Köşpendiler - I - Almas qylyş

— Mine osy jai i̇edi meniñ senimen aqyldasaiyn degenim, Qasym sūltan. Ne aitasyñ?
Qasym köp oilanğan joq.
— Aqylmen arystandy da ūstauğa bolady, — dedi ol. — Aqylğa salğan is qaşanda jeñisti keledi. Dūrys istegensiñ, köke, jalğyz menimen ğana i̇emes, Būryndyqpen de, Qambarmen de aqyldasqan jön...
— Olardyñ da kezegi keler, öziñ ne şertesiñ?
— Meniñ derim bir-aq oi. Jatsam-tūrsam köz aldymnan Äbilqaiyrdyñ sūrğylt jüzi ketpeidi. Ol tekke jatpasa kerek.
— ärine ğoi. Qauip Kök Orda jağynan. Diırmende tuğan tyşqan dürsilden qoryqpas. Bizben alysyp üirenip qalğan jau qaimyğudy bilmeidi, bügin bolmasa i̇erteñ Äbilqaiyr han Aq Ordağa qarsy joryqqa şyğady.
— Dūrys aitasyñ. Qazir ol Moğolstanğa qarsy qol jinap jatyr degen sybys bar.
— Moğolstanğa attanğany — bizge attanğany. Andyz barda at ölmes, qolymyzda küş tūrğanda bizge bos jatuğa bolmaidy. Äbilqaiyr Ürgeniş jaqta Moğolstanğa qarsy qol jinap jatqanynda, biz Türkistan uälietin basyp aluymyz kerek. Syğanaq, Sairam, İassy, Sozaq, Otyrar tärizdi myqty bekinisteri bar qalalardy qolğa tüsirseñ, Äbilqaiyrdyñ kök jelkesine minemiz. Ony Däşti Qypşaq jerine jibermek tügil, bükil Maurennahrdyñ özine qauip tuğyzamyz.
— Özim de solai topşylap i̇edim, boljauymyz bir jerden şyqty.
— Türkistan uälietin qaitaru — Däşti Qypşaq i̇eliniñ sauda-sattyq jolyn aşu ğana i̇emes, ädilettik üşin küresu. Öz jerimizdi, öz qalalarymyzdy özimizge alu — tilektes Moğolstandy qandy köz Äbilqaiyrdan qorğau.
Bağanadan beri äkesi men balasynyñ sözin qūr tyñdap otyrğan Jağan sözge kiristi.
— Sonda sender Kök Ordağa qarsy soğys aşpaqsyñdar ma.
äkesi üşin Qasym jauap berdi.
— Joq, apa, bizdiñ i̇elimizge, jerimizge qarsy jüz jyl būryn Aqsaq Temir aşqan soğysty aiaqtamaqpyz.
— Aqsaq Temirdiñ jeriniñ özin Aqqozynyñ han atasy jaulap alğan joq pa?
— Jaulap aldy. Jaulap aldy da, Aqsaq Temir äuletimen birigip ketti. Qazaq rularynyñ baiyrğy qonysy Türkistan ölkesin keşe Aqsaq Temir bilese, bügin Äbilqaiyr bileude. Ädilettik izdese, ol jerdi bügin biz qaitaryp aluymyz kerek.
— Tağy da qyrğyn qan tögis bolady i̇eken ğoi?
— İä, apa.
— Aqqozynyñ balalary sağan qarsy, sen oğan qarsy şyğady i̇ekensiñder ğoi.
— İä, apa.
Jağan kenet qabağyn şyta qaldy.
— Joq, olaryñ bolmaidy!
— Nege, apa?
— Aqqozy marqūm i̇ekeumiz bir ana, bir äkeden tudyq. Apaly-siñlili i̇eki adamnyñ balalaryna birin-biri keskilerdei ne jetpeidi? Ataq pa, baq pa?
— Joq, apa, men ataq, baq üşin qan maidanğa şyqpaimyn. Meni ajalğa aidap salar halqymnyñ jağdaiy, bolaşağy. Bizdiñ zaman qasqyrlar zamany. Kimde-kim özgege ülesin jibermese, tartyp-jūlyp öziniñ tiesisin ala alsa, sonyñ qolynda bū jalğannyñ tiregi. Sonyñ ğana sūm düniede tirşilik süruge qaqy bar. İeger biz özimizdi Äbilqaiyrğa talauğa bersek, i̇erteñ qūl bolamyz, jerimizden, i̇elimizden airylyp, tarih betinde mäñgi joğalyp ketemiz. Al janyñdy qūrban i̇etip alyspasañ, bolaşaq ūly aiqastarda qūryp ketu oñai.
— Qūrymaudyñ jalğyz joly tek maidandasu ma? Jyly-jyly söilese jylan ininen şyğady. Soiyl ala jügirgenşe, jyly söilesip, marqūm Aqqozy bikeniñ atasymen de, balalarymen de til tabuğa bolmai ma?
Anasy men balasynyñ sözin ünsiz tyñdap otyrğan Jänibek basyn köterdi.
— Äbilqaiyrmen jäne onyñ ūrpaqtarymen til tabu — olardyñ aitqanyna könu degen söz. Aitqanyna könseñ sol küni qanyñdy işedi.
— Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltan Qasymjannyñ qanyn işpeidi. Byltyr analary Aqqozy qaitys bolarda i̇ekeuiniñ de bergen anttary bar...
Byltyr Küztoqsannyñ basynda Jağan Aqqozy hal üstinde jatyr degen habar alyp, Qaratalğa köşip bara jatqan betinde İassyğa būrylğan. O kezde qandai öşpendilik bolmasyn, mūndai qaiğyly jağdaida resmi qatynasqa jol beriletin. Biriniñ adamyna biri timeitin. Aqqozy hanym Mūhamed-äkim el Tarazidyñ toiynan keiin, i̇eki balasynyñ dañqyna köz timesin dep, pitir berip qūran oqytuğa İassy qalasyndağy Qoja Ahmet İassauidyñ meşitine ädeii arnap kelgen-di. Ataqty qari 50 Qoja Mülkim Aqqozy hanymnyñ atynan i̇eki bie sauymdai mezgil qūran oqyp batasyn bergen. Hanym sadaqağa molda, mürit, qari, beişaralarğa on top jibek, barqyt, i̇eki arba örik, meiiz ülestirip, qūrbandyqqa qyryq qoi, bes tu bie soiğyzyp, öziniñ jibek şatyryna qaita oralğan. Şatyrğa kire qalpaqtai tüsken. Jinalğan baqsy-balgerler hanymnyñ qandai keselmenen auyrğanyn taba almağan. Sasyp qalğan İassynyñ hakimi Mūhamed-Mazit tarhan Aqqozynyñ atasy Äbilqaiyrğa, Aqqozynyñ siñlisin alyp otyrğan Jänibekke at şaptyrğan. Özi syrqattanyp jürgendikten Äbilqaiyr kişi bäibişesi Rabiu-Sūltan-Begimdi jibergen. Jağan özi kelgen. Qasymdy Jänibek bireu bolmasa bireu qastyq istep jürer dep alyp qalğan. Jağan jetkende sūlu Aqqozy hal üstinde jatqan. Äli de aqqudyñ kögildirindei sūlu Aqqozynyñ bir aptanyñ işinde tabytqa ainalğanyn körip Jağan solqyldai jylap, apasyn qūşaqtap ağyl-tegil bolğan. Osy kezde baryp Aqqozy i̇eñ aqyrğy küşin jiyp, Jağanğa öziniñ i̇endi būl dünieniki i̇emes i̇ekenin aityp:
— Bauyrym, Jağan, — degen, — o düniege öz künämdy arqalap ketkim kelmeidi. Tek öziñe ğana aitatyn qūpiiä syrym bar. İeger būl syrymdy imanyñdai saqtaityn bolsañ...
— Aqqozy-au, o ne degeniñ? Seniñ syryñ meniñ imanym i̇emes pe? — dep Jağan solqyldap jylap qūia bergen.
— Meniñ ajalyma i̇eşkim de aiypty i̇emes, özim ğana künälimin...
— Qalaişa?
— Ösek sözdiñ şeti öziñe de jetken şyğar. Oraq öldi degennen keiin i̇erge şyqpaimyn dep qūran ūstap ant i̇etkenimdi öziñ de bilesiñ. Sol Oraq tiri bolyp şyqty. Mahabbat şariğattan da küşti i̇eken, sol Oraqpen biyl i̇eki ret kezdestim... İeki ūlymnyñ betine salyq bolmasyn dep, iştegi künämdy körsetpeu üşin, bir balgerden iş tastatar däri alyp iştim...
Aqqozy söidegen de, Mūhamed pen Mahmudty şaqyrtqan.
— Qūlyndarym, — degen janyna kelgen balalarynyñ mañdailarynan iıskep, — men i̇endi senderge joqpyn... Senderdiñ aldaryñda künäm bar i̇edi, ol künämdy özimmen birge äketip bara jatyrmyn, — degen qysyla söilep. — Al i̇endi ajal aldynda senderge jalğyz ğana tilegim bar, oryndaisyñdar ma?
İeki bala birden:
— Oryndaimyz, — dep tizelerin bükken.
— Oryndasañdar... Meniñ tilegimdi tyñdañdar... Mine Jağan i̇ekeumiz sonau jat jerge kelin bop tüsip i̇edik. Mümkin sol jat jerde i̇ekeuden-i̇ekeu bolğandyğymyzdan ba, ömir baqi tatu-tätti öttik. Äkeleriñ qandai qastasyp jürsin, birimizdiñ birimiz tittei de köñilimizdi qaldyrğan joqpyz. Senderden de tileitinim — sol. Myna nağaşy apalaryñ Jağannyñ balasy Qasymmen tatu-tätti bolyñdar... Adam balasyn aiaudy bilmegen ūly babalaryñ Tyñbolattyñ 51  sender de tūqymysyñdar, tübi näsilderiñe tartyp ketuleriñe kümänim joq, biraq meni ziratynda tynyş jatsyn deseñder, Qasymğa qol kötermeisiñder! Qūran ūstap osyğan ant beriñder.
Aqqozy kelin bop tüskennen keiin segiz jyl sarğaiyp baryp tūñğyşyn körgen. Sodan şyğar, anasy men balalary arasyndağy mahabbat orasan berik bolatyn.
— Mine, qūran, mine, antymyz, — dep i̇eki jigit Qasymdy qan i̇etpeske ant bergen. Jağan da Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltanğa Qasym jağynan qastyq jasatpaimyn dep apasy Aqqozyny sendirgen.
Sol küni Aqqozy qaitys bolğan. İel bolyp, han ūrpaqtary ony qūrmetpen Ahmet İassaui meşitiniñ irgesine jerlegen. Şeşesi Aqqozy ölgende i̇er jetip qalğan i̇eki balasy birdei jas närestelerdei, jer bauyrlap ağyl-tegil bop jylağan. Sondyqtan da olarğa degen jüreginde bir ülken jyly sezim saqtap, Jağan i̇eline qaitqan. Qazirgi aityp tūrğany osy jäit.
— Jaraidy, — dedi Jänibek, Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltan Qasym sūltanmen tatu-tätti bolsyn. Tübi osy qos böriniñ biri Äbilqaiyrdyñ tağyna otyruy haq. Al Qasym meniñ tağymnyñ tüpki iesi. Apaly-siñlili i̇eki adamnyñ han taqtarynda otyrar balalarynyñ jaulaspauy kerek-aq tilek. Biraq ol mümkin be? Han tağyndağy adam aidahardyñ üstinde otyrğan adammen birdei. Özin aidahar jūtyp jibermes üşin, ol sol aidaharğa tuğan äkesin, jalğyz balasyn qūrban i̇etuge bar. Han tağyn qorğau qaşan da bolsa qymbatqa tüsken. İekiniñ biri būl keselden aman qūtyla almağan. Osy auyrtpalyqtyñ bärine şydap Qasym sūltan jerin, tağyn alamyn dep ūmtylğan Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltanğa qarsy soiyl ūrmai otyra ala ma?
— Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltan Qasymjannyñ tağyn alamyn dep, soiyl soğyp soğysqa şyqpaidy. Qolyna qūran alyp analaryna bergen serti bar.
Sert tek armanğa jetu üşin ğana kerek. Jaraidy, Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltan Qasym sūltanğa timesin, al i̇eger sol qos böriniñ biri Qasymnyñ tuğan ağasy Qambarğa, ne ädikke naiza salsa, Qasym sūltan ne isteidi? Al Äbilqaiyr bolsa auru... Tübi onyñ tağyna Şah-Budaqtyñ qos börisinen yñğaily Äbilqaiyrdyñ basqa ūrpağy joq.
Jağan i̇eriniñ özine qoiğan sūrağynyñ qanşalyq auyr i̇ekenin i̇endi ūqty. Jauap qaitara almai säl kidirip qaldy. Kenet basyn köterip aldy.
— Onda ma? Onda... — Jağannyñ dausynan näsili Kereige bitken qaisarlyq i̇estildi. — Onda kekke — kek! Qanğa — qan! Qasym sūltan äkesi men ağasynyñ öşin qaitarady. Äbilqaiyrdyñ özin öltiredi. Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltannyñ tolyp jatqan ağalarynyñ basyn alady. Biraq özderi antyn būzbai i̇ekeuine de qylyşyn kötermeidi. İeger meni ana deitin bolsa, tūñğyşym Qasymjannan osyny tileimin. Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltanğa birinşi bop şoqpar siltemeimin, — dep i̇ekeumizdiñ aldymyzda ant beruin ötinem. İeger būl armanymdy oryndamasa aq sütimdi kökke sauyp ötem.
Ana tilegi Qasymnyñ jüregine qanjardai qadaldy. Däl osy mezette şeşesi Jağannyñ apasy Aqqozyğa bergen uädesiniñ qanşalyq qymbat i̇ekenin tüsindi. Kenet ol ornynan atyp tūryp, bir tizerlep şeşesiniñ aldyna otyra qaldy da, belindegi narkeskenin qynabynan suyryp ap, i̇eki jağynan ūstap mañdaiyna tigizdi de, qylşyldağan jüzinen süidi.
— Asyl bolat narkesken, qos bauyrym Mūhamed-Şaibani men Mahmud-Sūltanğa seni birinşi bop qynabymnan suyrmasqa ant i̇etem, — dedi ol. — İeger antymdy būzyp qos bauyryma birinşi bop qastyq i̇etsem, myna tūrğan asyl anam Jağan bikeniñ aq süti ūrsyn!
Jağan bike ornynan türegelip balasynyñ qolyndağy jalañaş aq semserdi aldy da i̇ernine tigizdi.
— Asyl bolat aq semser, i̇eger qansyrar bolsañ, jalğyz ūlym Qasymğa i̇emes, i̇eñ aldymen meniñ jüregime qadal. Ana tilegin qabyl alğany üşin, onyñ qūrbany bolsam armanym joq dep küni būryn ant i̇etem!
Anasy men balasynyñ būl qylyqtaryn öz közimen körgen han Jänibek iştei i̇eki syrdy qatty tüidi. Biri — Qasymnyñ anasy Jağandy asa jaqsy köretinin. İekinşisi ötken tünde Janbike toqaldyñ üiine kezeksiz bardyñ dep äieldik minez körsetip, Jänibekti özine dene sūlulyğymen tartpaq bop otyrğan Jağan bikeniñ kenet şyn ar-namysyn qorğaityn iske kelgende, qandai tabandylyqqa bolsa da bara alatynyn bildi. «Sūlu äiel i̇eger aqyldy bolsa, i̇erkekke tek öziniñ sūlulyğymen ğana i̇emes, tereñ oilylyğymen de, tabandylyğymen de qymbatty bolyp körine alady i̇eken» dedi ol işinen. Ol osy sätte ülken jürekti äieldiñ uaq äieldik seziminen de alys tūrmaitynyn qaterine aldy. Mūndai äieldiñ namysymen oinaudyñ qanşalyq qauipti i̇ekenin tüsindi.
İerteñine Jänibek jarlyq berip, han keñesin şaqyrtty. Būl keñeske Orda mañyndağy sūltan, batyrlar, i̇erlik isterimen közge körine bastağan öz balalary men Kereidiñ balasy Būryndyq sūltan qatynasty. İeki kün keñesip, aqyrynda Küztoqsannyñ basynda Türkistan uälietine şabuylğa şyqpaq bop ūiğarysty. Däşti Qypşaq äskerin i̇ekige bölmek boldy. Jänibek han balalarymen özi bas-
qaratyn top Sozaqqa, Kerei hannyñ balasy Būryndyq sūltan men Naiman batyry Qaptağai, Qoñyrat batyry Sarybalaq, Kerei batyry Oişybai, Uaq batyry Jaubasar, Jalaiyr batyry Böribai bastağan qalyñ qol Syğanaqqa şabuyl salsyn delindi. Öziniñ i̇ejelgi salty boiynşa Arğyn, Qypşaq, Taraqty jasaqtary Jänibek hannyñ — han Ordasynyñ qasynda qaldy. Būğan Jaiyqtyñ bergi beti, Atyrau teñizi men Syrdyñ tömegi salasyn jailağan Kişi jüzden kelgen Adai ruynan Tegen batyr, Tabyn ruynan Serke bi, Şömekei ruynan Aqtañdaq batyr, Tama ruynan Qarabura batyrlar basqaryp kelgen jasaqtar men Ūly jüzden Qañly, Ysty ruynan Bahtiiär bi, Şapyraşty ruynan Qarasai batyr, Janys ruynan Janatai batyr basqarğan şağyn qoldar kelip qosylsyn delindi. Han Ordasynan osy äskerler jinalyp jatqan Saumalköl, Teliköl, Juanaryq, Kökşe teñiz Atyrau jağasyna at şaptyryldy. Bar qol Küztoqsannyñ basynda Seihun dariiänyñ tömengi şenindegi Qaraözek qoinauynda şoğyrlanbaq boldy. Būnymen qatar būl şaharlardyñ hakim, bekterine jasyryn kisiler jiberildi. «Bizdiñ küşimiz qazir Äbilqaiyr hannyñ küşinen artyq, qazaq i̇eline i̇ejelden jatatyn şaharlarymyzdy qan tögispei özimizge qaitaryñdar. İegerde būl tilegimizdi oryndamasañdar öz obaldaryñ özderiñe» dep hat jazdy. Biraq būğan Äbilqaiyr han «arzani daşti» retinde basybaily Sozaqty bergen öziniñ nemeresi Qyzyr hannan tuğan Bahtiiär sūltan da, Syğanaq hakimatynyñ belağasy Maneden-oğlan da kekete: «Äbilqaiyr hannan küşti bolsa, i̇eñ aldymen saiypqyran handy jeñip alsyn. Sodan keiin qalalarymyzdy qan tökpei bostan-bosqa beremiz» dep jauap berdi. Jänibek pen Būryndyq Ordalaryn Teliköl men Boqtyqarynnyñ boiyna tastap, jeltoqsan tüspei-aq Qaraözekke keldi.
Osy arağa köp keşikpei jüz myñğa taiau qazaq sypailary jinaldy. Ortada azğantai qolmen Jänibektiñ özi, al Maimene jağyn Būryndyq sūltan, Maisary jağyn Jänibektiñ ülken balalary Jirenşe men Mahmūd basqaryp (Qambar men Qasym i̇ekinşi şepte bolğan), jylannyñ aiyrma tilindei i̇eki būtaq bop, Türkistanğa qarai attanğan. Osy küngi Şieli jerine kelgende i̇eki bölingen. Būryndyq Syğanaqqa, Jirenşe men Mahmūd Sozaqqa bettegen. Jänibek özi Arğyn, Qypşaqtyñ tañdamaly jigitterinen qalqan qūryp, Şieli qamysy Seihun dariiänyñ jağasyna bekingen.
Qazaqtardyñ aityp jürgenderi qūr qoqan-loqy qorqytu dep oilağan Syğanaq qojasy Maneden-oğlan men Sozaq bileuşisi Bahtiiär sūltan jauyn körgen jylandai kenet jiyryla qaldy. Basyn köterip, ysqyrynyp aibat şaqyrdy. Qalany qorşağan qamaldyñ darbazalaryn dereu bekitip, qala jataqtaryn laş-
qarğa aldy. Biraq būl daiyndyqtyñ bäri tyğyz-taiañ, asyğys boldy. Qazaq äskeriniñ tym köp i̇ekenin i̇estigen qala aqsaqaldary, «jūrtty bosqa qyrğyzyp, qan tögudiñ ne qajeti bar, qalany äzirge qazaqtarğa beru kerek. Äbilqaiyr hannan kömek kelgende qaityp alu oñai ğoi» dep küñkil şyğara bastady. İel basy aqsaqaldardyñ, keruensarai ūstağan saudagerlerdiñ köbi Mañğyt, Qañly, Jalaiyr, Dulat rularynan şyqqan qazaq qandy adamdar i̇edi. Qala basy sūltandar bolğanmen, bekinisterdiñ şyn tağdyry osylardyñ qolynda tūrğan. İejelden kele jatqan dästür boiynşa i̇eger, qala bileuşileri — aqsaqal, sau-
dager, qoja-moldalar ūiğarsa, qalany köñilderine ūnağan adamğa tapsyrar ädet bar. Syğanaq qojasy Maneden-oğlan jūrttyñ mūndai jağdaiyn körip, Samarqant, Taşkent, İassydan juyr arada kömek kele qoimaitynyna közi jetken soñ, «i̇esiñ barda i̇eliñdi tap» dep Būryndyqtyñ äskeriniñ qarasy körine bastağannan-aq bükil üi işin, özine degen nöker-qūldaryn alyp, Samarqantqa qaşqan. Söitip Būryndyq sūltan Syğanaqqa bir sadaq oğyn jibermei, syrnailatyp-kerneiletip tal tüste kirgen.
Al Sozaqtyñ bileuşisi Bahtiiär sūltan büitpedi. Äbilqaiyrdyñ aty şuly batyrlarynyñ biri, Kök Orda hanyna ūnai bilgen, bükil Sozaq uälietin qoidai örgizgen qajyrly sūltan, «Qalany qan tökpei berudi oilasañ qaitedi?» dep kelgen aqsaqal, saudagerler tobyn nökerlerine qorşatyp alyp, «jūrt arasyna iritki salady» dep, qarañğy tas saraiğa qamatyp qoidy. Sozaq midai jazyq dalağa salynğan şahar. Jan-jağyndağy qamaly da Sairam men Saurandai biık i̇emes. Tüieli kisiniñ i̇erneuine qoly jetedi. Bükil uälietinen otyz myñğa taiau laşker jinap, qalada tyğylyp jatpai aşyq dalada jauyna qarsy betpe-bet maidanğa şyqty. Biraq bala jasynan at qūlağynda oinap ösken, al i̇er jete bastağannan-aq soiyl soğyp, sadaq atudy öner körgen qazaqtyñ jau jürek jigitteri qoisyn ba, qūmyrysqadai qaptap: «Aqjol!», «Uais!», «Jauqaşar!», «Bahtiiärlap!» at qoiğanda, alğaşqy qarqynynda-aq Bahtiiär sūltannyñ aldyñğy şebin kül-talqan i̇etti. Qazaqtan däl mūndai öner kütpegen Bahtiiär sūltan äbden sasty. Halyq küşi jazğytūrymğy jüzdegen, myñdağan sai, jyralardan qosylyp aqqan sumen teñ i̇ekenin, olar bir jerge jinalyp, i̇erneuinen asyp tasysa, aldynda qandai qamal, böget bolsa da byt-şytyn şyğaratyn alyp küş i̇ekenin Bahtiiär sūltan sonda bildi. Rasynda da qazaq i̇eli könterili, san qorlyqqa şydağan qauym i̇edi. Aşyna kelip, aqyrynda i̇erneuinen asyp tögilgen dariiädai, atqa minip, qolyna soiyl aluğa mäjbür boldy. Jalğanda qiiänatqa könterili halyqtyñ doldanğanynan asatyn ūly küş joq. Könterili halyq jäi künde, böltirikteri üstine şyğyp oinap maza bermegen arlan qasqyr tärizdi. Al yzalanğanda i̇eşteñege qaramaidy, böltirigim demeidi, bötenim demeidi, üstindeginiñ birde-birin qaldyrmai, qandy auyzyn salyp qap, jan-jağyna aiamai laqtyryp-laqtyryp jiberedi. Qazaq ta däl osy arlan qasqyr tärizdi şamasy kelgenşe şydap baqty. Şydamy tausylyp i̇edi, ölgen-tirilgenine qaramai, jelke jünin küdireitip, jauyna aqyra tap berdi. Qazaq jauyngerleriniñ mūndai qaharly türin körip, Bahtiiär sūltan «jeñildim!» dep aldyna kep qol qusyryp Jirenşe men Qambardan bitim sūrady. Būlar qalanyñ kiltin alyp, bitimge kelisti.
Han ordasyn uaqytşa Syğanaqqa köşirgen Jänibek, Sozaq uälietin i̇ekinşi balasy Mahmūdqa, Syğanaq uälietiniñ biligin Kereidiñ balasy Būryndyq sūl-
tanğa berdi.
Syğanaq pen Sozaqty alyp, köñili köterilip qalğan qazaq Ordasynyñ hany Jänibek i̇endi «öz i̇erikteriñmen beriliñder» dep İassy men Otyrar qalasynyñ ämirşisi Mūhamed-Mazid tarhanğa, Saurandy bilep otyrğan onyñ balasy Qūlmūqamet tarhanğa, Üzkenttiñ hakimi Uaqas bige, Sairamnyñ hakimi Myrjyq törege kisi jiberip, hat jazdy.
Däl osy kezde iağni Hadjri i̇esebi boiynşa segiz jüz jetpis törtinşi, Tyş-
qan jyly, jañaşa bir myñ tört jüz alpys segizinşi jyly, i̇elu jeti jasar Äbilqaiyr hannyñ özi aqūryğyn alyp, jüz myñ atty äskerimen Moğolstandy şappaq bolyp Ürgeniş tūsynan şyğypty degen habar jetti. Jüz myñ äsker! Būl qolyna qūr soiyl men sadaq alğan qazaqtyñ äskeri i̇emes. Būl İsfağan bolatynan aldaspan, ūzyn qylyş tağynğan, Qorasan qūryşynan sauyt-dulyğa kigen, mūzdai bop qaru-jaraq asynğan, öz zamanynyñ äskeri öner-ğylymymen äbden suarylğan, Äbilqaiyr hannyñ bükil şyğys älemine belgili ataqty atty äskeri! Han äskerin ūrysqa özi üiretken! Jauyn aiamastai i̇etip özi baulyğan! Kök Orda Kök Orda bolğaly ūly hannyñ äskeri jetpis bes myñnan asyp körgen i̇emes, al būl joly... jüz myñ! Būl habardy i̇estigende Jänibektiñ de jüregi dir i̇ete qaldy. Ol bükil Syğanaq, Sozaq uälietteriniñ ūsta, şeberlerin jinatyp, körik qyzdyrtyp, äskerine hakim qoimalarynan tabylğan kök bolat qūryştan qaru-jaraq soqtyra bastady.