Latin

Дин Назмула - 08

Total number of words is 3784
Total number of unique words is 1889
31.5 of words are in the 2000 most common words
46.5 of words are in the 5000 most common words
56.7 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Айыралмай джашалла, аллай кийик заманны.
Аллах да аны ючюн, ийди законун бизге,
Муну къаты тутугъуз, бу насыб джолду сизге!
Аллахым бизни аяб, берди бизге рахматын.
Хар тюрлю чомартлыгъын, хар бир тюрлю нигъматын.
Файгьамбар да, тохтаусуз, аны айтды хар кимге,
Уллугъа, гитчеге да, къартха, джашха, сабийге.
Джабраил анга окъуб, ол да халкъгъа айтханды,
151
Халкъ да ол ауаз была керти диннге къайтханды.
Окъуй, джаза билмегенд, ауаз айтыб тургъанды,
Миллетин алай была ол тюз джолгъа бургъанды.
Сора хакъгьа къайтдыла, кёбле анга тынгылаб,
Уллукёллюлюк этмей, ол айтханны ангылаб.
Расулдан сора артда, джазылыб китаб болду,
Османны заманында джыйыб бирге толду.
Ары деричи джыйылмай, бёлек-бёлек болгъанды,
Бирер затда джазылыб, бир болмайын тургъанды.
Терилеге джазгъанла эмда агъач къабукъгъа,
Артда барын китабха джыйдыла, окъурукъгъа.
Кеслерин тюзетдиле хар бири, аны окъуб,
Ол айтхандан чыкъмайын, Уллу Аллахдан къоркъуб.
Болду баш бъайгъылары ала аны англаргъа,
Аллахны сёзюн бузмай, Ол айтханча атларгьа.
Къуран джазылгъан затха эс бёлюб кюрешмелле,
Аны къуру окъургъа, бидеча эришмелле.
Аллах не буюрад деб, эсни анга бёлгенле,
Къуран айтханча атлаб, хакъ джолгъа тюзелгенле.
Не табсала джазгъанла, озаман къагъыт болмай,
Тынчлыкъ табмагьандыла, Аллахны сёзю толмай.
Энди бизде ичине кюрешмейле эс бёлюб,
Эси окъургъа кетиб, къуру джазыуун кёрюб.
Ариу къагъыты болса, эсни анга иебиз,
Джазыуу ариу болса, къуру аны сюебиз.
Сабий кибик алданыб, эсибиз анга кетед,
Ма бу ауруу джайылыб, хар къалайгъа да джетед.
Къагъытына сый бериб, чырмаб ёрге салабыз,
Ол айтханны эштмейин, санграу болуб къалабыз.
Ичин багъалатайыкъ, тышына эс бёлмейин,
152
Ол айтханны этейик ариулугьун кёрмейин.
Сыйны орнун билейик, ариулукъгъа къарамай,
Магьанасын англайыкъ, къалмаз бизге джарамай.
Къагъытында не барды, ол этилед агъачдан,
Агъачдан а ишлейле адамла гяуур къач да.
Харифлерин ангылаб, бир-бирине тагъыуда,
Аны окъургьа излеб, ол айтхандан къачыуда,
Ол ассылыкъ тюлмюдю аны окъургьа чабыу,
Намаз, ораза этмей, Къуранны окъуб джабыу?!
Аллахны буйрукъларын алыб, олтуруб, окъуб,
Аллахындан болмаса, аны джюреги къоркъуб.
Я, Аллахым, Сен болуш бизге тюзюн англаргъа,
Ёлген андан не англайд, сауларыбыз тынгларгъа.
Къуранны да биз сыйлаб, ол айтханны этерге,
Аллахны сёзюн эштиб, разы этиб кетерге.
Я, Аллахым, джазыкъсын, Къуран джолгъа тюзетиб,
Биз аллынга баргъан кюн, ол айтханча тюз элтиб!
Ол айтхандан чыгъарма биз болумсуз къулланы,
Тилеклеге бир къара, къуру къоймай къолланы!
ДЖАНАЗЫНЫ ЮСЮНДЕН.
Ислам динде джаназы — буйрукъду муслиманнга,
Муслиман къарнашына, шагъатлыкъ этиу анга.
Джамагъаты джыйылыб, ийман была ёлгеннге,
Шагъат болуб сюелиу борчду къолдан келгеннге.
Елген кюнюнде анга халкъы иги дер ючюн,
Бу ашхы адамды деб, шагъатлыкъ этер ючюн,
Ол болургъа керекди Аллахха ийман салгъан,
Джамагъатын эм элин разы этиб, джан алгъан.
Дагъыда борчу аны, ийнаныу файгъамбаргъа,
Башха джолгъа кетмейин, аны джолун барыргъа.
153
Ол экиси айтханча, джашауун ким ашырса,
Аллахындан уялыуну джюрегинде джашырса,
Ёллюгюн да унутмай, мында кесин сакъласа,
Дуниягъа кетиб къалмай, ахыратын джакъласа,
Элге, джамагъатына уллукёллюлюк этмей,
Хоншугъа, тийреге да мардадан, чекден ётмей,
Расулну джолун тутуб, къылыкъларын тюз этсе,
Кесин бошлаб къоймайын, джанын сакълаб тюз кетсе,
Бир Аллахын унутмай, бу дунияда джашаса,
Рысхыны да айырыб, ол халалын ашаса,
Ауузу была кишини ачытмайын ол кетсе,
Онгсузну джазыкъсыныб, болушлугъун ол этсе,
Кесича бир адамгъа уллукёллю болмаса,
Керек джерде биреуге болушмайын къоймаса,
Ол ажымсыз англаса, бу дуниядан кетерин,
Бир Аллахны аллына, бара-барыб джетерин,
Анда гюнах-сууабы базманнга салынныгъын,
Къайсы кёб болуб дженгсе, ол джанына барлыгъын,
Сууаблыгъы кёб болса, джаннетледе боллугъун,
Гюнахы кёб болса уа, джаханимде турлугьун,
Джаханим отда къалмаз, ийманы болгьан адам,
Гюнахларын ол чегиб, джаннетге чыгьар андан.
Аны джугъу болмаса бу дунияда иймандан,
Ол ёмюрлюкге къалыр, киши чыгъармай андан.
Хар кимни этгенича, боллукъду анда джалы,
Мында джолун сайласын, джетишгинчи аджалы.
Ол кесин джолгъа салыб, дыгаласын да къурса,
Гюнах затладан къоркъуб, аладан къача турса.
Биреу этген заманда, джангылыб гюнахланы,
Аллахындан уялыб, айтса - кеч деб, аланы.
154
Озаманда джамагъат, анга шагъатлыкъ этер.
Таза джюрекден болса, ол тилек анга джетер.
Бир муслиман къарнашы ёлюб, къораса мындан,
Анга дуа этмеклик борчду аны ызындан.
Алай болмай ол ёлсе, ахыратын унутуб
Анда джууаб берлигин, къуру дунияны тутуб,
Бу затланы бирин да, тутмаса ол эсинде,
Джаназы не берликди, джукъ болмаса кесинде.
Къуру алдауукъ болад джаназы озаманда,
Адамла да кеслерин алдаталла хаманда.
Элде бир адам ёлсе, къаллай адам болса да,
Джаназысыз къоймайла, ийманы болмаса да.
Ол джан бериб бошаса, сора артда чабалла,
Субай джаназы къылыб, айыбларын джабалла.
Ол къаллайла ёлдю, анга киши къарамайд,
Саулукъда эсин бёлюб, болушургъа джарамайд.
Ол ёлюкню иесин джамагьаты алдайды,
Къургъакъ джаназы къылыб, башын алыб джаллайды.
Ёлюк иеси уа кесин алдатады алагьа.
Кертда деб, къараб турад алайгъа баргъанлагъа.
Кёзбау джаназы была къайгъыдан баш алалла,
Гурушхадан, гууадан бир джанында къалалла.
Эл бары да джыйылыб бармаса да алайгъа,
Кюрекле бериб ийсенг, джашладан бир талайгъа,
Эрлей къабырны къазыб, кёмюб ёлюкню ары,
Ала келиб къалырла, барыб кюрешмей бары.
Ары баргъан адамла, шагъатлыкъгъа баралла.
Бир къаууму къошулмай, бир джанында къалалла.
Бир къаууму сюелиб, джаназыны къылалла.
Ары къошулмасала, билмейме, нек баралла?
155
Джаназыдан ырыслаб, бир джанына туралла,
Кеслеринде ёлгеннге, гурушханы къуралла.
Башханы ёлгенине ол тирилмейд барыргъа,
Аны ёлгенинден а, джарамайды къалыргьа.
Алада ёлген болса, киши къалмай барса да,
Бек разыды джамагъат джаннетлеге салса да.
Джаннетге салыучула кёб къалмагъанла энди,
Ала бошалсала уа, къайда сизге афенди?
Сиз артындан юретиб, къошмасагъыз джангыла,
Тауусулуб баралла, хар биринг да ангыла.
Хар ким кеси юрениб, кесин джолгъа салмаса,
Аллахыны аллына, тазаланыб бармаса,
Джаназыдан бир хайыр ол кёралмайын къалыр,
Аллахыны аллына къурукъоллай ол барыр.
Игиликни хакъы уа, къат-къат болуб берилир,
Сыйлы джаннетге кириб сюйгенича керилир.
Аманны кёб этсе уа, ол джаханимге барыр,
Джаназы да джарамай, азаблы болуб къалыр.
КЕСИНГ САЙДА ДЖОЛУНГУ.
Адам джашаялмайды, бир затха таянмайын,
Неге болса да мында бир затха ийнанмайын.
Бийлик этиб халкълагъа, кимле патчахлыгъына,
Ёхтем болуб бирле да, таяныб ханлыгъына.
Кимле тукъумларына таяналла базыныб,
Кимле байлыкъларына, дуния малгъа къызыныб.
Кимле къарыуларына, уллу болуб кёллери,
Кимле акъылларына, семиз болуб сёзлери.
Аладан бир къауум да билгенлери эр-къатын,
Бир къауум да дунияда бир айтдыралса атын.
156
Бирле да багьалатыб, ичгиге таяналла.
Алай-алай адамла кёб затха байланалла.
Бурундан да келеди бир затха ийнаннганлай,
Джюрек сюйген затына хар ким да табыннганлай.
Кёблени шайтан алдаб, неге да табыннгалла,
Махлукъатха табыныб, терсейиб абыннгалла.
Къуллукъ этгенле кёбле джаратылгъан затлагъа,
Ким отха, кими суугьа, кимле да суратлагьа.
Бир-бирле да адамны аллах этиб ийгенле,
Мардадан ётюб кетиб, аны уллу кёргенле.
Гъыйса файгъамбарны да аны алай этелле,
Адамны аллах этиб, бек аджашыб кетелле.
Ол ауруу болуб турад, халкълагъа джугъуб кетиб,
Кёбле туралла аны энтда да аллах этиб.
Кёкде Аллах атасыд, бу джашыды дейдиле,
Мариямны да Аллахха къатыннга теджейдиле.
Уллу ётюрюк айтыб, къаууму юч этелле,
Аллахха къошакъ этиб, кяфыр болуб кетелле.
Ол къауум аджашыбды, ол ийман терс болады,
Къошакъсыз ким ийнанса, анда ийман толады.
Къошакъ этиб ийнанса, Аллах анга къарамаз.
Аллах Бирд деб айтмаса, къуллугъу да джарамаз.
Адам улу чагъылыб, халкъ къатышыб келеди,
Бир ниетге келалмай, неллей бир халкъ ёледи.
Ма алай алдагъыла халкъланы терсейтдиле,
Тюз джолну кёргюзмейин, аджашдырыб кетдиле.
Бир къауум багьалатыб, сыйы болгъан адамны,
Чекде тохтай билмейин, ётюб кетиб марданы.
Бир-бирде уа сыйсызгъа дуния бары сый къуруб,
Аллах этиб, табыныб, анга миллет баш уруб.
157
Не этгенлерин билмей турадыла табыныб,
Къачан болса да артда, англагъынчы абыныб.
Тюзюн айтхан болса да, ала аны эштмейле,
Джаулукъ этген болмаса, ол айтханны этмейле.
Мен джашагъан кёзюуде алай болуб джашадыкъ,
Энди бир кесек англаб, аз тюшюне башладыкъ.
Джыйырманчы ёмюрде бир джангы аллах чыкъды,
Аны ууу джайылыб, тели къауумну джыкъды.
Алданыб Аллах этиб, кёбле табыныб анга (лениннге)
Джетмиш джылдан артыкъны къуллукъ этиб шайтаннга.
Халкъладан акъылсызла аны джолун сайлалла,
Кертда деб, ала анга джюреклерин байлалла.
Ким къаллай джолну сюйсе, Аллах андан тыймайды,
Зорлукъ этиб, адамны бир ниетге джыймайды.
Келечиле джибериб, англатады Ол хакъны,
Аллах борчун толтурад, атыб къоймайын халкъны.
Бир Аллахны борчуду, тюз джолун кёргюзюрге,
Халкъланы да борчлары - андан таймай джюрюрге.
Файгьамбарла да ийиб, айтыучула джибериб,
Халкъгъа джолун кёргюзед, китабларын да бериб.
Хар бири да келгенле халкъны тюзетир ючюн,
Бары да кюрешгенле Аллахны бирлер ючюн.
Джангыздан ёзге башха Аллах джокъду дегенле,
Ол ийген буйрукъланы адамлагьа бергенле.
Ала бары айтдыла Бир Аллахны бирлигин,
Къыямат кюн халкъ бары Аны аллына келлигин.
Кёкню, джерни Джаратхан, алада бар загланы,
Бир Аллахды барысын, сакълаб тургьан аланы.
Экиси бирча болмай, ненча тюрлю джанланы,
Бир-бирине ушамай, неллей бир хайуанланы.
158
Экеуге бирча сыфат бермейин, адамланы,
Бирерин бирер тюрлю этиб джаныуарланы.
Эркекле, тишиле да этиб сора алада,
Джашауну юзмей тутуб барыр ючюн дунияда.
Бири Джаратхан Иесин таныб, ийман салыучу,
Бири да ийнанмайын, кяфыр болуб къалыучу.
Бир къаууму акъыллы, дуниягъа оноу этген.
Бирле да бек акъылсыз, дунияда тоноу этген.
Бири халкъгъа болушхан, джумшакъ болуб джюреги.
Бири къуру къатылыкъ, халкъгъа заран билгени.
Джюреклери эзилиб, бирле халкъны сюйюучю,
Бирле да залим болуб, адамланы тюйюучю.
Бирлери чомарт болуб, болушургъа сюйюучю,
Бирлери да зар болуб, ичден къара кюйюучю.
Бирлери бек адебли, хар кимге сый бериучю,
Биринде адеб болмай, халкъны сыйсыз кёрюучю.
Кими сый чакъырмайын, кесин тёбен тутуучу,
Кими уллулукъ тартыб, аны излеб туруучу.
Кими уятлы, хар кимге джууаш болуб хар заман,
Бири уятсыз, хатерсиз, къылыгъы да бек джаман.
Бири сабыр, тёзюмлю, бек чыдамлы хар затха,
Бирлери да бек дженгил, кириб къалгъанча отха.
Бирини ичи таза, джюрекде болмай ачы,
Бирини ичи къара, кеси да бек къайгъычы.
Бири бек ариу тилли, къууандырыб ашыргъан,
Бири да ачы сёзлю, джюреклени къачыргъан.
Бирле да тюзлюк ючюн джанларын аямагъан,
Бирлери да терс джолдан кеслерин тыялмагъан.
Бир къауум да бек халал, бир джугъун да тыймагъан,
Бир къауум да бек къызгъанч, джугъун кёзю къыймагъан.
159
Бир къауум да бек ачыкъ, сёзню буруб айтмагъан,
Бир къауум да бек харам, ичиндеги чыкъмагъан.
Кими игилигинге сайга сюйюб къарагьан,
Кими да сени сюймей, аягъынгы марагьан.
Адам деген ат бирди, адамла уа башхалла,
Бирлери - тюзелгенле, бирлери - аджашханла.
Къылыкъла экидиле: игиле эм аманла,
Ала была белгили боладыла адамла.
Аладан игилеге ие болалса адам,
Сора адам дер ючюн, ол джетер анга тамам.
Къылыкъланы аманын адам кесине алса,
Адам къайдан боллукъду, хайуанча болуб къалса.
Шайтанны юлюшюдю аман къылыкъла бары,
Аллай къылыкъда ёлген - ол джаханимге барыр.
Иги къылыкъла деген - Аллах сюйген къылыкъла,
Ала да иелерин джаннетге саллыкъдыла.
Дунияда эки затны джаратханды Аллахым,
Игиле, аманла деб, атагьанды атларын.
Аллах алагьа къаршчы анда - одунияда да
Орунла къурагъанды - игиге, аманнга да.
Игиге - иги орун, аманнга да - аманны,
Анда эки бёллюкдю джинле была адамны.
Иги эсе, джаннетде игиле бла боллукъду,
Аман да джаханимде аманла бла турлукъду.
Иги адам, къачанда, аманнга илешмейди,
Аманны игилеге къошсанг да келишмейди.
Ма бу дунияда сайла, къайсы джолну сен сюйсенг,
Артда уа кеч боллукъду, аманла была ёлсенг.
ДЖОЛГЪА КЪУРАЛЫУ.
Мен джокъдан бар болгъанма, дагъыда джокъ боллукъма,
160
Артда къалай боллукъма, тас болубму къаллыкъма?
Биринчи ким болдурду мени джалгъан дуниягьа,
Кесим келибми къалдым, сорулдуму ол манга?
Кимди бери келтирген, хаух дуниягьа джаратыб,
Джокъдан мени бар этиб, кёзле бериб къаратыб.
Санла бериб джюрютюб, тил бериб сёлешдириб,
Эс бериб ойлашдырыб, къулакъ бериб эштдириб.
Артда да ким ёлтюред, бизден эркинлик сормай,
Болджал бла ким къоратад, мында кишини къоймай?
Мындан а кеси сюйюб, бир киши кетемиди,
Бу затланы оноуу - бизлеге джетемиди?
Сора кимди оноучу, былагьа кючю джетген,
Кишиге да сормайын, Кеси оноуун этген?!
Оноучусуз бу затла кеслери болурламы,
Бир Къудрет Кюч болмаса, ол ишле толурламы?
Хар затны сюйгенича болдуруучу Кюч барды,
Ол затха ийнанмагъан, къуру джюреги тарды!
Хар затха Ие барына толудула далилле,
Иесиз бир джукъ болуугьа, джукъ табмайла алимле.
КЕРТИ САДАКЪА.
Аллах хар кимни бирча этмегенди, билейик,
Бизде артыкъ зат болса, кем джерине берейик.
Тюрлю-тюрлю болады адамны кереклиси,
Аны инджиуюн кёрсюн, этмей сюйгенча кеси,
Биреуге акъыл берди, биреуге да байлыкъны,
Биреуню чемер этиб, биреуге усталыкъны.
Бирлени алим этиб, билим бериб сынайды,
Башхагьа юретмесе, аны борчу тынмайды.
Биреуню онглу этиб, биреуню этди онгсуз,
Бирни къарыулу этиб, бирни этди къарыусуз.
161
Б олуш алсанг би р еуге, ол и н дж и лген заты на,
О зам анда аталад садакъа д е б , атына.
Адам неден къыйналса - аны билирге кюреш,
Джан аурутуб сен анга рахматынгдан сен юлеш!
Аллах берген юлюшден биз да юлюш берейик,
Сансыз этмей онгсузну, джазыкъсына билейик.
Джюрек джазыкъсыныуду - садакъаны эм башы,
Анны ашатыб тойдур, джокъ эсе аны ашы.
Дагъыда киер затха анда инджиу бармыды?
Сен джюрегинге къара - кенгмиди ол, гармыды?
Сен эслесенг инджилген, кийим табмай кесине,
Баджарыргъа сен кюреш, алыб аны эсинге.
Дагъыда эт садакъа мыдахлыгъы болгъаннга,
Ариу сёзюнгю айтыб, бушууладан толгъаннга.
Джюрегинде къайгъысын, сен болушуб кетерсенг,
Ол да уллу садакъад, сен дженгиллик келтирсенг.
Ауругъан, инджилгеннге айтсанг ариу сёзюнгю,
Джазыкъсыныб, къаратсанг анга джумшакъ кёзюнгю,
Джолоучугъа болушсанг, кереклисин тындырыб,
Аны къоюб кетмейин, мыдах этиб, сындырыб.
Бизни сыйлы файгъамбар быллай буйрукъ бергенди:
Финик джарты болса да, эт садакъа дегенди Аны табмасанг, ариу сёзюнгю айт биреуге,
Мадар этиб сен кюреш, къыйналгъаннга тиреуге.
Аны да эталмасанг, заранынгы тийирме,
Джюрегинги ичине аман акъыл кийирме.
Къуртха-къумурсхагъа да сен кюреш болушургъа,
Терсликни кечиучю бол, кюрешмей урушургъа.
Биреуден заран келсе, тёзюб къойсанг сёлешмей,
Ол да бил, садакъады, чыдаб къойсанг кюрешмей.
162
Э тсин хар ким садакъа А л л ах бер ген зат была.
К ереклиден ты ймасы н ол къызгъанчлыкъ ат была.
Ма бу затла бары да - садакъады, ангыла,
Сен ёлгюнчю, дунияда бу буйрукъгъа тынгыла.
Биреу ма бу затланы, джашаса эсге алмай,
Инджилгенни да кёрмей, къызгъанчлыгъы да къалмай.
Ёлсе, аны орнуна биреу берсе, барырмы?
Халкъ джыйылыб этгенни ахыратда алырмы!
Сакъ болуб, хар бирибиз джаныбызны сакълайыкъ,
Биз ёлсек, кеч боллукъду, саулукъда къуралайыкъ.
Джашауну бизге Аллах бир зат ючюн береди,
Аны была Ол бизни мында сынаб кёреди.
Онглу болгъан онгсузгъа, кючю джетсе болушсун,
Джетмесе уа ойлашыб, джан аурутуб сорушсун.
Джюрекде ниетлени Аллах сюед кёрюрге,
Анга кёре хар кимни артда хакъын берирге.
Джюреклени тазалаб, Бир Аллахха къайтайыкъ,
Этилген гюнахлагьа, кеч Аллах деб айтайыкъ.
Я, Аллахым, Сен болуш джюреклени джууаргъа,
Кир ниетлерибизни бизден кери къууаргъа!
ТАНСЫКЪЛЫКЪ.
Аллахым, Сен къаллайса? Кёрюрюм келед Сени,
Ийнаннган Аллахымы билирим келед мени.
Мында кёраллыкъ тюлме, аны иги билеме,
Кёрмесем да Кесингден айырма деб, тилейме.
Кёрюрю келиб Мусса, ол Иесинден тиледи,
Ол да: «Мусса, кёрмесенг, ийнанмаймыса?» - деди.
«Огъай, Сыйлы Аллахым, мен таубагъа къайтама,
Джюрек Сени кюсейди, аны ючюн айтама» 163
Деб, джууаб берди Мусса Джаратхан Раббисине,
Ол толу ийнанса да Бир Аллахны Кесине.
Мында буйрукъ болмады, бизге Сени кёрюрге,
Аллай къарыу бермединг, къадар болду ёлюрге.
Кесинги кёрмесек да, къудретинги кёребиз,
Джан саласа, туудураса, ёсдюресе, ёлебиз.
Кёкде, джерде хар бир зат - мени ием кимди деб,
Кимди мени Джаратхан, сен аны бир билли деб,
Соруу бериб туралла биз кёрген затла бары,
Бу затлагьа ойлашыр, болгъан адам хапары.
Сени кёрюрюм келсе, мен алагьа къарайма,
Сени билирим келсе, къудретинги санайма.
Джерден азыкъ битдириб, аны была сыйлайса,
Аны англай ким билир, деб Сен бизни сынайса.
Кёкден кюнню тийириб, дунияны джарытаса,
Бирлени сен ёлтюрюб, джангыла джаратаса.
Сеннге мен тансыкъ болсам, къудретинги сюземе,
Алагьа ие излеб - Сенсе ол деб, сеземе.
Не кюрешсем да излеб, башха ие табмайма,
Аны башха кишиге джораларгъа базмайма.
Буйрукъну англар ючюн, Къуранынгы окъуйма,
Солугъан тылпыууму буйрукъ была солуйма.
Тёгерекге къарасам, кёб затланы кёреме,
Барына иеликни джангыз Сеннге береме.
Кечеге, кюндюзге да - алагьа ие излейме,
Танг атыу, кюн батыу да - Сеникиди, эслейме.
Тенгизлени къыздырыб, чыгъараса пар этиб,
Ол да булутла болуб, мийик кёклеге джетиб.
Къара булутла болуб, башыбызда учалла,
Джерге джан салыр ючюн, джауумларын чачалла.
164
Булутла болур ючюн тенгизлени джаратдынг,
Пар болуб учар ючюн кёкде чыракъ джандырдынг.
Аны была Аллахым, болгъанны кёгертесе,
Къара джерни битдириб, бизге азыкъ этесе.
Алай была джашауну бардыраса, юзмейин,
Бу ишлеринги кёрюб, нетейик биз сюзмейин?
Ойлашырлай, хар затны пара-пара джаратдынг,
Эркек-тишиле этиб, бир-бирине къаратдынг.
Джангы джанла джаратдынг, джашны да юьарт этдинг Сен,
Бу затлагьа ойлашыб, уллу сейир этдим мен.
Кёз кёрмеген тамчыдан Сен джанла джаратаса,
Джан салыб эм ёсдюрюб, хар затха къаратаса.
Джокъдан бар этиб, къураб, болджал бла джашатаса,
Джер юсюн тепси этиб, кёб хантла ашатаса.
Быллай сейир ишлеге кимди кючю джеталлыкъ,
Сен этмесенг аланы - бармыд башха эталлыкъ?
Ол затлагьа бир иги къарасын, эс бёлаллыкъ,
Ангы джетиб ойлашыб, кёзю болуб, кёраллыкъ.
Кесинги кёрмесем да - ишлеринги кёреме,
Акъылым джетгенча бир алагьа эс бёлеме.
Сора кёрмесем да мен кёрген кибик болама,
Ол Къудретни Иесине тансыкълыкъдан толама.
Къуру Санга тыйыншлы - тохсан тогъуз атынг да
Сени ариу англатад къудретинг, хар затынг да.
Кесими юсюмден да сагъыш этиб ойлайма,
Джел элтген бир букъучукъ болгьанымы англайма.
Джокъдан бери келдим мен сынамланы ётерге,
Учхум кибик тас болуб, артда мындан кетерге.
Бу затлагьа ойлашсам мен джукъудан уянама,
Къалай къарай болур деб, мен Раббимден уялама.
165
СЮЙМЕКЛИК.
Адамла бир-бирине блай хатерсиз некдиле?
Кёб болмайын баред да, энди аны нетдиле?
Сюймекликни юсюне къуралады бу джашау,
Ол болмаса башланад хар ким бир-бирин ашау.
Сюймекликди биринчи башдан салыннган тамал,
Ахырзаманнга дери - Аллах буюргъан амал.
Бу дунияны джашауу аны юсюнде барады,
Ансыз хар ким бир-бирин аямайды, къырады.
Не эсе да, сюймеклик бек азды бусагъатда,
Хатер хурмет да къуруб, аяу джокъду бир затда.
Ата-анагьа да джокъ, джууукъгъа, тенгнге да джокъ,
Уллугъа, гитчеге да, акъсакъаллыгъа да джокъ.
Намыс да джокъ, сый да джокъ, бир-бирин билген да джокъ,
Бир-бирин кечген да джокъ, биреуге тёзген да джокъ.
Биреу биреуню несин кёрейим деген джашау,
Бир-бирине аманны, Аллахдан къоркъмай джаншау.
Кёлюне келген затны, артха салмайын айтыу,
Бир да хазна кёрмезсе, къоркъуб, таубагьа къайтыу.
Айталгъанын айтса да - аны ючюн къанмайды,
Не Джаратхан Аллахдан, не адамдан уялмады.
Тынглау была башынгы къутхаралсанг кёрюрсе,
Джукъ айтама десенг а, сокъураныб ёлюрсе.
Бу зат бары этилед сюймеклик болмагьандан,
Сюймеклик да болмайды адамлыкъ толмагьандан.
Аны ючюн къралла бир-бирлерин къыралла,
Окъну, тобну аямай, анга деб чыгъаралла.
Бары да къычыралла ийнаныу деб Аллахха,
Бир-бирлерин салалла къыйынлыкъгъа, палахха.
Джангы юйдегиле да, бир-бирлерин англамай,
166
днычюн чачылалла, бир-бирине тынгламай.
Керти сюймеклик болса, барысы шох болуред,
Дуния башы хош болуб, мамырлыкъдан толуред.
Сюймеклик да ийман да бирдиле, англагъаннга,
Бири болмай - бири джокъ, тюшюнюб тынглагъаннга.
Джюрек ачыулу болса, сюймеклик да болмайды,
Ол джумушакъ болмаса, рахматы да толмайды.
Аз болса да, бар болур джер юсюнде бир кесек,
Ол болмайын адамлыкъ болмаз, тюзюн излесек.
Ол болмаса дунияда джашау да болмаз эди,
Халкъ бир-бирлерин къырыб, бир мурат толмаз эди.
Хоншу, тийре къоркъмайын, рахат джукламаз эди,
Джюреги хош олтуруб, ашын ашамаз эди.
осият.
Махтау была Аллахха мен сёзюмю башлайма,
Бошасам да, сёзюмю махтау была бошайма,
Файгъамбаргъа салауат айтама башлагьанда,
Салауат была бирге къояма бошагьанда.
Осиятым бар мени артымда къалгьанлагъа,
Меннге тынглаб, сёзюмю эсине алгъанлагьа.
Джюрегимде къайгъымы мен ёлгюнчю айтайым.
Сора мен Аллахыма иймала къайтайым.
Айтырым олду мени - адетлени этмегиз,
Халкъгъа къараб, алданыб, бидгъалагьа кетмегиз.
Елгеннге джаназыды - буйрукъ была биз этген,
Садакъаны айырыб, къуру онгсузгъа берген.
Тюз осияты болса, осиятны толтуруу
Джахил осият эсе, аны къоюб олтуруу.
Биреуге борчу болса - аны тындырыу сизге,
167
Аллахны буюргъаны - къуру ма буду бизге.
Быладан башхалары - ала динден тюлдюле,
Ма бу джахил адетде нелляй бир халкъ ёлдюле.
Не Къуранда джокъ ала, не хадисде джокъдула,
Бир-бирлеринден кёрюб, ала халкъгъа джукъдула.
Алай была ол къауум бир джангы дин этдиле,
Керти динлерин ташлаб, джалгъан диннге кетдиле.
Не этгенин билмейди халкъ, эришген болмаса,
Бир да тыяллыкъ тюлсе, джахил адет толмаса.
Ол от болуб джаннганды биз миллетни ичинде,
Аны диннге къошмагъыз, джокъду ол дин ишинде.
Бир Аллахдан уялыгъыз анга дин деб атаргъа,
Сиз чыгъаргъан адетге керти динни сатаргъа.
Хакъ динни сиз чанчакълаб, анга джаулукъ этесиз,
Къошуб, артыкълыкъ этиб, динни бузуб кетесиз.
Аллах къабыл этсин деб, сора алай айтасыз,
Ол буюрмагъан затны Бир Аллахха атайсыз.
Аны динин сиз тутуб, джангы динни къойсагъыз,
Адетлени сиз ташлаб, бидгъаланы ойсагъыз,
Аллах, Сен къабыл эт деб, озаманда айтыгъыз,
Сизни диннге джууаб джокъ - керти диннге къайтыгъыз!
Джангы динни къаууму, сюйюб анга бегилле,
Алагьа терс кёрюнед - бу бидгъады дегелле.
Джалгъан диннге бек сингиб, бидгъалагъа аудула,
Керти диннге ийнанмай, бизни была джаудула.
Алагьа таб сёлешсенг, озаманда сюелле.
Тюзюн айтсанг, ийнанмай, ызыбыздан кюлелле.
Биз да толу айталмай, къоркъуб, азчыкъ айтабыз,
Хакъны англамасала, мыдах болуб, къайтабыз.
Джюреклени къыйнайды миллетни аджашханы,
168
Бир джангы динни къураб, ол анга джарашханы.
д ла аны англамай, бизни ары тарталла,
Хаман ары чакъырыб, ала бек арыталла.
Хакъ динни ётюрюкге излеб бой салдырыргьа,
Кеслерини динлерин бизге да алдырыргъа.
Аладан баш алалмай, кюрешебиз джанларгъа,
Хамам таргьа тыйсала, амалсыздан алдаргьа.
Кюрешебиз алагьа биз джалгьанны айтмазгъа,
Аллахны керти динин джалгъан диннге сатмазгъа.
Биз айтханнга ийнанмай, бир-бирине къаралла.
Бир-бирине эришиб, хаман къошуб баралла.
Сиз тынглагъыз, айтайым мен аланы динлерин,
Акъыл иеси ангылар кёргенлей этгенлерин.
Джахилле молла болуб, ауаз берге чабалла,
Бир-бирлерин да сермеб, аямайын къабалла.
Джалгъан ауазла бериб, халкъны ары буралла.
Бир-бирин кёрюб болмай, даулашханлай туралла.
Дин къарнаш деб кёрмезсе, бир-бирине илешген.
Ала билген аманлаб, бир-бири бла сермешген.
Не адеб джокъ алада, неда хурмет этмейле,
Хазна джерден тюйюшмей, чачылышыб кетмейле.
Къуранны да окъуйла, джюзле этиб юлешиб,
Билген да билмеген да, бир-бирине эришиб.
Мыллык атыб чабалла, ала аны окъургъа,
Ол айтхан затлагьа уа боладыла сокъурла.
Ала аны окъургъа чабышалла хар къайда,
Ол айтханны этмесенг - окъугъандан не файда?
Аны окъуб, сора ол айтмагьанны этелле,
Алай была бир-бири кёлюне да джетелле.
Аллах айыб этсе да, адам айыб этмесин,
169
Элча этмедиле деб, биреу айтыб кетмесин.
Бюсюреуню махтаныб, адамладан излейле.
Аллах къабыл этсин деб, сора алай тилейле.
Садакъаны бетсиниб, кёз туурагъа салалла,
Ёксюзнюкю болса да, ырысламай алалла.
Джашырынны сюймейле, ол кёрюнмей къаллыкъды,
Халкъ кёре туура берсе, элден махтау аллыкъды.
Джыйылгъан заманда да тепсилени къалайла,
Миллет не айтады деб, ала таба къарайла.
Тюкен, базар къоймайьш, табханларын алалла.
Кёзбау этиб, ёлгенни джаннетлеге салалла.
Малый аямай тёгюб, адамлагьа эришсе,
Ёлгенин сатыб алад, аны халкъгъа юлешсе.
Алай этсе къууаныб, мураты да толады.
Эл да джыйылыб кёрсе, джюреги хош болады.
Ташаны джаратмайла, тыншлысыча берилген,
Ала билген халкъ кёрюб, эл аллында сюзюлген.
Келин алгъан махтанад, бютеу байлыгьын тёгюб.
Ёлгеннге да алайды, кёзбаулукъну кёргюзюб.
Келигиз, дин къарнашла, адетлени къояйыкъ,
Аллах айтханны этиб, бидгъаланы ояйыкъ!
Бир Аллахдан тилейбиз, халкъыбызны тюзет деб,
Джалгъан динден айырыб, керти динде бегит деб.
ДЖАН БЛА ТЁНГЕК.
Тёнгек джерден къуралды, джанны Аллах салады,
Тёнгек джерге къайтады, джанны Неси алады.
Бычакъсыз къынны киши джюрютмейди, кёресиз,
Джаны чыкъса тёнгекни джер тюбюне кёмесиз.
Джанны сан этмей къоюб, биз тёнгекге джылайбыз,
Джан джууабха тартыла, биз да анга сарнайбыз.
170
Топракъ боллукъ санланы аллай бир багъалатыб,
Ёлмей турлукъ джанны уа, къоябыз сансыз атыб.
Хар ким кюрешселе да, насыб излеб дунияда,
Мында тюлдю, бил, насыб, ахратдады, ангыла!
КЪОНАКЪЛЫКЪДА.
Къонакълыкъда къонакъча, мен эслеб туралдыммы,
Къонакъбайдан айыбсыз мен мындан кеталдыммы?
Неллей бир мен кюрешдим кесими тюзетирге,
Нафсым да бек эришди - ол мени терсейтирге.
Бир ол, бирде мен хорлай, экибиз да тутушдукъ,
Бойсунмайын бир-бирге, къаты тукъкм бууушдукъ.
Энтда хаман барады, тохтаусуз, ол бууушуу,
Уллу Аллах сакъласын, арты болгъандан бушуу!
АХРАТНЫ ЭСГЕРИУ.
Бу къадар айланнган халкъ джер юсюнде тизилиб,
Кирмезлик джокъ къабыргъа, джашаулары юзюлюб.
Къайгъылары, эслери дуния джашаугъа кетиб,
Бар болурму ахратны эсгерген, сагъыш этиб.
Джер-джерде, орамлада джоббу-джоббу джыйылыб,
Чий хансча, джаш тёлю да чёгелле, джыйырылыб.
Къарасанг бир хан кибик, джюреклери тау кибик,
Адеб, хурмет джокъ кибик, болумлары шау кибик.
Джюрюшлери къуджурла, аджашхан малла кибик,
Бир-бирине хырылдай, талашхан итле кибик.
Къызла да орамлагьа, къымжа болуб чыкъгъанла,
Последний модады деб, киндиклерин ачханла.
Алагьа джукъ айтмагьыз, ала акъыл тёбелле,
Джукъ айтсанг да, осагъат санга акъыл тёгелле.
Къартлагъа да къарасанг - бир къуджурла, тюрлюле,
171
Бир къаууму бёрюле, бир къаууму тюлкюле.
Ала да бузулдула, хатер джокъ - сюйюмсюзле,
Бетлери да аланы бир хурметсиз нюрсюзле.
Тиширыула да дуния малгъа мыллык атханла,
Уятны, бетни да ташлаб, адамлыкъны сатханла.
Брер сагюнджю кёлтюрюб, орамлада джайылыб,
Къалайгъа къарасанг да, джоббу-джоббу джыйылыб.
Базарлада, орамда алларындан къачыгъыз,
Ала теблеб кетгинчи, алагьа джол ачыгъыз!
Тюкен, базар къоймайын, айланалла чабышыб,
Багушда чириб къаллыкъ быстырлагьа джабышыб.
Тынчлыкъ табарыкъ тюлле, муратлары толмаса,
Башынгы къандырырла, ала айтхан болмаса.
Эркишилени ала къойгъанла таргъа тыйыб,
Аузунгдан сёз чыкъгъынчы, сени мюйюшге джыйыб.
Автобусда кишиге орун бере билмейле,
Не сёзде, не оноуда алгъа киши иймейле.
Сёлеширге устала, эки тил да къатышыб
Орусу, къарачайы бир-бирине чалышыб.
Зарлыкъдан да ёлелле, бир-бирине эришиб,
Алагьа джукъ айтмагъыз, къаллыкъдыла гирешиб.
Не уллу, не эркиши деб къалмады бир хурмет,
Бу барыу была барса, не болурбуз, ай медет.
Аузунгдан сёз чыкъгъынчы сёзюнгю аладыла,
Эслеб, тохтаб къалмасанг, орнунга саладыла.
Бой сал да сен тынч тохта, башны кёб аурутмайын,
Алайсыз ала дертлеб турлукъла, унутмайын.
Сёлеширге устала арымайын, талмайын.
Бир таукел сёлешелле, джунчумайын, уялмайын.
Арты-аллы болмагъан сёзню къайдан табалла?
172
Сен сёзюнгю айтхынчы, сени ауузунга чабалла.
Ала чырт терс болмайла, къоюгъуз, кюрешмегиз,
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 09
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.