Errezel berdeak - 13

Total number of words is 3860
Total number of unique words is 2085
29.5 of words are in the 2000 most common words
44.4 of words are in the 5000 most common words
51.2 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
madero batek, kaleko jantziz, sartu eta bira egiten zidan soinaren
inguruan, aurretik pasatzean begietara begiratu, eta saihetsean kolpetxo batzuk emanez esan zidan. “Lasai, guk ez ditugu reverendoak
torturatzen”. Ez ninduten ukitu. Galdetzaileak, jesarrita eta oinak
mahaian bermatuta eskatu zidan: “Esan dakizuna”. “Zertaz, ordea?,
nik. Eta berak, nire isiltasunaren aurrean zakar: “Ezer ez daukazuenak zarete okerrenak”.
197

Etxera ekarri ninduten. Ondo idatzi dut: autoan sartu eta etxe-atarian laga ninduten, “egun on” opatuz. Sekula ez dut jakin zergatik
eraman ninduten, zer bilatzen zuten, zeren peskizan zebiltzan. Ustez
ez nintzen inon nabarmentzen garai hartan, alabaina norbaitek bazekien zerbait nitaz. Orduko hartan alferrik saiatu nintzen asmatzen
zer bilatzen zuten nire etxean. Auzoko okinak esan zidan: “Azken
boladan tipo susmagarri bat zebilen espaloi honetan, eta zuen pisuko leihoetara begiratu ohi zuen. Jadanik desagertu da”. Nirekin
bizi zirenetako bi ere eraman zituzten Gordonizera, beste auto batean. Galdera guztiak nitaz zirela aitortu zidaten irteeran. Handik
aldi batera doi, Bilboko Plaza Zirkularrean semaforoa gurutzatzen
ari nintzela, Nafarroa kalearen goiko partean, torturarena aipatu zidan madero berbera sumatu nuen nire alboan, semaforo berbera
gurutzatzen-edo. Orain nagoen tokian egonda, detenitu nindutenek
dagoeneko esango zuten: “Ez genbiltzan oso oker, ez mutilak?”.
Gordonizeko komisaldegitik bertatik atera naiz Soto del Realera hogeita hamar bat urte geroago.

198

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

Kartzelako-txokoan, beti erne (9)
Igor etxera joan da, sei urte ordainduta. Pozik eta urduri, bere neska-lagunaren bila, gurasoen besoetara. Laster, lehen egunak edo asteak pasata, lanera. Zortekoa da mutila: emaztea, etxea eta lana. Dena borobiltzeko, bidean dagoen haurra. Borobila. Merezi du. “Faltan hartuko zaitut”, esan diot besarkatuz. “Nik ere bai”, erantzun dit, “plazer bat izan
da”. Urtebete egon gara elkarrekin, “izatezko bikote” ia, agintariek hola
erabakita. Bikain konpondu gara. Bi belaunaldi, bi izaera, bi historia;
kartzelaldi berbera, ordea, elkarren ondoan bizitzeko aukera emanez. Bi
egun baino ez dira pasa. Arantzaren ondoan esnatuko da, eta nik, faltan
hartzen dut, inbidia diot: berak badaki zergatik. (…)
Nola esaten zaio lokutoriora datorkizun lagunari lasai egoteko? “Berehala kalera, luze baino lehen ez dugu etorri beharrik izango”, esan
dizu, eta zu poker aurpegiarekin: a bai? “Telebistan esan dute etxera
etortzea eskatu duzuela”, eta zuk: “Egia da bai, guk ere entzun dugu, batzuk guk-geuk baino lehenago enteratzen dira”. “Ba… kanpoan uste dugu
iritsi dela kalera ateratzeko unea”. ”Ondo, oso ondo egiten duzue. Hori
da bidea, baina hartu lasai. Lehenengo gaixoak, gero kartzelaldia beteta
daukatenak, ondoren 3/4ekoak, eta hala. Ez da irteera masiborik begitantzen”. Eta zu ohartzen zara lagunaren ilusioari ur-parrastada hotza
bota diozula: deseroso sentitzen zara. “Egon lasai eta saiatu”, jarraitzen
duzu, baina lagunak galdu du hasierako garra. Nola esaten zaio lagun
minari oraindik itxaron beharko dugula? (…)
Gaizki hasi da guretzat udaberria. Auzitegi Konstituzionalak legezko jo
du Parot deritzan doktrina. Zenbat amorru pilatu omen da egunotan
guraso eta senideengan, zenbat kidek ito behar izan ote ditu malkoak
izaren artean. Luxiano Izagirre zendu da Cuban. Tristuraz lepo geundelarik, albiste onak: hiru kide kalera, eta gure Txomin bi aste barru
199

egongo da libre, 19 urte osatu ondoren. (…) Txominen malkoak. Gordina da mutila baina sentibera ere bai, eta oso latza egin zaio guri jakinaraztea, gu barruan utzita. Ulertu dugu arrangura, baina handiagoa da
bere askatasunak ematen digun poza. Gutxienez badugu motiboa Aberri Eguna igandean ospatzeko. (…)
Osasuna desorekatu zait: kolesterola eta triglizeridoak deskonpentsatu
zaizkit. (…) Urteko probak egiteko unea iritsita, ospitalera eraman naute
pikoloen kanguroko kaiola estuetan, eskuak lotuta. Mugitu da autobusa,
kanpora begiratzen duzu, txoferraren astinduekin burua txaparen kontra lehertzeko arriskuan. Leihoa sare trinkoa da, asko jota eguzkiaren
distira pasatzen uzten du. Gaur suertea egon da, hiru lagun baino ez
gara etorri. Neroni atera naute lehena: pikoloa aurrean, pikoloa atzean,
pikoloa aldamenean, eskailerak, aszensorea, korridorea, itxarongela,
kontsulta, arnasa-probak, X izpiak. Eskubilurrak kentzeko eskatu du
medikuak, pikoloak baietz; doktore andereak fonendoa pasatzeko kortina bota du, pikoloak ezetz, irekita behar duela. Bukatu denean, ostera
autobusera. Garondoan, pazienteen begirada. Pikolo batek besteari, niri
buruz: “a chiqueros, no?”. Alua!! (…)
Esan didatenez, atzo aurkeztu zuten guri buruzko pelikula dokumentala: “Barrura begiratzeko leihoak”. Kideak George Clooney deitzen
hasi zaizkit. Tolosako Leidorren egindako emankizuneko txartela gorde
dut: hunkigarria, zoragarria, ederra, dotorea omen da. “Nola hitz egin
duzu?”, galdetu dit ilobak. Telefonoz, maitia. Hortik aurrera Enararen
trebezia montajea egiteko. Kalean egon arte ez dut ba ikusiko! (…)
Mikel eta biok bakarrik gaude eskolan. Ramadanaren bigarren eguna
da eta musulmanak tokia hartzen hasi dira. Ahmed begiak liburutik
altxatu gabe dago, Noori Korana irakurtzen buruan zapi koadroduna
ipinita. Korana nirea da, baina bereak baino letra handiago duenez,
200

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

eskatu egin dit mesedez. Hamaikak aldera dozena bat gizaseme sartu
dira, gehienak mahai zabalaren bueltan jesarri dira, bakar batzuk alfonbretan. Gidaria sartu denean, Mimoun, abiadan eta erabakimenez
predikua egiten hasi da. Deus ezdiot ulertzen, arabieraz ari baita. Gero
eta sendoago hitz egiten du, eta ezinezkoa egiten zait Martin Arbezuren
abenturei jarraitzea. Errespetuz entzutea erabaki dut. Sarri aipatzen du
profeta eta Ala, erretolikaren murmurioan nabaritzen baitzaio. Gaztelaniaz hasi da neskatilei buruz hitz egiten, ahal dutenaz eta ez dutenaz.
Alde egin dut, badaezpada, odola bor-bor sentitzen baitut. Hobe eguzki pixka bat hartzea. Ordubete egon dira. Abu Bekr adiskideak esan dit
bera zoriontsu dela Ramadanean. Albaniarra da, hango askapen-gerran
ibilia. Bizar luzea darama, esaten dit gaitzetik babesteko dela, babes horrekin errazago dela bekatu-tokietan ez agertzea. Sotana-garaiak gogoratu dizkit. Ramadana bukatuta, sei eguneko baraualdia egingo duela
gaztigatu dit. Mohamed profetak halaxe egiten zuelako. (…)
Ez dakit nor den. Ez dut ezagutzen. Aurpegia ere ez diot ikusi. Egunero,
goiz eta arrats, bazterrean botata pasatzen du denbora. Jaiki orduko eskailerak jaitsi eta patioko hormaren kontra etzaten da. Ez dagoela ondo,
diote musulmanek. Saiatu direla baina ez duela inoren laguntzarik
onartzen. Ez du inorekin hitz egiten. Orduak eta orduak ematen ditu
etzanda, hormigoiaren gainean: praka argiak lohiturik, sudadera urdina soinean, kapusaia aurpegian okotzeraino. Aldamenetik igarotzean ez
da mugitzen, eguzki galdatan. Batzuetan eskuak luzatzen ditu, hatzak
higitzen. Zer egiten du gazte honek hemen? Zergatik jokatzen du horrela? Normala al da gazte bat inorekin mintzatu gabe bizitzea? (…)
Bitartean Josu Uribetxebarriak ospitalean jarraitzen du, fiskala tematu
delako haren askatasuna berandutzen. Bi ospitaletan diagnostikatu diote metastasia; gure kartzeleroentzat indicios leves. Txapeoa egin dugu,
baina ez gara oso fin ibili. Hurrengoan hobeto.

201

-III-

Orain zer? Orain hotz egiten du, eta barruan min. Bizitza osoa talde
baten altzoan egin duenak ez du debalde uzten babestokia. Niretzat
beharrezkoa izan da nire burua hobeto ezagutzeko, eta kartzelako
bakardadea, isiltasuna, zer esanik ez. Gezurra dirudi kartzelari alde
ona aurkitu ahal zaionik, baina halaxe suertatu zait niri.
Kongregazioan bazegoen promesa kontsolagarria zeritzan sekretutxo
familiarra, alegia, Amabirjinak Claret fundatzaileari jakinarazi omen
zion, ezen elkarte barruan hildako guztiak salbatuko zirela, hots,
zendu ondoren, betiko atsedenean biziko zirela. Txatxukeria izan
daiteke, noski, baina horretan sinetsi duenarengan arrastoa uzten
du. Politta zen horretan sinestea, bizitzan gertatuak gertatu, zintzo
jokatuz gero, azkenean esku leunak jasoko zaituela, nola ez dakizula
baina ziur gertatuz. Ai egia balitz! Nago bizitzak toki gutxiago uzten
diola fantasiari.
Nik ez dakit nola iritsi naizen egungo egoera honetara. Dakidana
kontatu dizut. Merkea dirudi “Gizaki bat besterik ez naiz” esatea,
baina nik garesti ordaindu dut, izan ere bizitzako gauzarik sinpleenak baitira ulertzen zailenak: adibidez bakarrik gaudela, eta ez garela
inoren mezulari. Inork ez gaituela bidali, alegia. Behingoan heldu
naizela ondoriozta daiteke idatzitako guztiaz, utzi diodala meneko
izateari, horixe besterik ez dela gu guztion patua. Bada bai, neurri
batean halaxe da. Baina soilik zentzu batean. Izan ere herri bateko
semea ere banaiz, eta nire alea jarri nahi nuke berorren askapen-prozesuaren ildo irekietan, noizbait loratu dadin. Alde horretatik ez naiz
erabat bakarrik sentitzen, beste askoren kide baizik, proiektu berbe-

202

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

rean nahastuta, nolabait eta erraz esatearren. Aitor dezadan sendo,
ausart eta eraginkor sentitzen naizela proiektu komunean, izan ere
norberaren zalantzak korronte komunean uzten dira eta ur-laster askoren arteko erauntsian disolbatzen. Proiektua pertsonala, eta soilik pertsonala denean, aldiz, ez daukazu non bermatu, ez daukazu
besteenganako konfiantzaz jokatzerik, apustu huts eta irenskorrean
jokatzen duzu den-dena, eta hor herbal, ezindu, zalantzakor eta galdu samarturik sentitu izan naiz beti. Deseroso. Elkarlana eta norberaren esparru propioa jorratzen konfiantza ikasi beharra daukat, ez
omen dira-eta gauza bera. Bi alor ezberdin horietan aise mugitzen
ez dakit, eta gainera galdera potolo batek estutzen nau sarri. Non
geratzen da orain, non estekatzen da, besteen —eta herriaren ala
norbanakoren baten— alde bizitza bera emateko aukera: hots, besteen kausa, norberaren aurretik jartzeko aukera?
Kosta egiten zait sentimenduak eta pentsamenduak bereiztea, teorian erraza den arren —sentimenduak, natura; pentsamendua, kultura—. Eta hori ere ikasi beharra daukat. Itzuli berri dudan eleberrigile katalan ospetsuetariko Josep Plak dio: “Gure adimenak beti
konspiratzen du gustukoa dugun eta menderatzen gaituenaren alde”.
Norbaitek adierazi du bizitzaren txarrena dela konturatzea zerbait
ikastean beti berandu gabiltzala. Nago halako zerbait gertatzen ote
zaidan! Urrats bat eman dut eta ez da ttikia; alegia, sentimenduei
bide eman behar zaiela usaindu dut. Nire betiko irizpideak arriskuan
jarri ohi zituzten ideiak uxatzen ibili naiz, eta hala jardun dut hamarkadatan, kontsideratu ere egin gabe hainbat gauza, bide zuzenetik,
hartutako ibilbidetik, bazter ninduketelakoan alboratuz, zapalduz,
erreprimituz. Orain nire barne-uretan haiek lasai ibiltzen uzten hasi
naizenean, kosta egiten zait nire-niretzat hartzea. Arrotz, igartzen
ditut. Sentimenduak ezin dira erauzi, ezin dira ukatu, alferrik delako
eta beti itzultzen direlako: daude edo ez daude, eta baldin badaude

203

kudeatzen jakin behar da (sentimendu elaboratuak, egokituak?), hori
besterik ez zaigu geratzen. Arriskutzat hartzeko ohitura dut, nire
oreka galarazten didatelako-edo, baina zer egin? Baldin badaude zer
adierazi nahi didaten entzun eta aztertu beharko da. Galdera asko
ditut eta erantzun gutxi. Egoera lazgarria, betidanik erantzun ziurra
aurkitu duen batentzat. Bere hartan utziko dut oraingoz. Izan ere
liburu hau ez da tratatu bat, bizipen batzuen kontaera baizik ez.
Kide preso batek On Ibrahim Tormentatua deitzen nau bere korrespondentzian, eta berak uste baino arrazoi gehiago dauka. Berak
ez dakiena da gaztetan irakurri nuen lehen liburu serioa “Beldurra
eta Dardara” izan zela, eta Sören Kierkegaarden liburu hark dezente
markatu nauela: Jainkoak Abrahami bere seme Isaak hiltzeko eman
zion agindu absurdoa, patriarka handiaren —hiru erlijio monoteista
handien patriarka nagusiaren— sinismena neurtzeko agindu absurdoa. Absurdoaren lilura! Goragoko orrietan ere esan dut, nik-neuk
sintesi xinplearen ardatzean funtzionatu dut: sinestea konprometitzea da, eta konprometitzea maitatzea, hots maitatuaren alde —dela
pertsona bat, herri bat, egoera bat, izate bat— kokatzea. Kitto. Ez
beste bueltarik eman. Gaztetan, 70eko hamarkadan hiruzpalau aldiz igo nintzen Lyon ondoko Taizé herrixkan kokatutako monasterio multikonfesionalera: sinesmena era berrituan bizitzeko asmoz,
mundu osoko gazteria konprometitua ezagutzeko eta bide batez
bidaiatzeko. Halako batean Roger Schultz abatearekin hitz egitea eskatu nuen, baraualdia egin ondoren (kanpin-denda batean lautada
elurtuan). Haren ezinean Anaia Eric eskaini zidaten, eta berak San
Agustinen esaldi ospetsua adieraziz uxatu zizkidan garai hartako zalantzak: “Maitatu, eta gero egin nahi duzuna”.
Maitasuna, ordea —errealitatera jaitsita, eta nire bizitzan maitasunarekin kateatu ditudan beste hainbat elementu kontuan hartuz— aise

204

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

korapilatu zait. “Agindu berri bat eman nahi dizuet. Maite ezazuela
elkar nik maitatu izan zaituztedan bezala”. Horiek dira Jesusen hitz
ederrenak eta horiek betetzen saiatu naiz, alafede, indar, gogo eta
erabakimen osoz. Baina nago... literalkiegi hartu ote ditudan, alegia,
agindu bat bezala, hots, betebeharra bailitzan. Jakina, gauzak hola
hartzearen erantzukizuna, eta beharbada errua, nirea da, ez beste
inorena. Seguru aski estuegia naiz nire buruarekin eta ziur nago maitasuna sentimendua ere izan dela nire bizitzan eta jardunean, baina beharrizana oroz gain (agindu berri bat). Drewermann psikiatra
eta fraide redentorista alemanaren liburua (Clérigos) irakurriz piztu
zitzaidan argi bortitz eta gupidagabea, artean pankartan nengoela,
UPVko atarian. Orduz geroztik haren labana zorrotzak ebaki ditu
nire barruko ehunak banan-banan gaurdaino. Irakaspen gordinegia
niretzat, neke eta oinazetan irentsi dudan botika garratza, baina irakaspena azken buru. Ez al da alferrik izango!
Zoriona. Nik ez dut sekula nire zoriona bilatu, uste izan baitut zoriona esplizituki bilatzen ibiltzeak galbidera daramala. Zoriona emaitza da, bizitzaren eta zintzotasunaren hondarra, betiko geratzen den
zaporea. Halaxe uste dut orain ere, nahiz eta, ikusiak ikusi, batzuetan oldartzen naizen ondorio horren aurka. Ze demontre! Sintesi
berritua eginez, esango nuke ezen bizitza duinki bizitzeko besteen
—pertsona izan zein proiektu— alde jokatu beharra dagoela, pertsona duina izatekotan; zure arima, kontzientzia, saldu gabe ordea.
Besteekiko erantzukizuna eta norberarekiko askatasuna. Biak batera.
Horrelaxe laburbiltzen da nire oraingo ustea: alegia pertsona duina
da, hurkoa —hurko kolektiboa ere bai— erdigunean ipintzen duena, nork bere burua ukatu gabe. Sakonean etika horrek kristautasunarekin zerikusirik ez duela esatea gehiegitxo litzateke, hala ere.
Nik orain holaxe dakust. Zoriona, etorri behar badu etorriko da.
Erabat ezezaguna ez zait, edozein moduz. Horrek ez du ezabatzen

205

agindua; aldea da agindu hori, egotekotan, norberaren baitatik datorrela, ez kanpotik. Norbaitek esango du kontzientziak ere agintzen
duela, Jainkoak baino bortitzago sarri. Jakina, kontzientziak agintzen
du, eta kontzientzia hezi egiten da, norberaren bizipenen eta esperientziaren materialekin. Nola daukazun moldatuta halaxe jokatuko
duzu, zintzo izatekotan...
“Barrura begiratzeko leihoak” dokumentalean honelaxe utzi dut esanda: “Ez dakit zer gehiago utzi beharko dudan behingoz neureburu
sentitzeko. Askatasuna prozesu iraunkorra da, ez dago puntu batean
eta horrek bizitza osoa hartzen du”. Beraz, geroak erranen...

206

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

Kartzelako-txokoan, beti erne (10)
Boki bati ez zaio gustatu H2000Eko irudi bat. Aleak irakurrita eskolan
uzten ditut, eta oraingoan norbaitek kontrazala moztu eta kortxoan eseki du.
Bokia sartu eta kendu egin du eta niregana hurbildu da. “No lo quitará porque
le molesta”, esan diot. ”Molestar no es la palabra”, berak. “Qué es lo que no le
gusta de esa hoja”, nik. “No le molestará el de la derecha?” (Uribetxebarriaren
eskuinean Galindo ageri da). “La verdad es que me molesta más el otro” (Josu).
“Pues no hay ni comparación”. Zorrotz eutsi dio irribarre behartuaz. “De
todas formas, parece que quiere culparme de colgar esa foto”, nik. “Pues porque
ninguno de estos dos habrá sido”, nirekin zeuden beste biak seinalatuz. “Pues le
aseguro que yo no ando pegando papeles”. “Usted o alguno de sus compañeros”.
“Si es capaz de creerme, le aseguro que no”. Ahots apalez eta lasai joan da
dena. Ondo eutsi diogu erronkari. “Los papeles no delinquen y si alguien ha
considerado que esas fotos conviene verlas.... Además se trata de una revista que
ha sido intervenida previamente”. “También entran cosas ilegales y pasan todos
los controles, ud. lo sabe.” “En eso tiene razón”, onartu diot, “pero no es el caso;
tendrá que ascender a controlador”. Horri ere dotore eutsi dio, beharbada gehiegi
arriskatu naiz. Kontrazala tolestu eta eraman egin du. Gaurko niri buruzko
txostenean ipiniko du.
Aspaldiko partez Landerrekin nago. Mikel joan da etxera. Oier beste
modulu batera eraman dute, eta biok bakarrik gaude aspaldiko partez.
Azkeneko bi urte hauetan behin eta berriro aldatu gaituzte: ziega batetik
bestera, goiko solairutik behera, behetik gora, 47tik 22ra, 22tik 31era,
31etik 46ra. “Por motivos de seguridad”. Seguridad, eta gure artean aldatzen gaituzue? Barre egin du bokiak. “Cosas de Madrid”. Ondo halere, de Madrid!! (…) Ez da berdin beheko pisuan ala goikoan egotea.
Behekoan aurreko moduluaren horma ikusten duzu leihoa zabaltzean;
goikoan, eguzkia, mendixkak eta soroak. Alde ederra. Aldaketa hauek gu
izorratzea eta desorekatzea beste helbururik ez daukate: gauza guztiak

207

bildu, bizkarrean hartu eta eskaileran gora edo behera eraman, txabolo berrian sartu, txukuntzen hasi, atondu, berriro kokatu, hurrengora
arte.” (…)
Egun handia. Estrasbourgek atzera bota du “doktrina”. Ahal izan dugun bezala ospatu dugu: gazta, txorizoa, urdaiazpikoa, alkoholik gabeko
garagardoa, Landerrek egindako tarta.(…) Apustu eginda neukan hau
behintzat irabaziko genuela. Zailago ikusten dut kondenak ordaindu
gabe ateratzea. EHan jende asko dago pozik, barruan zer esanik ez.
Merezi genuen garaipen hau. Indarrez eta ausardiaz irabazi egiten dira
erronkak, batzuetan. Legeak beti dauzka zirrikituak borondatea dagoenean. (…) Kideak banan-banan edo multzoka ateratzen ikusten ditugu
telebistan. Zerrenda osoa daukat eta gorriz markatzen ditut irtendakoak: Raul, Jokin, Kitxu… Onerako edo txarrerako bide luzean sartu
gara, aldebakartasunekoan, orain ezin dugu negoziazio-klabean pentsatu, epe motxean bederen. (…)
Nelson Mandela hil da. Dena da gorazarre. Bere garaian bizi izan balira atxilotu, torturatu eta betiko barrura sartuko zutenak ere gorazarrez
lepo. Nazka pixka bat ematen du. Edozein moduz, agur Madiba betikoa! Hark idatzitako testu bat daukat begien aurrean: “Mendi handi
batera igo eta gero, igotzeko beste mendi asko daudela aurkituko duzu.”
Ni zer nabil: mendi berrira igo nahi gabe ala justu zein mendi igo behar
dudan erabaki ezinik? Agian zuk uste duzun mendia ez baita igo behar
duzuna. Orain arte dena gertatu zait nik asmatu ez bezala. Beraz, lasai. (…) Errematerako Arkaitz Bellon elorriotarra hil zaigu Puerto IIIko
espetxean, bihotzekoak jota, ustez osasun-arazorik gabe egonda. Zelako duintasuna eta dotorezia neska lagunak! Nik nire bihotza danbaka sentitzen dut azken asteotan, azkarregi doakit. Harry Thompsonen
This think of Darkness irakurtzen ari naiz. Beagleko eskifaia, batik bat

208

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

FitzRoy kapitaina eta Charles Darwin, aurkitu dut abenturan. Ni ez
noa ordea Patagonia, Tierra de Fuego edo Galapagoetara. Ni nire baitara noa, oxigenorik gabe.(…)
“Curiosa cosa, un diario: lo que se calla es más importante que lo que se
anota”, dio Simone de Beauvoirrek La mujer rota liburuko pasarte batean. Azken urte eta erdian dozena bat orri baino ez ditut idatzi, eta
pasa… pasa dira gauzak nire baitan. Sorginak emakumeak! Virginia
Woolfe-ren hitz hauek ekarriko ditut hona, irakurri ditudan bezalaxe, gaztelanaiz: “Sólo se me ocurre decir, breve y prosaicamente, que es
mucho más importante ser uno mismo que cualquier otra cosa. No soñéis
con influenciar a otra gente, os diría si supiera hacerlo, vibrar con exaltación. Pensad en las cosas en sí… Y su éxito dependía de que saltara vallas
sin mirar a la derecha y a la izquierda. Si te paras para maldecir estás
perdida, le dije; lo mismo si te paras para reir. Piensa en el salto, le imploré, como si hubiera apostado en ella todo mi dinero; y salvó el obstáculo
como una gacela. Pero había otra valla después de estay después otra. De
si tenía la resistencia suficiente no estaba muy segura, pues las palmadas y
los gritos ponían los nervios de punta. Pero hizo lo que pudo”. (…)
Nire irteera-data irailaren 27a da. Espetxeko zuzendariordeak baietsi
dit zuzenean. Hilabete batzuk aurreratu dizkidate, sartu aurretik jarritako neurri kautelarrak kontuan hartuta. Krutwigen memoriak eta
Cervantesen El Quijote de la Mancha irakurriz pasa ditut azken asteak.
“Laster hasiko zara urduri jartzen”, abisatu dit Landerrek. Sarrik eman
dit azken aholkua: “Mundua aldatzeko ez da derrigorrez mundu osoa
aldatu behar. Nahikoa da puntu txiki bat, eta mundua aldatzea posible
dela obserbatuko duzu puntu horretan”.

209

210

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

hirugarren zatia

Bizitzaren
jarioan aurrera

211

Badira bi urte Dueñas utzi nuela. Ohikoa denez, kartzelaldi osoa beteta atera nintzen. Pakete talegero erraldoia arrastatuz atera nintzen,
funtzionarioak ukatu zidalako gurditxoa erabiltzea. Azken mendeku
miserablea izan zen, ikusita ezinean nindoala belauna minduta neukalarik. Ez daukat ahazteko irteeran bertan senide eta adiskideek
egin zidaten ongi-etorri bikaina. Ez ditut hemen izenak aipatuko,
baina bihotzean daramatzat den-denak. Inpresio berezia egiten du
zortzi urte osoz barrutik ikusitako espetxea kanpoaldetik ikusteak.
2015eko Irailaren 27a zen, Gudari Eguna.
Laster bete genuen Castilla y León-etik Euskal Herrira arteko tartea.
Herria 2000 Elizako kideek bazkari ederra eta lagunartekoa prestatu zuten Zaitegin (Araba), eta Santutxuraino abiatu ginen auzokoen
harrerara garaiz iristeko: loreak, musuak, besarkadak, hitz polittak,
begirada konplizeak eta manifa Herrikoraino, bertan argazkia kendu
eta txanpainaz bustitako topa. Preso bat gutxiago, euskal herritar bat
gehiago bere erara bizitzeko, Euskal Herri librea xede. Uste baino
errazago moldatu naiz kanpoko bizitza-eredura, izan ere ez baita
zaila barruan baino hobeto ibiltzea. Lagunarte gozoa izan dut egokitzeko, horixe dut ondare. Egokitzapen-arazo ttikiak kenduta, zenbait despiste ubikatzeko orduan edo espazioak neurtzerakoan, nekerik gabe moldatu naiz. Azkar, oso azkar urrundu zaizkit espetxeko
xehetasunak, eta ez daude batere presente nire eguneroko bizitzan.
Bizitzak sorpresak ematen dizkigu, eta nik bat potoloa neukan zain,
zorioneko UPVn. Hango ateetan hamabost urtez bizi izandako borrokaldia nahikoa ez nonbait, eta garesti ordaindu nahi izan zidaten
sarrera. Kondena beteta eta zor guztiak kitatuta atera nintzen arren,
inhabilitazioa neukalakoan ukatu zidaten nire lanpostura arazorik
gabe itzultzea. Bertako agintariek, nire lankideei emandako hitza

212

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

jan, eta, beste prozesu judizial bati aurre egitea beste aukerarik ez
zidaten eman.
Eskuzabal ibili zen Goirizelaiaren taldea niri edozein lanpostu eskaintzeko, oso uzkur eskubidez zegokidana emateko. Erakutsi nizkien epaitegietako paperak, patxadaz aztertu zitzaten, baina nire alde
ipini ordez, bertako zerbitzu juridikoen jukutriei men egin eta nire
etorkizuna epaitegietan jokatzera behartu ninduten, beldurtuta. Ez
ditut hemen epaituko, baina zerbitzu hartako zenbait kideren mendeku-hotsa nabaritu nuen nik ukapen hartan, argi asko, bat baino
gehiago pankartaldi-garaian gurekin aurrez-aurre ibilitakoak baitira.
Irabazi nuen epaiketa, zorionez, eta 70 urte bete arteko lana egiten
hasi nintzen; 2018ko azarora arte, hain zuzen. Ez da samurra 23 urte
gelatik kanpo egon ondoren berriro eskolak emateari ekitea, baina
politto nabilela esan dezaket, bai behintzat nire irudiz.
Hainbeste urte gelatik at egonda banuen kuriositatea belaunaldi berriak nolakoak diren jakiteko. Irakasleen artean galdezka ibili nintzen
edozer baino lehenago, eta beteranoenek esaten zidaten, ez direla
“gure garaikoak bezalakoak”: umeago datozela, kontzientzia eskasa
dutela, kontuz ibiltzeko bada ezpada ere. Laster konturatu nintzen
ezen, Bolonia guztiak gora behera, irakasteko sistemak gutxi aldatu
direla, ikasle-irakaslearen arteko ratioak urritu ordez dexente hazi direla, eta ehun bat ikaslerekin egingo nuela topo gela estu samarretan.
Hala bada sartu naiz egokitu zaidan gelara, powerpointak erakusteko
tresneria prestatu dut eta 2016ko udan Turkiako gobernuak itxitako
egunkari prokurdu baten irudia eskaini diet lehen mailako gazteei.
Ez dute ezagutzen, jakina. “Gauza horiek erregimen diktatorialetan bakarrik gertatzen dira”, esan diet. Hernanin Egin egunkariko ateak zarra-

213

tzen azaltzen diren poliziak erakutsi dizkiet gero. “Ezagutzen duzue?”,
nik. Ixiltasuna. Ez, ez dute ezagutzen. Hamazortzi-hemeretzi urteko
gazteak dira, eta inork ez die azaldu “demokrazia homologatuetan” ere
egunkariak ixten direla. Euskaldunon Egunkaria itxiari buruzko irudia erakutsi diet azkenik. Norbaitek gogoratzen du zerbait. Gaitz
erdi. Egineko administrazio-kontseiluan parte hartzeagatik atxilotu
eta zortzi urte preso eduki gaituztela esateko gogoa eduki dut, harriduraren harriduraz. Baina ez da nire bizitza kontatzen hasteko
unea. Inpresioa eduki dut gure gauzen transmisioa ez dela behar
bezala egin. “Kazetaritza, batzuetan, arriskuko ofizioa da”, abisatu diet,
sarrerak, titularrak, albistearen gorputza, tartekiak zer diren, eta kazetariok nola idatzi behar dugun, azaltzen hasi baino lehen.

Aldaketak, Euskal Herriko politikagintzan
Beste nonbait idatzita utzi dut, kartzelaldia ez dela parentesi bat. Urtetan zehar harilkatutako proiektu asko mozten ditu errukirik gabe,
maite gaituztenengandik urruntzen gaitu, baina bizitzak jarraitzen
du, eta kartzelako urteak bizitza horren zati dira. Asko ikasten da espetxean, batik bat norberari buruz, eta alde horretatik begiratuta eskertzekoa da. Inork ez du kartzelan sartu nahi, baina estatuari aurre
egin dionarentzat, gure kasuan bestelako prentsa-eredu bat eraikiz,
espero zitekeen zerbait izan da.
Kartzelaldiak, besteak beste, politikaz sakon eta patxadaz hausnartzeko aukera ematen du. Sakabanatuta bizi den presoak, ordea, hilabeteak behar izaten ditu bere iritziak kideekin trukatzeko. Joan-etorri harrigarria bezain luzea onartu beharra dauka erantzunak jaso eta
material berria eskuratzeko. Ohiko gaiak aztertzeaz gain, borroka

214

Errezel berdeak

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea

armatua amaitu eta Euskal Herriaren burujabetasuna beste era batera planteatzeko unea bizi izan genuen guk. Desesperantea izan zela
esaten badut, labur geratuko naiz: txostenak gora, txostenak behera,
inork ez zekien garbi zein zen noren ekarpena, harik eta nola edo
hala sastrakak garbitzen joan ziren. Erantzunak baino zalantza eta
galdera gehiagorekin, lortu genuen mamiaz jabetzea eta gure iritzia
azaltzea, azken erabakien zain. Egia esan behar badut niretzat sorpresa izan zen gai hura kalean serioski eta itzulerarik gabe aspalditik
planteatzen ari zela jakitea. Zerbait banekielakoan!
Beste gai bat aztertu gabe utzi nuen kartzela; espetxeko lege arrunta
onartu ala ez, alegia. Bagenekien bazetorrela, eta gogoan dut kideei
esaten niela: “Ez nuke nahi barruan egon gai hori erabakitzeko unean”.
Lerro hauek idazten ari naizelarik eztabaida hori itxita dago: presoek
argi daukate legeak uzten dituen zirrikitu guztiak erabili ahal direla
kalera ateratzeko, aukera guztiak direla onargarriak damua eta kideak
salatzea izan ezik. Amaitu da erresistentzia-garaia, eta denak gara
beharrezkoak Euskal Herri independentea eraikitzeko. Hori esatea
egikaritzea baino errazagoa da, jakina. Orain arte ez da agerian ikusten erabaki historiko horren emaitzarik. Jendeak kondenak beteta
ateratzen jarraitzen du, eta laster berrehun bat preso geratuko dira
You have read 1 text from Basque literature.
Next - Errezel berdeak - 14
  • Parts
  • Errezel berdeak - 01
    Total number of words is 3734
    Total number of unique words is 1885
    29.4 of words are in the 2000 most common words
    43.4 of words are in the 5000 most common words
    50.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 02
    Total number of words is 3720
    Total number of unique words is 2020
    27.1 of words are in the 2000 most common words
    40.4 of words are in the 5000 most common words
    46.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 03
    Total number of words is 3691
    Total number of unique words is 2083
    26.7 of words are in the 2000 most common words
    39.4 of words are in the 5000 most common words
    45.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 04
    Total number of words is 3636
    Total number of unique words is 2026
    25.3 of words are in the 2000 most common words
    37.8 of words are in the 5000 most common words
    44.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 05
    Total number of words is 3658
    Total number of unique words is 2051
    26.9 of words are in the 2000 most common words
    40.1 of words are in the 5000 most common words
    46.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 06
    Total number of words is 3549
    Total number of unique words is 2077
    25.3 of words are in the 2000 most common words
    37.9 of words are in the 5000 most common words
    43.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 07
    Total number of words is 3745
    Total number of unique words is 2029
    27.2 of words are in the 2000 most common words
    40.1 of words are in the 5000 most common words
    47.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 08
    Total number of words is 3658
    Total number of unique words is 2046
    26.0 of words are in the 2000 most common words
    38.9 of words are in the 5000 most common words
    45.6 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 09
    Total number of words is 3689
    Total number of unique words is 2005
    26.1 of words are in the 2000 most common words
    39.5 of words are in the 5000 most common words
    46.1 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 10
    Total number of words is 3687
    Total number of unique words is 1968
    26.8 of words are in the 2000 most common words
    40.2 of words are in the 5000 most common words
    46.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 11
    Total number of words is 3728
    Total number of unique words is 1945
    27.9 of words are in the 2000 most common words
    40.4 of words are in the 5000 most common words
    47.9 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 12
    Total number of words is 3764
    Total number of unique words is 1935
    28.7 of words are in the 2000 most common words
    41.6 of words are in the 5000 most common words
    48.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 13
    Total number of words is 3860
    Total number of unique words is 2085
    29.5 of words are in the 2000 most common words
    44.4 of words are in the 5000 most common words
    51.2 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Errezel berdeak - 14
    Total number of words is 886
    Total number of unique words is 597
    38.4 of words are in the 2000 most common words
    53.8 of words are in the 5000 most common words
    61.7 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.