Latin

Дин Назмула - 02

Total number of words is 3952
Total number of unique words is 1825
31.6 of words are in the 2000 most common words
48.1 of words are in the 5000 most common words
57.7 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Хар заты толу Джангыз Ол болгъанын англайбыз.
Не билимде, не кючде, аз да кеми болмагъан,
Бир затха оноу этсе, кючю джетмей къалмагъан.
Хар бир ишин тындыргъан, бир кишите сормайын,
Салгъан пыланы толгъан, тюрленмейин, таймайын.
Не кючю, не билими джукъгьа джетмей къалмагъан,
Болушургъа нёгерге бир кишини алмагъан.
Къудрети, Кючю уллу - хар затха да джетишим,
Мен а бир къарыусуз джан, бек тюрлюдю хар ишим.
Ол къарт болмайд не ёлмейд - мен ауруйма, ёлеме,
Ол дунияланы кёред - мен а нени кёреме.
Толу бир затым да джокъ, хар бир затым да кемди,
Джаратхан Бир Аллахны хар неси да бек кенгди.
Ол болгъанны, боллукъну - барысын да биледи,
Анга таша бир зат джокъ - барын бирден кёреди.
Этейим деген затын эталмайын къалмайды,
Бир затны э-тер ючюн, Ол бир нёгер алмайды.
Мен бир болумсуз джанма, Ансыз джукъну эталмай,
Бу дунияда джашайма бир муратха джеталмай.
Дунияда уа джокъ мадар ауруу, инджиу кёрмейин,
23
Неда мында хаманда джашаб турур, ёлмейин.
Аны кибик хар затым бек болумсузду мени,
Хар заманда излейме болушлукъгъа мен Сени!
Мен бир болумсуз джанма, адамча тюз туралмай,
Сен буюргъан затланы, хазнасын толтуралмай.
Ышаныу джокъду манга мени Сен бир кечмесенг,
Джарлы, факъыр къулум деб, рахматынгы этмесенг.
АЛХАМДУ ЛИЛЛЯЯХ.
Биз махтауну сюйсек да, тыйншлымыды ол бизге,
Хар ким кеси башына, сый тартыб кесибизге?
Махтау тартырча, бизде аллай болум бармыды,
Ёлмей, хаманда джашаб, мында джан къаламыды?
Биреуде билим болса, не уалиюллах болса,
Ол да, бил, Аллахданды, анда дараджа толса.
Кимди мында ие болгъан сау дунияны башына,
Ол бермесе бармыды, оноу этген ашына?
Андан келмесе насыб, киши аны табармы,
Ол буюрмаса, биреу бир къабынны къабармы?
Андан буйрукъ болмайын, бир тылпыуну алырмы,
Ол болушмай, джолуна атлаб, джюрюб барырмы?
Ол кёзлени бермесе, къалай этер эдик биз,
Бу сыйлы саугъаланы баджардыкъмы кесибиз?
Джазыкъсыныб, тюз джолун Ол кёргюздю халкъына,
Ол себебден кёб махтау - Аны сыйлы атына!
Айыб тюлмюд адамгъа сый тартыргъа башына?
Ол ангылар ойлашса хар затына, ашына.
Адам махтау нек излейд, Аллахындан уялмайын?
Иесине къойсун аны, башына сый тартмайын.
Адамда бармыд болум кесин сыйлы кёрюрча Ол джаратылмадымы аурурча эм ёлюрча?!
24
Хар барыбыз къоркъууда ышаннгысыз джашайбыз,
Джан сакъларгъа кюреше, биз Аныкъын ашайбыз.
Бир инджиу кёргенлей а, биз Анга джалбарабыз,
Дыгаласха тюшюб биз, кёб джерлеге барабыз.
Эм ахыры Аллахды хар кимге да къарарыкъ,
Къуру Олду, таянсакъ, керти бизге джарарыкъ.
Сора махтау Аныкъы болмай, кимники болур?!
Аны англай ким билсе, аны ийманы толур.
АЛЛАХУ АКБАР.
Эм Уллу Бир Аллахды - дунияланы къурагъан,
Кёкню, Джерни, хар затны оноуларын бардыргьан.
Анга ушаш ким барды - сыфат бериу джарамаз,
Аны толу ангылаб, кёрюб киши къарамаз.
Адам акъыл джетерлей тюлдю Аны мардасы,
Кесек, бурху адамчыкъ Аны къалай англасын?!
Учу-къыйыры джокъду Аны уллулугъуну,
Кёкле-джерле оюлса, белгилиди турлугъу.
Аллы-арты джокъ Аны, джокъду башланнган джери,
Неда къалгъан затлача, джокъду бошалгъан джери.
Адам къарысуз джанчыкъ - Аны къайдан билалсын,
Чексиз Уллу Аллахны ол а къайдан кёралсын?!
Кёрюрге уа кюсейди Аны ёмюрден бери,
Кёрюрча къарыу къайда, Къыямат Кюннге дери.
Аны сейир ишлери: Кёкде, Джерде, хар къайда,
Къудретине далилле толулла хар къалайда.
Кёкню, Джерни къурагъан, Уллу болмай, не мадар,
Ол Къудретни Иесин къайда кёрюрге къадар?
Сора адам кесини ким болгъанын англасын,
Аны Джаратхан Кючге, къылыкъ этмей, тынгласын!
25
Тамбла Аны аллына унутмасын, барлыгъын,
Ол кюн Иеси унутмай, андан соруу аллыгьын!
Бир кюн бары бошалыб, биз тюбешиб къалырбыз,
Ол Кюннге сансыз турсакъ, биз алайда уялырбыз!
80 —КЪАШ-БАШ ТЮЙЮУ. 11- чи аятдан башлаб.
Къыяматны хапары.
Огъай, сиз айтхан кибик, бош зат тюлдю бу Къуран,
Сыйлы Аллахны сёзю - халкъгъа ауазды, ийнан!
Сюйген адам унутмай, эсинде тутар затды,
Джашауда адамлыкъны сакъларгъа - ол эм табды.
Эм Сыйлы Джазыулада бурун кёкде сакъланыб,
Эм Мийикде, ёр джерде тургъанды хазырланыб.
Сыйлы джазыучуланы къоллары бла джазылгьан,
Ашхы, сыйлы мёлекле буйрукъну джазыб сызгъан.
Ёлсюн адам! сора ол къалай кяфыр болады?
Кёрмеймиди сора ол неден джаратылады?!
Бир тамчыдан джаратыб, Ол къадарын бегитди,
Аны джашау джолун да, келишдириб тынч этди.
Сора аджал буюруб, къабыр этиб къояды,
Артда къачан сюйсе да, Ол тирилтиб джыяды.
Огъай, чырт алай тюлдю, ала умут этгенча,
Адам ёлгенлей кёзден, ол ташайыб кетгенча,
Огъай, Аны айтханын адам нек тындырмайды,
Уллукёллю нек болад, буйрукъда нек турмайды.
Адам иги къарасын - ол ашагъан ашына!
Сагъыш этиб ойлашыб, акъыл джыйыб башына.
Биз анга сууну къалай, шоркъулдатыб къуябыз,
Джерден битим чыгъарыб, джерни къалай джарабыз.
Къара топракъдан мюрзеу, Биз къалай битдиребиз,
Джюзюм, зейтун, финикле, ашар хане ёсдюребиз.
26
Къалын терек бачхала, тюрлю-тюрлю джайлыкъла,
Сизге эм малыгъызгъа, бармыд эсге аллыкъла?
Алай а халкъны бир кюн къаты къычырыкъ тутса,
Адам улу тентиреб, этер ишин унутса,
Джаны къайгъылы болуб, ол Кюн къачар къарнашдан,
Атадан эм анадан, юйбийчеден, баладан,
Хар бирини къайгъысы кесине толу джетер,
Ахлу, джууукъ да ол Кюн этмез кишите хатер.
Ол Кюн бир къауум бетле ариу, джарыкъ болурла,
Ойнай-кюле, ышара, къууанч эте турурла.
Бир къауумну бетлери хылымылы болурла,
Уллу сыйсызлыкъ джетиб, ала кирден толурла.
Ала кимлелле десенг - ассыла эм кяфырла,
Бетлери къара болуб, джаханимге барырла.
81 - БЮКЛЕНИУ суурагъа.
Къыяматны хапары
«Кюн бюклениб джукъланса, джулдузла къаралсала,
Таула да джюрютюлюб, букъу болуб къалсала,
Онайлыкъ бууаз тюе, алай атылыб къалса,
Аны къайгъылы болмай, халкъны джан къайгъы алса,
Бир-бирлерин ашаучу джануарла джыйылыб,
Бары джоббу болсала, ала таргьа тыйылыб,
Тенгизле да от болуб ёрге мийик джансала,
Адамла аны кёрюб, хайран болуб къалсала,
Джанла да бёлюнюшюб, джоббу-джоббу болсала,
Хар ким сыйына кёре, орунларын алсала.
Иелерине соруугъа къауум-къауум барсала,
Алагьа сюд башланыб, джан къайгъылы болсала,
Джаны сау басдырылгъан къызчыкъны да сорсала,
27
Не ючюн ёлтюрюлдю деб, ол Кюн дауласала.
Гюнах-сууаб джазылгьан китабла ачылсала,
Хар кимни китабы да аллында джайылсала,
Кёк джабыу да алыныб, ол къымжа болуб къалса,
Уллу къыйынлыкъ басыб, миллетни къоркъуу алса,
Джаханим ышырылыб, джангырыб къызыу джанса,
Джаннет да джууукъ келиб, кирликге хазырланса,
Осагъат хар джан англар, не зат хазырлагъанын,
Аллахыны аллына ол не алыб баргъанын»,Дейди Сыйлы Аллахым бу суурасында бизге,
Хар ким бир ойлашса деб, теджейме аны сизге.
82 - ДЖАРЫЛЫУ суурагъа.
Къыяматны хапары
«Кёкню болджалы джетиб, ол джарылгъан заманда,
Джулдузла да чачылыб, джайылышыб къалгъанда,
Джер чайкъалыб, тенгизле бек къаты чайкъалгъанда,
Бир-бирине къуюлуб, барысы бир болгъанда,
Осагъат хар джан англар нени къураб баргъанын,
Этер борчларындан да нени этмей къойгъанын.
Эй, инсан! не затды ол сени алдаб терилтген,
Сыйлы, Чомарт Аллахдан сени терсине элтген?
Сени субай джаратыб, хар ненги келишдирген,
Санла, чырай да бериб, джашаугъа илешдирген.
Бир къара сен кесинге - Ол къаллай сыфат берди,
Кеси сюйгенча этиб, джан кийириб джиберди!
Айхай, сиз а Сюд Кюнню ётюрюкге санайсыз,
Ахыратха ийнанмай, бу дунияны сайлайсыз.
Сизни уа юсюгюзде санаучула бардыла,
«Кирамун Катибин» деб, джазаргъа хазырдыла.
28
Сыйлыла, джазыучула таймай хазыр туралла,
Сиз этгенни билелле, барын джазыб баралла.
Ашхы къауум насыбда, нигьматлада болурла,
Ассыла уа азабда, джаханимде турурла.
Сюд Кюн ала азабдан къачар мадар табмазла,
Неда бир таша джерчик табыб ары букъмазла.
Сюд Кюн деген не затды, ким айтыр аны санга,
Сюд Кюн деген не кюндю, энтда сорама, англа?
Ол а - бир джан бир джаннга къолундан джукъ келмеген,
Хар ким кеси къайгьылы, башхаланы кёрмеген,
Ол Кюн халкьла, барысы Бир Аллахха къарагьан,
Барыны да оноуу ол Кюн Аллахха къалгъан», Деб, дунияны ахырын суура былай ачыкълайд,
Адам дуния къайгьылы, ахратына ашыкъмайд.
Биледи ёлюрюн да, къабыргъа киририн да,
Къыямат Кюн джетгенлей, ол кюн тирилирин да.
Джаратханны аллына бир кюн сюелирин да,
Дунияда джашауундан ол джууаб беририн да.
Былай батыр некди ол, барын биле тургъанлай,
Къыяматны заманы джууукълаша тургъанлай,
Кеси кибик адамла - кетиб бара тургъанлай,
Ол ишлени барысын ариу кёре тургъанлай,
Хар кюню кетген сайын джууукъ бара тургъанлай,
Ахлуларын къабыргъа элтиб сала тургъанлай,
Мында киши къалмазын толу биле тургъанлай,
Бир кюн аджал келирин, ол билмейин тургъанлай,
Хоншу-тийреде кёбле ары кире тургъанлай,
Къулакъламай турады, барын кёре тургъанлай.
Бу адам улу деген къалай къаты джюрекди,
Бу затлагьа ойлашыб, тюшюнюрге керекди!
29
84 - ДЖАРЫЛЫУ суурагъа.
Къыяматны хапары
«Раббисине бойсунуб, кёк джарылгъан заманда.
Башда салыннган пылан, болджал джетиб тыннганда,
Раббисине бойсунуб, Джер созулгъан заманда,
Ичин бери къотарыб, ол бош болуб къалгъанда,
Эм башда салыннганча, Аны буйругъу толса,
Болджал джетиб, оюлуб, Джер юсю сыйдам болса.
Эй, инсан! джолоучуса, сен Раббинге бараса.
Бир кесек эсинги джый, сен нек джукълаб тураса?
Сен Аны бла амалсыз, бетлешиб тюбеширсе.
Сора ол Кюн джууабха не айтыб кюреширсе?!
Ол Кюн кимни китабы онг къолуна берилсе,
Сорууу дженгил болур, Аны аллына келсе.
Ахлусуна, тенгине ол къууанчлы къайытыр,
Джаратхан Аллахына ол кёб шукурла айтыр.
Ол Кюн кимни китабы сырт джанындан берилсе,
Джокъ эт мени Раббим деб, талер ол халын билсе.
Огъай, ол отда кюер - гюнахладан толгъанды,
Ахлула, тенгле была къууанч эте тургъанды.
Ол Джаратхан Иесине къайтыр акъыл этмеди,
Анга джууаб берири чырт эсине келмеди.
Раббиси уа несин да турду Ол къараб, кёрюб,
Этген ишлерин барын, ол къорагъынчы ёлюб.
Огъай, къызарыб батхан шафакъ бла ант этеме!
Ол шафакъны Раббиси кимди, эс бёлдюреме.
Джер юсюнде хар джанны хаман патаргъа джыйгъан
Кече бла да этеме, къара джабыуун джайгъан.
Ай бла да ант этеме, ол акъ толгъан заманда,
Тохтаусуз, Джер бла бирге барыб тургъан, хаманда.
30
Сиз талай атлауучну бирем-бирем ётерсиз,
Джашау, ёлюм, къабырны, Къыяматха джетерсиз.
Не болгъанды алагьа, къалай ийман салмайла?
Къуран окъулса ала седждеге нек бармайла?
Кяфыр къауум ийнанмай, чарлаб кери уралла,
Аллахдан келген хакъны ётюрюкге буралла.
Анга таша бир зат джокъ, Ол нении да кёреди,
Ичлеринде басдырыб тургьанны да биледи.
Сюйюмчю айт алагьа анда азаб болурун.
Къаршчы тургьан къауумдан джаханимни толурун.
Ийман бла ашхы къуллукъ, этгенледен къалгъаннга.
Анга уа джаннет болур, Иесине бой салгъаннга.
Ол къауумгъа саугьала бардыла, бошалмагъан,
Тюрлю-тюрлю рысхыла, арты-аллы болмагъан»,Дейди Сыйлы Аллахым, оноууна тынглата,
Ёлюм болмазын джаннга, бизге ариу англата.
91 - АШ-ШАМСУ - КЮН.
СЫЙЛЫ АЛЛАХНЫ АНТЫ.
1. «Кюн бла ант этеме Мен, аны джарыгъы бла да,
2. Таймай аны ызындан барыб тургьан ай бла да,
3. Кюндюз бла да этеме, ол джарытхан заманда,
4. Кече бла да этеме, къарангысы басханда,
5. Кёк бла да ант этеме, аны Ишлеген бла да,
6. Джер бла да ант этеме, аны Тёшеген бла да,
7. Джан бла да ант этеме, сейир къурагъан аны,
Сора анга сингдирген ассылыкъны, такъуаны,
Аны ким тазаласа - ол насыблы боллукъду,
Аны кир этген адам - ол ёкюне турлукъду».
Дейди Джаратхан Аллах, Ол бир затны билдире,
Сайлау бизде болгъанын Ол англата, сингдире.
31
Эслеймисиз былайда Ол неге ант этгенин,
Хар адамны ичинде эки джолну бергенин.
Джети кере ант этед, Ол адамны юсюнден.
Терслик, тюзлюк болса да, боллукъду деб, кесинден.
«Мен адамны ичине сингдиргенме къанына,
Аманны игини да, сакъ болсун деб, джанына!»
Джети джерде къудретин кёргюзюб, ант этеди,
Сен алагьа ойлашсанг, тюннонюрге джетеди.
Ол джети зат болмаса, къалай джашау этерек,
Бири огьуна тайса, биз къырылыб кетерек.
Аланы терен сюзюб, сен ойлашыб къарасанг,
Хар бири да сейирди, акъыл джетиб англасанг.
Аланы хар бири да кесине Ие излейди,
Бизге джанны салгъан да Ол болгьанын бил дейди.
Джан деген да сейирди, аны да Ол джаратды.
Акъыл, ангы, эс бериб, тёгерекге къаратды.
Барын да ол антланы англатыргьа этеди,
Бизни анга сагъайтыб, Ол тюз джолгъа элтеди.
«Хайуан кибик турма да, аланы ишлет, - дейди, Аман джанын ташла да, иги джанын эт, - дейди, Кюреш да сен тазала ичингде аман къанны,
Кесинги бошлаб къоюб, азабха салма джанны», Дейди Джаратхан Аллах, сайлауну къоя сизге,
Эки джолну бирисин сайлатады Ол бизге.
Башында Ол тизеди, айтыб бизге къудретин,
Кесини джанын сюйген, тазаласын ниетин.
Бек ариу англатады, хар неге адам кеси
Эркин джаратылгъанын, бошлаб къоюб Иеси.
Аманнга ауса адам, кесин тыймай ауады,
Оноу этиб джюрютген анда нафсы хауады.
32
Кьарачы тёгерекге, аманлыкъчы онгмайды,
Аны кёрюб ойлашыб, тели акъыл джыймайды.
Ол андан джукъ англамай, къаны къайнаб турады,
Алай эте ол аны бир джануаргъа бурады.
Нафсыгъа бошлаб къойса, къайры элтед ол билмез,
Игилеге къошулуб, межгитинге ол кирмез.
Адам халдан айрылыб, тели хайуан болады,
Сагьайыб, эс джыймаса, акъыл кетиб къалады.
Узун сёзню къысхаеы - нохта бизни къолдады,
Ол нохта да къолунда, хар адам да джолдады.
Ол нохта къайры элтир, анга сагъыш этейик,
Аны биз къолгъа джыйыб, тюз джолунда элтейик.
Биз аны бошлаб къойсакъ, ол бизни джардан атар,
Сора бир хайуан кибик, ол мыллык болуб джатар.
Анга сен джол бергенлей, сени харам ёлтюрюр,
Джамагъат атыб къоймай, амалсыздан кёлтюрюр.
Дунияда, ахратда да къалмаз бир тукъум сыйынг,
Сыфат адам болса да, хайуанча болса мыйынг.
Нохта деген - мыйыды, сен тюзюне ишлетсенг,
Ол да элтир тюзюне, тюз джолуна тюзетсен.
92 - КЕЧЕ суурагъа.
Къыяматны хапары.
«Кече бла ант этеме, ол кюндюзню басханда,
Къара джабыуу келиб аны юсюн джабханда.
Кюндюз бла да этеме, ол джарыгъын джайгъанда,
Халкъ ишлерин этерлей, джер юсю джарыгъанда.
Эркиши, тиширыуну Ким эсе да джаратхан,
Аны бла да этеме, юйлендириб джашатхан.
Ишексиз, мында сизни къайгъыгъыз бирча тюлдю,
Хар кимни дыгаласы, ниети бирер тюрлю.
33
Чомарт болуб рысхысын, Аллахдан къоркъуб берсе,
Эм ашхыгъа ийнаныб, аны кертиге кёрсе, (джаннетге)
Аны джолун тынч этиб, тюзетирбиз тынч джерге,
Анда ол рахат джашар, киргенден сора кёрге.
Ал ай а къызгъанч болуб, рысхыны джыйыб турса,
Онгсузгъа джугъун бермей, кеси джашауун къурса,
Эм ариу затха да ол ётюрюк деб, къараса,
Ахратны, джаннетни да алдауукъгъа санаса,
Аны да къыйын джерге джолун бек тынч этербиз,
Ол джаханимде кюер, аны ары элтирбиз.
Ары кетгенден сора аны мюлкю къутхармаз,
Джыйгъан малы, рысхысы ол Кюн джукъгъа джарамаз.
Тюз джолну кёргюзюрге Мени борчумду халкъгъа,
Халкъны борчу - къайтыргъа, Аллахдан келген хакъгъа.
Гюрюлдеб джаннган отдан сакълыкъгъа чакъырама,
Келечи, китаб ийиб тюз джолну айтдырама.
Ол отда кюерик а - ол эм джарлы адамды,
Керти сёзге ийнанмай, орну къалай аманды.
Ол отдан кенг боллукъ а - Аллахдан къоркъуб берген,
Кесин тазалар ючюн - джарлылагъа эс бёлген
Мийик Аллах ючюн деб, бермесе джал алалмаз,
Бетсиниб берген эсе, Аллахдан хакъ табалмаз.
Аллах ючюн тюл эсе - Аны разы этерлей,
Бир сууаблыкъ джокъ анга, ол насыбха джетерлей.
Къуру Бир Аллах ючюн, джойгъан эсе рысхысын,
Артда ол къууанч этер, къат-къат болуб барысы», Эй, садакъа бериучю, бу сёзлени ангыла,
Тамбла аллына барлыкъ Аллахынга тынгыла!
Таша садакъа этген къат-къат сууаблыкъ алыр,
Халкъгъа бетсиниб берсе - башы азабха къалыр.
34
Эй, муслиман къарнашла, сагъыш этиб ойлайыкъ,
Сыйлы Аллахны сёзюн сансыз этиб, къоймайыкъ,
Чомартха, къызгъанчха да Аллах къалай къарары,
Был айда ачыкъ болду, рысхы неге джарары.
Чомарт эсе, рысхысы аны джаннетге салыр,
Ийнанмай, къызгьанч болса, ол джаханимде къалыр.
Биреунюкю биреуге барлыкъ тюлдю, ангыла,
Ол Аллахны сёзюдю, ол буйрукъгъа тынгыла.
Хар ким кеси кёргюзсюн, къаллай джюреги барды,
Кимни джюреги кенгди, кимни джюреги тарды.
Миллетге къарасанг а, бир тюрлюле этелле,
Къызгьанч ёлгенден сора, бир башхала берелле.
Ёлгюнчюнге тынглайла, хар ким рысхыны джыйыб,
Къызгьанч болуб джукъ бермей, керек джеринден тыйыб.
Къатынла уа бетсиниб, ёлген кюннге асрайла,
Халкъ джыйылыб бир кёрсе, ала аны марайла.
Тюзюн айтыб англатхан алагьа бек къыйынды,
Ол къауум а - бетсиннген, омакъланнган джыйынды.
99 - ДЖЕР ТЕБРЕНИУ суурагъа.
Къыяматны хапары
«Саулай джер кючлю тукъум бары бирден тебренсе,
Джер къарнында бар джюгюн барын тёгюб тебресе,
Адам да сейирсиниб, не болгъанды мынга дер,
Ол Кюн сора алайда джер хапарларын тизер.
Аны юсюнде адам бары этген затларын,
Ол Кюн ачыкъ сёлешиб, джер айтыр хапарларын.
«Ол айтыр Раббинг Аллах манга буйрукъ береди,
Таш-агъачны - хар затны Кеси сёлешдиреди,
Деб, аны хапарларын хар бир зат да айтырла,
Сора ол Кюн сокъраныб, халкъ таубагьа къайтырла.
35
Сора ол Кюн адамла джоббу-джоббу тебрерле,
Хар ким ишин кёрюрге Иелерине келирле.
Букъучукъ тенгли бирчик игилик этген эсе,
Ол Кюн табар аны ол, ийманда кетген эсе.
Букъучукъ тенгли бирчик аман ишни этген да,
Ол да кёрюр этгенин, эсде къалмай кетген да», Бизни Джаратхан Аллах, халкъы ары джетерге,
Ма алай сёз береди, ол Кюн тюзлюк этерге,
Ол Кюн халкъны барына эм уллу тюзлюк болур,
Джансызла шагъат болуб, хар кимни хакъы толур.
100 - ЧАБЫУЧУЛА суура.
Къыяматны хапары
«Ичлерин ура-ура, мушулдаб баргъан чабыб,
Атла бла ант этеме, туякълары от чагъыб.
Эртденлик бла джаулагьа чабыуулла этиучю,
Артлары букъу эте, мыллык атыб кетиучю.
Джоббу болуб кириучю душманны арасына,
Уллу къоркъуу келтириб, джауланы барысына!
Адам улу Иесине бюсреу эте билмейди,
Ол берген нигьматланы англаб, кёзю кёрмейди.
Анга толу шагъатды нени багъалатханы,
Дуния малны бек сюйюб, ол ахратын атханы.
Сора ол билмеймиди къабырла ачылырын,
Анда бир джан да къалмай, бары бери чыгъарын.
Джюрекде болгъан затла туура болуб къалырын,
Сора ниетге кёре - хар ким хакъын алырын.
Ол Кюн аны ичинде неси болгъанын барын,
Раббиси джугъун къоймай, тизиб айтыб къоярын»,Дейди халкъны Джаратхан, бизни анга сагъайта,
36
Ниетни тазаларгъа - Ол бизге ауаз айта.
Биз джюрекни, ниетни алай бек сан этмейбиз,
Тыш джанына къарайбыз, ич джанына джетмейбиз.
Ичинг таза болса да, тышынгда джукъ кёрселе,
Илинелле кёрмей да, бир къатындан эштселе.
102 - БАЙЫНЫУ суура.
Къыяматны хапары
Бу рысхыны кёбейтиу сизни булджутуб турад,
Къайгъыны, эсигизни ол хаман ары бурад,
Сиз къабыргьа киргинчи, ол адетни къоймайсыз,
Ары дери сиз мында дуния малдан тоймайсыз.
Огъай, чырт алай тюлдю, аны артда билирсиз,
Энтда айтама, огъай, аны артда билирсиз!
Айхай, аны ажымсыз, толу бир билсегиз а,
Сагьыш этиб, ойлашыб, аны эслесегиз а!
Ол къауум сиз, ишексиз, джаханимни кёрюрсюз,
Энтда бир айтама Мен, сиз ажымсыз кёрюрсюз!
Аллах берген рысхыгъа ол Кюн джууаб берирсиз,
Шукур этмей ёлгенле джаханимге кирирсиз.
103 - ЗАМАН суура.
Керти муслиман
Арты-аллы болмагъан Заман бла ант этеме,
Адам улугьа андан бир кесекчик береме.
Ажымсыз да джарлылла тёрт къауумдан кьалгъалла,
Насыбха джетиширле муну эсге алгъалла.
Биринчиси: Аллахха толу ийман салгъанла,
Экинчи: ашхы къуллукъ эте, джашау къургъанла.
Ючюнчю: башхаланы дин джолуна тартханла,
Миллетге джан аурутуб - тюзню, хакъны айтханла.
37
Тёртюнчюсю: сабырлыкъ этгенле къыйналсала,
Аллах ючюн, дин ючюн, ала азаб алсала», Деб бу тёрт затны бизге Аллахым борч этеди,
Бу затланы сан этмей, адам джукълаб кетеди.
Биз аны унутханлай, дуния оноу этеди,
Сюйген джерине бизни кёзбау этиб элтеди.
Ол тёртюсюн толтургьан - ол адамлай турады,
Аланы сан этмеген - хайуаннга бурулады.
104 суура - СЁЗЧЮ.
«Аллахдан налат болсун, хар бир тил этиучюге,
Халкъны арасын бузуб, сёзню джюрютюучюге.
Байлыкъны ашхы джыйыб, басдырыб туруучугъа,
Джарлы, мискин, ёксюзню сан этмей къоюучугъа.
Джыйгъан байлыгъы аны джашатырча ёмюрге,
Байлыгъына базыныб, умуту джокъ ёлюрге.
Огъай, ол алай тюлдю, ол Хутамагьа кетер,
Озаманда ангылар, англаб анда не этер?!
Хутама деген неди, сен билемисе аны?
Ол а гюрлюлдеб джаннган отуд Сыйлы Аллахны.
Болгьанны уадых этиб, хар нени мылтаб баргъан,
Джюрекге дери ётюб, кюйдюрюб азаб салгъан.
Багьанача созулуб, ол эрши, мийик джанар,
Ишексиз, ол аланы бютеу юслерин джабар»,Дейди Джаратхан Аллах, аллайланы юсюнден,
Ол кёб къыйынлыкъ салад, халкъланы кёбюсюнде.
АДАМ АКЪЫЛЧА БОЛСА. (23 страда 71 аятха)
Къалай болуред дуния адам акъылча болса,
Уллу Аллах джашауну адамгъа бошлаб къойса.
Ол Кеси патчах болуб къолда тутуб турмаса,
38
Кёкню, джерни оноуун сюйгенича къурмаса.
Халкъына бериб къойса, дунияланы оноуун,
Бек дженгил этереди ол аланы тоноуун.
Алай а Ол джюгенни къолда тутуб турады,
Джашауну, сюйгенича, ары-бери бурады.
Джюгенни Кеси тутмай бериб къойса алагъа,
Бир къарарек сейирге, тоймаучу къауумлагъа.
Бир-бирле сау дунияны ууучха джыярелле,
Онгсуз, джарлы къауумну мюйюшге тыярелле.
Кёк да, джер да бузулуб дуния халек болуред,
Джер юсюнде джан къалмай, халкъла бары къуруред.
Нек десенг зар джюрекли алай болса сюеди,
Башхала бай болсала, аны ичи кюеди.
Ненча патчах кюрешди джан къоймай къырама деб.
Бютеу дунияны барын ууучха джыяма деб,
Ненча залим ишледи шайтан законла салыб,
Бары къуруб бардыла, оноу Несине къалыб.
Хар бир къырал кесича, кюрешеди къадалыб,
Джангы законла къураб даулашыб, арыб-талыб.
Ол законла да ёлюб бир джангыла келирле,
Онгсузну къанын ичиб, сюегин кемирирле.
Халкъны къыйынын ашаб олигрхла болурла,
Мийик къалала ишлеб, ханла болуб солурла.
Аны ючюн тоймайын кече-кюн да чабарла,
Дуниягьа ие болсала, артда ёрге къарарла.
Башыбызда кёклеге излерле ие болургьа,
Джаратхандан сыйырыб ала оноу къурургьа.
Ала сюйгенча болса кёк да, джер да оюлур,
Барысы да бузулуб, миллетни арты болур.
Бир къауумла айтханча болса кырдык да битмез,
39
Къуру анга болмаса, башхагьа юлюш джетмез.
Дунияны баш тюбюне эталса да аямаз,
Къуру кеси болмаса халкъны джукъгьа санамаз.
Къызгъанч сюйгенча этсе, ол ачдан ёлюб къалыр,
Бериучю бермей къойса, рысхыны къайдан алыр?
Къызгъанч адам Аллахум энтда берир демейди,
Бошалса нетерме деб, къолун къысыб бермейди.
Шейтан аны къоркъутад, бошаб къойсанг нетерсе.
Артда къайдан аллыкъса, ёлюрсе да кетерсе.
Насыбха Уллу Аллах бизге оноу бермейди,
Ол оноуун бардырад, аны бизге иймейди.
Болджалгъа дери хар зат Ол айтханча турлукъду,
Джерде джашау да Аны муратыча боллукьду.
ИЙЙЯЯКЯ НАГЪБУДУ.
Биз Алхамны окъусакъ «иййякя нагьбуду - дейбиз Эй, Аллах, къуру Санга къуллукъ этебиз» - дейбиз.
Кертимид, бир къарайыкъ, Анга берген сёзюбюз,
Турамыд керти таймай бизни Андан кёзюбюз.
Халкъда джахил адетни, кёз анымы кёреди,
Неда берген сёзюне ол эсинми бёледи?
Огъесе ары-бери ол кетибми къалады,
Адетлени кесине дин этибми алады?
Аллахха берген сёзюн эсинде тутамыды,
Огъесе сёзюн бузуб, бидгъагъа ауамыды?
Англай болурму адам Аллахха ант бергенин,
Алай айтхан заманда, ол не затла дегенин?
Андан башха кишиге алданмайын турургъа,
Ол айтхандан къалгъанны барын кери урургъа,
Эшта, ол биле болмаз Аллах бла сёлешгенин,
Ол айтхандан чыкъмазгъа сёз бериб кюрешгенин.
40
Джаратхан Бир Аллахны аллында сюелгенин,
Руку» седжде да этиб, ол Кимге ийилгенин.
Намазда Бир Аллахха ол ант бериб чыкъгъанын,
Артда сёзюн туталмай, дуния хорлаб, джыкъгьанын.
дллахымы алдайма, деб кёлюне келемид,
Сёзюн тутмай мунафикъ болгъанын ол билемид?
Анга эси джетемид кимни алдай болгъанын,
Эшта, ол англай болмаз антын буза тургъанын.
Игитда, ол кьуб-къуру кеси башын алдайды,
Аллахха берген сёзюн ол ауузуна ашайды.
Ким айтса да терилед Аллахны сёзюн къоюб,
Айтханыча туралмай, бузады антын оюб.
Алай эте тюз джолдан таяды да кетеди,
Къайда джахил айтса да, ол терилиб этеди.
Алай была ийманын ояды да къояды,
Сыйлы муслиман динин эм ийманын джояды.
ИЙЙЯЯКЯ НАСТАГЪЫЙЙН.
«Иййяяка настагьыййн» - деб, Бир Аллахха айтабыз,
«Болушлукъ Сенден излеб, биз Сеннге таянабыз».
Ма алай сёз беребиз, Санга бегиб турургъа,
Хар бир кереклибизге алны Санга бурургъа.
Башха джары айланмай, къуру Санга айланыб,
Хар не тюрлю халда да, къуру Санга таяныб.
Болушлукъну, хар заман, биз излеб къуру Андан,
Тилеклеге къараучу къуру Иебиз - Аллахдан.
Андан былай тилейбиз, алай айтхан заманда,
Сёз беребиз Биз Анга таяныргъа хаманда.
Турабызмы биз алай бегиб, Анга таяныб,
Къуру болушлукъ Андан боллугъуна ийнаныб.
41
Ауруу, инджиу кёргенлей, тёзюмсюзлюк этебиз.
Тёрт джанына чабышыб, къалайгъа да джетебиз.
Виз берген сёзюбюзню туталмай, унутабыз,
Кёб джерлеге алданыб, ийманны къурутабыз.
Сёзюбюз бла ишибиз бир-бирлерин тутамыд?
Сан бир адам болмаса, айтханыча турамыд?
Ма алай тутхучсузду кёбюсюне халыбыз,
Экибетлиле болуб, къалай болур джаныбыз?!
Ауруугьа дарман этиу - ол Аллахдан буйрукъду,
Билгичге алданнган да - игитда ол къурлукъду!
Билгичле деб бирлеге халкъ тебрейди джол салыб,
Хыйны, халмеш болса да, не берселе да алыб.
Билгичлеге ийнаныб, ол алагьа джол салса,
Ийманы билгич болур, ол алагьа ышанса.
Айтханы бла этгени бир-бирине келишмей,
Сёз бергенича, джюрек Аллахына илешмей.
Тамадагьа, рысхыгъа кёбле къуллукъ этелле,
Шайтан джолгьа хорлатыб, ары аууб кетелле.
Бютюн да бек сейирн - не этгенин билмейди,
Ол аджаша тургъанын, сагьайыб эслемейди.
Ол кесин тюз баргъаннга, муратына джетгеннге
Санаб къууаныб турад, хар несин таб этгеннге.
Берген сёзюн унутуб, сан этмейин къояды,
Муслиманма деб турад, ийманын а ояды.
ИХДИНАС - СЫРААТАЛ МУСТАКЪЫЙЙМ.
Андан ары сора биз джалбарыргъа кёчебиз,
Тюз джолгьа бир тюзет деб, биз тилеб кюрешебиз.
Нек десенг къоркъуу барды аджашыб кетебиз деб,
Уллукёллюлюк этиб, иблисча болабыз деб.
Джокъду бизге ышаныу ким къалай баргьанына,
42
Кесине ким базалыр тюз джолда болгъанына?
Къачан да аджашханла биз тюзбюз деб джашалла,
Хар ким кесине базыб, терсейиб аджашалла.
Кеслерин тюзге санаб, хаман алай баралла,
Ол сейир иш тюлмюдю, алай къалай базалла?!
Шайтан кёллерин уллу этиб турад аланы,
Хаман уу салыб тургъан - джаууду адамланы.
Бек уллу къоркъуу барды андан биз сакъ турмасакъ,
Къазауат ачыб анга, къаты джаулукъ къурмасакъ.
Ол ант берди Аллахха кёблени терсейтирге,
Кесине нёгер этиб, джаханимге элтирге.
_ файгъамбарла, ашхыла баргьан джолда Сен болдур,
Башха тюрлю джолланы барын Сен кери урдур!
Ол сыйлыла, ашхыла бизге юлгю болсунла!
Аланы нюрлеринден нюр таякъла урсунла!
Сен Къуранда эсгерген анда сыйлы къулладан,
Бизге берекет болсун ала баргьан джолладан!
Аллахым, бизге къойма, ышаныу джокъду бизге,
Биз Санга таянабыз, базмайбыз кесибизге!
Ким кесине ышанды - ол билсин аджашханын,
Уллукёллюлюк тутуб, ибилисча шашханын.
Аны джолу - джахилле, халкъ чыгъаргьан адетле,
Шайтаннга аны была хорлаталла миллетле.
Къуру Аллахны джолуд, сен тюз джолну излесенг,
Ол халкъына кёргюзген Къураныды, сен билсенг.
Андан тышына чыкъсанг, аджашмайын къалмазса,
Не кёб къуллукъ этсенг да, бир сууаблыкъ алмазса.
КЪУРАННЫ УПУТСА. (20 суурада 124 аятха)
Джыйырманчы суурада бир сейир аятлагъа,
Иги сюзюб, ойлашыб бир къарайыкъ алагьа.
43
Джюз джыйырма тёртюнчю аятдан башлаб анда,
Аллах былай айтады, Кеси ийген Къуранда.
Дунияланы къурагъан хар нени да джаратхан,
Джан салыб атабызны сыйлы джерде джашатхан.
Аллахы айтхан кибик, джаннетде тюз туралмай,
Ол шайтаннга харлатды, Аны эсде туталмай.
Сора джерге ашырды, бир кёр анда джашауну,
Эркинде туралмадынг, кесинг къура ашауну.
Адамны эм Хауаны ашырды былай айтыб,
«Мени джолуму тутхан келир джаннетге къайтыб.
Ызыгъыздан Мен сизге артда Закон иерме,
Аны кимле тутарын Кесим сынаб кёрюрме.
Къуранны сансыз этиб, артын буруб къойгъанны,
Джашауу къыйын болур, аны керн ургьанны.
Сора Махшар Кюннге ол сокъур болуб келликди,
Алайда джукъ кёрмейин окюн бек термилликди.
Къайры барырын билмей, кёзлери джукъ кёралмай,
Дыгаласха тюшер ол тюз джолгьа тюзелалмай.
Сора айтыр Аллахха сокъур этиб нек къойдунг?
Махшар халкъны аллында бетими къалай джойдунг?
Мен дунияда хар нени бек ариу кёре эдим,
Къыйналмай не инджилмей бек ариу джюрюй эдим.
Бюгюн мен былай болуб джукъ кёрмейин нек къалдым,
Башыма бу азабны сора не ючюн алдым?»
Аллах да былай айтыр: «Да, иш тюзю алайды,
Кесинг этгенни алдынг, бир кёр аны, къалайды.
Мен джиберген китабны унутдунг, сан этмединг,
Шайтан законну тутдунг, тюз джолунгда кетмединг.
You have read 1 text from Karachay-Balkar literature.
Next - Дин Назмула - 03
  • Parts
  • Дин Назмула - 01
    Total number of words is 3854
    Total number of unique words is 1751
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    46.6 of words are in the 5000 most common words
    56.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 02
    Total number of words is 3952
    Total number of unique words is 1825
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    57.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 03
    Total number of words is 3789
    Total number of unique words is 1916
    31.6 of words are in the 2000 most common words
    47.0 of words are in the 5000 most common words
    58.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 04
    Total number of words is 3879
    Total number of unique words is 1824
    32.7 of words are in the 2000 most common words
    48.4 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 05
    Total number of words is 3806
    Total number of unique words is 1798
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    45.9 of words are in the 5000 most common words
    55.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 06
    Total number of words is 3781
    Total number of unique words is 1801
    30.2 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 07
    Total number of words is 3868
    Total number of unique words is 1841
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    45.1 of words are in the 5000 most common words
    54.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 08
    Total number of words is 3784
    Total number of unique words is 1889
    31.5 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 09
    Total number of words is 3943
    Total number of unique words is 1844
    34.3 of words are in the 2000 most common words
    49.9 of words are in the 5000 most common words
    58.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 10
    Total number of words is 3971
    Total number of unique words is 1859
    34.7 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 11
    Total number of words is 3915
    Total number of unique words is 1779
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    50.6 of words are in the 5000 most common words
    61.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 12
    Total number of words is 3904
    Total number of unique words is 1847
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.1 of words are in the 5000 most common words
    58.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 13
    Total number of words is 3862
    Total number of unique words is 1811
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 14
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1848
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.9 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 15
    Total number of words is 3841
    Total number of unique words is 1970
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.7 of words are in the 5000 most common words
    57.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 16
    Total number of words is 3843
    Total number of unique words is 1973
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    45.8 of words are in the 5000 most common words
    55.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 17
    Total number of words is 3909
    Total number of unique words is 1851
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    48.6 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 18
    Total number of words is 3827
    Total number of unique words is 1936
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    56.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 19
    Total number of words is 3876
    Total number of unique words is 1918
    33.5 of words are in the 2000 most common words
    49.4 of words are in the 5000 most common words
    59.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 20
    Total number of words is 3838
    Total number of unique words is 1903
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    49.1 of words are in the 5000 most common words
    58.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 21
    Total number of words is 3908
    Total number of unique words is 1915
    32.0 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    57.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 22
    Total number of words is 3898
    Total number of unique words is 1961
    31.8 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 23
    Total number of words is 3930
    Total number of unique words is 1886
    32.1 of words are in the 2000 most common words
    49.0 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 24
    Total number of words is 3856
    Total number of unique words is 1924
    31.9 of words are in the 2000 most common words
    48.5 of words are in the 5000 most common words
    58.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 25
    Total number of words is 3795
    Total number of unique words is 1881
    30.9 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    56.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 26
    Total number of words is 3840
    Total number of unique words is 1909
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    46.5 of words are in the 5000 most common words
    56.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 27
    Total number of words is 3851
    Total number of unique words is 1835
    30.4 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    56.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 28
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 1855
    31.4 of words are in the 2000 most common words
    48.0 of words are in the 5000 most common words
    57.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 29
    Total number of words is 3788
    Total number of unique words is 1899
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    47.1 of words are in the 5000 most common words
    57.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 30
    Total number of words is 3839
    Total number of unique words is 1871
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    48.7 of words are in the 5000 most common words
    58.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Дин Назмула - 31
    Total number of words is 3417
    Total number of unique words is 1760
    30.5 of words are in the 2000 most common words
    47.5 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.