Gagauzların Halk Yaratmaları - 07

Total number of words is 3884
Total number of unique words is 1859
35.8 of words are in the 2000 most common words
53.4 of words are in the 5000 most common words
65.8 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
avlаnmaa gidecek. Benim kısmetim çıkmadı – bän evdä kaldım, onnar ava gittilär.
Uz gitmişlär, düz gitmişlär, altı ay bir güz gitmişlär, kafä-tütün içeräk, laaläzümbül biçeräk. Еtişmişlär bir ulu daaya, üç gün, üç gecä avlanmışlar, sade bir kurt
urmuşlar, başka bişeyin üstünä razgelmemişlär, sansın yаban hayvannarı göçmüşlär
bırdan başka memleketlerä, can-cun kalmamış Balkan daalarında. Geeri yolu kapmışlar.
Sekiz günnük yolu aşmışlar, biraz dinnenmişlär, dokuzuncu günü yolu kesän bir
fasıl iz denemişlär. O izin uurunu almışlar, üçüncü günü o iz kauşmuş bir derin kuru
pınara. Pınarın dibindä iki koç düüşärmişlär, biri-birini pınarın uurundan itireräk.
– Ha badaşalım, kim pınara saledecek kendisini, – kardaşların küçüü teklifini
vermiş (onun Vançu adıymış). Agaları ret etmişlär. Vançu baalanmış çatıylаn, batüları
salvermişlär onu pınara.
Hemen dibä etişmiş, istemiş biyaz koça atlı pinsin, ama bu vakıt kara koç biyazını
itirmiş. Vançu kara koçun sırtına razgelmiş, – üç okadar aşaa, karannık dünneeyä batmış.
Koç, sıyırılıp altından, yok olmuş, Vançu uvada kalmış. Doz-dolay bakınmış – ne bir
bitki, ne bir fidan, ne bir diri can deneyäbilmiş. Salt sörpeşik otlar arasında bir incecik
113
yolcaaz seçmiş. Onu kavrayıp, uzun yola, bilinmäz erlerä toparlanmış. Bir gün örümüş,
iki gün örümüş, üçüncü günü bir siirek yapraklı aaca uuramış. Oturmuş gölgesindä
dinnenmää, yorgunnuktan uyuklamış.
Çok mu uyumuş, aaz mı – bir cıvıltı оnu uyandırmış. Vançu açmış gözlerini,
bakınmış-bakınmış, bişeycik deneyämemiş. Genä yatmış. Birazdana cıvıltı genä peyda
olmuş. Baksa yıkarı – yuva içindä nesоysa kuş yavruları cıvıldıyêrlar. Aacın bedenindän
da yuvaya yaklaşıyêr bir büük sarı yılan. Vançu, kılıcını kınadan çıkarıp, o yılanı iki
parça yarıyêr. Yılan, sürükleneräk, aacın kökünä düşiyer.
– Saa ol, civan, – yavrular insancasına sülemişlär. – Anamız gelecek – sana
dokunmaycek: biz sülеyceyz senin iilik yaptıını.
Vançu devam etmiş uykusunu. Uyumuş doyunca, açmış gözlerini – korkudan
kaybetmiş kendini: onun başı ucunda, serip kanatlarını, bir ulu kuş dururmuş.
– Sakınma bendän, dostum. Bän bu yavrucukların anasıyım. Onnar annattılar
bana senin yaptıını. Saa ol, kurtardın uşacıklarımı, cinsim kesilmeycek. Zere artık
birkaç yıl oldu yavrularımı etiştirämiyerim: nesä onnarı iyer, açan bän ava çıkıyêrım.
Şükür sana – bunnarı büüdäbilecäm. İiliin için dilä bendän, ne istärsän.
– Ne dileyim? Saalık sana dileerim.
– Sän utanma. Bän ulu kuvetli bir kartalım, ne istärsän, yapabilirim. Sülä
dileklerini.
– Annat bana, neresi burası? Neçin göklär dayma bulutlu? Hava tunuk, sansın
gün-güneş yok bu dünnееdä.
– Burası karannık dünnää, – kartal cuvap etmiş. – Aydınnık dünneeyä kadar kırk
gün, kırk gecä yol. Bu dünnää da gözäl bir memleketti, ama nezamandan bırda peedalandı
bir kanatlı beşkafalı ajder – Gogucu-Mogucu, yakın insannık tükendi. Gogucu-Mogucu
çeşmelerin sularını durgudıyêr, bir insan kurbanı ona vermedään, çeşmä suları akmıyêr.
Bu toprakta insan kalmadı. Üç gündän sora padişaayın kızını vereceklär, isin. Yazık
zavallı körpä kızçaaza.
– Zorum olursa, aydınnık dünneeyä çıkarabilecän mi beni? – sormuş Vançu.
– Çıkaracam, ama bunun için hazırla kırk fıçı et, kırk fırın ekmek hem kırk tulum
su. Кırk günnük yolumuz için okadar iinti-içki bana lääzım olacek.
– Şindi dileyecäm, sülä bana, neredä Gogucu-Mogucu kurbannarını iyer? Bän
kuvedimi denemää istiyerim, düüşecäm onunnan. Ne olursa olsun, ya bän onu, ya o beni
enseyecek. Еnseyäbilirsäm, aalemi kısmetli yapacam.
– Bu patekacıktan yolunu devam edecän, o seni çeşmä başına getirеcek. Oraya
gelip konıyêr ajder Gogucu-Mogucu, orada padişaa kızı оnu bekleyеcek. Ama kuşku
ol: Gogucu-Mogucu bеş kalaandan birdän yalın saçıyêr, yaş rubaylan lääzım olasın,
tutuşmayasın.
– Saa ol, bulurum bän çaresini: kılıcım da var, kalkanım da var, – demiş Vançu da
toparlanmış yola, padişaayın kızını kurtarmaa.
Uz gitmiş, düz gitmiş, iki buçuk gün gitmiş. Üçüncü günü üülen üstü varmış
çeşmä başına. Orada bir körpä kızçaaz kannı yaşlan aalarmış.
– Ne oldu, gözelim? Ne okadar düüniyersin, ne okadar bayılarak aalıyêrsın? –
sormuş Vançu, selemini verdiynän.
– Ne aalamayım, ne düünmeyim! Şindi o can alıcı ajder gelecek, paralayıp beni
iyecek. Yazık yaşıma, yazık gözelliimä. Git bırdan, kardaş, zere seni da öldürecek.
Senin gibileri çok zän oldular.
– Korkma, bän seni kurtarmaa geldim. Sän git, çeşmenin duvarı aardına saklan,
bän senin erindä kalacam.
114
Çeşmenin yanında bir obancık varmış. Kartalın nasaatını aklına getirip, Vançu su
içinä giimni hem cebelerinnän girmiş.
Bir da bir vuultu kopmuş, karannık dolaylara çökmüş, koyu kara bulutlar göklerä
bürümüş. Çok geçmemiş, yalın saçarak, Gogucu-Mogucu havada görünmüş, Vançunun
önündä konmuş.
– Sän kimsin? – sоrmuş. – Burada padişaa kızın bulunması lääzım.
– Bän aydınnık dünneedän Uz padişaayın ooluyum. Geldim, seni yokedeyim da
buradakı padişaayın kızını kurtarayım. Hiç korkum yok sendän. Ya sän beni, ya bän seni
tepeleyecäm.
– Ha, çok senin gibileri gelmişti benimnän güreşsin-düüşsün. Hepsini çıtır-çıtır
idim, izleri dа kalmadı. Sän mi kaldı benim hakımdan geläsin?
Gogucu-Mogucu, güleräk, beş aazını birdän açtı da Vançunun üstünä bir ateş
serpintisi yolladı. Vançu ancak kalkannan üzünü-gözünü saundursun etiştiräbildi.
Kılıcını saurdup-saurdup ajderin iki kellesini güüdesindän ayırdı. Gogucu-Mogucu
genä güldü, kesili kellerlerin erinä ikişär büüdü. Annadı Vançu, ani orta kelleyi ilkin
kesmää lääzım. Onu kestiynän, ajder geberecek.
– Ya dur, – şiretliklän başlamış Vançu, kılıcını erä saplayıp. – Sän güçlü bir
hayvansın. Helal kuvedinä! Ya dur – dinnenelim, konuşalım da sora düüşü ilerläriz. Ya
sülä bana, sän yaşamanda uyuyêrsın mı? Uyuyarsan, nasıl baş kelleni koruyêrsın?
– Uyuyêrım, zer. Döşeyip kanatlarımı, iki yаn kafamı üstlerinä koyêrım, onnarın
üstünä – merkez kelleyi, onu da taa ikisinnän örtеrim. Тe bölä, – üünmüş GogucuMogucu da uyku şekilini almış.
Bu vakıt Vançu, kılıcını kaldırıp, bir salımda beş kelleyi birdän kesmiş. Ajder bir
çirkin seslän ölä ürümüş, ki dolay yamaçlardan taşlar, koparılıp, alçaklara yuvarlanmışlar.
Düünmüş, düünmüş ta gebermiş.
– Ya çık, gözelim, kuytundan da bak, ne oldu bırda.
Padişaa kızı duvar aşırı sade kafasını kaldırmış da korkudan genä saklanmış.
Sora, biraz cannanıp, Vançuya yaklaşmış.
– Haydi bobama gidelim. O adadı, kim beni kurtaracek, yarım padişaalıını hem
beni ona verecek, ama kes bu ajderin dillerini.
Vançu, kesip dillеri, yaalıına sardı da cebinä koydu. Yıkayıp cebelerini hem
silahlarını, yola toparlandılar.
Uz gittilär, düz gittilär, üç gün, üç gecä yol aştılar, padişaayın kurtesinä etiştilär.
Padişaa onnarı gözäl karşıladı, akaretlerini gösterdi, ikram etti. Sevinmeliin ucu-kenarı
yoktu.
Padişaayın onikileri bir haber için izin istedilär.
– Padişaayım! – tellal dedi. – Kapularda bir ergen durıyêr, ajderi öldürmüş, diyer,
kızını gelinnik istiyer.
Padişaa bakına kaldı. Кızına baktı, Vаnçuya baktı. Vançu ıştırmadı, kızı gülümsedi.
– Çaarın o erifi içeri, – padişaa emir etti.
Bir dоlu çuval sırtında o genç girdi odaya, boşalttı çuvаlı.
– Ne bu – ajder kafaları? – kız sordu.
– Bän öldürdüm onu. Geldim, seni alayım hem yarım padişaalıı.
– Ya bakınız, – kız izmеtçilerä danışmış, – bu kellelerin aazlarında dil var mı?
Bakmışlar – hiç birindä da dil yok. Bu vakıt kız Vançunun cebindän çıkаrtmış
yaalıını, göstermiş dilleri.
– Тe kimdä dillär, o öldürdü ajderi da beni ölümdän kurtardı.
– Ayır kendinä ceza, – demiş padişaa. – Yalannan kısmet kazanılmıyêr.
115
– Brak şunu, padişaam! – Vançu yalvarmış. – Gülüntü olduu – o da bir cezadır.
Ko yaşasın, akıl edenecektir.
– Cendem ol gözümdän! – padişaa üfkeli-üfkeli sülemiş.
Bekçilär, tutup kollarından, sıbıtmışlar o erifi eşiklär aşırı. Erif aaradıını buldu,
ama hadi dönelim bizim gençlerä.
Vançu hem padişaayın kızı pek sevmişlär biri-birilerni, hem dа pek yaraşarmışlar
biri-birilernä. Büü-küçüü sevinärmiş, onnarı siirederäk. Ortalık ta dirilmiş, kuşlar
başlamış cıvıldamaa, ţırţırlar otlar içindä havalarını çalmaa, bir çekelez, pinip-pinip
aaca, birär ceviz getirärmiş kızın kucaana, mayıl edip insannarı. Su peydalandıı için
hertürlü bitkilär еşеrmiş, tuumruk salvermiş, başlamış çiçek açmaa. Gök açılmış, güneş
başlamış şılamaa er üstündä gibi.
Gençleri evermişlär, kırk gün, kırk gecä düünneri uzamış. Bän da ordaydım,
idim-içtim, nekadar istedim, ama imeklär dişimä diimedi, içkilär dilimi yıslamadı.
– Oolum, – padişaa sormuş, – bırda mı yaşamaa kalacan, bubana mı dönecän?
Sülä, utanma. Dediinä görä olacek. Ama bizim dünneedän aydınnık dünneeyä uzun bir
yol hem sade insana dayanamaz ulu kartal orаyı etişäbilir. Ne deyecän?
– Padişaa bubam, – demiş Vançu. – Bän istiyerim gidip anamı-bubamı gelinimnän
sefteleyim. Onnar kayıp olduumu biliyerlär, okadar. İzin verärsän, bän kartala gidip
dileyecäm. Bän onun yavrularını yılandan kurtardım, o beni çıkaracek aydın dünneeyä,
dedi.
– Haydi, uurunuz örüsün, çocuklarım.
– Padişaam, bir emir veriniz – kırk fıçı et, kırk fırın ekmek hem kırk tulum su yola
hazırlasınnаr. Bana da bir atlı yardımcı ver, kartala gidelim.
Çok geçmemiş – kartal Vançuylan sırtında meydana konmuş, harman kadar bir
er kaplamış (okadar büükmüş). Ükledip baalamışlar fıçıları, kırbaları, tulumnаrı, ortada
da gelinnän güvеeyä er brakmışlar, minderä oturtmuşlar.
Kartal kalkmış havaya, bir çevrä yapıp padişaayın kürtesinin üstündä, yolunu
kavramış.
– „Gık“ dеyеcäm, su vеrеcän, „Gаk“ dеyеcäm – еt hem ekmek verecän, – nasaat
etmiş kartal.
„Gık“– su, „Gak“ – etlän ekmek, „Gık“ – su, „Gak“ – etlän ekmek. Kırk gün, kırk
gecä yolda bulunmuşlar. Kırkıncı günün ikindisindä kartal „Gаk“ demiş – et sa artık
bitmiş. Vаnçu kılıçlan tabannarından birär parça et kesip, kartala vermiş. Kartal birdän
duymuş adam eti olduunu da yutmamış o lokmaları, dilinin altına saklamış. Nе kuvedi
varsa direşmiş, ama aydınnık dünneeyin setinä etişip, enikunu konmuş, yorgunnuktan
serilmiş, soluunu alsın, biraz dinnensin.
– Ne durıyêrsın, gitsänä, – Vаnçuyа demiş.
Vаnçu, yardım edip gelinä, insin, denemiş bir adım yapsın, ama yapamamış,
ayakları acıdan kesilmiş.
– Ehe-he-e, kardaş, ölä olmaz! Ya gel yanıma, göster ayaklarını.
Kartal açan bakmış, Vаnçunun tabannarı kan içindä. Çıkarıp dili altından et
parçalarını, yaraları yalamış, eti yapıştırmış, da Vаnçunun tabannarı birdän-birä
bitişmiş, sansın yara hiç yokmuş ta. Ama ozamandan, deerlär, adamın tabannarında
uçuk peydalanmış.
Kol-kola tutunup, gençlär yolu kaptılar. „Yolcuya yol yarar“, deniliyer ye.
Dünneeyin gözelliinä sevineräk, manzaraları siirederäk, yolculara seläm vereräk,
başkaların selemini alarak, geniş-geniş adımnayarak, yolu aşarmışlar. Bir da örtmüş
onnarı bir bulut gölgesi. Gökä baksalar – kartal etişmiş onnarı da önnerindä konmuş.
116
– Ha pininiz genä sırtıma. Bän düşündüm, ne ayaklarınızı yolda düväsiniz, taa ii
bän borcumu başadan yapayım, sizi evinizä götürеyim. Мuradınızа taa çabuk ereceyniz.
Gel vakıt, git vakıt, çok geçmemiş – Uz padişaayın akaretleri görünmüş.
Konmuşlar, insanı korkutmuşlar, anayı-bubayı sevindirmişlär, agaları şaş kalmışlar,
kuşku ufak kuşlar ambarlar altına saklanmışlar.
Sevinç sevinçlän, ama aaç ayı oyun oynamaz. Bir büük toy yapıldı, kartalın da
ikramı bulundu: her gün ona taazä kesilmiş birär azman verilirdi. O tez-tez topladı
kendini, yorgunnuu geçti, semirdi. Dokuz gündän sora geeri yola toplandılar, baaşış
boşçalarını hazırladılar, boza, şerbet tulumnara döktülär, kartala üçgünnük imäk-içmäk
verdilär, kartalı saadıcı gibi donattılar.
Geeri yol kısa. Saa-selämet alt padişaalaa etiştilär. Şindi da yaşarmışlar, hep
okadar genç hem gözäl. Çok evlad büütmüşlär – biri-birindän gözäl çocuklar. Çocuklar
büümüşlär, da eraltı memlekettän aydınnık dünneeyä, pınarı kazıp, kısa yol yapmışlar
– bir merdiven yolu.
Bän dа o yoldan Vançunun padişaalıına musaafirlää vardır gittiim. Çok işlär
gördüm, işittim, bu masalı da, hep oradan getirip, sizä annattım. „Çit!“ deyincä, masal
torbası kapandı.

8. Yordan-çoban
Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş. Padişaayın varmış bir çobanı. O hep
koyunnarnan anızda gezärmiş, küüdä hiç peedalanmazmış.
O vakıtlarda en kaavi padişaa Galifmiş. Gitmiş cenklän Galif bu padişaaya.
Yordanın padişaası (öläymiş çobanın adı) artık ihtiarmış. O vakıtlarda saydı düüşärmiş
salt padişaalar. Angı padişaa güreşmektä ensärmiş, o bütün öbür padişaalıı cenksiz
kaplarmış.
İhtiar padişaa duyarmış kendini, ani yok artık kuvedi güreşmää. Alınıê bütün
padişaalıından pelivan aaramaa. Aaramış, aaramış, esapça adam bulamamış. Galif
saydı pek kaaviymiş. Kimsey taa onu dünneedä yıkamamış erä.
Gidä-gidä padişaa razgelmiş Yordanın üstünä.
− Bän gidecäm, − Yordan demiş.
− Sän pek yufkaysın, − padişaa demiş. − Senin beternä kaybedeceyz padişaalıı.
− Paalı padişaam! Bän yabanıyı, aldıynan koyunu, etişiyem geerdän, da açıp
onun aazını ellerimnän, kurtarıyêm koyunu, yabanıyı da iki parçaya koparıyêm.
− Ko ölä olsun, − padişaa demiş. − Ensärsaydın Galifi, verecäm yarım padişaalıı
sana.
Yordan almış kamçısını, torbasını da, toplayıp askeri ardına, yollanmış karşı
Galifä. Yaklaştıynan Galifä, iilip başlamış taş-çakıl toplamaa yolca. Ordan bir taş
alarmış, ötäändan bir taş alarmış.
Galif, gördükçä bunu, gülmüş ta demiş:
− Ne toplıyêsın taş? Bän ne köpek mi da taşlan beni düvecän?
Yordan çok düşünmedään, baalıyê kamçının uçluuna bir taş da urıyê düz Galifin
annısına. Galif düşmüş bir taştan. Yordan alıyê onun kılıcını da ayırdıyê Galifin kafasını.
Galifin askeri kaçmış, padişaalıını da kaplamış Yordan.
Gelmiş Yordan padişaaya.
− Nasıl, padişaa, lafında durıyêsın mı?
− Bülä ayırsız çobana bän padişaalık vermäm, − padişaa demiş, da buyur ediye
askerinä öldürsünnär Yordanı.
Yordanı bütün gün aaramışlar daa içindä.
117
demiş.
− Yok nicä o bu daadan çıksın. O bırda lääzım olsun, − askerlernä padişaa
Gecä, yatıp, uyumuşlar. Yordan kalkıyê gecenin bir vakıdı, çıkarıyê padişaayın
kılıcını da kesiye onun yaamurluundan bir parça. Alıy kılıcı da saklanıyê genä erinä.
Sabaalen, açan uyanmışlar, padişaayın yaamurluu kesik.
− Yordandan kaarä kimsey bunu yapmadı, − padişaa demiş. − O kesti saydı, ko
çıksın, biz onu öldürmeyceyz.
Yordan çıkıyê taş altından.
− Yaamurluunu kestim, duymadın, − demiş, − ama kafanı kesäydim, hiç okadar
da duymayceydın. Ama neçin insanı öldürmää? Kıyamadı canım. Sän saydı istedin beni
öldürmää benim atırım için.
Ozaman padişaa demiş:
− Yaşa padişaalımda bän ölüncäk. Öldüynän, sän padişaa olacan.
Yordan, ölmedisa, beki, böön da yaşıyê.
9. Vançu-pelivan
Varmış bir vakıt bir adam, pek şeremetmiş hem akıllı. Varmış evi, ayvan sürüsü
hem bir parça da eri. Bir derdi salt varmış onun: uşakları yokmuş. Çok duva edärmiş
allaaya, ama hep ta olmazmış uşak.
Gidärmiş bir kere Vançu − öläymiş onun adı − yolcak da düşünärmiş ona, ani
ne kısmetliydir o insannar, kimin uşakları var, hem nesoy da aar uşaksızların üreklernä.
Bir da göriye: ona dooru geliye Allaalan ay Petri.
− Nerey gidiyesın, oolum? − sormuş ona Allaa.
− Gidiyem rıpaya atılmaa da kurtulayım derdimdän.
− Ne zorun var ye? − genä sormuş Allaa. − Sülä, bän sana yardım edärim.
− İstiyem uşaam olsun, − cuvap vermiş Vançu.
− Taa ne istiyeysın?
− Başka bişey, − diy Vançu.
− Git evä, sendä var artık uşak, − Allaa Vançuya demiş.
Vançu gidiye kaçarak evä. Açan bakıyȇ: içerlär da, aul da sade uşak dolu. Üzdän
taa az yokmuş, hepsi da bir aazdan baararmışlar: ‘Baka, baka!’ − da istärmişlär imää.
Düşünmüş Vançu: nası doyurmaa okadar can? Satmış, neyi varmış, da satın
almış un. Sora yollanmış, nereyi gözü göriye, kazanç aaramaa.
Çok gezmiş o dünneedä, bir auşam üstü urulıyȇ bir sürü koyun üstünä daa
boyunda. Binnen koyun orda varmış, bordeydä da bir irmi–irmi beş çoban, hepsi kaavi,
kırmızı yanaklı, ani yok ne demää, − hepsi bir kuvettä.
− Auşamayarsınız! − demiş Vançu.
− Kebetayarsın, yolcu! − almışlar seläm çobannar. Vermişlär ona otursun,
doyurup sulamışlar onu da tutunmuşlar lafa.
Annatmış Vançu zorunu, çobannar da annatmışlar, ani taa islää yaşanaceymış
onnarda, ama varmış bir evrem, ani er gecä üçär koyun çalarmış.
− Ye, nesoy siz, oncak kişi, enseyamieysınız bir evremi? − sormuş Vançu.
− Öldürämiyez... okadar.
− Ne vereceyniz bana, kurtararsaydım sizi ondan?
− Sürünün üçüncü payını, − demiş çobannar.
Gidiye Vançu, saklanıyê okolun yanında da başlıyê beklemää.
Gecä yarısı gelmiş uçarak evrem. Etiştirämemiş girsin taa sürü içinä, Vançu
118
üfkeli sesetmiş:
− Dur, ileri yok yabancılara yol.
− Ama kimsin sän, da beni kolvermiyesın? − gülümseyräk sormuş evrem.
− Bän Vançu-pelivan. İyem salt kesmä taş hem evrem eti! Ama sän kimsin?
− Bän evrem, angısını sän var umudun iyecän. Hadi, ölçünelim kuvettän.
− Hadi, − demiş Vançu, − ama ilkin bakalım, kim taştan su çıkaracek.
Kaplamış evrem bir büük moloz taş, sıkmış, sıkmış, yok − çıkmıyê su.
Vançu alıyê aucuna bir parça taazä piinir, açan sıkıyê, parmakların arasından
survatka akıyê.
− Gördün mü? − Vançu sormuş.
− Akına, sän taa kaavi bendän, − kayıl olmuş evrem. − Beki, yanaşacan bana
işä. Benim anam çoktan ölä işçi aarıyê.
− Ama nekadar ödeycän?
− Bir çuval altın para.
− İslää, kayılım, − Vançu demiş.
Gitmiş Vançu bordeyä da sülemiş çobannara, ani evrem şindän sora basmaycek
sürüyä. Çobannar yapmışlar dediini: sürünün üçüncü payını aydamışlar Vançuya evä,
kendi saydı Vançu-pelivan bir yıla yanaşmış evremä işlemää. Ozaman saydı, evellär,
yıllar üç günnükmüş.
Gelmiş Vançu evremnän evremin kurtelernä, kart ana-evremka beklärmiş
koyun.
− Nerde koyunnar?
− Şindän sora kesmä umut koyunnara, neçi ki onnarı bekliye Vançu-pelivan. O
otürlü kaavi, ani taştan su çıkarıyê.
− Kim o Vançu-pelivan? − baarmış kart hobur.
− Te o kendi da, − göstermiş evrem Vançuyu. − Bän yanaştırdım onu işä bir yıla.
− İslää, islää da yapmışın. Ama ilkin istiyem çekinäsiniz kuvettän. İstiyem
bilmää, angınız taa kaavi.
Kaldırmış evrem üz putluk moçugasını, da iki boy uzak onu atmış.
− Şindi, Vançu-pelivan, bulaceyz moçugayı, da bakalım, näänı sän onu atacan.
− Ko ölä olsun, − demiş Vançu. − Sade al üç günnük imää, da bän sana
gösterecäm, ne beceriyem.
Çok gezmişlär, bulunca moçugayı. Vançu yolda taa dinmiş, diil moçugayı
kaldırsın. Almış ta oturmuş moçuga üstünä.
− Ne sıbıtmıyêsın onu, Vançu? − sorıyê evrem.
− Şindicik sıbıdacam. Beklä ay kauşunca, zere korkıyêm, razgelmeyim ona da
daadayım onu. Var orda benim bir kuvaç kardaşım. O tutarsa moçugayı, görmeycän onu
birtaan.
− Yok, taa islää bän onu geeri atacam, nekadar ani kaybelsin, − demiş evrem da
sıbıdıvermiş onu geeri.
Okadarmış ilk günkü izmetçiliidä Vançunun.
Annatmış evrem anasına, ne olmuş bu gündä, da şaşmış anası Vançunun
kuvedinä.
İkinci günü gitmişlär onnar suya, bir şişirgä su getirmää.
− Ho-ho! Kim sana her gün damna-damna su taşıycek, bän tez gidecäm sendän,
− demiş Vançu da, çıkarıp çakıyı, başlamış pınarın dolayanını kazmaa.
− Näbıyêsın? − sormuş evrem.
− İstiyem pınarı bütünnä senin evin yanına diiştirmää.
119
− Brak bu işi. Pınar zamandan bırda durıyê, bozma onu, − korkuylan demiş
evrem, − bän taa islää senin şişirgeni dä taşıycam, salt bozma.
− İstärsan, taşı, sade demeyasın sora, ani prost izmet ettim sana, − demiş Vançu.
Auşamnayn evrem genä annatmış Vançunun pelivannıını, da babu taa çok
şaşmış.
Üçüncü günü yollıyê babu onnarı oduna. Geliyelar daaya, evrem, tutup aacı
aykırı, çıkarıyê köklän, urıyê omuza da yollanıyê evä. Vançu sa ottan çatı tutunmuş
örmää.
− Näbıyêsın? − sormuş evrem.
− Näbıyêm? Diilim senin gibi prost ye, taşıyım evä birär-birär aaçları. Sarıp
çatıylan daayı, sürüycäm senin evin yanına. Demeyäsin, ani prost izmet ettin sana.
− Yapma bunu, − demiş evrem, − bän braamaycam ölä gözäl daayı birdän
bozasın. Taa islää bän senin aacını götürecäm.
Urmuş evrem taa bir fidan omuza da, geldikçä evä, annatmış anasına genä
Vançunun işlerni.
Bitti üçüncü gün, geldi vakıt ödeşmää çıraklan.
− Olmaz gitsin Vançu bizdän saa, − hobur ana demiş, − gidärsaydı, olmaycek
bizä yaşamak. Gecä, uyarkan, kaptır bir moçuga ona, canım acıyê bir çuval paraya.
Vançu işitmiş onnarın lafını, alıyê da koyê kendi erinä bir çotka da örtiye onu
yorgannan. Kendi sa giriye pat altına da bekliye.
Gecä yarısı geliye evrem da çekediye kılıçlan kıymaa o çotkayı, sora da
moçugaylan düümää. Başarıp işi, gidiye anasına.
− Ne, öldürdün mü?
− Hiç gık ta demedi.
Ama da şaşmışlar onnar, açan sabaalen Vançu gerineräk dışarı çıkmış.
− Nasıl uyudun? − sormuş kart.
− Pek islää uyudum. Ama düşümdä gördüm, ki daladı beni pirelär hem annımda
bir sıçan gezdi.
Doyamamış şaşmaa babu Vançunun kuvedinä.
− Pek islää izmet ettin, − däärmiş babu. − Böön doldu senin yılın, kabledecän
paranı da gidecän.
− Bän düşündüydüm taa iki-üç yıl izmet etmää, olsun neylän uşacıklarmı
doyurmaa, zere bir çuval para çok vakıda sürtmeycek. Benim üz uşaam var. Brakınız
taa bir yıl makar işleyim.
Ölä korkarmış evremnär artık ondan, ani düşünmüşlär taa dört çuval para
versinnär, salt yok olsun onnarın aulundan.
− Biliyen ne, Vançu, − diye evrem, − veriyez biz sana taa dört çuval para, salt
git ta braa bizi raada.
Vançu yapılıyê, ani istämiye gitmää.
− Altı çuval veriyez, − diye üfkeli babu.
− Raz altı, ko altı olsun, ama genç evrem götürecek onnarı benim evimädak.
Urmuş evrem çuvalları sırta da yollanmışlar. Aar üktän evrem puhurdarmış.
Soluunu salverikçä, Vançu gerää gibi ileri uçarmış, çektikçä soluunu evrem, Vançu gene
geeri çıkınarmış.
− Ne ileri-geeri geziniyesın, − evrem sormuş.
− Bän alatlıyêm evä, ama açan göriyem, ani sän uzaksın, gene döniyem geeri.
Döndükçä pek istiyem kaptırayım zurliinä bir kere, da üürenäsin taa fızlıca gezmää.
Evrem kıpıtmış da taa tez adımnamaa başlamış.
120
Görüncä bobalarnı, uşaklar aaç karşı aalayrak çıkmışlar.
− Ne diye uşakların? − sormuş evrem.
− Diyelar, ki özlemişlär evrem eti.
İşidikçä evrem, adı da öläymiş: kaçmış – yolu tozatmış.
Ozamandan Vançu-pelivanın familiyası varlıkta yaşarmış.
10. A r n a u t
Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş. Varmış bir padişahın üç oolu. En küçüün adı
Arnautmuş.
Padişahın başçasında büüyärmiş bir alma aacı. Her yılın olarmış onda saade üç
alma, ama hiç bir kere bilä padişah onnarın dadını dadamamış.
Günün birindä padişah oollarna demiş:
− Siz artık büüksünüz, ama şindiyadak annamadınız taa, kim almaları koparêr.
− Boba, gidecäm bän bu gecä, kollaycam haydutu, koparacam bir alma da sana
getirecäm, − demiş padişahın en büük oolu.
− Pek islää, − bobası ona demiş da kolvermiş gitsin.
Almış kılıcını, çatıyı da başçaya yollanmış. Bir köşecää saklanmış da beklemää
başlamış. Gecä yarısı bir lüzgär, bora kalkmış, otürlü boraymış, ani herersini toz-duman
yapmış. Genç olan tertibini toplamış, bobasına da kaçarak gelip, annatmış.
Hepiciini ortancı oolu işitmiş, ertesi günü da o başçaya gitmiş. Gecä yarısı genä
lüzgär çıkmış, korkudan olan bobasına kaçmış.
Üçüncü günü Arnaut kollamaa yollanmış. Gecä yarısı kalkmış bir lüzgär,
geçtikisindän taa büük. Arnaut korkmuş, ama başçada kalmış. Ansızdan peedalanmış bir
üçkafalı evrem, koparmaa da almayı istemiş. Arnaut korkuyu unudup, ona hızlanmış,
bir kafasını da kılıçlan birdän ayırtmış. Evrem, beklemäzkän ölä karşılamak, çevirmiş
geeri.
Arnaut koparmış almayı, bobasına getirip, vermiş, hepsini da ona annatmış,
kardaşlarna saydı demiş:
− Hay, gidecez evremin izlerindän, ayırdalım onun öbür kafalarnı da.
Toparlanmışlar üçü, gitmişlär, gitmişlär, bir pınara izlär onnarı getirmişlär. En
büü kardaşların demiş:
− Baalayınız beni da salveriniz içinä. Deycäm sıcak − salveriniz taa, deycäm
suuk − çıkarınız geeri.
Ekleyip kuşaklarnı, baalamışlar, salvermää da başlamışlar. Yarı erinä pınarın
etişmedään taa, baarmış: ‚Suuk!’, − da onu tez geeri çıkarmışlar.
Ortancısını da yarı erindän çıkarmışlar.
Sıra gelmiş Arnauda. ‚Sıcak, sıcak, sıcak, sıcak...’, − işidilirmiş aşaadan.
Bıkmıştılar artık batüları, açan o etişmiş pınarın dibinä.
Çözdüünän kuşaa, bir kapu önündä görmüş. Açtıcaan kapuyu, yatalak evremi
görmüş. Yavaşıcık yaklaşıp, iki kafasını da birdän ayırtmış.
Geberdicään evrem, Arnaut gezinmää başlamış. Gezinirkän taa bir kapu
denemiş, açıp onu, üç kız biri-birindän gözäl görmüş.
− Seslä, olan, nasıl sän bırayı düştün? Görärsaydı seni evrem, bütün yudacek.
− Korkutmayınız beni evreminizlän, o çoktan geberdi.
Kızlar, bu lafları işittiinän, pek sevinmişlär.
− Kim isteer aydınnık dünneeyi görmää, geliniz benim ardıma, − Arnaut kızlara
demiş.
Kızlar, sevineräk, onun ardına gitmişlär, bitki kapudan çıkmışlar, pınara
121
etişmişlär. Arnaut baalamış en büük kızı da baarmış:
− Büük batü, çek, bu sana!
Sora baalamış ortancısını da baarmış:
− Batü, çek, bu sana!
Baalamış küçüünü da baarmış:
− Çekiniz, bu benim payım!
Batüları çıkarmışlar, kıskanmışlar, ki en gözelni Arnaut kendinä ayırmış.
− Braacez onu aşaada, görecek ozaman, nicä ayırmaa, − batüları demişlär da
sıbıtmışlar ona çatıyı.
Arnaut baalanmış, çekmää başlamışlar, yarı yola etişmedään, çatıyı kesmişlär.
Arnaut düşmüş, dokuz kat taa aşaa girmiş.
Kendinä geldiinän, kalkmış, nerey gözleri görer yollanmış, çok gitmemiş, bir
evin üstünä urulmuş. İçinä girmiş, bir babu görmüş, su ondan istemiş.
− Bizdä, oolum, suya kıtlık. Çöşmenin çorbacısı − evrem. Her yılın bir gün
saade insana su verer, o da, verdiinän ona bir kız − ödek erinä. İyincä kızı, su alêrlar,
imeesi evremin bitti − su da bitti. Sabaa genä su alacez. Bu gecä evremä azırlêêrlar imäk
− padişahın kızını.
Sabaalen Arnaut, bişey demedään, çöşmeyä yollanmış. Gün duuducaan kızı
getirmişlär, evremin deliindä braamışlar, insannar saydı beklärmişlär, nezaman su
akmaa başlayacek.
Arnaut delää yakın saklanmış, evrem enez çıkmış, kafası erä düşmüş. Padişahın
kızını, Arnaudu kolundan tutup, bobasına götürmüş.
− Ne baaşlayım sana, oolum? − padişah sormuş.
− Bişey istämeerim, çıkarınız beni aydınnık dünneeyä, − Arnaut demiş.
− Bunu yapamam, − padişah demiş.
Arnaut ileri yollanmış, bir aaca urulmuş. Aaçta bir kartal yuvası dolu yavruylan,
yuvaya da evrem yaklaşêr. Arnaut çıkarêr kılıcını, bir urmakta da evremi iki yapêr. Sora
yatêr aacın altında da uykuya basêr.
Tezdä kartal da yuvasına gelmiş. Gördücään olanı, ona hızlanmış:
− Aa-aa, sän her yılın benim yavrularmı iyersin, bän sana şindi gösterecäm!
− Yapma ona bişey, o bizi evremdän kurtardı, − yavrular laf atmışlar.
Ozaman kartal kanatlarınnan ona gölgä yapmış da uyusun braamış.
Uyandıcaan, Arnauda kartal sormuş:
− Sän kurtardın benim yavrucuklarmı. Neylän sana borcumu ödeyim?
− Çıkar beni aydınnık dünneeyä − ödenmiş olacek, − Arnaut cuvap vermiş.
− İslää, − kartal demiş, − ama azırla bana kırk koyun, kırk ta tulum su.
Arnaut yollanmış padişaha.
− Padişah, bana lääzım kırk koyun, kırk ta tulum su.
Padişah bu sölenmiş işleri vermiş, ükledip taligalara, çıraklarna götürsünnär,
demiş.
Getirdiinän, ükletmişlär, yola da çeketmişlär.
− ‚Gık’ − su; ‚gak’ − lokma; ‚gık’ − su; ‚gak’ − lokma, − bu laflarlan yaklaşmışlar
erin üzünä.
− ‚Gak’, − birdän kartal demiş.
Arnaut, aldıcaan koyunu elinä, kaçırmış. Näpsın, düşünmüş, almış da kendi
budundan bir parça lokma kesmiş, kartala vermiş. Kartal saydı osaat duymuş, ani bu diil
koyun yaanısı da dilinin altına saklamış.
Çok geçmemiş, erin üzünä da etişmişlär. Arnaut inmiş, ama acıdan birdän
122
oturmuş.
− Ne oldu? − kartal sormuş.
− Bişey, − Arnaut cuvap vermiş, − sän uç yoluna, bän evä etişecäm kendim.
Çok düşünmedään, kartal dilinin altından lokmayı çıkarmış, erinä koyup,
yalamış, o da birdän bitişmiş.
− İi yol sana, − kartal demiş da uçmuş.
Bu vakıt batüları Arnaudun artık evä etişmişlär.
− Nerdä kardaşınız? − padişah sormuş.
− O yok oldu yolda, − oolları cuvap vermişlär.
Üfkelenmiş padişah, ama näbacan?
Geçmiş birkaç gün, oolları genä gelmişlär padişaha.
− Ever bizi bu kızlara, − demişlär.
− Gelmedään Arnaut, evermeycäm, − padişah cuvap onnara vermiş.
Çok mı geçmiş, aaz mı, Arnaut ta evä etişmiş. Nicä olmuş, hepiciini annatmış.
Kardaşlarnı prost etmiş, hepsi da bir gündä düün yapmışlar. Kırk gün, kırk gecä
konuşmuşlar, kırk birincidä padişah tronuna Arnaudu koymuş. Ozamandan da pek islää
yaşamak çeketmiş.
11. Boyarın oolu
Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş, varmış boyarın oolu. Boyarın karısı ölmüş,
da boyar evlenmiş ikinci karıya. İkinci karısının da varmış uşakları: bir çocuu hem bir
kızçaazı.
Çok çırak tutarmış boyar.
You have read 1 text from Gagauz literature.
Next - Gagauzların Halk Yaratmaları - 08
  • Parts
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 01
    Total number of words is 3437
    Total number of unique words is 1981
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    47.8 of words are in the 5000 most common words
    59.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 02
    Total number of words is 3127
    Total number of unique words is 1477
    32.4 of words are in the 2000 most common words
    50.1 of words are in the 5000 most common words
    63.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 03
    Total number of words is 3103
    Total number of unique words is 1634
    33.4 of words are in the 2000 most common words
    52.6 of words are in the 5000 most common words
    65.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 04
    Total number of words is 3136
    Total number of unique words is 1679
    27.9 of words are in the 2000 most common words
    46.9 of words are in the 5000 most common words
    58.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 05
    Total number of words is 3091
    Total number of unique words is 1818
    29.3 of words are in the 2000 most common words
    47.3 of words are in the 5000 most common words
    59.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 06
    Total number of words is 3418
    Total number of unique words is 1839
    36.0 of words are in the 2000 most common words
    54.1 of words are in the 5000 most common words
    65.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 07
    Total number of words is 3884
    Total number of unique words is 1859
    35.8 of words are in the 2000 most common words
    53.4 of words are in the 5000 most common words
    65.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 08
    Total number of words is 3897
    Total number of unique words is 1292
    38.2 of words are in the 2000 most common words
    57.1 of words are in the 5000 most common words
    71.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 09
    Total number of words is 3912
    Total number of unique words is 2116
    29.6 of words are in the 2000 most common words
    42.2 of words are in the 5000 most common words
    51.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 10
    Total number of words is 3928
    Total number of unique words is 1713
    37.2 of words are in the 2000 most common words
    55.4 of words are in the 5000 most common words
    67.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 11
    Total number of words is 3894
    Total number of unique words is 1713
    37.5 of words are in the 2000 most common words
    55.3 of words are in the 5000 most common words
    68.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 12
    Total number of words is 3824
    Total number of unique words is 1780
    37.6 of words are in the 2000 most common words
    55.3 of words are in the 5000 most common words
    67.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 13
    Total number of words is 3676
    Total number of unique words is 1738
    35.9 of words are in the 2000 most common words
    54.1 of words are in the 5000 most common words
    64.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 14
    Total number of words is 3438
    Total number of unique words is 1798
    30.6 of words are in the 2000 most common words
    48.8 of words are in the 5000 most common words
    59.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 15
    Total number of words is 3410
    Total number of unique words is 1788
    32.9 of words are in the 2000 most common words
    49.3 of words are in the 5000 most common words
    60.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 16
    Total number of words is 3397
    Total number of unique words is 1708
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    48.3 of words are in the 5000 most common words
    58.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 17
    Total number of words is 3427
    Total number of unique words is 1800
    30.6 of words are in the 2000 most common words
    46.4 of words are in the 5000 most common words
    55.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Gagauzların Halk Yaratmaları - 18
    Total number of words is 385
    Total number of unique words is 251
    32.5 of words are in the 2000 most common words
    47.4 of words are in the 5000 most common words
    55.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.