Köşpendiler - I - Almas qylyş

Han keñesine töngen qater öte zor i̇edi. Äbilqaiyrdyñ būl «han äskeri» şynynda da tek kileñ janynan bezgen, deni Vizantiiä, İegipetti talai şapqan ataqty batyr tūqym sūljyq türikmenderiniñ ūrpaqtarynan qūrylatyn-dy. Qazandai-qazandai bastaryndağy señ-señ börikterin selkildete, qoldaryndağy kök naizalaryn künge oinata, jau şebine sadaq oğy jeter jerge jetkenşe jūbyn būzbai, kişi-girim tailaqtai astaryndağy tekejaumyt, aqalteke säigülikterin jele şoqytyp, jauar būlttai tūtasa kele jatqanda qandai jau jürek äsker bolsa da bir äbigerlenip qalatyny aidan anyq. «Han laşkerleri» tūtqyn aludy bilmeitin, jaulasqan i̇elin käri-jasyna qaramai typ-tipyl i̇etip qaituğa qūmar. Äbilqaiyr han būlardy özge äskerinen i̇erekşe ūstaityn. Joryqta olja i̇etken qyz-kelinşekterine, talağan mülik-qazynalaryna qol sūqpaityn. Ortaq olja dep han tūqymdarynyñ bölisine saldyrmaityn. Osyndai i̇erkindiktiñ arqasynda būlardyñ köbinde jeti-segiz qatynnan bolatyn jäne äbden baiyp ta alğan jauyngerler. Özderine tietin mūndai paidany bilgen soñ, äbden qanğa qūnyğyp ketken būl jan alarlar ūrysta şeginudi bilmeitin, jan aiamai soğysatyn.
Han keñesin şabuğa kele jatqan mine, osy äsker i̇edi. Būl habardy i̇estigen qazaqtyñ Qobylandy, Qambar, Qara Ospan sekildi aty şuly batyrlary üsterine sauyttaryn kiıp, qamys qūlaq, böken san, jal-qūiryğy jerge tögilgen tūlparlaryn oinatyp, özgelerden sytylyp şyğa berdi.
äsirese būlardyñ közge tüseri batyr Qobylandy men astynda i̇esik pen tördei qara siraq tūlpary bar Jänibektiñ i̇ekinşi balasy Qambar bolatyn. Qobylandy būl kezde alpysqa taiap qalsa da, Qazanğa attanğandağy qara şoqparyn äli de bir qolymen ūrşyqtai üiiredi. Al Qambar batyr qūdyqqa qūlağan nar tüieni qos örkeşinen ūstap suyryp alatyn alyp küş. İeki iyğyna i̇eki kisi mingendei qūlaş jauyryn, bura san, tartyluğa daiyn tūrğan sadaqtai, dene qūrylysynan küş iesi i̇ekeni birden seziledi. Būl Jänibek Ordasynyñ jauyna jibergeli qairağan bolat jebesi, keudesinde jürek i̇emes, qatyp qalğan müiiz bar tärizdi, bala jastan qorqudyñ ne i̇ekenin bilmegen jalyn jan. On segizge şyqqanda arlan jolbaryspen jekpe-jek alysyp, qūr qolymen ūryp alğan. Äke balağa synşyl, Jänibek būl balasynyñ batyrlarğa bitken minez-qūlqyn i̇erteden sezip, ünemi ony soğys isine üiretude bolatyn. Özge ūldaryna ädemi kiım, saltanatty i̇ertūrman istetse, būğan arnap naiza, jaq, aldaspan jasatatyn. Osyndai batyrlyğyna qaramai, Qambar Jänibektiñ basqa balalarynan göri anağūrlym keñ peiil, izdegeni i̇erlik.
«Jau kele jatyr!» degendi i̇estisimen-aq Qambar sauytyn kie salyp, bel-
deude tūrğan qara qasqa tūlparyna minip-aq aldy. Oñ qolyna qanjar ūşty, qaiyñ bezeuli naizasyn ap, jau keletin künşyğys jaqty qyryndai berdi. Būl ataqty üş batyrdyñ jaudy qarsy aluğa şyqpaq bop yñğailanğanyn körip, özge batyrlar da atqa qondy. Tek sai tabanynda töselgen aq kigizdiñ üstinde jasy kelip qalğan Arğyn bi, Qotan jyrau sekildi on şaqty qart adam qaldy. Ūrys batyrlar isi degendei Jänibek han da ornynan qozğalmady.
— Jau kelse jauabyn alar, qazaqtyñ qazir i̇el-jūrtyn qorğaityn ūldary bar ğoi. — Ol saptai tizilip jauğa qarsy Nūranyñ Qaratūzynyñ biıginde tūrğan batyrlarğa süisine köz tastady da Qotan jyrauğa būryldy. — Ana i̇er-azamattar jaudy quyp keiin qaitqanşa uaqyt bosqa ötpesin, Qotan ata, köpten beri tyñdauğa qūmar bop jür i̇edim, sizdi jaqsy biledi deidi. Joşy ölimin i̇estirtudi aityp beriñizşi.
Bolaiyn dep jatqan ūrys būlarğa i̇eş qatynasy joqtai, özgeler de qart jyraudy qolqalai bastady.
— İä, balalar qaitqanşa i̇ermek bolsyn, — dedi Arğyn bi.
— Köñil şirkin bir köterilip qalsyn, — dedi Üisinniñ qart batyry Qylyşbai.
Qotan jyrau köp küttirmedi. Ömir-baqi janynda jüretin käri qara qobyzyn qolyna alyp, qarlyqqan qart dausyn añyrata jöneldi.
Şyñğyshan özge balalarynan tūñğyşy Joşyny anağūrlym jaqsy körgen. Söitse de aitqanyna köne qoimaityn Joşyny joiuğa Ūlytau boiyna ädeii arnap kisiler jibergen: Joşy añ aulap jürgende qastary monğol ädisimen otyz jeti jasynda omyrtqasyn üzip öltiredi. Būl habar Ūly Ordağa jetedi. Şyñğystyñ Joşyny jaqsy köretinin biletin han töñiregindegi adamdar būl habardy i̇estirtuge bata almaidy. Jäne onyñ üstine özi arnap kisi jibergendikten Joşynyñ qaza tabatynyna şek keltirmegen älem ämirşisiniñ özi de «kimde-kim Joşynyñ qaza tapqanyn i̇estirtse, sonyñ basyn alamyn» deidi. Han jaqsy köretin balasynyñ ajalyna özi sebepker bolyp otyrsa da, onyñ ölgenin i̇estimei ötkisi keledi. Mūndai jağdaida jūrt dağdarady. Aqyrynda būl habardy jyr arqyly i̇estirtudi Ūly Jyrşyğa tapsyrady. Hannyñ saltanatty köñil köteretin keşinde «al, Ūly Jyrşy, jyr basta!» degen ämirdi i̇estigende, qart jyrau türki jyryn añyratyp qūia beredi.
Ol:

«Teñiz başynan būlğandy
Kim tūndyra, a hanym?
Terek tüpten jyğyldy
Kim tūrğyzar, a hanym?»

deidi. Sonda Şyñğyshan:

«Teñiz baştan būlğansa,
Tūndyrar olym Joşy dūr
Terek tüpten jyğylsa,
Tūrğyzar olym Joşy dūr».

deidi. Sonda Ūly Jyrşy alğaşqy öleñin tağy qaitalaidy, biraq būl joly közinen jasy parlap ağady. Ananyñ jylap otyrğanyn körgen Şyñğyshan:

«Köziñ jasyn tögilter,
Köñiliñ şerli bolğai ma?
Jyryñ köñil ürkiter
Joşy ölgen bolğai ma?

dep sūraidy. Sonda Ūly Jyrşy türki jyrymen:

«Söilemeske i̇erkim joq,
Sen söilediñ, a hanym!»
Öz jarlyğyñ öziñe
Jön oiladyñ, a hanym!»

dep Joşynyñ ölgenin i̇estirtedi. Sonda jaratylğaly közinen jas şyqpağan Şyñğyshan i̇eñkildep jylap:

Qūlyn alğan qūlandai
Qūlynymnan airyldym!
Aiyrylyşqan aqqudai
İer ūlymnan airyldym!»

dep teris qarap, bük tüsip jatyp alady.
Qart Qotan būl jyrdy sonau Ūly Jyrşy men älem ämirşisi Şyñğyshannyñ däl sol kündegi küiin otyrğandardyñ köz aldyna i̇elestettirgendei, käri qobyzyn bozdata, käri dausyn qarlyqtyra şyğaryp, zar jylap otyryp aitty. Jyrau öneri jūrttyñ köñilin bölgeni sonşalyq, otyrğan adamdar ana jaqta bolğaly tūrğan ūrysty ūmytyp ta ketti.
Qotan qart i̇endi jyr üstine jyrdy toğytty. Ol bir mezet Oraq tolğauyn bastady.

«Artuda artu tau kelse,
Atan da tartar bügilip.
Alystan qara körinse,
Qaraqūla jatar üñilip...»

Oraq tolğauynyñ adamnyñ qūiqa tamyryn şymyrlatyp, ön boiyñdy dirildetip alyp ketetin qasqyrdyñ ūlyğany tärizdi özine derbes bir i̇eski äueni bar. Osy äuenge sai Qotan jyrau qobyzyn osyp-osyp añyratyp kenet jas kündegidei jigerlene tolğady.

«... Ua, jigitlär, jigitlär,
Jalañğaş jerde jauğa şap.
Osynau jalğan düniede
Ajal jitmai ölmek joq».

Jyrau dausy, şaba kele qyzğan jüiriktei, i̇endi şaryqtai tüsti. Ūiyp tyñdağan aqsaqaldar qazir qan maidanda şeşilgeli tūrğan qazaq handyğynyñ tağdyry i̇esterinen tipti şyğyp ketkendei, bastaryn jerden almai, tapjylmai tyñdauda. Joq, būlar jaña i̇el bolyp kele jatqan halqynyñ tağdyryn ūmytqan joq. «Sonau aiqas nemen tynar i̇eken?» dep işteri alai-tülei. Ärqaisysy bir taipa i̇eldiñ qalyñ qolyn basqara alatyn sonau qalyñ qabaqty, tükti bilekti batyrlarğa senu öte oryndy. Qyran balapandaryn ömir arpalysyna daiyndağanda, i̇eñ aldymen qūianğa i̇emes, qasqyrdyñ böltirigine tüsirip üiretedi i̇eken. Jänibek te sol qyran. Qanatynyñ astyndağy batyrlaryn birden i̇eñ auyr syn-
ğa şynyqtyrmaq. İel bolğylary kelse, özderin-özderi qorğai bilsin!.. Bügin bastary birigip, jauyna qarsy tūra almai, ala auyzdyq ne qorqaqtyq körsetse, i̇erteñ byt-şyt bop, köringenniñ tabanynyñ astynda ketedi. Al bügin i̇el namysyn — i̇er namysyn qorğai alsa, i̇erteñ tastan berik birlesken jūrt bolady. Qūryş otta asyldanady, halyq küreste şynyğady.
Jänibek qanşa qobaljysa da sabyr tūtty. Ol ru bastyqtary batyr, bilerdiñ han ämirin oryndau üşin i̇emes, auyz birlikterin aiğaq i̇etip, jauyna öz betterimen qarsy şyqqanyn körgisi keldi. Han aqyly i̇emes, halyq aqyly şeşsin dedi halqymyzdyñ bolaşaq tağdyryn.
Jänibek qazaq handyğynyñ tağdyry şeşiletin mūndai qysyltaiañ mezette sap aldynda bolmai, käri-qūrtañ aqsaqaldar qasynda qaluyn keibireulerdiñ qylmys sanaitynyn da, ne qorqaqtyqqa balaitynyn da biledi. Biraq i̇erteñ qazaqtyñ bytyrağan rularynyñ basyn qosyp, myqtap ūstar han bolu üşin, myzğymas beriktik te kerek. Öziñdi şabuğa jau kele jatqanda bir saidyñ jağasynda qart jyraudyñ tolğauyn tyñdap otyru — köringen hannyñ qolynan kelmeitin qasiet. Halyq aldynda mūndai adam añyzğa ainalady. Öziniñ abyrjymas tastai minezimen özgelerdiñ de ümitine äl beru — qolyna qylyş alyp jauğa şabudan anağūrlym artyq i̇erlik. Han äbiger bolmağan jerde, halyq ta äbiger bolmaidy. Būl —jeñistiñ i̇eñ bir kerekti şarty. Hannyñ kele jatqan jaudan qūty qaşpai, jaibaraqat otyrğanynan özgeleri de ülgi aldy. Olar da kele jatqan jauyna berekeleri ketpei, sabyrly salqyn qanmen daiyndala bastady.
Qotan jyrau Oraq tolğauyn bitirip äldeqaşan İedige jyryna köşken. Jūrt sol ūiyğan qalpynda tyñdauda. Būğan Jänibek iştei quanyşty. Öziniñ de qobaljuy basylğandai. «Joq, mūndai jūrtty jau jeñe almaidy. Mūndai myzğymas i̇elmen tübi Ūly handyq qūruğa bolady. Qan-josa i̇etip qyryp-jūiam dep jauy kele jatqanda, mynau qart bi, batyrlardyñ osynşama sabyrlylyq körsetui — jaqsy yrym. Bū tärizdi jūrt bolaşaqta basyna qandai auyr syn tüsse de şydaidy, qandai jaumen bolsa da taban tirep alysuğa jaraidy. Al kele jatqan myna jauğa anau Nūra üstindegi kileñ batyr jigitter jauap bere alady. Mūndaida i̇er qimylyn arman şeşedi. Al i̇er armany — i̇el bolu. Būl arman üşin anau i̇erlerdiñ aianbai aiqasatynyna kümän keltiru künä bolar i̇edi...»
Jänibek hannyñ qūlağyna qart jyraudyñ dausy i̇emis-i̇emis keledi. Qūlağy jyrda, köñili köp keşikpei bastalatyn qandy aiqasta.
Qart jyraudyñ dausy äli boldyrmağan jüiriktiñ şabysy tärizdi. Birkelki dübir, birkelki ūitqu...
Qart aqyn qarlyğa tolğaidy. Ol qazir toğyz batyr İedigeni quyp kelip, Ken-Janbaidyñ İedigege arnap aitqan jyryn tolğap otyr:

«äi, İedige, sen i̇endi qait sana!
Qaityp İedil öt sana!
İeñsesi biık boz Orda
İeñkeiip sälem ber sana!
İerni jūqa sar aiaq
İer sarqytyn iş sana.
Jauyryndary jaqtaly,
Tüime bauy tartpaly
Al qara kiım üstiñe
Ton beredi, ki sana.
Kök ala jorğa at minip,
Kök dabylpaz bailanyp,
Tūtam bauy som altyn
Aq sūñqar qūs beredi,
Köl ainalyp şüi sana!»

Būl kezde Nūra betkeiindegi batyrlar qara şoğyrlanyp toptanyp qalğan. Qos küzetudegi Qypşaqtyñ jüzge taiau jigitterin i̇ertip Qobylandyğa Qaztuğan qosyl-
ğan. İel basyna kün tuğanda jeke qaludyñ lajyn taba almai, Şalkiız jyrau-
dy bas i̇etip, i̇eki jüzdei qasyndağy nöker, soiylşy, malşy jigitterimen Temir bi de kelgen. Jänibektiñ özge balalary, bastyğy Qasym men Kereidiñ batyr ūldary, i̇eñ ülkeni Būryndyq bop, han aulynyñ mañaiyndağy töleñgit, sarbazdaryn jinap, būlar da töbe basyna şyqqan. Qysqasy, han keñesin qorğamaq bop Nūranyñ Qaratūzy betkeiinde bes jüzge taiau zamatta qol jinaldy. İendi būlar şep qūryp jaudy qalai qarsy aludy keñesti. Barlyğy Qambar batyrdyñ aitqanyna könetin boldy. Mūndaida batyr sözine bağynu i̇ejelgi salt, Qambar batyr Maisary 48  i̇etip Qypşaq, Arğyn jigitterin, Maimene i̇etip Alşyn, Dulat jäne özge ru soiylşylaryn tūrğyzdy. Özderi Şyñğys ūrpaqtary töleñgitterimen orta şepti aldy. Kele jatqan jauğa osylai üş müiiz bop qarsy şabudy ūiğardy.
Däl osy sätte soltüstik pen şyğystyñ naq orta şeninen aspanğa būrqyldai köterilgen şañ şyqty. Tağy bir süt pisirimdei kez ötkende şañ astynan qalyñ qol körindi. İendi azdan keiin jau seleuti de anyqtala bastady. Jelkildegen kileñ aq señ señ börik, künge şağylysqan kök qūryş naiza suyt keledi. Qarqyndary tau būzardai. Olar, taiağan saiyn qiğaştai şaba, äskerdiñ qos qanatyn i̇eki jaqqa jaia tüsti. Äbilqaiyrdyñ atty äskeriniñ i̇ejelgi täsili. Qūşağyn jaiyp kep, jauyn ortağa ap jan-jağynan kenet at qūiady. Jau äskerin qorşauğa alady. Būl temir qyşqaştan qūtylu i̇ekitalai. Äskerdiñ qolbasşysy bastağan bir toby keiin qalady. Ol özine yñ¬aily jerde tūryp ūrys bolyp jatqan maidannan közin almaidy. Qai tūsta äskeri azaia bastasa, ne küşi qūldyrap jeñiluge ainalsa, sol tūsqa qasynda tyñ tūrğan äskerden kömek jiberedi. Būl joly da sol ädisterine salmaq tärizdi! Şaih-Haidar äskeri qazaq batyrlary tūrğan jerge tağalana qorşai taiap keledi. Däl osy kezde, Nūra betkeiinde tūrğan batyrlar, kele jatqan jau äskeriniñ künşyğys jäne soltüstik büiirinen būlarğa qiğaştai tiıspek bop qūiyndai şapqan i̇eki qoldy kördi. Batyrlar birden tüsindi. Mynau astyndağy qos örkeş jelmaialary bastaryn tömen tüsirip jiberip, künşyğys jaqtan tairaqtai şapqan qol — būl jauyn añdamai ötkizip alğan, qalqan i̇etip şyğys jaqtağy jolğa qoiylğan Kerei, Naiman jauyngerleri. Al soltüstik tūstan şūbatyla jöñkigen — aldynda ärqaşanda i̇er jürek batyry oqşau keletin — būl soltüstiktegi qalqa — Arğyn, Qypşaq qoly. «Jau kele jatyr!» degen habardy i̇estigennen-aq Qasym: «Han keñesi bolyp jatqan jerge tez jetsin» dep at şaptyrğan. Jau jürek i̇eki qoldyñ tez jetkenine betkeide tūrğan batyrlar quanyp qaldy. Äldekimder «Ua, sät!», «Aqsarbas, aqsarbas!» dep öziniñ köterilgen köñil küiin jasyrmai aşyq aityp jatyr. Kütpegen jerinen, arttaryn ala, i̇eki büiirlerinen i̇eki qoldy körgen Şaih-Haidar äskeri «özimiz qorşauğa tüsip qalmaiyq» degen qauippen kenet i̇eki jaqqa jaiyla tüsken qanattaryn jiiä qoidy. İendi olar şaşau şyğarmai, tobyn jazbai, sadaq oğy jetetin jerge kep, attarynyñ qarqynyn basyp säl aiañdai jürip şoğyrlana toqtady. Būl kezde Şaih-Haidar äskerin, büiirlei qorşap Naiman, Kerei men Arğyn, Qypşaq qoldary da batyrlar tūrğan töbege jetti. İeki jaq äudem jerge kep qarama-qarsy tūrdy. İendi qazaq batyrlarynyñ toby i̇emes, Şaih-Haidar äskeri qorşauda qalatyn tärizdi. Küş qazaq jağynda basym. Biraq birde-bir ret jauynan beti qaityp, tauy şağylyp körmegen «Han äskeri» keiin şeginetin türi joq. Kök naizalaryn qazaq jigitteriniñ keudelerine bir sūqpai mauqy basylar i̇emes.
Kenet Şaih-Haidar şebinen jal-qūiryğy jerge tögilgen, nardai aqal-teke arğymaq mingen, üstinde qara sauyty bar Qaraşyñ batyr oiqastap ortağa şyğa berdi. Ol künderde soğys jürgizu täsili i̇eki türde bolatyn. Biri jauyn qapyda bas salu da, i̇ekinşisi qan maidanda betpe-bet kep aşyq ūrysu. Mūndai jağdaida i̇eñ aldymen jer belgilenip, maidan ortasyna batyrlar jekpe-jek şyğyp ūrysady. İeki jaqtan jekpe-jekke şyqqan batyrlarğa i̇eşkim bolyspaidy. Qaisysynyñ küşi basym bolsa, sol jeñedi. Keide jekpe-jek aiqas i̇eki jaqtan batyrlar tabylğanşa sozylady. Keide jekpe-jekke şydai almai, jaudyñ bir jağy at qoiyp, ūrys aşyp jiberedi. Būl ülken aiyp bolyp sanalady. Artynan bitimge kelgende būl kinä i̇eske alynady.
Qaraşyñ batyr qara arğymağynyñ üstine anandaidan qara şyñdai bop maidan ortasyna kep, aibarly ünmen aiqai saldy.
— Şyq beri jekpe-jekke! Janyñnan bezgen qaisyñ barsyñ!
— Men barmyn! — dedi Qambar batyr astyndağy qara siraq tūlparyn tebine tüsip, alğa qarai ūmtyla berip.
— Toqta! — dep aqyryp jiberdi däl osy sätte şudalary jerge tüsken appaq buranyñ üstinde otyrğan Būryndyq. — Jol meniki! Ağa tūrğanda ini alğa şyqpas bolar!
Ağa būiryğyna ini könu — qazaqtyñ köne salty. Qambar batyr atyn kenet tejep toqtai qaldy.
Būryndyq köldeneñi men ūzyndyğy birdei törtpaq kelgen, qoldary kesken tomardai, şoiyn deneli baluan jigit. Basy şaradai, qara sūr, juan qara mūrtyn Ğaziret Ğalidai i̇eki qūlağyna aparyp ilip qūiatyn. Tünde körgen adamnyñ jüregi jarylatyndai tüsi suyq. Bala jasynan sotqar, soğys qūmar. Onyñ jauymen ūrysqanda i̇eñ jaqsy köretini — aq burasyna minip alyp jeke şyğu. Aq burany ol bota küninen jauğa salyp üiretken. Özi de özge buralardan anağūrlym biık. Şapqanda jylqy balasynyñ ilude bireui ğana ilese alady. Būryndyqtyñ körki osy aq buramen. Äsirese atty adamdy körse jyny bar. At üstinen auzymen jūlyp alyp, tabanynyñ astyna salyp, tarpyp tastauğa myqtap töselgen. Keide jerge qūlağan batyrdyñ üstine şöge qalady da astyndağy adamnyñ süiegin bytyrlata syndyryp, mylja-myljasyn şyğarmai üstinen tūrmaidy. Jekpe-jek şyqqan batyrdyñ üstinen Būryndyq i̇eki qūlaş qaiyñ şoqparymen qos qoldap ūrsa, būl jerge qūlağan batyrdy janyştap tarpyp öltiredi. Mūndai astyndağy burasy men üstindegi batyry qatar qimyldaityn jaudan jekpe-jek şyqqan adamnyñ küni būryn zäre-qūty qalmaityn. Onyñ üstine aq bura Būryndyqtyñ jauyna qandai täsil qūratynyn aldyn ala aqyldasyp qoiğandai, jauğa şapqannan-aq üstindegi batyr yñğaiyna qarai köşetin. Tarpityn jerinde tarpityn, tisteitin jerinde tisteitin. Al Būryndyq i̇eger jauyn qūr attan tüsirip ketetin oiy bolsa, aq bura aşuğa minbeitin, tek üstindegi batyrdyñ äuenine qarai qimyldap, degenine köne beretin. Būryndyq aq burasyna minip jauğa qarsy şyqsa jūrt «Tentek qara jynyna mindi, i̇endi jolymyz bolar» deitin.
Būryndyq mine osy aq burasyna minip, Qaraşyñğa jekpe-jekke şyqpaq! Al Qaraşyñnyñ qandai batyr i̇ekeni jūrtqa aian. Oñ qolymen özine qarsy siltengen soiyl şoqpardan qorğana bilse, sol qolyndağy jüzi ūstaradai sala qūlaş aldaspanymen jauynyñ astyndağy tūlpardyñ moinyn qağyp tastaityn ädeti. Būğan tek ūrysqanda däl osyndai täsili bar, qara siraq atty Qambar batyr ğana tötep beredi. Jäne qara siraq tūlpardyñ moiyn tūsy kerege köz şynjyr sauytpen torlanğan. Al aq bura qanşa aibarly bolğanmen de, sauyt jabylğan tūlpar i̇emes, siltegeni mült ketpeitin Qaraşyñ batyr onyñ sidiğan moiynynan basyn bir-aq qağyp tüsirui mümkin. Joq, būl jekpe-jek aiqasqa Qambar batyr jön i̇edi.
Būryndyqtyñ Qaraşyñ batyrğa qarsy şyqpasqa lajy joq-ty. Oğan degen i̇eliniñ keginen de böten, öziniñ de keşpes öşpendigi bar.
Qaraşyñnyñ Toqtar-Begim degen qaryndasy bolatyn. Kögal şöptiñ arasynda jalğyz ösken qyzğaldaqtai, basqa qyzdarmen kele jatsa anandaidan közge tüser körkem. Onyñ üstine ağasy Qaraşyñ Äbilqaiyrdyñ asa bir ardaqty batyry bolğandyqtan, anau-mynau adamdy mensinbeitin täkappar, ör minezdi de, Būryndyq osy qyzğa Äbilqaiyr qol astynda jürgen kezinde ğaşyq bolğan. Qyz onda on üş jasar-dy. Būryndyq oğan köñil qosaiyq dep jeñgetai salğan. Qyz: «Kesken tomar sekildi Būryndyq meniñ teñim i̇emes», — dep jauap bergen. Namysqa şapqan Būryndyq äkesi Kerei sūltan arqyly «qaryndasyn mağan toqaldyqqa bersin» dep Qaraşyñğa qūdalar jibergen. Äbilqaiyr han men Jänibek, Kerei sūltandardyñ arasynyñ naşar i̇ekenin biletin Qaraşyñ: «Qaryndasymdy Taşkenttiñ bir bekzadasy aittyryp qoiğan» dep bermegen. Artynan, Jänibek pen Kerei Äbilqaiyrdan bölinip köşip ketkennen keiin, osy Toqtar-Begimdi öziniñ qaramağyndağy qyz ūnatqan bir jas batyrğa qosqan.
Osyğan öşikken Būryndyq: «Qap, bälem Qaraşyñ, qan maidanda bir kezdesersiñ!» dep jürgeninde myna aiqas döp keldi. Būryndyqtyñ kökten sūrağany jerden tabyldy. Kekşil batyr mūndaida öş almai būğyp qala alar ma! Qambar batyrdy toqtata sap, özi aq burany tebinip qap «şu!» dedi.
Sala qūlaş moinyn tömen tastap jiberip, şudalary jelkildep, auzynan köbik atyp aq bura tairañdai şaba jöneldi. Özine qarsy tüieli Būryndyqtyñ şyqqanyn körip Qaraşyñ da ūmtyldy. Būl alyptardyñ aiqasy i̇edi. Bir jağynda qara jartastai qara arğymaq mingen Qaraşyñ. İekinşi jağynda köbik şaşqan aq bura mingen, aidalağa otyrğyzyp qoiğan balbala tärizdi abajadai Būryndyq. Jūrt mūndai alyp deneli batyrlardyñ aiqasynyñ nemen tynaryn bilmei, demderin işterinen alyp jym-jyrt tyna qalğan.