Latin

Дин Назмула - 04

Total number of words is 3879
Total number of unique words is 1824
32.7 of words are in the 2000 most common words
48.4 of words are in the 5000 most common words
59.1 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Кетеринг келмей эди, аны къатына барсанг,
Кёлюнг иги болаед, анга тынгылаб турсанг.
Терс болсанг да ышарыб къояеди кюрешмей,
Тёзюмю бек уллуед, англаса да, эришмей.
Къатында адамлагьа бир джумушакъ къараед,
Ариу тукъум ышарыб, хар кимден кёл алаед.
Эки кёзюнден аны нюр чыгъады дер эдинг,
Айтхан сёзюнден аны бал агъады дер эдинг.
Алай была хар кимге ол кесин сюйдюреед,
Ариу чамланы этиб, хар кимни кюлдюреед.
Не джити къарамагъан, не хыныны билмеген,
Джюреклеге дарманед, ачыу анга кирмеген.
Хаман келиб аллыма бу сыфатлары аны,
Меннге тынчлыкъ бермейле, келе болурму джаны.
Мен аны англаб толу, адамлыкъ эталмадым,
Эс джыйыб, иги билиб, мен хайыр алалмадым.
БУРУН.
Адам улу джокъ болуб аты-чууу айтылмай,
Тургъан заман болгъанды, бурун ол джаратылмай.
Сора Аллахым аны джаратыры келгенди,
66
Мёлеклеге муратын айтыб буйрукъ бергенди.
Тюрлю-тюрлю топракъдан сайлаб тазасын алыб,
Джараштырыб ишлегиз, аны суратын салыб!
Хар затын таб этигиз, ариу сыфат беригиз,
Джер юсюнде тамада боллукъду ол билигиз!
Аны джерге халифа этерге мен сюеме,
Анга акъыл еалыб Мен аманатны береме.
Аны Джерге не этиб анга борчла салама,
Джер юсюнде бар затны Мен анга ышанама.
Сиз а эй, мёлеклерим, аны сыйын кёрюгюз,
Сакъ болуб хар къалайда хурмет этиб джюрюгюз.
Сора араларында джинледен бир болгъанды,
Аллахыны буйругъун этмей кери ургъанды.
Сора аны джаратхан Аллах былай соргьанды:
— Мен джаратдым аны да, санга уа не болгъанды?
Сен да мёлекле кибик анга сый нек бермейсе,
Ала кибик адамны хурметин нек кёрмейсе?
— Сен адамны джаратдынг джерде сыйсыз топуракъдан,
Мени уа Сен джаратдынг — отдан эм сыйлыракъдан.
— Нек этеме мен хурмет кесимден тёбен джанга,
Менден артыкъ неси бард, нек сый береме анга.
— Андан ненг артыкъды - деб, сорду Аллахым анга.
Аны топракъдан этдинг нек сый бер дейсе манга?
Джаны Аллахдан эди, саны топракъ болса да,
Бойсунургъа унамад, Аллах айта турса да.
Уллукёллюлюк тутуб, мийикге санаб кесин
Аллахына сыйынмай, учуз кёрдю Несин.
Сыйлы сора сыйсызгъа ол къалай сый берликди,
Кесинден тёбенни ол сыйын къалай кёрлюкдю?
Деб, этмеди ибилис сёзюн джаратхан Несин,
67
Ол кери урмаса да Уллу Аллахны Кесин.
Аны Ол Джаратханын ачыкъ айта турады,
Буйругъун къабыл этмей, эришиб дау къурады.
Ол отказ этмесе да, Аны Джаратхан Иесин,
Айтханына сыйынмай ол уллу кёрдю кесин.
Бир Аллахны барлыгъын ол ажымсыз биледи,
Ол айтханнга бойсунмай, кесин мийик кёреди.
Аллах была эришиб къаршчы болуб чыкъды ол,
Ол къылыкъны сингдириб кёб халкъланы джыкъды ол.
Адам улугъа ууун кюрешиб сингдиреди,
Кеси миннген арбагьа аны да миндиреди.
Адам да анга ушаш акъылына базады,
Уллу кёрюб ол кесин халкъгъа уру къазады.
Иблис дау салгъан кибик, джаратхан Раббисине,
Бир къауум дау салады бек базыб ол кесине.
Сора ол ибилисге нёгер болуб къалады,
Аллахын биле-биле Анга къаршчы турады.
Адам да аны кибик этеди, сен къарасанг,
Сора иблисге ушаш болад джолу, сынасанг.
Иблис отказ этмеди Бир Аллахны барлыгъын,
Сора Аллах кечмеди аны джюрек зарлыгъын.
Ол Аллахны билсе да халек этди зарлыгъы,
Раббисин чамландырды джюрегини тарлыгъы.
Уллукёллюлюк ючюн ол джаннетден къысталды,
Сора ары айланыб Аллахха тилек салды.
Къыямат кюннге дери бир къой мени джашаргъа,
Адамладан кёб нёгер керекме мен къошаргъа.
Кёремисиз, аджалы Аллахыны къолунда
Болгъанны ол ангылаб, мугъур болуб джолунда,
Аллахына джалбарыб, джабышыб тилек салды,
68
Къадалыб хаман тилеб, Аллахдан джууаб алды.
Биле-биле терслигин ийилмеди джюреги,
Бизден дерт алыр ючюн болду аны тилеги.
Къарачыгъыз, ибилис къадарын билед барын,
Тилегине да джууаб къуру Андан табарын.
Атабыз да джаннетде бек тынч рахат джашады,
Ибилисге алдатыб харам кёгет ашады.
Ол терслигин ангылаб айыб этди кесине,
Кечмеклик да тилеб ол тауба этди Иесине.
Сокъураныб джюреги ол уялалыб ийилди,
Алай была атабыз айыбындан кечилди.
Ол юлгю болуб къалды аны балаларына,
Тауба этген къулларын кечерге Ол барына.
Алай а тауба этмей, турса джюреги къатыб,
Иблисге нёгер болуб къалыр азабха батыб.
Джаратхандан уялыб, къайтыб тауба этгенни,
Ол кечерге сёз беред, сокъураныб кетгенни.
ИЙМАН БЛА ИСЛАМ.
Ийман деген англауду Бир Аллахны барлыгъын,
Аны Джаратхан Иеси андан соруу аллыгъын.
Хар затны да Джаратхан Олду деб — ийнаныуду,
Анга толу ышаныб, чайкъалмай таяныуду.
Ислам деген — бой салыу Аллахха кесин бериб,
Ол буюргъан затлагъа джюрегин ачыб, кериб.
Муслиманла, ийманны эм исламны бёлмегиз,
Сиз бирине ышаныб, уллукёллю ёлмегиз!
Экиси да болмаса, къуру бири джарамаз.
Ол алдауукъ болады, Аллах анга къарамаз.
Окиси нёгердиле джарамайды бёлюрге,
Нёгерлени айырса, болур табсыз ёлюрге.
69
Аладан бири болуб, обирин сан этмесе,
Ол муслиман болалмаз аны англаб кетмесе!
Ашарыкъ керекди деб, хаман къычырыб турсанг,
Сора кеси келирми, кесинг эринчек болсанг?
Ач боллугъунгу билиб, рысхы джыя джашайса,
Аллахха къуру барсанг, анда уа не ашарса?
Сен ачхагъа ийнансанг сеннге кеси келирми,
Ахрат азыкъ алмасанг, Аллахынг джукъ берирми?
Адам джукъгъа ийнанса, не ючюн ийнанады,
Ызындан болуб аны ол кюрешиб алады.
Сен ийнаннган зат кеси санга келиб къаламыд,
Сен джатыб тургъанлай ол сеннге джюрюб барамыд?
Джерге урлукъ атмасанг, андан битим чыгьамыд,
Кёкге булут урмаса, джерге тамчы агъамыд?
Джолоучу да джолуна азыкъ алыб чыкъмайын,
Ол джерине джетерми ачлыкъ аны джыкъмайын?
Чыракъ джолун джарытмай, къарангыда не кёрюр,
Ол тентирей барыр да, сора термиле ёлюр.
Гитче джануарчыкъла да кюрешедиле арыб,
Тамблагьа азыкъ джыйыб, къыйын джерлеге барыб.
Тамбласына дыгалас хар бир джан да этеди,
Адамланы кёбюсю къуру къоллай кетеди.
Ауругъан дарман этмей, ол сау болуб къалырмы,
Ахратха джукъ къурамай, джанын сатыб алырмы?
Эй, ахратха ийнаннган, ары да азыкъ керек,
Ол азыкъ а — къуллукъду, хомух болма, мубарек.
Къуллукъ этген джылайды мен къалай боллукъма деб,
Этмеген а джырлайды, джаннетге барлыкъма деб.
Ийнаныу была къуллукъ — экиси къарнашдыла,
Бирге болмай мадар джокъ, ала ахрат ашдыла.
70
Осебебден аланы джарамайды бёлюрге,
Ийманына ышаныб, эринчеклей ёлюрге.
Аланы нёгер этмей, анда къалай къутулур,
Къайдан билед ол джазыкъ, азабхамы тутулур?
Ийманына таяныб кесине базгъан къауум,
Бек терен аджашады, алагьа барды дауум!
АЛЛАХХА УШАШ ДЖОКЪДУ.
Джокъду Аллахха ушаш, эм алгъыннгы Аллахды,
Дуния бары бошалыб, къуру Аллах къаллыкъды.
Джокъдан бар болгъан затла - джокъ болалла бардан да,
Тюрленмей, бирча тургъан - Аллахды - барындан да.
Къуралгъан затла бары кетерге къуралалла.
Къуралмагъанлай болуб тургьаннга баш уралла.
Ала Аны джоругъун бой салыб толтуралла,
Ол айтхандан чыкъмайын, къуллукъ этиб туралла.
Ол буюргъан джолладан Кёк да, Джер да таймайла,
Ай да, Кюн да джюрюйле, алгьа-артха болмайла.
Кёкде, джерде, хар къайда бар затла барысы да,
Джаратханнга бой салыб турадыла къайсы да.
Болджал кюн джетгинчинге турлукъдула бойсунуб,
Ол джетгенлей барысы къаллыкъдыла оюлуб.
Хаух дуния бошаллыкъды, боллукъду муну арты,
Дунияда бир джан къалмай ёллюкдю джашы, къарты.
Сюймесек да ёлюмге бой салабыз барыбыз,
Ол закондан чыгьалмай, джерге кириб барабыз.
Бу Аллахдан келед деб, анга бойсунуб ёлсе,
Ол Анга къул болады, бу акъылгъа ким келсе.
Ол джорукъну англамай, бек кёб адам ёледи,
Ол къабыл этмесе да, ол да ёлюм кёреди.
Сюйген да, сюймеген да къутулмайды буйрукъдан,
71
Къабыл этсе, къойса да чыгъалмайды джорукъдан.
Макъа джылан ауузгъа киргенча джаллаялмай,
Биз да алай ёлебиз, аджалдан баш алалмай.
Эм аллында башында джаратды бериб болджал,
Сынаб бошаса Аллах къоратад, джетсе аджал.
Джаратылгъанны борчу — Джаратханнга тынгларгъа,
Джоругьуна бойсунуб, Ол айтханны англаргьа.
Ибилис да Аллахха ийнанмайма демейди,
Алай а Джаратханны буйругъун ол этмейди.
Джаратханнга бойсунмай, къаршчы чыкъды Иесине,
Бизни буруб кюрешед, нёгер этиб кесине.
Аны джаратхан Аллах — Ол болгъанын биледи,
Буйругьуна сыйынмай, кесин уллу кёреди.
Адам Анга ийнанмай, Джеринде къалай джашар?!
Ол битдирген рысхысын уялмай, къалай ашар?!
Джаратхан Иесин къуру тел и кери урады!
Ол Аны сыйын билмей, хайуан болуб турады!
Адам Джаратхан Иесин кери уруб джашаргъа,
Къалай бети джетеди рысхысын а ашаргъа?!
Ол берген нигьматланы барысын хайырланыб,
Бюсюреу этмей Анга, аны бла зауукъланыб?!
Я, Аллахым, насыб эт Сени была джашаргъа,
Сен берген аджалланы биз бойсунуб бошаргъа!
МАХЛУКЪАТХА ОЙЛАШ!
Кёкге, Джерге къарасанг, аланы ким джаратды,
Тынчайыргъа кечени, кюндюзню ким джарытды.
Аллахныкъы тюлмюдю биз джашагъан ма бу Джер?
Башха Ие ким болур, мынга сен бир джууаб бер!
Бу джерни тёшек этиб, кимди аны джаратхан?
Кюнню уа ким къурады тёгерекни джарытхан?
72
Къалай джетди джылыуу ол къадар узакълыкъдан?
Визге джетиб тылпыуу, къууандыкъ зауукълукъдан.
Бир джюз элли миллион километр узакъдан
Джарыкъ беред бизге ол, оюм ал сен бу затдан.
Кимди аны тийирген башыбыздан энгишге,
Ким кийирди кечеге, сагъыш эт сен бу ишге!
Ким джарашдырды Джерни, биз юсюнде джашарлай?
Аны юсюн битдириб, азыкъ этиб ашарлай?
Къара джерни сюрюб биз, ёсдюрюб битимлени,
Малланы да кютебиз, чыгъарыб сюрюулени.
Къара топракъдан чыгъыб, биз ашарлай затланы,
Барын бизге ким берди бу къадар нигъматланы?
Джерден чыкъгъан хансланы мал аш этебиз чалыб,
Джашауну эбин излеб, кюрешебиз къадалыб.
Джерге атсакъ урлукъну, кимди битдирген аны,
Сюрюб келиб булутну, къуруб тургъан таланы?
Къуу болуб ёлюб тургъан, джан кириб тириледи,
Анга суучукъ джетгенлей, ол джашнаб кериледи.
Джетер-джетмез суу кесек, анга къалай джан киред?
Ол сейир зат тюлмюдю, анга джанны ким беред.
Сабанын, малый санаб ким бошар аны санын,
Бир къауумун аладан ашайбыз, алыб джанын.
Кече джатыб солуйбуз, кюндюзюнде арысакъ,
Энтда ишлеб арыйбыз, эртденинде джарысакъ.
Бир кечени, бир кюнню бир-бири ызларындан,
Ким салса да ёшюнню, таймазча сызларындан,
Кимди аланы алай тайдырмайын джюрютген?
Сезаламыса къаллай Къудретди аны элтген?!
Не Кюн, не Ай, не бу Джер, бузулмайын джоллары,
Аланы ким джюрютед, тюрленмей заманлары.
73
Джер тёгерек бурулса, андан сутка болады,
Кюнню тёгерегине айланса джыл толады.
Ала бары джюрюйле, джолларындан таймайын,
Бир минутха, секундха алгъа, артха болмайын.
Ол Аллахны сагъатыд не аз да тюрленмеген,
Тюз джюрюмей, къатышыб, къурулуб тюзелмеген.
Адам этген сагъатны тюзетмейин болмайды,
Хаман къараб къурмасанг, бирча барыб турмайды.
Алай кеси болурму, бир Ие болмаса анга?
Ол кеси бурулурму, сен бир айт аны манга!?
Уллу, мийик тауланы кёбюсю кириб джерге,
Ким сюеди аланы, керек оюм этерге!?
Адам къол этмегенин - аны иги билебиз,
Тыш оноу джетмегенин, барыбыз да кёребиз.
Бизге къаллай бир битам этеди файда кесин,
Кяфыр болуб кетмейик, сан этмейин Иесин.
Кёкде, Джерде хар бир зат, бизге соруу берелле,
Акъылы болгъан кауум, ол затланы кёрелле.
Сора кеси болурму, Болдуруучу болмаса,
Кимни къолундан келир, къудрет кючю толмаса?
Иесиз бир зат болмайды, хар затны барды Иеси,
Оноусуз джукъ толмайды, Оноучу - Аллах Кеси.
Болса джаратылгъан зат - джаратыучу керекди,
Керекди Анга бир ат, Ол - Аллах Мубарекди.
ДЖАНЛА.
Уллу Аллах джанланы барын бир кюн джаратды,
Соруу бериб ауалда, буйругьуна къаратды.
«Кимди Джаратхан Иегиз, сизни джокъдан бар этген,
Хар негизни да бериб, билимден юлюш джетген,
Сиз бой салыб джашарлай, къуру Анга сыйыныб?
74
Бир кюн барынг келирсиз сиз аллыма джыйылыб».
Сора ала айтдыла: «Сенсе бизни Раббибиз,
Анга аз да ишек джокъ, шагъатлыкъ этебиз биз».
Джанланы хар бири да, чайкъалмай джууаб берди,
Аланы сынар ючюн, Аллах джерге джиберди.
Берген сёзюн бузмайын, ким джашар джер юсюнде?
Келдинг, кетдинг, бу джашау, тюш кёргенча, тюшюнгде.
Сора адам къатышды, берген сёзюн унутуб,
Джашаугьа ол алдатды, джалгьан дунияны тутуб.
Дуния мал хорлаб аны, сёзюн унутдурады,
Тутмаса да ол сёзюн, Аллах къараб турады.
«Джаратыучу» демеген джокъду кеси тилинде,
Ол джюрекде турмагъан, ташада, билиминде.
Ичгичи, наркоман да айталла Аны атын,
Алай а нафсы хорлаб, кёбю унутду антын.
Инджиу кёргенлей хар ким «Аллах» дерге чабалла,
Андан аязыгъанлай, сансыз башын джабалла.
Тарлыкъгъа тюшгенлей а, алагьа инджиу джетиб,
Бек къысха эсгерелле, Ол эслерине келиб.
Алай была бек кёбле алдауукъчу болалла,
Сынамларын толтурмай, динсиз болуб къалалла.
Къанында, джюрегинде Ол болмагъан джокъ киши,
Аллахны буйругъуна келишемид ол иши?
Аны аты турса да адамланы къанында,
Дуния хорлаб тебрейди, ол унутуб джанын да.
Тёнгек джерден къуралды, къайтыры да джергеди,
Аджал джетсе, буйругъу - ол анда чириргеди.
Санла джанны элтелле къайры десе, кёлтюрюб,
Патчахны джюрютгенча, айланалла джюрютюб.
Алагьа патчах болуб, ол буйрукъла къурады,
75
Кеси сюйген джанына ол аланы бурады.
Аланы ол къул этиб, бойсундуруб турады,
Джууаблы уа санлагьа, керек кюн джан болады.
Джаннга соруу этилиб, санла шагъат болурла,
Терс джюрютген санлары - анга къаршчы турурла.
Уллу Аллах санланы, тил бериб сёлешдирир,
Санланы сёлешиуу халкъны сейирсиндирир.
Джанды джууаб берлик да, азабны чегерик да,
Анда насыбы тутуб, Бир Аллах кечерик да.
Джан санланы патчахыд, ол артыкълыкъ этмесин,
Ала ючюн гюнахлы болуб азаб чекмесин!
Джан Иесине къайытса, анга соруу сорулур,
Бурун берген сёзючюн ол азабха тутулур.
Джан деген бир сейирди, кёрюр мадар болмагьан,
Джан кетсе, тёнгек кеси аз да къымылдамагъан.
Аны джаны джокъду деб, кёрмегенлей айталла,
Ала анга белгиге къаллай далил табалла?
Къымылдамаса ёлюк, джаны джокъгъа санайла,
Джанны кёрмеселе да, джан кетгенин англайла.
Тёгерекде хар затны Уллу Аллах джаратхан,
Бизге ол джанны салыб, кёб затлагьа къаратхан.
Джанны кёрмеген кибик, биз кёб затны кёрмейбиз,
Ол да аны кибикди, анга эс нек бёлмейбиз?!
Тёнгекни кёрюб, джанны кёралмайын къалабыз,
Аны кёралмасакъ, биз бир тюрлю чайкъалабыз.
Тёнгек къымылдамаса, джаны джокъду дейдиле,
Джан кетиб бошагъанын, ажымсыз биледиле.
Алай а барды соруу, бармыды аны кёрген?
Анга джууаб ким берир, бир айтсын аны билген.
Биз тёнгекни кёргенча, кёб затланы кёребиз,
76
Кёзюбюз кёрген затны биз барлыгьын билебиз.
Уллу Аллахны иши ол тёнгекге ушайды,
Кеси таша Бир Джанды, хар затны да бошайды.
Адамны кесек джанын болмагъан кёрюр мадар,
Джаратхан Аллахны уа болурму кёрюр къадар?
АЛЛАХНЫ КЪУЛУ.
Бизни уллу атабыз къарыусуз джаратылды,
Ол буйрукъда туралмай, бу дуниягъа атылды.
Джаратхан Аллахыны - айтхан сёзюн бузгьанды,
Этме дегенин этиб, ол айыблы болгъанды.
Алай бла Раббисине бойсунуб туралмады,
Ол шайтаннга алдатды, кесин бегиталмады.
Джаратханны унутуб, ол башхагьа тынглады,
Артда Андан уялыб, терс болгъанын англады.
Шайтан айтханны этиб, ол джангылыб абынды,
Ибилисге алдатыб, ол джаууна табынды.
Кимни айтханын этсенг - боласа аны къулу,
Джюрек кимге бойсунса - ол саналады къуру.
Уллу атабыз Адам алдатханча алдатсакъ,
Биз насыбсыз болурбуз, шайтан джолда атласакъ.
Къарыусузлукъ себебли адам излейд таянчакъ,
Ол кесин баджаралмай, хаман болуб джалынчакъ.
Хар адамны ичинде, дунияда заманында,
Бир затха таянмакълыкъ, салыныбды къанында.
Насыблы таянады тыйыншлы джерин англаб,
Насыбсыз абынады, ким не айтса да тынглаб.
Бизни Джаратхан Иебиз - Олду хар неси толу,
Анга таянса олду къуру тюз баргъан джолу.
Эм бай къуру Аллахды - излегеннге бериучю,
Кесин Анга къул этиб тилегенни кёрюучю.
77
Анга таянсакъ, Олду бизге къууанч этдирлик,
Хар небизге да джараб, муратлагьа джетдирлик.
Кёбюсюне терсине биз тебрейбиз таяныб,
Анга бегиб тохтамай, ётюрюкге ийнаныб.
Багьалатыб бир затны, биз ийнаннган зат бизге,
Бизге аллах болады, биз сайлаб кесибизге.
Джюрек неге талпыса, олду аны аллахы,
Ол анга къул болады, буду халкъны палахы.
Хакъгъа ким къул болалса, акъыл джетиб, тынгылаб,
Башха затха терилмей, Хакъны багъасын англаб.
Мындан бир гыл тюшер деб, тамадагьа бетсинсе,
Байлыкъгьа эси кетиб, рысхы къанына сингсе,
Неда адетни тутуб, ата-баба деб турса,
Халкъ этгенча этмей деб, ол эсин ары бурса,
Ата-баба айтхан деб, Аллах айтханны къойса,
Къарны айтханны этиб, хайуанча, ашаб тойса,
Тенгле айтханны этсе, Аллах айтхандан эсе,
Саналлыгъы ол затды - джюрекде не бар эсе.
Ма ол таяннган заты хар адамны, ийнаныб,
Ол аллахы болады, шайтан къалад къууаныб.
Джюреги сюйген затха эси кетиб чабады,
Сора анга къул болуб, динни башын джабады.
Къуру Бир Аллах ючюн, сен талпыб этген затынг,
Башханы къатышдырмай, эсгериб Аллах атын,
Джаратханнга бойсунуб, мында этиб кетгенинг,
Алырынг къуру олду, къабыл болуб этгенинг.
Къурукъоллай кетгеннге, Раббисинден уялмай,
Ким болса да биреуге ол къул болуб, уянмай,
Ёлюб кетген адамгъа, молла келиб, ол анга
«Фатиха» деб къычырса, ол келирми ийманнга?!
78
ДЖАН. АКЪЫЛ. НАФСЫ.
Адамны боллукъ болур бёлюрге юч бёлюмге,
Ахыры уа барады, аджал джетиб ёлюмге.
Адам деген - къыралды, бир патчахы да болгьан,
Аны бизге Аллахым оноучу этиб салгъан.
Акъыл деген - оноучуд, къыралын джакълаб тургъан,
Аман джанына иймей, аны тюзюне бургъан.
Патчахны сакълар ючюн Аллах акъылны берди,
Сора бизни сынаргъа, аны Джерге джиберди.
Патчахны тёгерегин керек кючлю сакъларгъа,
Тюрлю-тюрлю къоркъуудан, джауларындан джакъларгъа.
Анга заран джетмесин, сакь тур анга, мубарек!
Патчахны сыйы уллу, джакълаб тутаргъа керек.
Патчахны джауу болмай, къалмайды хар заманда,
Таймай, кючлю сакъланыб турмаса ол хаманда.
Эм уллу джауу аны- кесини нафсысыды,
Эки къабыргъасыны ичинде — арасыды.
Анда аны джаулары толудула, марайла,
Ала анга чабаргъа хазырдыла, къарайла.
Патчахны бузуб ала, халек этиб къояргъа,
Адамлыкъдан айырыб, аны бетин джояргъа.
Ол джаула да кесинги биргенгеди, англа,
Ташадан марабдыла, бу сёзге иги тынгла!
Таб кёзюучюкню сакълаб, ала мараб чабалла,
Къарауул джукълаб къалса, осагъат дерт алалла.
Къарауул хомух болуб, ол орнун толтурмаса,
Неда эринчек болуб, ол сагъайыб турмаса,
Ала бары къозгьалыб, анга бирден чабарла,
ошланыб къалыб ала, тёрт джанындан таларла.
Ол орнунда турмайын, кир джолланы джокъласа,
79
Уллукёллюлюк этиб, сан этмейин джукъласа,
Къарауул джукълаб къалыб ол орнун толтурмаса,
Патчахны къурутурла, ол сагъайыб турмаса.
Мараб туруб осагъат, бёрю кибик чабарла,
Джашыртын къабхан итча, эслетмейин къабарла.
Ычхынсала патчахны ала итча таларла,
Юсюнде сыйын къоймай, бек ариу тазаларла.
Адамны ичи толуд тюрлю-тюрлю джануардан,
Къазауат эте джаша, сакъ болуб ол джауладан.
Алайсыз къартлыгъынгда, сен атылыб къалырса,
Дунияда сыйсыз джашаб, анда нени алырса?
НАСЫБ БУГЪУБДУ.
Хар нени да Эштиучю, ташаланы Билиучю,
Джюреклени Кёрюучю, тилеклени Бериучю!
Сенде заман бармагьан, Сенсиз мурат толмагъан,
Не бир орун алмагьан, Сеннге тент джукъ болмагьан.
Мындан ары боллукъ да, ары дери болгъан да,
Болуб бошаб озгъан да, бюгюн бола тургъан да,
Анга бары бирчады, Ол барын да биледи,
Болгъанны эм боллукъну - Ол барысын кёреди.
Аллахха заман джокъду, заман Аллах Кесиди,
Анга заман керек тюлд, Ол - заманны Иесиди.
Кюзгюдеча хар бир зат, бары Анга туурады,
Тамбла боллукъ затланы барын кёрюб турады.
Бизге джабылгъан затла, бары Анга ачыкъды,
Биз ташаны кёрмейбиз, таша бизге джабыкъды.
Таша была арагьа бизге джабыу салгъанды,
Ташаны кёралмайын адам сокъур къалгъанды.
Ташаны билир кибик, аллай къарыу бермеди,
Ташаны ачыкълауну бизге тыйншлы кёрмеди.
80
Ташаны билсе адам, джашау къалай болуред,
Кёблени джылау басыб, халкъ бушуудан толуред.
д ны таша этмесе, сынам да болмаз эди,
Бир Аллахны пыланы алайсыз толмаз эди.
Биринчи эм башында оноу алай болгьанды,
Таша этиб джазыуну, сайлау бериб къойгъанды.
Биз джарлы болмаз ючюн, акъыл берди юлюшге,
Келечи, китаб ийди, тыйыб къоймай мюйюшге.
Джашауну бизге бошлаб, бизни сынаб къарайды,
Акъыл была ойлашсанг, тюз барыргьа джарайды.
Бизден аны джашырыб: «Излегиз да табыгъыз!
Насыб керек эсе сиз акъыл была алыгъыз!» Деб буюрду Аллахым, саугъагъа акъыл бериб,
Тюз джолун да кёргюзюб, келечиле джибериб.
Акъылын ким ишлетсе, насыб излей барады,
Бугъуб тургъан насыбын ол кюрешиб табады.
Джатыб джукълаб тургъаннга насыб кеси келмейди,
Акъылын ишлетмеген, насыб неди, билмейди.
НАФСЫ ХАУА.
Адам былай туугъанлай, ол бузулуб туумайды,
Кесин бошлаб къойса уа, адамлыкъда турмайды.
Адамлыкъдан айыргъан кёб къылыкъла бардыла,
Ийман джолдан тайдыргъан бизни ма аладыла.
Барысыны чыкъгъаны болад нафсы хауадан,
Нафсы джыгъыб бошаса, башха болмайд хайуандан.
Ол бир хайуан кибикди, нафсы оноу этеди,
Адеб, намыс болмаса, сора айырма неди?
Ашагьаны-джатханы, олтургъаны-тургъаны,
Хар кимге тынглагъаны, арбаз-мекям къургъаны,
81
Адамча кёрюнсе да, анга къарагъан кёзге,
Адам бла бёлюнсе да, халкъча къошулуб сёзге,
Чегетде джашамайын, джашаса да ол элде,
Хайуанча ашамайын хар не табханын джерде,
Хайуан кибик боллукъду, нафсыны ким бошласа,
Адебден кенг турлукъду, адам къылыкъ бошалса.
Нафсы - эмилик атды, сакъ бол, ол алыб къачар,
Ол бизге аман затды, къоркъ, халек этиб чачар.
Бошлаб къойма сен аны, анга эркинлик бериб,
Ол излеген джолланы сен анга ачыб, кериб.
Къарабетли этиучю хар адамны - ма олду,
Джаханимге элтиучю, аджашдырыучу джолду.
Ибилисни тузагьы - аны была тутуучу,
Бир Аллахны узагьы - аны тыймай къоюучу.
Олду халек этиучю, адамланы терилтиб,
Джаханимге элтиучю, анда бизни термилтиб.
Олду эм бек джауубуз, къоркъайыкъ кесибизге,
Алдаб тутхан ауубуз, алайыкъ эсибизге.
Кёз къарангы этдирген ол тюлмюдю хар заман?
Халкъны бузуб терсейтген, келтирген уллу заран.
Нафсыгъа бой бериучю хар заманда онгмайды,
Ол айтханны этиучю чырт насыблы болмайды.
Къайсы джанына бурсанг, нафсы ары ишлейди,
Сен аны кери урсанг, Аллах аны излейди.
«Наханнафс гъанил хауа», - дейди Къуранда Аллах,
Сен ойлаш да бир къара, андан чыгъад хар палах.
Аятны магьанасы: нафсыны сен кери ур!
Бошлаб къойма сен аны, ол айтханнга къаршчы тур.
Аны бошлагъан киши Къыямат кюн уялыр,
Хакъына да ол анда, джаханим отну алыр.
82
ыллыны, телини нафсыды ачыкълагъан,
Нафсысына бойсунмаз акъылындан чыкъмагъан.
Акъылы онглу болуб, анга этсе иелик,
Аны заранын англаб, бермей анга эркинлик.
Ол эркинлик табханлай, санга къыйынлыкъ салыр.
Сен кёрмейин игилик, шайтан да дертин алыр.
Ол шайтаннга джол къуруб, хаман болушуб анга,
Экиси нёгер болуб, джаулалла ала санга.
Расул осият этди кесини умметине:
«Нафсынг джауунгду сени, андан сакъла кесинги,
Сен тышында излеме ол-бу мени джауум деб,
Башхалагъа эс ийме, барды сизге дауум деб.
Эки къабыргьангы ол арасындад, ангыла,
Эсле, берме анга джол, бу осиятха тынгла!»
Акъыл да эм нафсы да джаудула бир-бирине,
Аманлыкъны бары да киред нафсы ичине.
Нафсы бизге аманны татлы этиб кёргюзед,
Алай была адамны ол гюнахха киргизед.
Ненча гюнах затланы игича англатады,
Ненча джигит джашланы терс джолгъа атлатады.
Акъылы онглу болуб, аны джолгъа салмаса,
Ол анга къаршчы туруб, кюрешгенлей турмаса,
Башха къайсы чыгъалса, ол санга не болур,
Къолгъа къайсы джыялса, оноуну да ол къурур.
Акъыл хорлаб ие болса - джарыкъ джолгъа чыгъарыр.
Нафсы хорлаб онгласа - ол къаядан чынгатыр.
Бютеу джашау джолубуз экисине таянды,
Кимди сыйлы эм сыйсыз ма былайда баянды.
Акъылны ким ишлетсе, сыйы была ёллюкдю,
афсыгъа ким кючлетсе, ол сыйсызлыкъ кёрлюкдю.
83
Биринчи джолу аны - дуния малгьа чабдыргъан,
Халалны эм харамны, айырмайын, къабдыргъан.
Хайуан халда билгени - ашагъан эм ичгенди,
Кийик халгъа кёчгени, артыгъы - тюйюшгенди.
Ашаб-ичиб семирсе, харам-халал айырмай,
Кийиксиниб тебрер ол, гюнах-сууаб къарамай.
Ол билген ашау-ичиу, ахыратны унутуб,
Мында эркин джашагьан, нафсысына бойсунуб.
Джюрек къаты болса уа, гюнах андан чыгъады,
Ёхтем болуб башаса, хар кимни джылатады.
Ол кийик халгъа кёчер, хайуан джолну толтурса,
Джаныуар болуб кетер, айда биразны турса.
Ол халда джан аямай, ол талашыргьа чабар,
Онгсузду деб къарамай, барын ол сермеб къабар.
Ургъан, тюйген, инджитген, джетген-джетгенин хаман,
Халкъгъа зорлукъ джетдирген - аны хар иши аман.
Я, Раббий! Сен бер джюрек терсни-тюзню англарлай,
Нафсыбызны биз хорлаб, Сен айтханнга тынгларлай!
ДЖОЛОУЧУ.
Игилик - Бир Аллахдан, шайтандан да - аманлыкъ,
Аллах бизден сайлагъан адеб, намыс, адамлыкъ.
Таза акъыл, тюз джюрек - бизден Аллах сайлагъан,
Терс акъыл эм кир ниет - шайтан кесин байлагьан.
Аллах ючюн игини этсенг, Аллах сюеди,
Алай этмеген артда сокъураныб кюеди.
Тюз джолгъа джибермеген - ол шайтанны ишиди,
Аны была къазауат этген муъмин кишиди.
Биреу алдатыб къойса, хорлатыб анга кесин,
Дуния джашауну сайлаб, ол анга ийиб эсин.
Шайтаннга нёгер болуб, къыямат кюн ол барыр,
84
Шайтан алгъан юлюшню ол да алайда алыр.
Бу палахха мени сен салдынг деб андан даулар,
Мында ала шох болуб, анда болурла джаулар.
Сора айтыр: «Аллахым, къаты азаб бер мынга,
Хакъ затны терс англатыб, сингдиргенди ол манга.
Бюгюн, аны амалтын, мен азабха къалгъанма,
Ол айтханнга ийнаныб, джалгъа - отну алгъанма.
Ол да джууаб къайтарыр, бош кёлюнгю къалдырма,
Менсиз да аджашыбенг, бош башымы къандырма.
Кесинг алай сюйгенсе, зорму этдим мен санга?
Сенде акъыл бар эсе, нек тынглай эдинг манга?
Ма былай игиди деб, мен кёлюнге келтирдим,
Аман затны игича, джюрегинге сингдирдим.
Мен - аманнга тартыучу, сени да тартдым анга,
Сагъыш этер керекли, алданыб къалдынг манга?
Аманны эм игини акъыл была сюзмединг,
Джаратханны ангылаб, менден чёбню юзмединг .
Бюгюн Аллахны сёзю, Ол бергенича толду,
Мени да берген сёзюм арты-аллына болду.
Сен уялсанг Раббингден, манга бой салмаз эдинг,
Иги ишни орнуна аманны алмаз эдинг.
Мен Аллахдан къоркъама, сен аллайла сёлешме,
Кесинги терслигинги манга джагъыб кюрешме!
Ма бу болур шайтанны Къыямат кюн джууабы,
Анга къаршчы ким болса, Аллахданды сууабы.
Экисин бирге байлаб, джаханимге атарла,
Мындача, нёгер болуб, анда бирге джатарла.
Шайтан да эки тюрлюд, аны иги англайыкъ,
Виз джауну иги билиб, Джаратханнга тынглайыкъ.
Бир тюрлюсю джинденди, экинчиси - адамды,
85
Андан-мындан болса да, аджашдыргъан - шайтанды.
Гюнах ишге тартыучу, терилтиб бир-бирлерин,
Ол да - адам шайтанды, терсейтиб нёгерлерин.
Джинден эсе адамны шайтаны бек аманды,
Анга сакъ болайыкъ, ол - аманыракъ шайтанды.
Адам шайтанны билмей, анга бек алдатабыз,
Аны иги англамай, анга бек хорлатабыз.
Бизнича бир адамды, деб акъылгъа келеди,
Ол шайтан болуб бизге уллу заран береди.
Ол да халкъча адамды, деб оюмгъа келмесин,
Адам сыфатлыды деб, сакъ болсун, терилмесин!
Бизни гюнахха бояб, аманны ким этдирсе,
Терсине удуб бизни, табсыз акъыл келтирсе,
Озаманда аллайгъа аталады шайтан деб,
Аллай къылыгьы болса, ышанма сен адам деб.
Эки тюрлюсюнден да бек сакъ турургъа керек,
Алдатыб къойсанг анга, сен тауба эт, мубарек.
Уллу Аллах кечиучюд, джангылсала къуллары,
Джюрекле сокъураныб, джайылсала къоллары.
Аллахым, Сен акъыл бер, аллайланы англарлай,
Кесибизни алдатмай, дин айтханнга тынгларлай.
Сакъла бизни, тилейбиз, ол къауумну ууундан,
Заран бериучюлени туугъаны-туудугъундан!
КЕЧМЕКЛИКНИ ЮСЮНДЕН.
Кёб шукурла Аллахым гюнахланы кечесе,
Биз таубагьа къайытсакъ, кирлени кетересе.
Бизни Кесинг джаратдынг, бериб бизге къылыкъла,
Бир къаууму - махтаулу, бир къаууму - сыныкъла.
Бизни джаратхан заман нафсы хауа да бердинг,
Аны была Сен бизни дунияда сынаб кёрдюнг.
86
лу эм болумсуз; акъыл иеси, акъылсыз;
рахматлы эм рахматсыз; къылыкълы эм къылыкъсыз;
уятлы эмда уятсыз, хатерсиз эм хатерли;
Адебли эм адебсиз; хурметсиз эм хурметли;
Бегимли эм тутхучсуз; фахмулу эм фахмусуз;
КИМ- чомарт, кими къызгьанч; ким-халал, кими харам;
Тёзюмлю эм тёзюмсюз; кечиучю эмда дертли;
Чыдамлы эм чыдамсыз; тюз сёзлю, экибетли;
Джумшакъны эм къатыны; джууашны эм хыныны;
Ангылы, ангысызны - дагъыда кёб къылыкъны.
Адам джаратылынды ол джангыла турурлай,
Буйрукъ болду аманны, кирни кери урурлай.
Чыртда гюнах этмейин, джаратмады турурча,
Бизге къарыу бермеди гюнахдан къутулурча.
Алай а Ол буюрду кесибизни сакъларгъа,
Акъыл берди, ойлашыб, хар ким кесин джакъларгъа.
Биз акъылны ишлетиб, аман ишден къачаргъа,
Игиликни эшигин аны была ачаргьа.
Кесибизге ышанмай, хаман биз сакъ болургъа,
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 05
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.