Asti orduetako bertsozko lanak - 9

Total number of words is 3824
Total number of unique words is 2073
28.2 of words are in the 2000 most common words
41.9 of words are in the 5000 most common words
48.3 of words are in the 8000 most common words
Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
Abe Maria berorri.

Arantzazuko Birjiña orren
Irudi on kolkuan,
Nik bere dakat, eta zaindu nau
Beti premiña orduan;
Zu bere bardin gorde zaizala,
Batalletako kanpuan,
Balen txistua baiño besterik
Entzuten ez dan lekuan.

Semearen biurrerea
Banator ama, banator Ama,
Gerratik sano etxera,
Pozaren pozaz laztandu eta
Zuri esturak kentzera;
Gerra egin dot garaitu arte,
Soldadu onak bezela,
Amar kurutzaz kapote zar au
Ikusidazu bestela.

Eskuplario onexek ama
Bizirik nauka munduan,
Beronegaitik etxera nator,
Ikusten nozun moduan;
Bala batek bein bete betean
Bular au jote orduan,
Laprast ein eustan, zergaitik bal
Kontra Mariak aldauan.
Irudi onek ein euskulako
Mirari pare bagia,
Beroni utsik zor deutsagu gaur
Dogun atsegin andia;
Orduan amak beso biakin
Baturik bere semia,
Ots egin eban: bizi dedilla
Arrantzazuko Maria.

Begi txiki
Jose Luis eta Ana senar-emazteak
Antxina noz edo noz izanak gazteak;
Kapoe galantagaz bazkaltzen etxean
Egubarriz dabena, urtean urtean,
Baña, igaz aiñ baga baziran irago,
Ori zelan zan garbi esango dot gero.
Aurten bere jarraitze arren oiturari,
Diñotsa Jose Luisek bere andreari:
Gabon egun au, Ana, aurrera badoia,
Eldu jatzu ordua illteko kapoia,
Beragaz egin daigun bazkari bat ona,
Biarko egunari legez zor jakona.
–Jose Luis, badakizu dala andiegi,
Librak daukazalako urrean amabi;
Amar lagunentzako dalako naikoa,
Seme erranai daukat deitzeko gogoa;
Lautzuk senar emaztek naiz zortzi lagun jo,
Danok bete egingo gaitu aoraiño.

Gabon apal ostean jatsirik kortara,
Kapoe baga baña biurtu zan Ana;
Larriturik a otan ez aurkituteaz,
Eta igaz jazoa aurten jazoteaz,
Zer jazo ete jakon kapoiari bada?
Aixerien bat eldu ete jakon ara?
Iñola bere eldu jakon aixeria,
Baña, anka bikoa ta bera zolia;
Diñoenetik batzuk Txomin begi-txikik,
Zeñ ezaututen oraiñdiño gitxik;
Eztabenak sekula egaztirik asi,
Eztanak iñoz bere erosten ikusi,
Egubarriz kapoia bazkaltrzen ei dau jasi,
Amabien bat libra zeñek ei eukazan.
Alan larregi janda ei dabil geixorik:
Bizizturiaz tripak garbitu eziñik;
Ainbesteko pisua egazti ak beukan,
Jose Luisen kapoia izango ete zan?
Ezin esan daiket nik norena zan bera,
Baña, igaz jan eran ak Jose Luisena,
Txomiñek berak daukat isillik esanda,
Baña neure barruan gorden nengiala;
Beste baten bere ak esanik bardin,
Zelan kontu ixilla egin deutsen jakin;

Agaitik aurtengoa norena daben jan,
Itandu arren atzo esan nai ez eustan.

Ames bat
Jaungoikoak esan eutsan bein udabarriari:
Jarri egiozu maian zer janagaz arrari,
Eta ginda zugatzean dau bertatik orria,
Jaio eragiten oso samurra ta guria.
Baita arrautzatik arra laster dau askatuten,
Koskolak bere barruan ebana zarratuten;
Antxe nekez iragorik negu bildurgarria,
Jaten ekin eion laster ginda orri barria;
Eta zelan bai gustoa eutsan ona artuten,
Kostan arren egiñakaz apurtxo bat zatitzen;
Esan eban bere kautan: Gozoa dot billatzen.
Bigarrengo Jaungoikoak baita deutsa esaten,
Erlearentzat asteko mala janaz gertatzen;
Orduan ginda zugatza lora zuriz dau jazten,
Inozko miragarrien urrin agertu daiten;
Eta urrengo goixean eguzkia jagia,
Zanean, loreagana doa erle zolia;
Zeiñ topaurik zuri eta katillu antzekoa,
Eretxi jakon ontzia kafea artzekoa,

Eta bere musturtxua barrura sartutean,
Eta bertako zumoa poz pozik edatean,
Esan eban guztiz gozo edari au jat, eta
Azukarez esan leike dagola atonduta.
Jaungoikoak Udeari esan eutsan urrengo;
Txoriari janaria bere gertatuteko,
Orduan ikusten dira ginda gorri mordoak,
Eta txoriak bertatik asten dauz txioak;
Erdu bai ordu onean, gura zindudan maia,
Nire goseau illteko ekarridazu gaia.
Neugandu daidan indarra goseaz galdua nik,
Aspaldion nazalako bizi kantau eziñik.
Udagoienari gero Jaungoikoak diñotso;
Etorri jatzu aldia zuri aginduteko,
Kendu egiezuz maiai zapi eta oialak,
Amaitu zirealako zeatz zeatz zer janak;
Eta zelan gosetiak asetuak dagozan,
Nai dot orain zeure lanak betetera zoiazan.
Orduan Uda goienak auspoturik agoa,
Arnaseaz egiten dau aixe guztiz puztsua,
Gaur dario epeltxoa, biar leigintzakoa,
Orria ipini arte laru ta igartua;

Azkenean urraturik zugatzetik aldean,
Daroa nai nora noz nai, luma baten antzean,
Goixean, arratsaldean, eta bardin gabean,
Berari gogoan jarten jakon une berean.
Jaungoikoak azkenean diñotso Neguari,
Begiratu egiozu kanpo ain zabalari»,
Zeiñek ikusia gaitik narru gorriz billoxa
Erakutsiten ebala atxarrizko biotza,
Botarik kanpo danari edurrezko izara,
Negu gogor, gordin, baltza, joaten da lotara.

Libertadea eta
bere eskola bat
Jaungoikoaren bildurra da
Jakituriaren asiera
(Salomonek Jakituriako liburuan)
Jaungoikorik bagako eskola batera,
Gazte batzuk abiau ziran joatera;
Ezebalako ango maixuak federik,
Zerua ikusteko ez eukan begirik;
Nonbaiten infernurik aurkietan bazan,
Ziñoan egoala bakarrik pobrezan;
Gizonok gareala bardin alkarregaz,
Aberastu oi dana dala bestenagaz;
Eta Libertadea gozetako emen,
Mundura gareala guztiok etorten;
Ikaslentzat zalako dotriñau gozoa,
Edan eben aukeran denporaz naikoa,
Baita bere frutuak asteko emoten,
Etzirean luzaro egon itxaroten...
Maixuak zerbaitera kanpora urtenik,

Aurkitu ziran laster poz pozik guztiak,
Tinteagaz pintetan euren arpegiak;
Bigote, perilla ta gañera patillak,
Uluka dei egiñaz: aurrera mutillak.
Gazterik egin gaituk danok emen gizon,
Libertadeak jeuskuk egiñ ainbeste on.
Eta txarrago zana, nai zer lotsagarri,
Paperetan egiten eben danak jarri,
Edozein pentsamentu sortua burura,
Alde batera bota egiñik bildurra;
Alan ziarduela Maisua sarturik,
Bere esku makilla gora eregirik,
Goian, beian, asi zan zurretan mutillak,
Entzun zitualako euren dei ta buillak;
Esanaz: bakizue ona zatozela,
Gizon argiak zelan izan ikastera,
Jolastu nai dabenak zelan egin dantzan,
Antxe dauka lekua libre-libre plazan;
Eskolea eskola, plazea da plaza,
An egoki da baña ez emen olgantza,
Baña, zelan mutill bat an bazan argia,
Eritxana Pio ikastun andia;
Axe abiau jakon Maisu libreari,
Urteiera onegaz emoten arpegi.

Libreak gareala, ez dozu esaten?
Zoriona bertatik jakula sortuten?
Dotriñeau ikasi zeuri badeutsugu,
Zergaitik nai doguna gaur ezin daikegu?
Zergaitik iruditu nai badogu zarrak,
Ezin egiñ giñaikez ur baltzaz bizarrak?
Bigoteak, perillak ta bardin patillak,
Libre jaio ta azi garean mutillak?
Zeuk ez dituzu bada guztiak mosuan,
Eta eukiko doguz guk barriz auzoan?
Ez, ez, guk bere bear ditugu soiñean,
Eta egin aldanaz, bardindu gaitean,
Eta txarrago dana, zelan eskribitzen,
Edozein pentsamentu ez deuskuzu isten?
Bai, bai, guztiz ederra da zure dotriña,
Lau anka daukenegaz balitza bardiña,
Baña zelan ni nazan Adanen semea,
Eta ez astakuma edo aberea,
Jaungoikoak emonik daukat errazoia,
Gizonari bakarrik emon eutsan doia;
Emen irakatsiak ez dauka ankarik,
Eta bururik badau aixeaz beterik,

Atzo zeuk esan eta gareala bardin,
Zatoz txikiagoai gaur egitera min?
Zatoz zeure berbea osoro jatera,
Edo ill egin al da Libertade ederra?
Eskumakilla on euki geldi geldi,
Eta Libertadea non nai bizi bedi;
Etxean, plazan eta geiago eskolan,
Izen eder onekin sortu dan Arbolan;
Bestelan laster zoaz leiotik kanpora,
Lau edo bost bat mutill bat eiten bagara,
Orduan egingo da garbiro ikusi,
Zeu zarean ala gu, gaur emen nagusi;
Edo ez irakatsi ezin dan gauzarik,
Libertadea beiñtzat badago neurturik.
Orduan mutill danak asirik uluka,
Erromerian legez, baita irrintzika,
Ots egiñik: batera, bizi bedi Pio!
Maisuari betiko egiñik adio,
Atera ziran arin kalera guztiak,
Kanpoan entzun arren euren garrasiak,
Etziran kejau gura auzoan biziak,
Parterik ez egian artu Justiziak...
Arreskero leioak oso itsutuak,

Ez daukaz bildurturik eskola Maisuak,
Eta ez ei dau gura bere zabaltzerik,
Errazoia dau bota ez dagien andik.
Jaungoikoaren bildur santu eta
Da bai jakituriak bear daben oiña,
Txarrak diñoe dala gaur Libertadea,
Salomon bat ete zan ain zentzun bal
Ez.

Udabarria eta udagoiena

I
Gaztea zelan oi dan izan Udabarria,
Neskatilla donosa, eskertsu, egokia,
Agertzen da urtero arpegiz barretia,
Balitz legetxe bera Jaungoiko bat txikia;
Ereiñotzezko aroz bekokian jantzia,
Izan dedin lurrean danen agintaria.
Nok ez dakio bere antuste larregia?
Ez dakutsagu soiñ me, txairo ta irazia
Loturik estuegi dakarrela garria
Baita erdazautsagu burua eregia
Dakarrelako zerden, zuzen, artez, zutia,
Darion usain dana dala arrokeria,
Baldin da baldin izan balitza egaztia
Pabo errealagaz, o! ze bardingarria.

Baña gaur dantzutsagun bere berba aldia,
Eta begira ondo, badan andikera,
Dinoanean: neu naz neu, neu, zoragarria,
Ni naz, negu illtzalla, altsu, itzalgarria;
Neu eder, galant, txukun, liraiñ, berbaz eztia,
Jatalako agoa gozozko iturria;
Eta zelan eteten etxakon eteten iturria,
Izanagaitik bere emona ugaria,
Geratu arteraiño utsik berba ontzia,
Kantau daiket ederto dan bestean egia:
Bildur apurrik baga artzeko lotsaria.
Ni naz edertasunen danen jarraigarria,
Nik neuk bakar bakarrik zelaia ta mendia,
Berdez orniduteko daukat jakituria;
Bestelan, nok ernetan dauz bedar ta orria?
Lanosa, krabelina ta azuzena zuria?
Beste milla loragaz egiñik estalkia
Lurrean, neuk ipinten eztot zeru bizia?
Gogaitgarri eztala neuk dakart eguzkia,
Izan bagarik udan legez beroegia,
Bere pean darabil pozik nekazaria,
Botaten eztabela geiegi izerdia;

Gaiñera ozperatzen neuk deutsat bekokia,
Bialdutean bigun aide zirimiria.
Zerua nigaz aiñan barriz gogo argia,
Eta izate dana, noz da ikusgarria?
Iñozko atsegiñen, ez ta egun sentia?
Itzarriten dalako gois goisetik txoria?
Ete arren zoli txera ta abegia?
Gomutauriz ill zala negu bildurgarria?
Au gaitik guztientzat ni naz maitegarria,
Nai dabela neu izan nadin menpelaria
Deiturik: «beti bizi bedi Udabarria»,
Dalako gazteentzat geien poztugarria,
Eta zarrentzat barriz bizi-ekarlaria.
Orregaitiño baña, iñok auterestia,
Baldin badau gorago bera dala jagia;
Nire aldean urrin dabela jaritxia,
Bere al izateaz biziteko tokia;
Betor izan dakidan ementxe ikusia,
Betor ta izan bedi aurrean agiria,
Eta badakust dala nire kerizgarria,
Eta ni enazala bere bardingarria;
Berbertatik burua jarririk erantzia,

Aro eder onegaz egiñik eskiñia,
Agur! esango deutsat, nire agurgarria,
Agur! deustazulako guzurtau eretxia,
Agur! artu egizu nire jazartokia,
Geiegi jatalako sueteko aulkia;
Agur! ni nazalako onen gauza gitixia,
Enazalako izan benetan nagusia.
Uste neban aiñean gitxiago zolia,
Agur! emen naukazu sorura eratsia,
Izan nakizun zure oñen zapalgarria,
Zuk izan bear dozu goia, ta nik azpia,
Eutsiz nire lorok, ta betor damu zapia;
Betor, dakardan beti buruan ipinia,
Betor, au jatalako aizez puztuegia,
Orain dazaudalako neure sorakeria,
Nigandik zugana dan alde lotzagarria,
Gura natxazu izan zure serbitzaria,
O! miragarrietan andra miragarria!
Ona emen naukazu otseintzat gaur jarria,
Egiteko sotillik gura dozun guztia;
Benturaz izan banaz gorengotzat eukia,
Usterik nintzala ni danak lenendaria,

Artu eztaian inok engaiñuzko neurria,
Zorionean dozu azaldu arpegia,
Zori onean egin zatxat ezaugarria.
Zinean legez izan bagarik beregia,
Edo beratasunez obeto gerogia:
Eukidazu izartzat artzean errukia,
Zu zeu zarealako uts-utsik Eguzkia.
Baña, entzun oraindik guztien azkarria,
Esan dodazan gauza dan danen illgarria,
Eguzki arek entzun nai ezta eskaria,
Egingo beleust egin illun, motz, abegia,
Orduan neukekean amorru, arrabia,
Artegatasun eta su, gar ixetaldia,
Agertzeko egingo neuken ulu larria,
Naiz da bere biziko urratu eztarria,
Iñoz eldu ez arren araiño juzturia
Infernuan entzungo leuskide garrasia,
Etsi, ta dei egiñaz ango lagungarria,
Madirakatu danen dalako ertegia...
O! errakuntza baltz ta marrutsu guzurtia!
I azalako izan nire artezkaria,
Izan batxakit bere engaiñetan zolia,

Ez akit baña, izan aurrena mingarria,
Onelan euki baga edaten lotsaria,
Arpegian dodala txingarra duiñ gorria,
Ezpata orregaz kendu eidak arren bizia,
Ebagidak oraintxe arren, bere aria,
Arren! emoidak laster niri urkamendia,
Arren! izan dakidan lotsen amaigarria,
Arren! emoidak gero berpertatik obia,
Arako leza sakon illun izugarria,
Goi goitik izan nadin araiñoxe jausia,
Artu dagidan duiñ ta jagotadan saria,
Artu dakidan antxe neure irabazia,
Zori gaiztoko ordaiñ beti iraungarria...
O! o! o! benetako, benetan lazeria!
Inoz bere amatau ezin dan sugoria!!!

II
Udagoiena
Gure Udabarria ordua eldutean,
Ill zan da aspaldian umil datza lurpean;

Eriotzeak eban ondatu sabelean,
Biztuko ete jaku negua joatean?
Zelan itsu bat nazan ni etorkizunean,
Ondoen egingo dot isillik egotean.
Baña, Udagoiena igorik gallurrean
Daukagulako oraiñ, zerbait esan-gurean,
Entzun daiogun zoli, adi egon gaitean,
Ea gaur zer diñoskun bere berba-saillean:
Gizonak, gaur zagoze danok neure mendean,
Ezpanaz ederrena bere ni gorputzean,
Alan pitxirik eztot ipinten paparrean,
Ez ta lorategirik bere buru gaiñean.
Zurtasuna eztago politik jantzitean,
Bakotxa jagokanaz ezpada ibiltean,
Ikusi nire berbok zentzundun badirean,
Edo txoriburutxo direanen ontzean.
Ni naz errukiorra, guztientzat lurrean,
Nigaz eztago ezik jente meien artean;
Udabarrian asko goseak artutean,
Eztaroaz ill gitxi batean da bestean,
Lorak eztabe poztzen zer jan bako danean,

Ezta berba ederrak esan arren aurrean;
Ezta arrokeriak onik egin etxean,
Eta bai, etxekoak ondatu geienean.
Baña, gaur, ez eukirik alda iñorenean?
Eskekoak eztabiltz pozik euren lorrean?
Jatekoa eztauke non nai ate jotean,
Apurtxo bat nekatu nai badabe minean?
Eskatuten bakarrik Jaunaren izenean?
Zeñbat etxetan barriz egarri diranean,
Uste gaba ur ordez sagardaua artzean,
Arek bai, diñoela egia dan bestean!
Ze ederto gabiltzan gu Udagoienean!
Nekez bizi diranak on diñoenean,
Zer esan lei artzaiñak dirutzaz asetzean?
Negurako gaztaiak nai legez saldutean,
Gizen eta galantak ardiak ikustean?
Gaiñera laboreak ugari batutean,
Gari, arto, gaztaiña guraiña pillatzean,
Añbeste ondasunez nasai aurkitutean,
Ai ak, joten dabela ardiak larratzean!
Txilibitua pozik mendira igotean,
Ak! bai, ujuju, edo zantzo bat botatean,

Diño: nik atsegiña darabilt biotzean,
Udagoien prestua jaristen dodanean.
Zer ikusten da bere orain langillenean,
Zibitu zibituan biziakaz kalean?
Iñozko merkeena zer jana zuzentzean,
Arturik alogerak zapatu illuntzean,
Diru guztiz gitxigaz zor danak kendutean,
Enparetan jakenaz pozik biamonean:
Ez tabiltzaz glorian, domeka egunean,
Azturik botariko izerdiak astean,
Zurrustxo bat geiago edanik afaitean,
Lo bere ez oi dabe ondo jai-gabean?
Erregeak ez deusku jauregi galantean,
Añbestean egiten bizi arren kortean?
Orain entzun azkenez, zer esan nai neukean,
Egunik ederrenak ni nausi nazanean,
Esne-esnetan zelan iragoten direan,
Edozeiñek eztaki aberatsarenean?
Itxasora errekak batzen diran legean
Burdikada gariak eztira arenean?

Eta o! zeñbat maizter zorroak ustutean
Bazkari luze on bat ugazabaz jatean,
Piperturik geienak arpegi azalean,
Urteten dira loka gaba urreratzean!
Ze bertsotxoak bere etxera urreratzean!
Botaten dituezan tandan nozik-nozean,
Zelan bazkaldu daben ugazabaz nastean,
Zelan pianoa jo semeak bitartean
Eutsen, gitxienetik orduterdi batean,
Zelan kopla guztiak arira amaitzean,
Arek kantetan eban berbal-ots leun leunean;
Erdu, Udagoiena, sarritxotan urtean,
Erdu, zulakorik bat ezta sartzen gurean,
Erdu, erdu maitea, erdu zorionean,
Erdu ondasunokaz esku biok betean,
Zuk utsik laztan gozuz, zuk erruki lurrean,
Zuk zainduten gaituzu Jaungoikoak ostean;
Agaitik, goratuko zu zaitugu goixean,
Agaitik, alabauko baita bere gabean,
Baita oraintxe legez nai noz arratsaldean,
Zerren zu ezpaziña ill bearko geunkean...
Udabarri arroa, zer da onen aldean?
Ill bazan, ez dedilla biztu aurrerantzean?...

Orain, nor azartuko jat jarriten aurrean?
Edo nai baldin badau bardin aldamenean?
Ete dan ni duiñ andi ikusteko ustean?
Ni aña dala barriz badago siñistean,
Besten bat bizi bada gaur mundu zabalean,
Bildur eta lotsea itxirik bazterrean,
Dei egitera noa ao bete betean.
Betor Udabarria berak nai dabenean,
Al izate guztia arturik bizkarrean,
Ikusi dedin laster nire sonburupean,
Betor eta burua ur otzaz erretean,
Lotsari eskerga ta andi bat artutean,
Bizi dedin aurrera bai apaltasunean,
Uste bagarik nausi dala goian ta bean.
Bakit, ariña dala buru eta oiñean,
Ez tazauz arek gauzak, nik dodazan aiñean,
Ai! ezpalitza illgo aiñ era galantean!
Aiñ samur, aiñ guri ta zoro eta gaztean;
Ezagutuko leuke dana emen lurrean,
Igaro joakula begi itxi batean;
Eta zetan arrotu eztala biotzean,

Izan arren ederra beste danen aldean;
Doialako guztia keia legez aidean,
Edo lurreraturik guztiok azkenean,
Eder eta ezaiñak usteldurik nastean,
Eztirala ezautzen eder zeintzuk zirean.
***
Aor nire gogamenak esaldi laburrean,
Adietan emonik jardun baga luzean,
Oraiñ eskua nai nok jarririk bularrean,
Asmetan nekaturik burua puskatean,
Esan daike bakotxan nai badau ondorean,
Udabarria ta ni zurrago zeiñ garean.

Auzi bat
Beso bagarik jaio bazan Simon manku,
Begi bat bere baga ei zan Peru itsu;
Biak zirean legez ibilten eskean,
Lagunen bat bakotxak ekarren aldean;
Itsu aurreko baga bata etzan gauza,
Besteak eskudun bat beti eban palta;
Alan bearko zan da udako goiz baten,
Itxasoaren munan zirean aurkitzen;
Alan bearko zan da, udako gois baten;
Arrizko aulki baten jarririk aisetan,
Biak bakarrik euren autuak kontetan;
Non egozan lekutik daben uste baga,
Mankuk begiaz joten ostra bat zabala;
Argitaratu zana ondartza ganean,
Olatua eltzen zan markatik urrean;
Baña zelan ez eukan beso ez eskurik,
Etzan gauz jaubetzeko ostreaz bakarrik;
Au gaitik oso tamal andiaz Itsuri,
Diñotsa: ostra zabal bat an da agiri;
Eta zuk ezku biak zelan daukazuzan,
Iñor baiño lenago artzera goazan;

Neuk zuzenduko zaitut, zelan edo alan,
Ondo ez da ostrea geratutea an.
Mankuk bere oñagaz egiñik arteztu.
Itsuk ostrea eban errezto aurkitu;
Eta esku artean ebanean artu,
Pozen pozaz bertatik poltsan bere sartu.
Orduan baña, esan eutsan Simon mankuk,
«Ostra on lastertxo bear dogu jan guk;
Nabillalako ia ostaz gaur zutunik,
Egun biokaz zerren nagoan baraurik;
Peru, goazan geurera ta jan daigun antxe,
Marik jarriko deusku gertu bertatixe».
Baña, Itsu zelan zan zeken da dollorra,
Berekor, muker, zital, pirri ta gogorra;
Siku siku dinotsa: «Ostrau da neurea,
Zeñegaz bear dodan nik gaur ill gosea,
Ta zuk nai bazenduan bardin egitea,
Etzeunkan zeuretzako baño artutea.
Zelan baña neuk dodan ostreau neugandu,
Beronegaz bear dot bakarrik bazkaldu;
Arañegundik ona bazagoz baraurik,
Iru egun onetan ez dot ezer jan nik;

Au gaitik emon baño len zuri erdia,
Itxasora botako neuskizu guztia.
Ez aldakizu Itsu Jaungoikoa lenen
Beti izaten dala, santuak bigarren?
Alan nik bere lenen maite dot burua,
Illten ikusi arren gosez albokua».
Mankuk ikusitean Peruren temea,
Juezagana zuzen egiñik bidea;
Kontu dana berari egiñik autortu,
Aguazillaz Itsuri laster eutsan deitu,
Baita jarri eragin aurrean ostrea,
Ikusi arte zeñek eukan errazoia;
Eta amaitutean ez da bai guztia,
Emotera asiten da erabagia.
Plater zabal batean ostrea jarririk,
Kutxilloaz koskola laster idigirik;
Diño: «Guztiz ederra da berau benetan,
Erdi bana partea daukazue bertan;
Biori errazoiak deutsuedaz topau,
Ta ezin zaikiedaz bat bere kondenau;
Bakotxari emongo deutsuet zeuena,
Zeiñ dan gure legeak agintzen dabena;

Guk bear dogu egin artezidadea,
Topurik non dagoan lenengo egia;
Orrexegaitik kobrau oi dogu nekea,
Izerdiak bear dau eroan berea;
Alan peseta bana da zuen kontua,
Orixe da markauta dogun deretxua».
Baña; Manku ta Itsuk zelan txurikorik
Ez euken, asi ziran dar, dar... bildurturik;
Asi ziran negarrez umien antzera,
Bata eta bestea esanaz onela;
Enekian gaur giño Juezak kobretan
Ebala, alogerik au lako lanetan;
Ori jakin bagendu ez gentozan ona,
Zelanbait konponduko giñean gu jauna;
Juezean ainbeste gaztetea baño,
Ostrea bertan largau asko zan obago;
Baña bene-benetan zelan zan Jueza,
Bear daben legetxe gizon bar arteza,
Diñotse: «Jakizue gizonak dubarik:
Kontsejuan ez dogu egiten bearrik;
Datorrenak ekarten ezpadau dirua,
Pagetako eskuan emengo kontua,
Bere gauzan egiten dogu enbargua,

Justizia dalako danen lenengua;
Ezpadozue bada, zegaz pagau niri,
Ostrea enbargauko deutsuet zueri;
Geratzen direala mamiñok neuretzat,
Eta koskolak barriz nai dabenarentzat».
Ikusi ebenean Jueza ain zorrotz,
Biak jarririk odol bagarik otz da motz,
Urten eben kanpora arrausi eginik,
Koskol eta mamiñak bertantxe itxirik;
Egon eziñagaitik zutunik goseaz,
Esperantza galdurik kentzeko ostreaz.
Egiune txar bat da askotan obea
Juezetara artu baño len bidea.

Bedeinkatu Jaunaren izena
Illuntasun artetik sortu eguzkia
Jaunak ebanean, ta ezarri begia;
Diñotsa ikusirik ain zala argia:
Bizidunen izango zara pozgarria.
Lurrari bialduko deutsazu argia,
Baña argi bat dana berotu garria;
Bizkorturik beragaz izate guztia,
Mundua izan dedin gizonen tokia.
Ugari egin eban baita egaztia,
Eta euren artean bat larratxoria;
Zeñi eregi eutsan ain ondra andia,
Egitean esango dodan itzaldia.
Igoizu gora gora, beian itxi lurra,
Eldu bekidaz zure soñuak zerura;
Zure txorrotxioak nik entzun gustura
Daidazan, jo egizuz udan zeiñbat gura.

Loretan larrosea bere egitean,
Diñotse ipiñirik begien aurrean;
Orren usain ederra zuri sometean,
Maite izango zara gizonen artean.
Azkenez egin eban gauzarik onena,
Beraren irudira, zeiñ dan bai gizona;
Eta oni diñotsa: beti zure lana
Izango da ni maite ta ondran bearra.
Alan dirautsa beti eguzkiak zintzo,
Bere egikizuna beteagaz txito;
Larrosatxoak barriz bere usain gozo
Gozoa zabalduten, ez dau guretzako?
Bardin larratxoriak kantuen artean,
Jauna alabetan dau igoaz aidean;
Eta gizonak geien ondrau bearrean
Bere izen Santua, darabil saspean?

Euskaldunak gara
Bilboko Alkartasunaren Batzokiari
Euskaldunak gara gu, eta Euskerea
Zaintze arren nai dogu emon bizitzea,
Nai dabelako askok lurperatutea,
Eta gaztelar oso gu biurtutea.
Baña zelan garean odolez euskaldun,
Euskeraz guk kantetan dakigu edo nun;
Egiten gareala munduan ezagun,
Ez dala euskalduna dan lakorik iñun.
Leku danetan jaio ein arren umiak,
Egiñagaitik amak edo nun semeak,
Baña Euskalerrira Jaungoiko gureak,
Zerutik ez dauz bota aparteko doiak?
Non da beste lekutan emengo bakea?
Non da beste erri bat aiñ alegerea?
Non dauke guk Gernikan dogun Arbolea,
Zarra igartu arren badogu gaztea?

Non da emen legezko gozoa udea?
Emen da aize meia, non nai kerizpea,
Emen daukagu non nai gaur bañu etxea,
Osasunaz jarteko geixo dan tristea.
Erri onetan dira asko miragarri,
Emendik urten dira onenak kantari;
Zeiñbat atera diran barriz pelotari,
Mundu danak daki ta ez itandu guri.
Arrotasun onagaz esan giñai bada,
Au dala jaio giñan geure lur laztana;
Lur bat euskaldun utsa lenago izana,
Baña gaur zer da emen ikusiten dana?
Gaur jazoten jakona da negargarria,
Bizkaiak ez dirudi euskaldun erria;
Ezin ezautu leike o! ze gatx andia!
Sekula ez da orain dogu buztarria.
Gurako al dau Jaunak begia edegi,
Daiguzan euskaldunak esanaz alkarri,
Nai ezbadogu izan guk erdaldun garbi,
Bear doguz Foruak barriro ekarri.

Urratu bear doguz erdaldun kateak,
Bear ditugu zarrak eukezan legeak,
Agindurik Bizkaian beti Euskereak,
Osasun ona gozau daian Arboleak.
Bizkaia, Gipuzkoa, ta gure Araba,
Eta Naparroagaz lau anaia gara,
Beste aldeko irugaz batzen gareala,
Zazpirok bear dogu gaur salbau Euskara.
Zazpirok bear dogu egin batasuna,
Zazpi Euskaldunerrik anaiatasuna,
Egin ezkero zintzo guk alkartasuna,
Ziur, ziur, letorke euskalduntasuna.
Baturik biztu daigun guk geure Erria,
Askok izan deutsana oni inbidia,
Betoz lengo oiturak ta fede garbia,
Ta geure lege zarren aginte aldia.

Katolikoen eskoletako
santu laguntzaileari
Zer dogu zer bildurtu, lur au laño baltz batzuk
Gizaldi txar onetan illundua gaitik,
Izar batek baditu bere argitasunaz
Desagertu egiñgo guztiak mundutik?
Izan on nor jakun, iragarri nai neuke,
Zergaitik orañdiño beraren jaiotza,
Dalako illunari eguzkiak legetxe
Larri ta estu jarten deutsana biotza.
Eundaka urteak sei irago bitartean,
Ekatxak, ai! sarritan egin arren sortu,
Gaur gomutetan dogun eguzki argiari,
Arpegirik ezteutse orañdiño loitu.
Gau eta egun beti biziro agiri dan
Gar on kantuakaz gizonak alaban,
Lenago eben legez gaur bere bardiñ bardiñ,
Bere jaiotza pozez gura dabe ondrau.

Alperrik aixe txarrak aterako dituez
Aldaben guztietan odei aldrak kontra,
Tomasen bekokitik jaiotako tximistak
Zeñek ipiñi baña osoro itota?
Txerren baltz gau zaleak guzurra ta abarra
Ereiñ bei gura badau Egia ilteko;
Tomasen errañuzko saetak ikutzean
Bide billa asten da iges egiteko.
Betoz orrexe gaitik jakitunak ereñotz
Orriakaz burua egitera jantzi,
Zerren jakiturak koroi on zor deutsan
Beti garaipenagaz urten dan Tomasi.
Betoz niretzat bere edurra dirudien
Lora, azuzena ta larrosa zuriak,
Dontzel ildakoari apañtzeko egoki
Duiñ jakozan legetxe buru ta lokiak.
Betoz zeruetako arpadun egodunak,
Betoz soñu jotzalla guztiak lurrera,
Akiñoko eguzki illuntzen eztanari
Korro egiñda soñu ederrak jotera.

Bekart aren arteko soñularien batek,
Niri bere lira bat aldanik leunena;
Danoen soñuakaz eldu dediñ aixetan
Munduko ertzetara Tomasen izena.
Zeñek leukaken bear lako doe ederra,
Alabau daigun ondo gizon añ andia!
Jasorik zeruraño zalako aragizko
Añgeru bat munduan txito zurgarria.
Baña, zelan ni lako kantari labur batek
Zelan Tomasi jaso zor jakon gloria?
Noren burutik jaio ziran argi errekai
Ezpanaz iñor bere jarteko neurria?
Baña, nik kantauko dot Egiaren zaleak
Zelan daben izar au beti billatuko,
Tomasegan daukela argizko iturri bat,
Zeñek deutsezan laster lañoak kenduko

Arratiar soldadu baten
Kubako amesa

Egun danetan oi dan legetxe
Illunkerea zan eldu;
Ta eguzkia mendi ostean
Egin zan atzo estaldu;
Mantu loratsu urdin bat gabak
Eban zeruan zabaldu,
Gure tronpetak erretretea
Jo ta zirean ixildu.
Milla soldadu gitxienetik
Gengozan zelai batean,
Oso nekauta asazkau nairik
Danok etzunda lurrean:
Batzuk bildurrez areriorik
Ete ebillan urrean,
Arri bat legez ni barriz lotan
Nengoan bedar artean.

Gorputza loak loturik neukan,
Burua bear egiten,
Makaztui-n neure etxean uste
Neban nintzala aurkitzen;
Uste neban nik lengo ardiak
Banenbillela zainduten,
Soñu joteko marmitak barriz
Tanbor eustala serbitzen.
Uste neban nik nekutsazala
Lengo atx eta mendiak,
Eta poztuten nintzan gizenik
Ikusitean ardiak;
Alegeretzen ninduen oso
Irrintza baten burdiak,
Ebiltzalako gora ta bera
Tratan zoli guztiak.
Uda goiena zan ta geunkazan
Galantak arto soloak,
Eurai begira aita ta ama
Egozan kokolotuak;
Ni etortea gerratik euken
Loteriatzat gaixoak,
O! baña laster amesa bota
Eragin eustan sustoak.

Esne esnetan neragoiola
Alako ames dontsuan,
Dianearen soñu garratza
Sarturik biotz barruan,
Damuz gomutau eragin eustan
Kuban ni zelan nengoan,
Eta ez gure ardiak zaintzen
Altungo larra gozoan.
You have read 1 text from Basque literature.
  • Parts
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 1
    Total number of words is 3871
    Total number of unique words is 2059
    31.0 of words are in the 2000 most common words
    44.9 of words are in the 5000 most common words
    52.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 2
    Total number of words is 3758
    Total number of unique words is 2082
    29.4 of words are in the 2000 most common words
    43.1 of words are in the 5000 most common words
    50.5 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 3
    Total number of words is 3681
    Total number of unique words is 2048
    30.7 of words are in the 2000 most common words
    45.5 of words are in the 5000 most common words
    52.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 4
    Total number of words is 3858
    Total number of unique words is 2036
    29.4 of words are in the 2000 most common words
    43.6 of words are in the 5000 most common words
    49.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 5
    Total number of words is 3708
    Total number of unique words is 2060
    29.0 of words are in the 2000 most common words
    43.7 of words are in the 5000 most common words
    51.4 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 6
    Total number of words is 3671
    Total number of unique words is 1947
    31.7 of words are in the 2000 most common words
    46.3 of words are in the 5000 most common words
    54.0 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 7
    Total number of words is 3775
    Total number of unique words is 2057
    31.3 of words are in the 2000 most common words
    45.6 of words are in the 5000 most common words
    52.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 8
    Total number of words is 3703
    Total number of unique words is 2023
    30.3 of words are in the 2000 most common words
    44.5 of words are in the 5000 most common words
    51.8 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.
  • Asti orduetako bertsozko lanak - 9
    Total number of words is 3824
    Total number of unique words is 2073
    28.2 of words are in the 2000 most common words
    41.9 of words are in the 5000 most common words
    48.3 of words are in the 8000 most common words
    Each bar represents the percentage of words per 1000 most common words.