлю китабла энди анда чыгьалла,
Муслиманла аланы бек къууаныб алалла.
Джыйырма джылны алгъа дин китабла толур деб,
Ким акъыл эте эди, Москва алай болур деб.
Дин бла джау болуб тургъан ол Москвады демезсе,
Аллахны иши сейирд, не этерин билмезсе.
«Сау дунияны башына динсизликни джаяма,
Ол халкъны бузуб турад, динсизликге джыяма», Деб хаман джетмиш джылны халкъны къанындан динни
Ол къурутуб кюрешди, къоймай ийманны, тинни.
Джаратыучу джокъду деб, межгитлени да оюб,
Уллу къарыу салгьанед, кёб миллетлени джоюб.
Алай а Аллах къралны кеслерине чачдырды,
382
Сууиу аллын ачханча, динни аллын ачдырды.
дллахны ол ишине уллу сейир болама,
Халкъларын сынар ючюн этеди деб, турама.
Тыш къыралла динсиз деб, бек айыб эте элле,
Запад эм Америка къаты кюреше элле.
Къычырыкъ-сыйыт этиб, радио бериб тураед.
«Сюйгенни тыймайма - деб, бу да башын алаед -
Халкъыма англатханма, бош болгъанын дин деген,
Сан бирчиги болмаса, джокъду аны излеген»,
Деб алдау-чулдау этиб, кюрешеед баш алыб,
Ала да ийнанмайын, мынга бедишле салыб.
Американ патчахы Рейган деб бир бар эди,
Джюреги мынга дертли ийнанмай тура эди.
Ол звёздные войны деб, бир амалны табханед,
Аны была къоркъутуб муну джанын алгъанед.
Кёктюн келиб, къоркъутуб, мен онгунгу алайым,
Айтханны англамайса, энди къайгъы салайым.
Нёгерлери ол ишге таукел болмай, унамай,
Сёлеширге керекди деб, окъгъа-тобха чабмай.
Рейган салгъан планны къабыл этмед конгресс а.
«Не может быть с дьяволом никакого компромисса» Деб, джууаб берди Рейган. Ол кетмейди эсимден.
Аллахны иши сейирд, бары болад Кесинден.
Дагъыда айта эди ол «империя зла» деб.
Дагъыда къоша эди «сосредоточие зла» деб.
Алай-алай аманны ол тохтаусуз къуя эд,
Сау дуниягъа къычырыб, муну бетин джоя эд.
Энди къарасанг анга, ол Москвады демезсе,
Керек болса дин китаб, табмайын инджилмезсе.
Москваны сейирлиги ол болду, англагъаннга,
383
Эсин ийиб алагьа дин къайгъысы болгъаннга.
Аллахны ол ишине шукурла этебизми?
Ийман-дин бош болду деб, къууана билебизми?!
Уллу Аллах дунияны ары-бери бурады,
Алай была Ол бизни хаман сынай турады.
Бу дуния тюрленсе да, керти ийманы болгъан
Аны ючюн тюрленмез, дининде бегиб тургьан.
СТАМБУЛДА.
Мен бир джыл Стамбулгъа къонакъ болуб баргъанем,
Талай мийик межгитде талпыб намаз къылгъанем.
Бир ариула, сейирле, ичлери бир эркинле,
Кёзлерин алалмайын, къарай элле киргенле.
Межгитледен тоб-толу, тёгерекге къарасанг,
Минарала кёрюне, орамларында барсанг.
Кече болса, барысы джаныб кенгден кёрюне,
Къарамындан тоймайын, эсинг кетиб нюрюне.
Азан таууш зынгырдай, барысындан биргелей,
Сау шахарны толтуруб, тёгерекден келгенлей.
Барысына къууанчлы джер-джерине айландым,
Шахарланы барындан Стамбулну сайладым.
Сейир болуб мен анга, джюрегим кёлтюрюлюб,
Туристле да тоб-толу джюрюелле юрюлюб.
Император ишлетген Ая-Софьягъа бардыкъ,
Анга бек сейир болуб, туурасындан къарадыкъ.
Талайда куполлары, тёрт мийик минарасы,
Иги кесек бар эди, хар бирини арасы,
Биз ачхачыкъла тёлеб, къагъытчыкъла да алыб,
Ашыгъыб ары кирдик ичин кёрюрге талпыб.
Мийиклиги элли беш метрден артыкъ эди,
Ичи да туристледен сыйынгысыз тыкъ эди.
384
Башы купол джабылыб, толу эди суратдан,
Христианла табыныучу, тюрлю-тюрлю хар затдан.
]у{услиманла алайын артда хорлаб алгъанла,
Суратлагьа тиймейин, юсюн джабыб къойгъанла.
Энди бери ачханла, музей этгенле аны,
Саны-санауу болмай, кёрюрге баргъанланы.
Сейир тамаша эди къарасанг, хар къалайы,
Христиан динни центри болуб тургъанд алайы.
Босагъасы бир къалын акъ мрамордан эди,
Ашалыб, чунгур болуб, джукъарыб тура эди.
Сора межгитни музей нек этгенле дерсе сен,
Ансыз да межгит деген толу эди дейме мен.
Башха миллетден къалгъан межгит была турмайыкъ,
Кесибиз да ишлейик, биз айыблы болмайыкъ,
Деб ишлелле ариула, андан эсе уллула,
Аны халкъгъа сейирге, къарасын деб къойдула.
Константин ишлетгенд деб, аны эртде заманда,
Ата-Тюрк музей этди, ол багьалыд хаманда.
Эм башында мийикде «Аллах» деб тура эди,
Куполну арасында ачыкъ, бек туура эди.
Тёрт мюйюшде тёрт уллу асхабланы атлары,
Абу Бакар, Умар, Осман эм Алий деб хатлары.
Ары къарасанг ёрге, бары ариу кёрюнюб,
Бир къалын къабыргъа бла - ичи эки бёлюнюб.
Андан чыгъыб сора биз, уллу музейге бардыкъ,
Тамаша затла толу, сейир болуб къарадыкъ.
Арбазы уллу, эркин, Топкапи деб атына,
Ачхачыкъ тёлеб кирдик, къараргъа хар затына.
Бёлюм-бёлюм бир узун, бошалыргъа унамай,
Бирем-бирем тебредик къараб, толу англамай.
385
Хар бёлюмю бир тюрлю, эрикмей къараб барсанг,
Бири-биринден сейир, иги эслеб къарасанг:
Буруннгу патчахланы тахталары салыныб,
Таджлары, кийимлери, бары ариу тагъылыб.
Сейир-тамаша болуб, къарай-къарай барды къ биз,
Бир бёлюмге джетгенлей, бир таууш англадыкъ биз.
Не затды бу таууш деб, анга иги тынгласакъ,
Биреу Къуранны окъуй, ары кириб къарасакъ.
Мияла бла бёлюнюб, къыйырда мюйюшчюкде,
Тохтаусуз Къуран таууш барады ол юйчюкде.
Бир Аллахны китабын биреу аллына алыб,
Созуб бир ариу окъуй тураед, макъам салыб.
Бир-бирин ауушдура, кече-кюн да бёлмейин,
Окъулады дедиле, арыу-талыу кёрмейин.
Туристле уа топ-толу къралланы барындан,
Къыйналыб кирдик ары адам кёбню тарындан.
Аны ичинде башха сыйлы бёлюмге кирдик,
Бютюн да бек сейирни сора алайда кёрдюк.
Аида уа бир кёб затла - файгъамбарладан къалгъан,
Джер-джерледен джыйдырыб, патчах алайгьа салгьан.
Ариу тизилиб къалын мияланы артына,
Сейир болуб къарадыкъ биз аланы барына.
Эм биринчи джазылгьан къуранланы бирине,
Къараб къалдым юсюне, анга бек сейирсине.
Халиф Осман асхаба чыгъаргъанды басмадан,
Деб хапар эштиученем бир къауум адамладан.
Эсде болмай тургъанлай, бир тюрлю болгъан эдим.
Не айтыргъа билмейин, сирелиб къалгъан эдим.
Кёзюме ийнанмайын, мен джангыдан къарадым,
Джазыуун кёргенимде, мен ажымсыз англадым.
386
дны къатында сора тёрт лампочка бар эди,
Хар биринде бир джоббу тюкчюкле тура эди.
Мухаммад файгъамбарны сакъалыны тюклери,
д еб джазылыб аланы салыныб эд, тюблери.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 19
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.