Latin

Дин Назмула - 15

Total number of words is 3841
Total number of unique words is 1970
31.3 of words are in the 2000 most common words
47.7 of words are in the 5000 most common words
57.6 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Ач болад деб, ауруйд деб, джюрек къайгъыра хаман,
Аны къатын сакъларгъа керек бола хар заман.
Анга ёре тургъанлай, аурусанг, къыйналсанг да,
Анга эсинги бёле, ары-бери, чыкъсанг да.
Кереклиси болад деб, къайгъы этгенлей анга,
Кюндюз-кече, хар заман тынчлыкъ бермей ол санга.
Анга къууанч болалла, ол тебресе ышара,
Атламчыкъла атласа, джюрюдю деб ышана.
Бир джыгьыла, бир къоба, къычырыкъ эте джылай,
Бир кесекден унутуб, сора ол ойнай, джырлай.
Ол сёлеше тебресе, харифлени англатыб,
Джарты-къурту сёзлеге, адамланы тынглатыб,
Тилсиз болмагьанына, ол да болад бир къууанч,
Сабий заманы аны хар кимге болуб джубанч.
Сабийлеге къошулад, юйден чыкъса эшикге,
Ары дери джюрюмей, саладыла бешикге.
Сабийле бла айланад, ол эте уруш-тюйюш,
Алада къылыкъладан алад кесине юлюш.
Кимле была джюрюсе, алай болад къылыгьы,
Алагьа ушаб къалад аны да адамлыгъы.
Алай была ол ёсе, уллу бола акъыртын,
Не кёрлюгюн билмейди, ол джашаууну артын.
Ол сынамгъа туугьанын англамайын турады,
Тюрлю оноула этиб, кёб умутла къурады.
Киреди ол джашаугъа, умуту терен болуб,
Ол хазна кёралмайды, аны мураты толуб.
Джашау тебрер кюрешиб, муратына джетдирмей,
Умут этген затларын ол хазнасын этдирмей.
Адам хаман игини джоралайды башына,
Бютеу юйдегисине, къызына эм джашына.
302
Алай болса да дуния кёбюсюне джылатад,
Биз къартлыкъгьа джетерге, джашау бизни арытад.
Не кёб сагъыш этсенг да, табалмайса къууанчын,
Хар кимге ол теджейди хыйла, фитна джубанчын.
Байлыгъы да къайгъыды, бир-бирде уа аджалды,
Къаллайны да ашыргьан, бу дуния бир таджалды.
Байлыкъгьа чабышханла, аны къоюб кетелле,
Башхала келиб артда, тамам алай этелле.
Келелле эм кетелле, дуния барын бошайды,
Ол барын артын этиб, кёл кенгдире джашайды.
Келген кетмей къалмайды, къайда дунияда къалгъан,
Муратха джетиб, мында этген умуту толгъан?
Кече джатсанг эртденнге не боллугъун билмейсе,
Эртден кетсенг да хазна, сен къууаныб келмейсе.
Бир джол къууандырса да, бир джол этеди мыдах,
Къалай да болалмайса бу дуния была татах.
Къыйынлыкъла туралла тёгерегингден мараб,
Таб тюшгенлей тутаргъа, ала сымарлаб къараб.
Хан эсенг да джибермез, тюлдю сени къоярыкъ,
Дуниягъа сингиб кетме, олду бетни джоярыкъ.
Дуния деген адамны алдауукъчу джаууду,
Терилтиб аны, алдаб тутуучу бир аууду.
Джюз тюрлю хыйла была алдаб сени къаратыр,
Кёбюсю, керексизге ол чабдырыб арытыр:
«Сен бай болугъа кюреш, артха къалыб кетмейин,
Кече-кюндюз да кюреш, эринчеклик этмейин.
Къарачы сен аны къаллай юйлери барды,
сеники уа гитчечик, ичлери да бир тарды!
Эй, алан, иги къадал, сен хомух болма, эриш,
Къалгъанлагъа оздурсанг, ол болур санга бедиш.
303
Мазаллы юйле ишле, айтылсын сени атынг,
Къызларынгы бер эрге, джашларынга ал къатын!
Элде болмагъан бир юй, халкъны кёзю къарарча,
Бир-бирине айтышыб, сейирсиниб махтарча!»
Алай-алай минг тюрлю ол бизге буйрукъ беред,
Эсде болмай тургъанлай, ёлюм аджалы келед.
Чабыб-джортуб кюрешген, кече-кюн деб къарамай,
Багъалатхан дуниябыз, къалад джукъгъа джарамай.
Билир аны багъасын къартая тебргенде,
Неда дуниядан хайыр кёрмей, ёлюб кетгенде.
Озаманда ангылар дуниягъа терилгенин,
Джалгьан затха алданыб, ол аджашыб кетгенин.
Болур болгьандан сора, ол джукъудан уяныр,
Барына сокъураныб, Аллах аллында уялыр.
Джан берген заманында ол ангылаб къайытыр.
«Я, Аллахым, ызыма Сен бир къайтар! деб айтыр,
Дунияда мен джангыдан бир джашасам къайытыб,
Ол ётюрюк дуниягъа къоймаз эдим алдатыб.
Аллахыма этерем, баш кёлтюрмейин къуллукъ,
Бой салырем Иеме, излемейин уллулукъ.
Къарамазем дуниягъа алтын болса, бурулуб,
Дунияны юсю ауду - тургъан бизге къурулуб.
Ол къалады бошалыб, кёк джашнагъанча, эрлей,
Адам а кюрешеди тырнакълаб, ёрге ёрлей.
Ол джыкъмайын къоймайды, не ёрлесенг да ёрге,
Сора мында ким къалыр, халкъча кирмейин кёрге?
Бу дуниядан файда джокъ, бары джалгъанды, ийнан,
Ол тар джерде уа бизге керек болады ийман.
Ол кюн бизге джарарыкъ - Аллах ючюн къуллукъду,
Мында Аллахдан уялгъан, анда рахат турлукъду.
304
Ол кюннге ким къуралса, ёлюр кюнюн ангылаб,
Аллах къарамай къоймаз, ол турмасын тынгылаб.
Биз Аллахха къайтайыкъ, тауба этиб, эртдеден,
Джарашайыкъ тюз джолгъа, сокъураныб кертиден.
Муслиманма деб аууз, къуллукъ этмей турмайыкъ,
Ол алдауукъ ийманды, джалгъан динни тутмайыкъ.
Аллай адамны эси бу дунияны сайлайды,
Джашауну багъалатыб, анга джюрек байлайды.
Джюрек нени сайласа, Аллах аны береди,
Джюрек къайры аугьанын, Ол бек ариу кёреди.
Биреу Къуран окъуса, адамлагьа махтаныб,
Къалай ариу окъуйд деб, айтсала деб, тахтаныб.
Неда намазын этсе, ол миллетге кёзбаугъа,
Аллахыны аллында башы къаллыкъды даугъа?
Башха къуллукълары да - бары алай боллукъду,
Ниети тюз болмаса, ол джараусуз къуллукъду.
Къуллукъ этген заманда адамланы алдагъан,
Халкъгъа кёзбаула этиб, элден махтау сакълагъан,
Ол адамны акъылы Аллахындан башхадад,
Тауба этиб, джангыдан келтирсин ол шахадад.
Сен биреуге махтаныб, субайлыкъ этгенликге,
Элни кёлюне джетиб, махтаныб кетгенликге,
Нек керекди берирге Аллах санга сууаблыкъ?
Сууаблыкъны орнуна башынг болур джууаблыкъ.
Ниетинде не болса, Аллах аны берликди,
Таза ниетли адам - джаннетлеге кирликди.
Файгъамбарыбыз айтды бир сыйлы хадисинде:
«Къыямат кюн алырынг - бар затды ниетингде».
Ниетде не бар болса, хар адам аны алыр,
Аллах ючюн болмаса, Ол аны отха салыр.
305
Аллах сизге сыфатха къарамайд къаллайды деб,
Ариумуду, эршимид огьесе баймыды деб.
Алай а Ол къарайды джюреклени ичине,
Дунияда джашауунда аны этген ишине.
Къыямат кюн Махшарда олду аны табары,
Джюреклени ичлери, ачыкъ боллукъду бары.
Ол кюн кёрюнюб къалыр ичинде не бар эсе.
Джаханимге барыр ол джюреги кир, тар эсе.
Ахыр сюдю адамны джюрекге кёре болур,
Джюреги таза болгъан, ол азабдан къутулур.
Аны ючюн ниетни тазалайыкъ энди биз,
Тыш джанына эс бёлмей, ниетге къарагъыз сиз!
Эй, Аллахым, таза эт ичими, ниетими,
Къыямат кюн аллынгда Сен уялтма бетими!
ШОХЛУКЪ.
Шохлукъ, сюймеклик болса, дин-ийман да болады,
Ол экиси болмагъан динден къуру къалады.
Не къадар дин тутса да, сюймеклиги болмаса,
Ол дин къабыл болмайды, халкъгъа джан аурумаса.
Иги джюрек излейди хар заманда шохлукъну,
Аман джюрек илешмейд - излейди ол джаулукъну.
Кир джюрек ышанмайды, сен не таза болсанг да,
Ичи аман ийнанмаз, кёзге тюрте турсанг да.
Аллай адамны къаны къайгъы излеб турады,
Ол аманнга ууланыб, хаман джаулукъ къурады.
Ол адамда биреуге аз да сюймеклик болмаз,
Халкъгъа аманны къуймай, джюреги хош туралмаз.
Не табханын да къуяр, терсге-тюзге къарамаз,
Сюйюб ауаз айтсанг да, бир джугъуна джарамаз.
Не къадар сен сюйсенг да, ол сени эрши кёрюр,
306
Ичи къайнаб, джау болуб, сени сюймейин ёлюр.
Сен игилик излесенг, ол излер сеннге джаулукъ,
Неда аманлыкъ теджер, теджесенг да сен саулукъ.
Ичи таза болмагъан, шох болуру келирми,
Сюймеклик болуб анда, сеннге джылыу берирми?
Ичи чыгъана болса, чанчылмайын къалырмы,
Онгсузну джазыкъсыныб, аны кёлюн алырмы?
Аны ичи кир болса, ол бери чыкъмай къалмаз,
Не кёб сен кюрешсенг да, ол къылыгъындан таймаз.
Болурму андан файда джашауда бир кишиге?
Ол игилик кёргюзмез эркекге, не тишиге.
Ол кеси да джау болуб, хар кимни да джау этер,
Аны зараны, ууу саулай элинге джетер.
Ичи кир эсе джюрек, ол къуру кирни джыяр,
Ол кишини джаратмаз, хаман аманны джаяр.
Шохлукъну уа излейди, джюреги болгъан таза,
Анда сюймеклик болуб , халкъ джашайд анга база.
ОЙЛЛШЫУ
ДУНИЯ.
Бу дуния джаратылды бизни сынаб къараргъа,
Ким къаллай джолну сайлар деб Аллахым мараргьа.
Бир-биринден айрыргъа акъыллыны, телини,
Сокъур была сауну да, джахил была алимни.
Къарангы бла джарыкъны, ёлген была эм сауну,
Аллахны шоху была, мунафикъни эм джауну.
Хаух дуниягъа алдатхан - ол саналад телиге,
Халкъ аллында, оноу этсе да сюелиб элинге.
Къуру бюгюнюн кёрюб, тамблагьа эс бёлмеген,
307
Ойлашыб эм къайытыб, тауба этиб ёлмеген,
Джаратылгъан затлагьа къараб кёзю кёрмеген,
Алагьа Ие излеб, эсин бёле билмеген,
Ол адам да саналад джукъ кёрмеген сокъургъа,
Саулай бары джашауун кюрешсе да окъургъа.
Ол окъуудан не хайыр, ол тубаннга иеди,
Хаух дуниягъа окъуйду, дуния анга сингеди.
Ол окъууну окъуйла бу дунияда джашаргъа,
Кеслерин къыйнамайын, ишлемейин ашаргъа.
Ишлемейин ашагьан, биреунюкюн ашайды,
Къара халкъны ишлетиб, аны была джашайды.
Бу адам хакъыды деб, ала къоркъа билмейле,
Табханларын алалла - халал, харам демейле.
Эслеб джолгъа чыкъмайла, джолну сайлай билмейле,
Аджашабыз деб къоркъуб, акъылларын бёлмейле.
Къарангы кечедеча ала кетиб баралла,
Бара барыб абыныб, сокъураныб къалалла.
Неллей бир халкъ барады, джолун кёрмей, аджашыб,
Сокъурлача, билмейин, джахил джолгъа джарашыб.
Сагъыш этмей тамблагъа джашауну ал джанына,
Къуру бюгюнню кёрюб, дуния сингиб къанына.
Бир джукъ табса болады, къайдан тюшсе да тюшсюн,
Ол алгъаннга санайды бу дунияда юлюшюн.
Ол анга къууанч болуб, халал-харам демейди,
Гюнах, сууаб болса да, ахратны исдемейди.
Ол ёлюрге къоркъмайды, биреуню хакъын ашаб.
«Ахратда не айтырма, харамла была джашаб?»
Андан сокъур болурму, бу затланы кёрмесе?
Андан тел и болурму, алайгъа эс бёлмесе?!
Биреуню хакъын ашаб, ол къалырмы къутулуб?
308
Д ллахы ны аллы нда, би л си н , къалыр тутул уб.
Адамны аманласа, сыйы была кюрешиб,
Кесин тыйыб тохтамай, нафсы была эришиб.
Атла-бетле атаса, биреуню ол сындырыб,
Кеси кёкден тюшгенча, адамлыкъны тындырыб.
Ол да адам хакъыды, анда джууаб берликди,
Хар бирибиз билейик, ол кюн бизге келликди.
Адамны къанын тёкген неда ачытхан этин,
Сёгюб аманлаб аны, джойгьан биреуню бетин.
Бу затладан бири да тюлдю сорулмай къаллыкъ,
Къыямат кюн махшарда, бармыд башын алаллыкъ?
Ол кюнюне, алайгъа сагъыш этмеген адам,
Тели болмай не болсун, ол къуруду акъылдан.
Бюгюн кенгде бошланыб, не сюйсенг да этесе,
Тамбла аланы алыб, одуниягъа кетесе.
Мискъала зарра чакълы этгенинги барын да
Ол кюн анда кёрлюксе, джюрегинги халын да.
Адамгъа эм хайуаннга, къуртха эм къумурсхагъа,
Муслиманнга, гяуургьа, къарачайгъа, орусха,
Этгенингча барлыкъды Бир Аллахны аллына,
Хар кимни этген заты берилликди къолуна.
Анда базманны къуруб, гюнах-сууаб чегерле,
Ол тюзлюкню базманыд, аны бла ёлчелерле.
Терсни, тюзню чегерге къуралгъанды ол базман,
Андан къутулурма деб, кесинге алай базма.
Улху адет джюрюмез, болмаз алыу не бериу,
Къуру ол кюн боллукъду бизге тюзлюкню кёрюу.
Хар кимни этген иши базманында чегилир,
Кимни къайры барлыгъы озаманда билинир.
Иги иши кёб болуб, ол хорласа базманда,
309
Рахат болуб джаннетде къууаныр озаманда.
Аллахы разы болур, ол да болур Аллахха,
Разылашыб экиси, башы къалмаз палахха.
Аман джаны дженгсе уа, гюнахлагьа боялыб,
Джаханимге буйрулуб, бети къалыр уялыб.
Ол кюн бек сокъураныр, ол этген затларына,
Аллахына джалбарыб, кеч деб талер барына.
Ийманы бузукъ адам, ол джаннетге киралмаз,
Аллахы кечиб аны, ол джаннетни кёралмаз.
Аз да ийманы болгьан, ол бир болджалны турур,
Азабын чегиб бошаб, ол джаннетге къутулур.
Бюгюн мында этейик ма ол кюнню оноуун,
Биз барыб кёргюнчюнге, Бир Аллахны сорууун.
Кёб ашхылыкъла этиб, биз алайыкъ джол азыкъ,
Эртдеден эс джыяйыкъ, келиб тийгинчи къазыкъ.
Бу дуниядача, азыкъ ары да болад керек,
Къурукъоллай кетмейик бу дуниядан, мубарек.
Дунияда да болмайды мадар этмей башынга,
Мекямынг, джатар джеринг эмда ашар ашынга.
Сен садакъа джыйсанг да, мында бир мадар болур,
Къурлай кетсенг а ары, джюрек къайгъыдан толур.
Анда джокъду ол адет, мындан алыб бармасанг,
Джарашдырыб, азыкъны къанджыгъанга салмасанг.
Эринчекни мында да, иги болмайд джашауу,
Халкъ тенгли джашамайды, элча тюлдю ашауу.
Энди хомух болмайыкъ, тынглаб туруб ёлюкча,
Ёлмей къалыб дунияда муну артын кёрлюкча.
Бизни табхан анала, къайдадыла атала?!
Бири къалмай кетгенле, джер къарнында джаталла.
Бизни кибик, ала да дунияда джашагъалла,
310
Бу дунияны ашындан ала да ашагъалла.
Мындан нени элтгенле, биз ойлашыб къарайыкъ,
Акъылсызлыкъ этмейин, андан тергеу алайыкъ.
Кеслери да джокъ ала, ала джыйгъан байлыкъ да,
Джылкъылары, къойлары, тууарлары джайлыкъда.
Джасаннган кийимлери, юсге кийиб, сюйюнюб,
Джашагъан джашаулары, ариу кёрюб, кюусюнюб.
Адам къараб турурлай, нюрден толу бетлери,
Сылаб, сыйпаб кюрешген, юслеринде этлери.
Адамла сукъланыучу аланы чырайлары,
Кенг къыйылыб къашлары, талача манглайлары.
Субай битген санлары, ариу къара кёзлери,
Ныгъышда ушакъ этиб, сёлешиучю сёзлери.
Айыб этиб санаучу, бир-бирине сырлары,
Ийнарла, кюуле этиб, таралыучу джырлары.
Нек кёрюнмейд бири да, ала къайдалла бюгюн?
Биз бирин да кёрмейбиз, бизге да келлик ол кюн.
Ала бары хаухдула - адамланы алдаучу,
Бу дунияда терилтиб, одунияда уа даучу.
Энди биз къуралайыкъ, азыкъ алыб ахратха,
Болджал салыб, созмайыкъ иги ишни биз артха.
Азыкъны хайырлысы - такъуа дейди Къуранда,
Хар кимни да къутхарлыкъ одуниягъа баргъанда.
Такъуаны магьанасы - къоркъуб, эслеб турмакъды,
Кесин тыйыб, сакъ болуб, Аллахха сыйынмакъды.
Аллах эт деген затны - ол эсине джыймакъды,
Къой деген затларындан, къоркъуб кесин тыймакъды.
Адамгъа сёлешсе да, ол сый бериб сёлешсин,
Аны бла джукъ юлешсе, сакъ болуб, тюз юлешсин.
Уллу сёлешиб иймей, аны джанын къыярлай,
311
Ол Аллахын эсгерсин, къоркъуб кесин тыярлай.
Ауур сёзле сёлешсенг, ол сенден сууурукъду,
Санга сюймеклигин да сенден кери урлукъду.
Санга къайдан илешсин, джюреги сенден къачса,
Ол алай кетиб къалмайд, бир кере бир ачыса.
Ауур сёзлю адамны джамагъаты сюймейди,
Ёлсе да, аны ючюн, джанын къыйнаб, кюймейди.
Иги адам ёлсе уа, бары бушуу этелле,
Анга разылыкъ бериб, шагъат болуб кетелле.
Дуа этген заманда муслиманла аллайгьа
Керти кёлден тилейле, болмайды ол субайгъа.
Керти джюрекден болса, дуа этген заманда,
Аллах аны къоймайды, къарамайын хаманда.
Къарнашлары джыйылыб, анга этселе дуа,
Арада да болмайын не гурушха, не гуа.
Умут барды Аллахдан, ол кечилиб къалыр деб,
Аллахы джазыкъсыныб, разылыгьын алыр деб.
Джамагъаты кечмесе, кёб боллукъду даулары,
Къыямат кюн болурла ала аны джаулары.
Тёрт джанындан келирле, дау айта хар бириси:
«Эй, Аллахым, бу манга мени хакъымы берсин».
Бирн айтыр: «Бу мени рысхымы ашагьанды».
Бири айтыр: «Инджитиб, ол къыйнаб джашагъанды».
Бири айтыр: «Ол мени орнумда къоймагъанды,
Сёгюб, хаман аманлаб, сыйым бла ойнагьанды».
Бири айтыр: «Ургъанды, манга этиб къатылыкъ».
Бири айтыр: «Къан тёгюб, манга этди артыкълыкъ».
Бири да айтыр анга: «Меннге ауузун оздурду,
Ауур, ачы сёлешиб, джюрекни къыйнаб турду».
Алай-алай дагъыда кёб тюрлю даула келир,
312
Хакъларын алыб Аллах, ол даучулагъа берир.
Сора Ол алыб берир аны сууаблыгъындан,
Бу дунияда кюрешиб, этген ашхылыгьындан.
Алагьа бериб бошаб, къояр болгьанын чачыб,
Бир джугъу да къалмайын, кеси да къалыр ачыб.
Сууаблыгъы бошалса, ол гюнахларын алыр,
Сора ала амалтын, ол джаханимге барыр.
Окъугъан Къуранын да, зикирин, оразасын,
Къылгъан намазларын да, къоймай, берир барысын.
Алай была игисин аманы ашаб бошар,
Къуллукъ этмейин кетген, бир эринчекге ушар.
Адам хакъы былайды джазылгьаны китабда,
Ажымсыз болгъа сюйсенг, окъу аны сен таб да.
Аллах Кесини хакъын болур кечиб къояргъа,
Адам хакъы джарайды сууаблыкъны джояргъа.
Мардасыз бек уллуду Бир Аллахны рахматы,
Кечмеклиги да кенгди - Кечиучюд Аны аты.
Адамланы хакъларын орунларына салыр,
Хар бир зат орнун табыб, тюзлюк да орнун алыр.
Ол тюзлюк этиучюдю, тюзлюкню да сюеди,
Тюзлюкню тутханны джаннетине иеди.
Къуру Къыямат кюндю тюзлюкню боллукъ джери,
Мында болаллыкъ тюлдю ары баргъынчы дери.
Энди биз тюзлюк ючюн, дунияда кюрешейик,
Мадар чакълы хар адам ол затха эришейик.
Я, Аллах, Сен бир тюзет ма ол тюзлюкге бизни,
Ол джолда кюреширге, бегитиб кесибизни.
Дунияда, ахратда да ол тюзлюкден тайдырма,
Аны бизге нёгер эт, бизни андан айырма!
313
ОЙЛАШЫУ.
Мен ойлашыб къарайма, орамлада джюрюсем,
Тюрлю-тюрлю миллетле айланнганларын кёрсем.
Была къайры баралла бир къара, сагъыш этиб,
Бирери бирер джары ала къымылдаб, кетиб.
Къымылдашыб, барысы джер юсюне джайылыб,
Бир бош адам кёрмезсе, барысын къайгъы алыб.
Кёбюсюню эслери джалгъан дуниягъа кетиб,
Ол аланы терилтиб, турады къулла этиб.
Бу ётюрюк дуниягъа адамла къул болалла,
Ёмюрлюк джашар джерни сан этмейин къоялла.
Арыб, талыб, кюрешиб, мыллык атыб дуниягъа,
Аджал джетиб киребиз, барын къоюб, къабыргъа.
Тюнене ала мында — дунияда джокъ эдиле,
Джаратылыб эм туууб, сынамгъа келгендиле.
Сынамларын унутуб, кетиб анга эслери,
Ёлюб-ёлюб къалалла, сюймегенлей кеслери.
Ишлери да къалады тынмагъанлай, джартылай.
Ахлулары къалалла сынгсый, тарала, джылай.
Хар кимни да акъылы кёб джашаргъа, ёлмейин.
Бир да огъайы джокъду, къалса ёлюм кёрмейин.
Кёз къакъгъанча бирчикди, мында кёбмю джашайды,
Неллей бир халкъ алданыб, къара джерге ташайды.
Акъылы болгъан адам, арадан биреу ёлсе,
Ойлашыргъа керекди, ол джокъ болгънын кёрсе.
Джер къарнына салсала, кеслерича бирлерин,
Бирге джюрюб айланыб, аны джерге киргенин.
Мындан киши кетемид, муратларын толтуруб?
Бу дуния солугъанчад бир джолоучу олтуруб.
Бир джерде кече къалыб, сора туруб кетгенча,
314
Адам бери келеди - ол къонакъгьа келгенча.
Ахыры Аллахына тиреллигин билмесе,
Джалгьаннга эси кетиб, кертиге эс бёлмесе,
Аида акъыл бармыды, келир кюнню кермесе,
Бюгюн тойса, къууаныб, тамблагьа эс бёлмесе?
Кёлекке дуния алдаб, кёб халкъланы дженгеди,
Зырафына ишлетиб, ол аланы джегеди.
Адамлыкъны сатдырад, азаб алыб джанына.
Уятны, бетни атдырад, рысхы сингиб къанына.
Дуниядан бир гыл табса, уятны, бетни да атар.
Ол ёлюрюн унутуб, ийманын анга сатар.
Келигиз, дин къарнашла, адамлыкъны джоймайыкъ,
Дуния бизден къаллыгъын, биз унутуб къоймайыкъ!
Бир Аллахны аллына сюелликбиз билейик,
Хаман Аллахны атын айта-айта ёлейик!
Рысхы келед, кетеди, адамлыкъ а турлукъду,
Ёлсек, керек заманда биргебизге боллукъду.
Я, Аллахым насыб эт, кертиге къул болургъа,
Кёлекеге къул болмай, хакъгъа ишлеб солургъа.
СЕНДА БИР ОЙЛАШ.
Бу джашау деген неди, адам андан тоймайын,
Дуниягъа ие болса да, аджал аны къоймайын.
Неди сора бу джашау, адам къалай англасын?
Келген кетмей къалмайды - ким билир магъанасын?
Дуния берген затларын къоймай алад ызына.
Адам телича джашайд, бу дуниягъа базына.
Бюгюн берген затларын, тамбласында кёрмезсе.
Сен дуниягъа алдансанг, сыйынг была ёлмезсе.
Бу джашау деген бизге Джаратхандан сынамды.
Анга кесин терилтген - ол акъылсыз адамды.
315
Ары дери джокъ адам бери къайдан келеди?
Бир кесекчик кечиниб, сора къайры кетеди?
Кёлеккеча ол тайыб, аныча джокъ болады?
Башха кёлекке чыгъыб, ол да кетиб барады.
Аджал деген зор этиб къоймай джанын алады.
Артда аты айтылмай, джокъ болуб нек къалады?
Дуния бир кёлеккеди, тохтаусуз кетиб баргъан,
Ахыры боллукъ джерге ашыгъыб бара тургъан.
Керти джерге ишлейле насыблыла къадалыб.
Бирле джарлы болалла, кёлеккеге алданыб.
Къайдадыла мюлклери, юйлери, къалалары?
Къайры джокъ боладыла бек сюйген балалары?
Кеслери, къыйынлары, бошалса бары къалмай,
Кёлеккеден не хайыр, кетсе мындан джукъ алмай?
Аны иги англамай, кёлеккеге терилиб,
Мен алданыб джашадым, ётюрюкге берилиб.
Мен ойлашыб, акъылым кёб джерлеге бёлюндю.
Бу кёлекке дуния меннге сейир кёрюндю.
Ол кёб халкъланы алдаб, халек этиб къурутад.
Артда уа ол аладан бек кёблени улутад.
Дуния деген - бир джауду, ойлаш кеси халынга.
Анга алдатыб къоюб, азаб алма джанынга.
Мен болумсуз башымы къалай алайым андан?
Ол мени хорлайды деб, джюрек къоркъады хаман.
Мен бир къарыусуз къулунг, джукъ келмейди къолумдан.
Сен тайдырма Аллахым, тюз элтиучю джолунгдан.
Ахыр кетген кюнюмде мен къалай джан берирме?
Къарангы къабыргъа да мен къаллайла кирирме?!
Тар къабыргъа киргенде, къоркъама Аллах Сенден?
Кёлеккеге алдандынг, деб дауларламы менден.
316
Намазлыкъда джюрекни Аллахда туталмадым.
]у1уратымча, эс джыйыб, мен къуллукъ эталмадым.
Аллах айтхан затлада мен бегиб туралмадым.
Ол сюймеген затланы мен керн уралмадым.
Ауузуму, джюрегими тыялмадым кюрешиб;
Хорлайла да къоялла, кюрешсем да эришиб.
Эл бойнумда болгъанды, этдиле мени имам.
Элге джууабчы болдум, Аллах аллында, ийнан.
Билмейме не айтырма, тюшдюм къыйын кёзюуге.
Уллу басым керекди бу заманда тёзюуге.
Адамлагьа багъалыд хар ким кеси англагьан.
Алай хазна кёрмезсе, Аллахына тынглагъан.
Алагьа кёре айтсанг - излеб туралла аны.
Кёбюсю сан этмейди шериятны, Къуранны.
Алайсыз джюреклери аз да болмайды рахат,
Алагьа таб айтмасанг, боласа сен керахат.
Узал да хурджунунга, изле дейле, ётюрюк.
Алагьа кёре сёлеш, излемейин сен тюзлюк.
Намазны, оразаны бармагьанлай къатына,
«Муслиман» деб айталла аллайланы атына.
Асыры бек тойгъандан келедиле эсире,
Бизге динни юрете, харам ичиб, кекире.
Тютюн иче, хырылдай, ары-бери тентирей.
Ала акъыл юрете, биз къалабыз симсирей.
Бек сагъышлы болгъанбыз, халкъыбызны халына.
Къалай болур ахыры, барырмы тин аллына?
ДУНИЯ КЕСЕКЧИКДИ.
% дуния аз затчыкъды, бизге кёб кёрюнмесин,
ек Джашнагъан кибикди, кёз анга терилмесин!
Адам анга терилсе, ол аны бек термилтир,
317
Къул этиб аны хаман сюйген джерине элтир.
Анга буйрукъла бериб, ол оноу этиб турур,
Эм арты бюсюреуге аджалы джетиб урур.
Аманлыкъчы биреуню кёзюнден бек сюйгенча,
Элте барыб ташада, халек этиб, тюйгенча.
Неда биреуню багъыб, тойдуруб семиртгенча,
Артда уа аны къуууб, къаядан секиртгенча.
Биреу бир малны багъыб, ол семиртиб кесгенча,
Адам туууб ёседи, къыйынлыкъгъа ёсгенча.
Ол хайуан а билмейди аны кесерин иеси,
Ашайды, семиреди иесин сюйюб ол кеси.
Иеси аны сылайды, кюн сайын анга къараб,
Болджал кюнню сакълайды, бир семирсе деб, мараб.
Ариу айтыб сылаучу бир кюн бычакъны алыр,
Ол хайуанны джатдырыб, аны бойнуна салыр.
Мени сюйюб багъады, деб тургъан аны иеси,
Ол ышаныб тургъанлай, ёлтюрюб къояр кеси.
Бизге да бу дуния тамам алай этеди,
Бу джашаудан юлюшге бизге да ол джетеди.
Биз билмейин тургъанлай, аджал бычакъ келеди,
Ма ол хайуан ёлгенча, туугъан адам ёледи.
Хайуанда акъыл джокъду, ол тамбласын ойламаз,
Иенг багъады кесерге десенг да ол англамаз.
Биз ойлайыкъ тамбланы, бизде акъыл бар эсе,
Кенг дуниягъа ишлейик, джалгъан дуния тар эсе.
Бу дуния къасабчыды аны иги англайыкъ,
Бизнича кёбню кесгенд, аны эсге алайыкъ!
Дуния мени багъад деб, биз ышаныб турмайыкъ,
Ол бизни кесерикди, аны кери урмайыкъ!
Бизге акъыл бергенди, бизни джаратхан Иебиз,
318
О
акъы лсы з
хайуаннга тенг болуб къалмайыкъ биз!
Сен дунияда билесе тамбланга рысхы джыя,
Къыйынлыкъдан, инджиуден башынгы сакълаб тыя.
Хайуан къалад сюелиб уллу джолну бойнунда,
Келиб мешна урур деб, болмайды оюмунда.
Адам биледи къарай чыкъгъан заманда джолгъа,
Мешна келемиди деб, онгуна эмда солгъа.
Ол да адамгъа Аллах акъыл бергени ючюнд,
Хайуан аллын кёреди, ол кенг кёргени ючюнд.
Джанлай билген мешнадан, ол келиб урмасын деб,
Къоркъа билсин Иесинден, къыйын сюд къурмасын деб.
Мешна урса адамны, аджал джетсе, ёллюкдю,
Аллах урса уа аны, уллу азаб кёрлюкдю.
Ашаб тойсакъ, хайуанча, биз турмайыкъ унутуб,
Атеистлеча этиб, ол дунияны къурутуб.
Ала мынга ишлейле, къуру кёз кёрген затха,
Ала ийман салмайла ташагьа, ахыратха.
Хайуан да ийнанады кёзю кёрген заманда,
Атеист да алайды, бек эртдеден, хаманда.
Материализм джолну тутад аджашхан къауум,
Ташаны къабыл этмей, алагъа барды дауум.
Адам да эм хайуан да ёлюб джерде чирселе,
Сора тенгми болурла, ала ары кирселе?
Хайуан бир акъылсыз джан, бизге акъыл берилди,
Ол себебден инсанны юсюне джюк джюкленди.
Бу дунияны юсюнде ол бий болуб джашайды,
Акъылсыз джанладан да бир къауумун ашайды.
Бирлерине минесе, джер, джюген салыб анга,
ир къауумун джегесе, ала бойсунуб санга.
иннген да минилген да ёлсе тенгми болады?
319
Акъыллы эм акъылсыз бир болубму къалады?!
Ашагъан, ашалгъан да бирча болурму анда,
Бу дуниядан айрылыб, джан чыгъыб бошагьанда?
Адамланы алайыкъ, тенгмидиле ала да,
Кими - таза, кими- кир, игиле, аманла да.
Иги, таза джюрекли игиликни джаяды,
Аман болса джюреги, халкъгъа палах джауады.
Коммунизм дуниягъа къарайыкъ, не бергенди,
Аны амалтын халкъгъа не къыйынлыкъ келгенди?
Башчылыкъ этген къауум, бу къыйынлыкъны къураб,
Джууаб бермей къалырмы, чириб джокъ болуб, къораб?
Неллей бир миллетлени Сталин къырды, кёчюрюб,
Неллей бир адамланы тас этди ол ёлтюрюб,
Ол да къалыбмы кетер топракъ тюбюнде чириб,
Этген терслигин чекмей, джаханим отха кириб?
Иги да эм аман да бирча къалай боллукъду,
Экиси да тенг болуб, бирча къалай турлукъду?!
Ала антонимлелле, бир болургъа джокъ мадар,
Игиге, аманнга да, тыйншлысыча, хакъы бар.
ХАЛКЪЫМА.
Эй, мени сюйген халкъым, не болур мени артым,
Не багьа берир халкъым, миллетде джюрюйд атым?!
Бир къауум эрши кёрюб, менден кери къачдыла,
Бирле меннге илешиб, хакъ эшигин ачдыла.
Бирле хакъны джаратмай, артыбыздан кюлелле,
Тюз динни къатышдырыб, адетлени сюрелле.
Джахилле молла болуб, имамлыкъгъа чабалла,
Тюрлю ауазла къураб, хакъны джолун джабалла.
Къарангы апедиле дуния малгъа дженгдиле,
Джашаулары кенгдиле, байла была тенгдиле.
320
дла хакъгьа чарлалла, Аллахха бой салмалла,
Джахилликни сайлалла, харамдан рысламалла.
дуния малгъа чабдыла, тюзлюк эшик джабдыла,
Харамланы къабдыла, керти динден акъдыла.
Байлыкъгъа кетсе эсинг, алдауукъ болад сёзюнг,
Экибетлисе кесинг, рысхыда болса кёзюнг.
Терс джолланы бардыла, диннге къайгьы салдыла,
Бу харибле, джарлыла уллу гюнах алдыла.
Джарлыды мени халкъым, джукъ англамайды алкъын,
Ол бир джыйса акъылын, излеб джашау такъылын.
Тюз динни балалагьа, англаталсакъ алагьа,
Ийиб къоймай харамгъа,хауле этиб орамгъа.
Къартла бегиб бошалла, кёб харамны ашалла,
Адетге ташайдыла, гяуур зорда джашалла.
Тюз диннге джау болалла, шайтан джолну баралла,
Тюзню терсге буралла, бизге джаулукъ къуралла.
Нек болгьанын билеме, кяфыргъа джукъ тилеме,
Тиленсе «амин» деме, тюзге терслик излеме.
Кяфыргъа этме дуа, бол сен гурушха-гууа,
Сатма дининги джаугъа, тюшюб къалма сен аугъа.
Къартла тюшдюле аугъа, дуала этиб джаугъа,
Бармыд гяуурдан саугъа, не ёлгеннге, не саугъа.
Власть кёблени ёлтюрдю, кёб къыйынлыкъ келтирди,
Эрши затла этдирди, хайуан халгъа джетдирди.
Ата была баланы - джау этиб ол аланы,
Къурутду ангыланы, сылхыр этиб халкъланы.
Къалдырмады адамлыкъ, ариу адет не къылыкъ,
Къуру сыфат, омакълыкъ, келгенди махтанмакълыкъ.
Табалмайса ышанмакъ, ариу, джумшакъ ышармакъ,
Бир-биринде ашамакъ, сюйюб, ариу джашамакъ.
Гяуур бизни улутду, динибизни къурутду.
Халкъ Аллахны унутду, бизни джахиллик тутду.
Кёбюсю сёзюн тутмаз, сени кечиб унутмаз,
Сеннге дертин къурутмаз, сайлаб халалны джутмаз.
Дуния малдан тоюнмаз, джюреги хош олтурмаз,
Кёзюне кёрюнюб аз, аманатын толтурмаз.
Джалгъанны къоркъмай айтыр, Аллахха болуб батыр,
Ёлсе таубагъа къайтыр, озаманда не хайыр?
Адамланы алдагъан, бир-бирлерин марагъан,
Зар кёз была къарагъан, инджитирге джарагьан.
Быллай джашау къурдула, хакъны кери урдула,
Терсге ёрге турдула, тюзню терсге бурдула.
Хыйла, фитна, алдауукъ - къалмады мында зауукъ,
Джашау болду бек сууукъ, къалтырауукъ, бузлауукъ.
Аллахсызла келдиле, бу затланы бердиле,
Шыбылача джетдиле, халкъны халек этдиле.
Боранлаб джашау ётдю, тюзлени къоймай элтди,
Зорлукъгъа оноу джетди, джашланы бузукъ этди.
Эмегеннге тутулдукъ, джетмиш джылланы турдукъ,
Хаман тилекле къурдукъ, болду бизге болушлукъ.
Тилек-дуа джарады, къарады бизге Аллах,
Аны чачды, къутхарды, шукур алхамдулиллях.
Бурун сыйыбыз джокъду, халкъ адебни унутду,
Энди джюрекле тотду, гяуур бизни улутду.
Кёбле зорлукъда ёлген, саула да зулму кёрген,
Башын ёрге кёлтюрген - ол да тюрмеге кирген.
Тынчланы да ашады, къаллайын да бошады,
Халкъ къалтырай джашады, сылхырлагъа ушады.
Ала къоркъа, симсирей, болушлукъ излегенлей,
Не этерге да билмей, тюзлюкге термилгенлей.
322
^ „ г па тынгыла,- сиз
тюзсюз
деб
алагьа,
З С С ги

г
м
Тюз айтханны
англа, бои салыб шаитанлагъа.
Ала
тюрлю джашау болду, дуния фитнадан толду,
Шайтан джол деген олду, бу халкъ аджашхан джолду.
аа
Дуния деген бир тенгиз, джашау деген кемегиз,
Деменгили ишлегиз, аны хылеу этмегиз!
Кеме батыб кетмесин, не терсине элтмесин,
Хар ким бегитсин кесин, бир къыйынлыкъ джетмесин.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 16
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.